Giáo trình Địa chất môi trường nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí - Trường Cao đẳng Dầu khí

Giáo trình địa chất môi trường cho nghề vận hành thiết bị khai thác dầu khí cao đẳng, cung cấp kiến thức chuyên sâu và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Ths. Phạm Thị Nụ
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí
• Đề tài: Giáo Trình Địa Chất Môi Trường Nghề Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Bà Rịa-Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẠI CƯƠNG
• 1.1. ĐỊNH NGHĨA CHUNG VỀ MÔI TRƯỜNG
• 1.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.2. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.2.1. Các chu trình địa chất
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG ĐỊA CHẤT
• 2.1. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG (ĐTM)
• 2.2. CÁC GIAI ĐOẠN TRONG QUÁ TRÌNH ĐTM
• 2.3. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐTM
• 2.3.1. Phương pháp liệt kê
• 2.3.2. Phương pháp danh mục
• 2.3.3. Phương pháp ma trận (matrix)
• 2.3.4. Phương pháp chồng gối thông tin (overlays)
• 2.3.5. Phương pháp sơ đồ mạng lưới
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC VẤN ĐỀ VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC TÀI NGUYÊN NƯỚC
• 3.1. TÀI NGUYÊN NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 3.2. CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC NƯỚC MẶT
• 3.3. CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT
• 3.3.1. Ô nhiễm nước do hoạt động khai thác nước dưới đất
• 3.3.2. Biến dạng mặt đất
• 3.4. BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC TÀI NGUYÊN NƯỚC
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG DẦU KHÍ
• 4.1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG DẦU KHÍ Ở VIỆT NAM
• 4.2. CÁC VẤN ĐỀ VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC, VẬN CHUYỂN VÀ CHẾ BIẾN DẦU KHÍ
• 4.2.1. Các vấn đề môi trường liên quan đến hoạt động khoan thăm dò và khai thác dầu khí
• 4.2.2. Các vấn đề môi trường liên quan đến khai thác và vận chuyển
• 4.2.3. Các vấn đề môi trường liên quan đến tàng trữ và chế biến
• 4.3. TAI BIẾN TRÀN DẦU
• 4.3.1. Các dạng ô nhiễm do tràn dầu
• 4.3.2. Tác động của tràn dầu đến môi trường
• 4.3.3. Các phương pháp xử lý dầu tràn
• 4.3.4. Biện pháp khắc phục sự cố tràn dầu tại Việt Nam
• 4.4. QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG DẦU KHÍ
• 4.4.1. Đánh giá tác động môi trường
• 4.4.2. Các biện pháp quản lý
• 4.4.3. Các biện pháp kỹ thuật
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình địa chất môi trường nghề vận hành thiết bị khai thác dầu khí

Giáo trình "Địa chất môi trường" là tài liệu quan trọng trong chương trình đào tạo nghề vận hành thiết bị khai thác dầu khí tại Trường Cao Đẳng Dầu Khí. Tài liệu này cung cấp kiến thức cơ bản về môi trường địa chất, giúp học viên hiểu rõ các vấn đề liên quan đến khai thác dầu khí và bảo vệ môi trường. Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên nhiều tài liệu tham khảo và có mối liên hệ chặt chẽ với các môn học khác trong chương trình đào tạo.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của giáo trình địa chất môi trường

Giáo trình nhằm trang bị cho học viên những kiến thức cần thiết về địa chất môi trường, từ đó giúp họ có khả năng đánh giá và quản lý tác động môi trường trong hoạt động khai thác dầu khí.

1.2. Cấu trúc và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình được chia thành 4 chương, mỗi chương tập trung vào các khía cạnh khác nhau của địa chất môi trường, từ định nghĩa chung đến các vấn đề cụ thể trong khai thác dầu khí.

II. Các thách thức trong việc bảo vệ môi trường trong khai thác dầu khí

Hoạt động khai thác dầu khí tiềm ẩn nhiều thách thức đối với môi trường. Các vấn đề như ô nhiễm nước, không khí và đất đai là những mối quan tâm hàng đầu. Việc hiểu rõ các tác động này là rất quan trọng để có thể đưa ra các biện pháp bảo vệ hiệu quả.

2.1. Ô nhiễm do hoạt động khai thác dầu khí

Ô nhiễm nước và không khí là những vấn đề nghiêm trọng trong quá trình khai thác dầu khí. Các chất thải từ hoạt động này có thể gây hại cho hệ sinh thái và sức khỏe con người.

2.2. Biến đổi khí hậu và tác động của khai thác dầu khí

Khai thác dầu khí góp phần vào biến đổi khí hậu thông qua việc phát thải khí nhà kính. Điều này đòi hỏi các biện pháp giảm thiểu và quản lý hiệu quả.

III. Phương pháp đánh giá tác động môi trường trong khai thác dầu khí

Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là một quy trình quan trọng trong việc xác định và quản lý các tác động của hoạt động khai thác dầu khí. Các phương pháp ĐTM giúp nhận diện, dự đoán và đánh giá các tác động tiềm ẩn đến môi trường.

3.1. Các phương pháp ĐTM phổ biến

Các phương pháp như phương pháp liệt kê, phương pháp ma trận và phương pháp chồng gối thông tin được sử dụng để đánh giá tác động môi trường một cách hiệu quả.

3.2. Quy trình thực hiện ĐTM

Quy trình ĐTM bao gồm các bước từ thu thập thông tin, phân tích dữ liệu đến lập báo cáo kết quả. Điều này giúp đảm bảo rằng các quyết định được đưa ra dựa trên thông tin chính xác và đầy đủ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình địa chất môi trường trong ngành dầu khí

Giáo trình địa chất môi trường không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong ngành dầu khí. Học viên có thể áp dụng những kiến thức này vào thực tế để giải quyết các vấn đề môi trường trong khai thác dầu khí.

4.1. Các dự án thực tế trong ngành dầu khí

Nhiều dự án khai thác dầu khí đã áp dụng các kiến thức từ giáo trình để giảm thiểu tác động đến môi trường, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng

Các nghiên cứu về tác động môi trường trong khai thác dầu khí đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường có thể giảm thiểu đáng kể các tác động tiêu cực.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình địa chất môi trường

Giáo trình địa chất môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nhân lực cho ngành dầu khí. Tương lai của giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự phát triển của ngành và các yêu cầu bảo vệ môi trường.

5.1. Định hướng phát triển giáo trình

Cần tiếp tục nghiên cứu và cập nhật các kiến thức mới về địa chất môi trường để giáo trình luôn đáp ứng được nhu cầu thực tiễn.

5.2. Vai trò của giáo trình trong đào tạo nghề

Giáo trình không chỉ là tài liệu học tập mà còn là công cụ hỗ trợ học viên trong việc phát triển kỹ năng và kiến thức cần thiết cho nghề nghiệp trong ngành dầu khí.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Địa chất môi trường (Mã môn học: PETD62035) là tài liệu giảng dạy chính quy được ban hành kèm theo Quyết định số 210/QĐ-CĐDK ngày 01 tháng 3 năm 2022 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dầu khí (Tập đoàn Dầu khí Việt Nam). Tài liệu được biên soạn dựa trên chương trình đào tạo của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, do ThS. Phạm Thị Nụ làm chủ biên cùng tác giả Hoàng Trọng Quang. Trong cấu trúc chương trình đào tạo nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí trình độ Cao đẳng, môn học có khối lượng 2 tín chỉ (tổng thời lượng 30 giờ, gồm 28 giờ lý thuyết và 2 giờ kiểm tra), được xếp vào nhóm mô đun kỹ thuật cơ sở và giảng dạy trước các môn học chuyên môn nghề.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc cung cấp hệ thống kiến thức nền tảng về môi trường địa chất, phân tích các biến động môi trường phát sinh từ các quá trình tự nhiên cũng như các hoạt động khai thác tài nguyên nhân tạo, đặc biệt là khai thác dầu khí và tài nguyên nước. Về chuẩn đầu ra kỹ năng, tài liệu hướng dẫn quy trình kỹ thuật để xây dựng phương án ứng phó, xử lý tai biến môi trường, tiêu biểu là sự cố tràn dầu. Cấu trúc giáo trình gồm 4 chương với trình tự tiếp cận từ các nguyên lý đại cương, công cụ đánh giá tác động môi trường (ĐTM), các vấn đề môi trường trong khai thác tài nguyên nước đến các tác động môi trường đặc thù trong hoạt động dầu khí. Điểm đặc thù của giáo trình là gắn kết trực tiếp lý thuyết địa chất môi trường với các thông số kỹ thuật, quy trình công nghệ và dữ liệu vận hành thực tế tại các công trình dầu khí ngoài khơi của Việt Nam.

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được phân bổ theo trình tự logic qua 4 chương chính:

• Chương 1: Đại cương (2 giờ lý thuyết): Định nghĩa môi trường và địa chất môi trường; xác định đối tượng nghiên cứu gồm các yếu tố tự nhiên (nội sinh như chuyển động mảng địa chất, macma; ngoại sinh như trượt lở, sụt lún, bồi lắng, xói mòn) và hoạt động con người (khai thác tài nguyên, xây dựng công trình). Giới thiệu hệ phương pháp nghiên cứu gồm 3 bước: thu thập thông tin, quan trắc biến động và xử lý dữ liệu thông qua công nghệ Viễn thám (ảnh máy bay tầm bay dưới 10.000 m, ảnh vệ tinh LANDSAT, SPOT, radar ERS, RADARSAT) và Hệ thông tin địa lý (GIS). Xác lập các khái niệm về 4 chu trình địa chất: chu trình kiến tạo, chu trình đá, chu trình nước và chu trình sinh địa hóa.
• Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất (5 giờ lý thuyết): Khái niệm và các cấp độ ĐTM (ĐTM sơ bộ, ĐTM chi tiết, xác định hiện trạng môi trường EIS, ĐTM chiến lược). Trình bày quy trình ĐTM 6 bước: Đăng ký $\rightarrow$ Nghiên cứu $\rightarrow$ Hướng dẫn $\rightarrow$ Báo cáo $\rightarrow$ Thẩm định $\rightarrow$ Tư vấn. Phân tích ưu - nhược điểm của 5 phương pháp ĐTM: phương pháp liệt kê, phương pháp danh mục (đơn giản, mô tả, mức độ, trọng số, câu hỏi), phương pháp ma trận (ma trận đơn giản, ma trận định lượng Leopold với 88 yếu tố môi trường, ma trận tương tác), phương pháp chồng gối thông tin (overlays/GIS) và phương pháp sơ đồ mạng lưới nhân - quả.
• Chương 3: Các vấn đề về môi trường trong khai thác tài nguyên nước (8 giờ: 7 lý thuyết, 1 kiểm tra): Đánh giá thực trạng tài nguyên nước Việt Nam (dẫn liệu thống kê năm 1994: nước mặt cung cấp 70,4% từ 98 nhà máy, nước dưới đất cung cấp 29,6% từ 61 nhà máy; phân tích thâm hụt nước mùa khô tại châu thổ sông Hồng). Khảo sát tác động môi trường khi khai thác nước mặt (ô nhiễm hóa chất nông nghiệp tại đồng bằng sông Cửu Long, phèn hóa đất, tai biến thủy văn hồ chứa). Phân tích nguyên nhân ô nhiễm nước dưới đất (bố trí giếng sai kỹ thuật, hiện tượng thông tầng, giếng bỏ hoang, phễu áp lực ngược gây nhiễm mặn ven biển, các chỉ tiêu BOD, DO, COD, hợp chất nitơ, vi sinh E. Coli) và hiện tượng sụt lún bề mặt đất tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Đề xuất 8 giải pháp bảo vệ tài nguyên nước.
• Chương 4: Các vấn đề môi trường trong hoạt động dầu khí (15 giờ: 14 lý thuyết, 1 kiểm tra): Tổng quan lịch sử phát triển ngành dầu khí Việt Nam qua các mốc thời gian (thăm dò trước 1975, thành lập Tổng Công ty Dầu khí năm 1975, Vietsovpetro năm 1981, khai thác dầu thương mại tại mỏ Bạch Hổ năm 1986, mốc khai thác 100 triệu tấn dầu thô ngày 13/2/2001; các mỏ Rồng, Đại Hùng, Rạng Đông, Ruby, Lan Tây – Lan Đỏ; KCN Dung Quất, Cà Mau, Phú Mỹ). Tổng hợp các nguồn thải giàn khoan ngoài khơi (nước vỉa yêu cầu hàm lượng dầu $< 15\text{ ppm}$, mùn khoan, nước làm mát, nước rửa sàn, khí thải $\text{CO}_2, \text{CO}, \text{NO}_x, \text{CH}_4, \text{H}_2\text{S}, \text{SO}_2$). Phân tích các sự cố lịch sử (Alexander Keilland năm 1980, Ocean Ranger năm 1982, Piper Alpha năm 1988, Deepwater Horizon năm 2010; sự cố đứt ống dẫn Bạch Hổ năm 1992, Đại Hùng năm 1995, tàu Leal năm 1989). Trình bày kỹ thuật xử lý dầu tràn (vật lý, hóa học, sinh học qua kích hoạt vi sinh vật bản địa biostimulation với $\text{NH}_4\text{NO}_3, \text{K}_2\text{HPO}_4, \text{KH}_2\text{PO}_4$ hoặc bổ sung vi sinh bioaugmentation). Cơ chế quản lý môi trường ngành dầu khí và công nghệ xử lý mùn khoan kín Slamatoc, hệ thống Caisson.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết về mối quan hệ tương hỗ giữa hoạt động công nghiệp và động lực học vỏ Trái Đất. Người học được trang bị các nguyên lý vận chuyển vật chất trong chu trình sinh địa hóa, cơ chế suy thoái và biến dạng địa tầng do khai thác chất lỏng (nước dưới đất, dầu khí), cùng hệ thống phương pháp luận định lượng tác động môi trường bằng các công cụ ma trận Leopold và kỹ thuật địa không gian.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Đọc hiểu và phân tích các thông số ô nhiễm nước ($\text{BOD}_5$, $\text{COD}$, $\text{DO}$, kim loại nặng); xây dựng quy trình vận hành thiết bị thu hồi dầu (phao quây, máy hút skimmer); nhận diện công nghệ xử lý mùn khoan kín.
• Kỹ năng phân tích: Đánh giá rủi ro tai biến địa chất - môi trường; áp dụng các mô hình ma trận và sơ đồ mạng lưới để phân tích tác động sơ cấp, thứ cấp của các dự án địa chất.
• Năng lực nghề nghiệp: Thực hiện các bước giám sát môi trường tại giàn khoan ngoài khơi; áp dụng đúng các quy định nội bộ và tiêu chuẩn xả thải công nghiệp dầu khí.

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm tích cực, kết hợp giữa diễn giảng lý thuyết, phương pháp nêu vấn đề và thảo luận tình huống kỹ thuật thực tế. Đối với người dạy, giáo trình định hướng vai trò tổ chức, hướng dẫn người học tiếp cận tài liệu, phân tích các sự cố môi trường điển hình và điều phối các phiên thảo luận nhóm. Người học được yêu cầu phải chủ động nghiên cứu trước nội dung tài liệu và chuẩn bị báo cáo theo chuyên đề.

Công tác tổ chức học tập được xây dựng trên cơ sở làm việc nhóm cố định từ 8 đến 10 học viên. Mỗi nhóm được phân công các chủ đề thảo luận trước giờ học lý thuyết, thực hiện phân chia nhiệm vụ cho từng cá nhân để tổng hợp báo cáo chuyên đề về các sự cố môi trường hoặc bài tập tình huống mô phỏng (ví dụ: giải quyết sự cố phun khí mỏ Lan Tây năm 1993, đứt đường ống mỏ Đại Hùng năm 1995, hoặc tính toán giải pháp bảo vệ nguồn nước ngầm tại đô thị).

Quy trình đánh giá môn học tuân thủ Quy chế đào tạo Cao đẳng hệ chính quy theo Thông tư số 09/2017/TT-LĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội:

• Điểm đánh giá quá trình (trọng số 40%): Bao gồm 1 điểm kiểm tra thường xuyên (hình thức vấn đáp sau 7 giờ giảng) và các điểm kiểm tra định kỳ (hình thức viết tự luận, trắc nghiệm hoặc báo cáo sau 15 giờ và 30 giờ).
• Điểm thi kết thúc môn học (trọng số 60%): Kiểm tra toàn diện kiến thức và kỹ năng sau 30 giờ đào tạo bằng hình thức kết hợp tự luận và trắc nghiệm.
• Điều kiện dự thi: Học viên bắt buộc phải tham dự tối thiểu 70% tổng số tiết lý thuyết trên lớp. Nếu vắng quá 30% thời lượng, học viên phải học lại môn học. Điểm môn học được chấm theo thang điểm 10, quy đổi sang thang điểm 4 theo quy định đào tạo tín chỉ.

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình Địa chất môi trường tích hợp trực tiếp các dữ liệu thực tế và thông số kỹ thuật của ngành công nghiệp dầu khí Việt Nam:

• Tích hợp dữ liệu công nghiệp thực tế: Cung cấp số liệu khai thác, thăm dò và xử lý môi trường tại các bồn trũng trầm tích Kainozoi (bồn trũng Cửu Long, Nam Côn Sơn, Malay – Thổ Chu) cùng các mỏ dầu khí chủ lực như Bạch Hổ, Rồng, Đại Hùng, Rạng Đông, Ruby, Lan Tây – Lan Đỏ, đi kèm các dự án chế biến khí như Khí – Điện – Đạm Phú Mỹ, Cà Mau.
• Tổng hợp dữ liệu tai biến công nghiệp điển hình: Trích dẫn chi tiết các sự cố kỹ thuật và tràn dầu lịch sử trong nước (vỡ ống dẫn dầu Bạch Hổ năm 1992 tràn 300–700 tấn; sự cố Đại Hùng năm 1995 tràn $15{,}73\text{ m}^3$; vỡ container cảng Vieco Vũng Tàu năm 1995; chìm tàu Leal năm 1989 đổ hơn 200 tấn dầu FO; chìm tàu Promex Cita năm 1997) và các thảm họa giàn khoan quốc tế (Alexander Keilland, Ocean Ranger, Piper Alpha, Deepwater Horizon).
• Cập nhật các giải pháp kỹ thuật chuyên ngành: Giới thiệu chi tiết nguyên lý vận hành của hệ thống xử lý mùn khoan kín Slamatoc tại mỏ Bạch Hổ (thu hồi pha dầu nhẹ, thải pha rắn cách đáy biển 5 m) và hệ thống Caisson của Úc; phân tích cơ chế xử lý sinh học phân hủy hydrocacbon (biostimulation và bioaugmentation).
• Mô tả hệ thống quản lý chuyên trách: Trình bày cơ cấu quản lý an toàn – môi trường đa cấp trong Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, gồm Ban KH-CN-MT, Trung tâm RDCPSE, các đơn vị PVSC, PVEP, Đội ứng cứu sự cố tràn dầu của PTSC và Ban AT-MT Vietsovpetro (thành lập từ năm 1987).

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo nghề kỹ thuật:

• Học viên chính khóa: Là tài liệu học tập bắt buộc đối với học viên hệ Cao đẳng thuộc các nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí và Khoan khai thác tại Trường Cao đẳng Dầu khí.
• Học viên các nghề kỹ thuật liên quan: Dùng làm tài liệu tham khảo cho học viên hệ Trung cấp nghề Khoan khai thác, Vận hành thiết bị khai thác dầu khí; các nghề Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí, Hàn, Vận hành thiết bị chế biến dầu khí và Vận hành nhà máy điện.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Trước khi học môn học này, học viên cần hoàn thành các môn học thuộc khối kỹ thuật cơ sở bao gồm: Hóa đại cương (PETR63001), Địa chất cơ sở (PETD53031), Vẽ kỹ thuật (MECM52003) và An toàn vệ sinh lao động (SAEN52001).
• Giảng viên và kỹ sư ngành: Làm tài liệu giảng dạy cho giảng viên chuyên ngành dầu khí; đồng thời cung cấp tài liệu tra cứu cho cán bộ kỹ thuật, kỹ sư an toàn môi trường tại các cơ sở vận hành, khai thác, chế biến dầu khí.

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng đào tạo nào?
Tài liệu là giáo trình bắt buộc cho học viên trình độ Cao đẳng nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí và Khoan khai thác; đồng thời dùng làm tài liệu tham khảo cho hệ Trung cấp và các nghề liên quan đến chế biến, vận hành nhà máy điện thuộc Trường Cao đẳng Dầu khí.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học môn này?
Học viên cần hoàn thành các môn học cơ sở gồm Hóa đại cương (PETR63001), Địa chất cơ sở (PETD53031), An toàn vệ sinh lao động (SAEN52001) và Vẽ kỹ thuật để có nền tảng về thành phần khoáng vật, cấu trúc địa tầng và an toàn công nghiệp.

3. Điểm khác biệt của tài liệu này so với các giáo trình địa chất môi trường thông thường?
Giáo trình tập trung chuyên biệt vào các nguồn thải, rủi ro kỹ thuật và phương pháp xử lý môi trường trong lĩnh vực tìm kiếm, thăm dò, khai thác, vận chuyển và chế biến dầu khí ngoài khơi, đi kèm hệ thống dẫn liệu các mỏ và sự cố thực tế tại thềm lục địa Việt Nam.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả?
Học viên cần nghiên cứu nội dung lý thuyết trước buổi học, trả lời hệ thống câu hỏi thảo luận ở cuối mỗi chương, tham gia thảo luận nhóm (8–10 người) để giải quyết các bài tập tình huống sự cố thực tế và bảo đảm tối thiểu 70% thời lượng tham dự lớp.

5. Giáo trình sử dụng những nguồn tài liệu tham khảo chính nào?
Nội dung giáo trình được tổng hợp từ các tài liệu học thuật: Địa chất môi trường (PGS. Huỳnh Thị Minh Hằng, ĐHQG TP.HCM, 2008), Địa chất đại cương (Trần Anh Châu, NXB Giáo dục, 1984) và Dầu khí Việt Nam (Đoàn Thiên Tích, ĐHQG TP.HCM, 2001).

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Địa chất môi trường (PETD62035) cung cấp hệ thống kiến thức khoa học về đánh giá tác động môi trường, kiểm soát ô nhiễm tài nguyên nước và quản lý an toàn sinh thái trong hoạt động công nghiệp dầu khí. Môn học đóng vai trò kỹ thuật cơ sở then chốt, tạo nền tảng để học viên tiếp tục tiếp thu các môn học chuyên môn nghề như Địa chất dầu khí (PETD62032), Cơ sở khai thác (PETD53034), Hệ thống tuần hoàn dung dịch (PETD54141) và Hệ thống kiểm soát giếng khoan (PETD55144, PETD63145). Để phục vụ công tác nghiên cứu chuyên sâu, người học cần kết hợp sử dụng tài liệu này cùng các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành về môi trường và hệ thống tài liệu tham khảo chuyên ngành dầu khí đã được danh mục hóa trong chương trình đào tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Đại cương Trang 20 CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG ĐỊA CHẤT ❖ GIỚI THIỆU CHƯƠNG 2 Chương 2 là chương giới thiệu các phương pháp đánh giá tác động đến môi trường trong hoạt động địa chất để người học có được kiến thức và kỹ năng thực hành đánh giá tác động đến môi trường từ đó đưa ra các giải pháp khắc phục thích hợp. ❖ MỤC TIÊU CHƯƠNG 2 Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: ➢ Về kiến thức: - Trình bày được các bước và các phương pháp đánh giá tác động môi trường. ➢ Về kỹ năng: - Đánh giá được tác động môi trường trong hoạt động địa chất trong thực tế.

➢ Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật, thái độ nghiêm túc trong học tập. ❖ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 2 (cá nhân hoặc nhóm). - Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 2) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 2 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định. ❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN BÀI GIẢNG CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 2 (cá nhân hoặc nhóm).

- Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 2) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 2 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định. ❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG 2 Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất Trang 21 - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Không - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có ❖ KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG 2 - Nội dung: ✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức ✓ Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng. ✓ Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập.

+ Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp: ✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: 1 điểm kiểm tra (hình thức: vấn đáp) ✓ Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không có ❖ NỘI DUNG CHƯƠNG 2 2. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG (ĐTM) Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) xuất phát từ gốc tiếng Anh – Environment Impact Assessment.

ĐTM có thể được định nghĩa như sau: “ĐTM là một quá trình xác định và đánh giá các ảnh hưởng trên môi trường do các yếu tố tác động phát sinh từ sự thay đổi chất lượng môi trường. Về bản chất, ĐTM là xác định các khả năng ảnh hưởng đến sức khỏe, đến kinh tế- xã hội và đến môi trường tự nhiên của một dự án nhằm xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát và làm giảm thiểu khả năng tác động xấu của dự án" Như vậy, về bản chất, ĐTM vừa là một thủ tục đảm bảo công tác quản lý môi trường vừa là một phương pháp khoa học (bao gồm công tác phân tích và đánh giá). Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất Trang 22 Công tác ĐTM có thể thực hiện ở các cấp độ khác nhau : ▪ ĐTM sơ bộ: thực hiện trong giai đoạn đầu, khi xây đựng dự án. ▪ ĐTM chi tiết: thực hiện trong quá trình triển khai dự án.

▪ Xác định hiện trạng môi trường (Environment Impact State - EIS): được thực hiện khi xuất hiện tai biến môi trường. Mục tiêu nhằm đánh giá tổn thất, đề xuất các biện pháp ứng cứu và các biện pháp khắc phục nhằm làm giảm thiểu tổn thất. ▪ Đánh giá tác động môi trường chiến lược: nhằm xem xét tổng thể và có hệ thống các quan hệ tương tác giữa các thành phần khác nhau của các chiến lược phát triển tinh tế xã hội trên tổng thể môi trường của các vùng không gian địa lý nhằm đảm bảo tính bền vững về mặt môi trường của chiến lược đó. CÁC GIAI ĐOẠN TRONG QUÁ TRÌNH ĐTM Quy trình ĐTM: Gồm 6 bước ▪ Đăng ký: Ở quy mô quản lý môi trường khu vực, dây là bước công tác thống kê tất cả các dự án có ảnh hưởng đến môi trường.

Ở quy mô cục bộ, trong một dự án cụ thể, đây là bước hệt kê tất cả các công đoạn trong quy trình công nghệ cửa dự án có ảnh hường đến môi trường. ▪ Nghiên cứu: Xem xét, tách chọn những dự án hoặc các công đoạn cần phải tiến hành ĐTM. Mục tiêu là giới hạn những dự án hoặc những công đoạn không gây ảnh hưởng quan trọng nhằm làm giảm nhẹ chi phí. ▪ Hướng dẫn: Xác định những nội dung cần đánh giá, chỉ rõ các đối tượng phải chú ý đánh giá và các vấn đề cần quan tâm.

▪ Báo Cáo: Tập hợp phân tích các ảnh hưởng (cả tích cực lẫn tiêu cực), trong đó chú ý phân tích các ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp, các ảnh hưởng sơ cấp và thứ cấp ▪ Thẩm định: xác định khả năng chấp nhận được và không chấp nhận được của báo cáo, nghĩa là xác định cách đánh giá tác động của dự án đến các yếu tố môi trường. Ở đây chủ yếu tập trung cân nhắc giữa hậu quả về môi trường và hiệu quả kinh tế - xã hội của một dự án. ▪ Tư vấn: Kết luận từ kết quả thẩm định, công tác tư vấn có nhiệm vụ vạch ra các mặt yếu mạnh của một đề án giúp cho người điều hành ra quyết định và xác định những nội dung công tác cần phải thực hiện để đề án có thể phát triển an toàn ít gây tổn thất về môi trường. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐTM 2.

Phương pháp liệt kê Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất Trang 23 Đây là phương pháp đơn giản nhất, các thông số liên quan đến môi trường của dự án chỉ được liệt kê mà không cần đánh giá cũng như không phân tích 2. Phương pháp danh mục Với phương pháp này người ta lập danh mục liệt kê các khả năng tác động đến môi trường khi phát triển dự án, danh mục này có thể chuyển đến các chuyên gia để đánh giá. Các loại danh mục được sử dụng bao gồm : + Danh mục đơn giản: chỉ liệt kê các yếu tố môi trường cần chú ý. + Danh mục mô tả: liệt kê có thuyết minh sự lựa chọn các yếu tố môi trường.

+ Danh mục theo mức độ: Danh mục mô tả có ghi thêm mức độ tác động của mỗi yếu tố. + Danh mục trọng số. + Danh mục dạng câu hỏi. Phương pháp danh mục có ưu điểm là rõ ràng, dễ hiểu, chi phí thấp.

Nhược điểm cơ bản của phương pháp là rất phụ thuộc vào yếu tố chủ quan của người xây dựng danh mục, đặc biệt là trong việc chọn lựa phân chia các điểm số hoặc xác định mức độ quan trọng. Phương pháp ma trận (matrix) Đây là danh mục hai chiều, trong đó mỗi ô chịu sự tác động qua lại của hai cạnh, do vậy phương pháp này cho phép quan sát quan hệ tương tác của các tác động. Các dạng ma trận thường được sử dụng là : ▪ Ma trận đơn giản: thường một trục ghi hành động và trục còn lại ghi các yếu tố môi trường. ▪ Ma trận định lượng (ma trận Leopold): ma trận này được Cục Địa chất Mỹ xây dựng: trong đó trục tung là 88 yếu tố môi trường tự nhiên và xã hội; trục hoành ghi các mức độ tác động theo thang từ 1 đến 10, với đấu (+) cho các tác động tích cực và đấu (-) cho các tác động tiêu cực.

▪ Ma trận thành phần tương tác: cả hai trục đều ghi yếu tố môi trường, do vậy có thể xác định mức độ ảnh hưởng của mỗi yếu tố tác động, đồng thời có thể dự báo xuất hiện những tác động thứ cấp. Ưu điểm của phương pháp ma trận là cho thấy tác động của nhiều hành động khác nhau trên cùng một yếu tố môi trường hoặc phạm vi tác động của mỗi một hành động. Nhược điểm cơ bản là chưa phản ảnh được diễn tiến của các tác động, cũng như chưa thể phản ảnh được sự tương tác của các tác động. Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất Trang 24 2.

Phương pháp chồng gối thông tin (overlays) Phương pháp này thường được sử dụng để đánh giá các tác động môi trường có tính không gian, đặc biệt là trong lĩnh vực địa chất môi trường. Ngày nay với sự phát triển của kỹ thuật GIS, phương pháp chồng gối được sử dụng rộng rãi và phát huy được những ưu điểm của nó là thông tin hình ảnh dễ nhận biết và dễ đánh giá. Nhược điểm lớn nhất khi sử dụng phương pháp này là những giới hạn về kinh phí làm cho việc xác định ranh giới vùng tác động nhiều lúc thiếu cơ sở thực tế. Phương pháp sơ đồ mạng lưới Mục tiêu là phân tích mối quan hệ nhân - quả của các tác động dưới dạng sơ đồ nhánh cây và chuỗi tạo thành một mạng lưới, trong đó thể hiện được thứ bậc của tác động (bậc I, bậc II, bậc III,.

Phương pháp sơ đồ mạng lưới thuận tiện cho việc theo dõi đường dẫn từ nguyên nhân đến tác động có hại lẫn có lợi cho môi trường. Từ đường dẫn này.người ta có thể xác định các biện pháp khắc phục có hiệu quả. Điều bất tiện là không phân biệt được loại tác động (trước mắt hay lâu dài, thuận nghịch hay không thuận nghịch), sơ đồ nhiều lúc rất phức tạp, khó theo dõi. ❖ TÓM TẮT CHƯƠNG 2 Trong chương này, một số nội dung chính được giới thiệu: - Đánh giá các tác động đến môi trường.

- Các giai đoạn trong quá trình đánh giá tác động của môi trường. - Các phương pháp đánh giá tác động của môi trường .CÂU HỎI VÀ TÌNH HUỐNG THẢO LUẬN CHƯƠNG 2 Câu hỏi 1. Đánh giá tác động môi trường nhằm mục đích gì? Câu hỏi 2.