Giáo Trình Địa Chất Môi Trường Nghề Khoan Khai Thác Dầu Khí Trình Độ Cao Đẳng Năm 2020

Giáo trình địa chất môi trường nghề khoan khai thác dầu khí năm 2020 cung cấp kiến thức chuyên sâu cho sinh viên cao đẳng ngành dầu khí.

• Tác giả: Ths. Phạm Thị Nụ
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Địa Chất Môi Trường
• Đề tài: Giáo Trình Địa Chất Môi Trường Nghề Khoan Dầu Khí
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bà Rịa-Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẠI CƯƠNG
• 1.1. ĐỊNH NGHĨA CHUNG VỀ MÔI TRƯỜNG
• 1.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.5. Các chu trình địa chất
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG ĐỊA CHẤT
• 2.1. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG (ĐTM)
• 2.2. CÁC GIAI ĐOẠN TRONG QUÁ TRÌNH ĐTM
• 2.3. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐTM
• 2.3.1. Phương pháp liệt kê
• 2.3.2. Phương pháp danh mục
• 2.3.3. Phương pháp ma trận (matrix)
• 2.3.4. Phương pháp chồng gối thông tin (overlays)
• 2.3.5. Phương pháp sơ đồ mạng lưới
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC VẤN ĐỀ VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC TÀI NGUYÊN NƯỚC
• 3.1. TÀI NGUYÊN NƯỚC Ở VIỆT NAM
• 3.2. CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC NƯỚC MẶT
• 3.3. CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC NƯỚC DƯỚI ĐẤT
• 3.3.1. Ô nhiễm nước do hoạt động khai thác nước dưới đất
• 3.3.2. Biến dạng mặt đất
• 3.4. BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC TÀI NGUYÊN NƯỚC
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG DẦU KHÍ
• 4.1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG DẦU KHÍ Ở VIỆT NAM
• 4.2. CÁC VẤN ĐỀ VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG KHAI THÁC, VẬN CHUYỂN VÀ CHẾ BIẾN DẦU KHÍ
• 4.2.1. Các vấn để môi trường liên quan đến hoạt động khoan thăm dò và khai thác dầu khí
• 4.2.2. Các vấn đề môi trường liên quan đến khai thác và vận chuyển
• 4.2.3. Các vấn đề môi trường liên quan đến tàng trữ và chế biến
• 4.3. TAI BIẾN TRÀN DẦU
• 4.3.1. Các dạng ô nhiễm do tràn dầu
• 4.3.2. Tác động của tràn dầu đến môi trường
• 4.3.3. Các phương pháp xử lý dầu tràn
• 4.3.4. Biện pháp khắc phục sự cố tràn dầu tại Việt Nam
• 4.4. QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG DẦU KHÍ
• 4.4.1. Đánh giá tác động môi trường
• 4.4.2. Các biện pháp quản lý
• 4.4.3. Các biện pháp kỹ thuật
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Địa Chất Môi Trường Nghề Khoan Dầu Khí 2020

Giáo trình "Địa chất môi trường" được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản cho học viên trong lĩnh vực khoan dầu khí. Tài liệu này không chỉ là nguồn tham khảo cho sinh viên mà còn cho giảng viên và các chuyên gia trong ngành. Nội dung giáo trình bao gồm các khái niệm cơ bản về môi trường địa chất, các vấn đề liên quan đến khai thác dầu khí và các phương pháp nghiên cứu môi trường.

1.1. Định nghĩa và vai trò của Địa Chất Môi Trường

Địa chất môi trường là lĩnh vực nghiên cứu các yếu tố tự nhiên và nhân tạo ảnh hưởng đến môi trường. Nó giúp xác định các vấn đề môi trường trong hoạt động khai thác dầu khí, từ đó đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường.

1.2. Mục tiêu của giáo trình Địa Chất Môi Trường

Mục tiêu chính của giáo trình là trang bị cho học viên những kiến thức cần thiết để hiểu và áp dụng các nguyên lý địa chất trong việc bảo vệ môi trường trong ngành khoan dầu khí.

II. Các thách thức trong Địa Chất Môi Trường Nghề Khoan Dầu Khí

Ngành khoan dầu khí đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến môi trường. Các hoạt động khai thác có thể gây ra ô nhiễm nước, không khí và đất. Việc hiểu rõ các thách thức này là rất quan trọng để phát triển các biện pháp ứng phó hiệu quả.

2.1. Ô nhiễm môi trường do hoạt động khoan

Hoạt động khoan có thể dẫn đến ô nhiễm nước ngầm và bề mặt, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe con người. Việc đánh giá tác động môi trường là cần thiết để giảm thiểu rủi ro.

2.2. Biến đổi khí hậu và tác động đến ngành khoan

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến các điều kiện địa chất, làm tăng nguy cơ xảy ra thiên tai như lũ lụt và sạt lở đất, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động khoan dầu khí.

III. Phương pháp nghiên cứu trong Địa Chất Môi Trường

Các phương pháp nghiên cứu trong địa chất môi trường rất đa dạng, bao gồm cả phương pháp viễn thám và GIS. Những phương pháp này giúp thu thập và phân tích dữ liệu môi trường một cách hiệu quả.

3.1. Phương pháp viễn thám trong nghiên cứu môi trường

Viễn thám cho phép thu thập thông tin về môi trường từ xa, giúp theo dõi sự biến động của các yếu tố môi trường mà không cần tiếp xúc trực tiếp.

3.2. Hệ thống thông tin địa lý GIS trong quản lý môi trường

GIS là công cụ mạnh mẽ trong việc phân tích và quản lý dữ liệu địa lý, giúp đưa ra các quyết định chính xác trong việc bảo vệ môi trường trong ngành khoan dầu khí.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Địa Chất Môi Trường trong Khoan Dầu Khí

Giáo trình cung cấp các ứng dụng thực tiễn của địa chất môi trường trong ngành khoan dầu khí. Những ứng dụng này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao hiệu quả khai thác.

4.1. Đánh giá tác động môi trường ĐTM

Đánh giá tác động môi trường là bước quan trọng trong quy trình khai thác dầu khí, giúp xác định và giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường.

4.2. Các biện pháp bảo vệ môi trường trong khoan dầu khí

Các biện pháp bảo vệ môi trường bao gồm việc sử dụng công nghệ sạch, quản lý chất thải và thực hiện các chương trình giám sát môi trường.

V. Kết luận và tương lai của Địa Chất Môi Trường trong Nghề Khoan Dầu Khí

Giáo trình Địa chất môi trường nghề khoan dầu khí đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường. Tương lai của ngành này phụ thuộc vào việc áp dụng các kiến thức và công nghệ mới để giảm thiểu tác động đến môi trường.

5.1. Tương lai của ngành khoan dầu khí

Ngành khoan dầu khí cần phải thích ứng với các yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng cao, đồng thời phát triển các công nghệ mới để giảm thiểu tác động tiêu cực.

5.2. Vai trò của giáo trình trong đào tạo

Giáo trình sẽ tiếp tục được cập nhật để phản ánh những thay đổi trong ngành và cung cấp cho học viên những kiến thức mới nhất về địa chất môi trường.

Nội dung chính

TỔNG QUAN VỀ GIÁO TRÌNH ĐỊA CHẤT MÔI TRƯỜNG (NGHỀ KHOAN KHAI THÁC DẦU KHÍ)

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Địa chất môi trường (Mã môn học: KKT19MH35) do Trường Cao đẳng Dầu khí ban hành kèm theo Quyết định số 193/QĐ-CĐDK ngày 25 tháng 3 năm 2020, được biên soạn bởi ThS. Phạm Thị Nụ (Chủ biên) và Hoàng Trọng Quang. Tài liệu này thuộc khối môn học, mô đun kỹ thuật cơ sở trong chương trình đào tạo trình độ cao đẳng cho nghề Khoan khai thác dầu khí và nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí, được giảng dạy trước các môn học chuyên môn ngành nghề.

Môn học có thời lượng 30 giờ (bao gồm 28 giờ lý thuyết và 2 giờ kiểm tra). Mục tiêu học tập (chuẩn đầu ra) của giáo trình được xác định rõ:

• Về kiến thức (A1): Trình bày các khái niệm cơ bản về môi trường, phát triển bền vững, đánh giá tác động môi trường (ĐTM); mô tả được các biến động môi trường do quá trình tự nhiên hoặc hoạt động khai thác tài nguyên của con người.
• Về kỹ năng (B1): Xây dựng được quy trình xử lý khi xảy ra tai biến tràn dầu và nhận diện các tác động môi trường trong thực tế hoạt động địa chất, khai thác tài nguyên nước và công nghiệp dầu khí.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1): Rèn luyện tác phong làm việc khoa học, tính cẩn trọng, nghiêm túc và kỹ năng làm việc nhóm.

Cấu trúc giáo trình gồm 4 chương được thiết kế theo tiến trình logic chặt chẽ: cung cấp nền tảng lý thuyết đại cương, phương pháp luận đánh giá tác động môi trường, đi sâu vào thực trạng môi trường trong khai thác tài nguyên nước, và trọng tâm là các vấn đề môi trường, xử lý tai biến trong chuỗi hoạt động công nghiệp dầu khí. Điểm đặc sắc của giáo trình là gắn kết cơ sở khoa học địa chất với các giải pháp kỹ thuật, dữ liệu thực địa và quy trình quản lý thực tế tại các dự án dầu khí tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình gồm 4 chương với sự phân bổ thời lượng và khối lượng kiến thức chi tiết:

• Chương 1: Đại cương (2 giờ lý thuyết): Định nghĩa môi trường và địa chất môi trường; xác định đối tượng nghiên cứu gồm các quá trình nội sinh (dịch chuyển mảng, macma), ngoại sinh (trượt lở, sụt lún, bồi lắng, xói mòn) và hoạt động nhân sinh (khai thác tài nguyên, xây dựng công trình). Giới thiệu hệ phương pháp nghiên cứu 3 bước (Thu thập thông tin - Quan trắc biến động - Xử lý thông tin và lập báo cáo) cùng ứng dụng của công nghệ viễn thám (ảnh máy bay, ảnh vệ tinh LANDSAT, SPOT, ERS) và hệ thống thông tin địa lý (GIS).
• Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất (5 giờ lý thuyết): Khái niệm ĐTM; 4 cấp độ ĐTM (ĐTM sơ bộ, ĐTM chi tiết, xác định hiện trạng môi trường EIS, ĐTM chiến lược); quy trình ĐTM 6 bước (Đăng ký, Nghiên cứu, Hướng dẫn, Báo cáo, Thẩm định, Tư vấn); phân tích ưu - nhược điểm của 5 phương pháp ĐTM: phương pháp liệt kê, phương pháp danh mục (danh mục đơn giản, mô tả, theo mức độ, trọng số, câu hỏi), phương pháp ma trận (ma trận đơn giản, ma trận Leopold 88 yếu tố, ma trận tương tác), phương pháp chồng gối thông tin (overlays trên GIS), và phương pháp sơ đồ mạng lưới.
• Chương 3: Các vấn đề về môi trường trong khai thác tài nguyên nước (8 giờ: 7 lý thuyết, 1 kiểm tra): Hiện trạng tài nguyên nước mặt và nước dưới đất tại Việt Nam; tác động tiêu cực của việc khai thác nước mặt (ô nhiễm nông nghiệp, phèn hóa đất tại Đồng bằng sông Cửu Long, rối loạn thủy văn từ công trình hồ chứa); ô nhiễm nước dưới đất do bố trí giếng sai kỹ thuật, hiện tượng phễu áp lực ngược gây nhiễm mặn ven biển, hiện tượng thông tầng do trám xi măng không đạt tiêu chuẩn, giếng bỏ hoang tạo cửa sổ thủy văn; biến dạng sụt lún mặt đất do tháo khô chất lỏng; 8 giải pháp bảo vệ tài nguyên nước.
• Chương 4: Các vấn đề môi trường trong hoạt động dầu khí (15 giờ: 14 lý thuyết, 1 kiểm tra): Lịch sử công nghiệp dầu khí Việt Nam; nhận diện nguồn thải và tác động môi trường từ hoạt động khoan thăm dò, khai thác, vận chuyển và chế biến (nước vỉa, bùn/mùn khoan, nước làm mát, khí thải CO, NOx, SO2, chất thải rắn chứa Cr, Zn); rủi ro tai nạn giàn khoan; chuyên đề tai biến tràn dầu (phân loại tràn dầu trên mặt nước, trong lòng đất, trên mặt đất; cơ chế gây độc sinh thái); phương pháp xử lý dầu tràn (cơ học bằng phao quây boom và máy hút skimmer; hóa học bằng chất phân tán; sinh học gồm kích hoạt vi sinh vật - biostimulation và bổ sung vi sinh vật - bioaugmentation); cơ cấu tổ chức quản lý môi trường ngành dầu khí và các biện pháp kỹ thuật kiểm soát (hệ thống xử lý mùn khoan kín Slamatoc tại mỏ Bạch Hổ, hệ thống Caisson).

Tiến trình phát triển logic của nội dung:
[Cơ sở lý luận & Phương pháp nghiên cứu Địa chất MT]
[Hệ thống công cụ & Quy trình Đánh giá tác động MT (ĐTM)]
[Phân tích vấn đề MT trong khai thác Tài nguyên Nước]
[Kiểm soát & Xử lý sự cố MT trong Công nghiệp Dầu khí]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Các chu trình địa chất cơ bản: Giáo trình xác lập 4 chu trình địa chất tương tác: Chu trình kiến tạo (tectonic cycle), Chu trình đá (rock cycle), Chu trình nước, và Chu trình sinh địa hóa.
• Hệ thống nguyên lý và công cụ ĐTM: Xây dựng khung lý thuyết đánh giá tác động môi trường dựa trên các thông số định lượng và bán định lượng (ma trận Leopold, phân tích đường dẫn nhân - quả trong sơ đồ mạng lưới).
• Cơ chế ô nhiễm và biến dạng địa chất thủy văn: Nguyên lý phân hủy sinh học chất hữu cơ (chỉ số BOD, DO, COD, nồng độ hợp chất Nitơ gây hiện tượng phú dưỡng, chỉ thị vi sinh E. coli), cơ chế hình thành phễu áp lực ngược và tháo khô chất lỏng gây sụt lún bề mặt đất.
• Động học và hóa học Hydrocarbon: Bản chất phát tán của hydrocarbon lỏng, khí đồng hành, bùn khoan và các chất xúc tác thải trong môi trường biển.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Sử dụng các công cụ lập danh mục, ma trận để thực hiện ĐTM sơ bộ; vận hành quy trình thu gom, tách dầu của hệ thống Slamatoc; tính toán liều lượng dinh dưỡng (NH4NO3, K2HPO4, KH2PO4) và chất hoạt động bề mặt sinh học trong phương pháp kích hoạt vi sinh vật (biostimulation).
• Kỹ năng phân tích: Đánh giá các thông số ô nhiễm nước và khí thải chế biến; phân tích nguyên nhân sự cố thông tầng, sụt lún địa tầng và rò rỉ đường ống dẫn dầu.
• Kỹ năng ứng phó thực tiễn: Thiết lập sơ đồ tổ chức thu gom dầu tràn bằng phao quây (boom), máy hút (skimmer), hóa chất phân tán và triển khai phương án ứng cứu khẩn cấp ngoài khơi.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình định hình mô hình sư phạm tích cực, lấy người học làm trung tâm với các hướng dẫn thực hiện đồng bộ giữa người dạy và người học:

• Phương pháp giảng dạy của giảng viên: Kết hợp thuyết trình ngắn, phương pháp nêu vấn đề, hướng dẫn đọc tài liệu chuyên ngành, phân tích bài tập tình huống thực tế và điều phối thảo luận nhóm. Giảng viên sử dụng phòng học chuẩn, thiết bị máy chiếu, phim tư liệu và các mô hình học cụ kỹ thuật.
• Phương pháp học tập của học viên: Học viên phải chủ động nghiên cứu tài liệu trước khi lên lớp, tham gia làm việc nhóm (mỗi nhóm từ 8 đến 10 người được phân công chủ đề thảo luận cụ thể, hoàn thiện báo cáo nhóm). Học viên phải tham dự tối thiểu 70% thời lượng các buổi giảng lý thuyết (nếu vắng trên 30% số tiết lý thuyết, học viên bắt buộc phải học lại môn học).
• Bài tập và xử lý tình huống: Hệ thống câu hỏi ôn tập và bài tập tình huống được bố trí ở cuối mỗi chương, tập trung vào giải quyết các sự cố địa chất và tai biến dầu khí (như xử lý phễu nhiễm mặn tầng nước ngầm, ứng phó rò rỉ khí H2S/SO2, hay chọn phương án xử lý bùn khoan ngoài khơi).
• Phương pháp đánh giá kết quả học tập: Thực hiện theo Quy chế đào tạo Cao đẳng hệ chính quy ban hành kèm theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH ngày 13/3/2017 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. Cơ cấu tính điểm môn học:

Thành phần đánh giá	Hình thức và thời điểm kiểm tra	Chuẩn đầu ra đánh giá	Trọng số
Điểm kiểm tra thường xuyên & định kỳ	- 01 cột thường xuyên: Vấn đáp (sau 7 giờ) - 01 cột định kỳ: Tự luận / Trắc nghiệm / Báo cáo (sau 15 giờ) - 01 cột định kỳ: Tự luận / Trắc nghiệm / Báo cáo (sau 30 giờ)	A1, A2, C1, C2	40%
Điểm thi kết thúc môn học	Thi viết kết hợp Tự luận và Trắc nghiệm (sau khi kết thúc 30 giờ)	A1, A2, B1, C1, C2	60%

Quy tắc tính điểm: Chấm theo thang điểm 10 (làm tròn đến một chữ số thập phân), tính điểm tổng hợp theo trọng số và quy đổi sang điểm chữ, điểm số theo thang điểm 4 theo quy chế đào tạo tín chỉ.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình tích hợp khối lượng dữ liệu thực tế lớn từ ngành công nghiệp dầu khí trong nước và quốc tế, đảm bảo tính ứng dụng kỹ thuật trực tiếp:

• Dữ liệu thực tế ngành dầu khí Việt Nam: Lịch sử thăm dò khai thác từ các trũng Hà Nội, Nam Côn Sơn, Cửu Long; số liệu vận hành các mỏ dầu thương mại như Bạch Hổ (khai thác thương mại từ 1986), mỏ Rồng, Đại Hùng, Rạng Đông (JVPC), Ruby (Petronas), Lan Tây - Lan Đỏ; ghi nhận mốc sản lượng khai thác 100 triệu tấn dầu thô và 5,722 tỷ m3 khí đồng hành tính đến ngày 13/2/2001. Cập nhật các cụm công nghiệp: Nhà máy lọc dầu Dung Quất (khảo sát từ 1998), Khí - Điện - Đạm Cà Mau (khởi động 2000), Khí - Điện - Đạm Phú Mỹ (hoạt động 2004).
• Thống kê tai biến và sự cố thực tế: Phân tích các thảm họa giàn khoan quốc tế (Alexander Kielland năm 1980 tại Biển Bắc làm 123 người chết; Ocean Ranger năm 1982; Piper Alpha năm 1988 làm 167 người chết; sự cố Deepwater Horizon năm 2010 tại Vịnh Mexico làm 11 người chết) và các sự cố trong nước (vỡ ống dẫn mỏ Bạch Hổ năm 1992 tràn 300-700 tấn dầu; đứt ống dẫn mỏ Đại Hùng năm 1995; tai nạn tàu chở dầu Leal năm 1989 tại Quy Nhơn, tàu Promex Cita năm 1997 tại Quảng Ngãi).
• Công nghệ kỹ thuật môi trường cập nhật: Hệ thống xử lý mùn khoan thải kín Slamatoc tại giàn mỏ Bạch Hổ (thu hồi dầu, thải phần rắn cách đáy biển 5m) và hệ thống Caisson của Úc; thiết kế tàu đa năng ứng phó sự cố tràn dầu trên biển của Công ty Đóng tàu Bảo Tín và Hải Minh (2009).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình Địa chất môi trường được quy chuẩn nội dung cho các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo kỹ thuật:

• Học viên cao đẳng nghề: Tài liệu học tập bắt buộc cho học viên trình độ Cao đẳng các nghề:
  1. Nghề Khoan khai thác dầu khí
  2. Nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí
• Học viên trung cấp và các nghề liên quan: Tài liệu tham khảo bổ trợ cho học sinh hệ Trung cấp nghề cùng chuyên ngành; học viên các nghề Vận hành thiết bị chế biến dầu khí, Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí, Vận hành nhà máy điện, và nghề Hàn của Trường Cao đẳng Dầu khí.
• Yêu cầu môn học tiên quyết (Prerequisites): Thuộc nhóm môn học kỹ thuật cơ sở (cùng nhóm với Địa chất cơ sở, An toàn vệ sinh lao động, Hóa đại cương), học viên cần hoàn thành các học phần đại cương trước khi bước vào học phần này để chuẩn bị kiến thức cho các môn chuyên ngành chuyên sâu (như Cơ sở khoan, Cơ sở khai thác, Địa chất dầu khí).
• Giảng viên và cán bộ kỹ thuật: Giảng viên sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức, xây dựng ngân hàng đề thi trắc nghiệm - tự luận; cán bộ kỹ thuật tại các ban an toàn môi trường (HSE) sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác đánh giá và ứng phó sự cố tràn dầu.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này được biên soạn cho đối tượng nào?

Giáo trình là tài liệu bắt buộc đối với học viên hệ Cao đẳng nghề Khoan khai thác và nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí; đồng thời là tài liệu tham khảo cho các nghề sửa chữa, chế biến dầu khí và vận hành nhà máy điện tại Trường Cao đẳng Dầu khí.

2. Học viên cần có kiến thức nền tảng nào trước khi học môn này?

Học viên cần nắm được các kiến thức cơ sở từ các môn học đại cương và kỹ thuật cơ sở trước đó, bao gồm Hóa đại cương (CNH19MH09), Địa chất cơ sở (KKT19MH31) và An toàn vệ sinh lao động (ATMT19MH01).

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu địa chất môi trường tổng quát?

Giáo trình tập trung chuyên biệt vào tác động môi trường của chuỗi công nghiệp dầu khí (khoan, khai thác, vận chuyển, lọc - hóa dầu), xử lý tai biến tràn dầu thực tế, phân tích cơ chế hệ thống Slamatoc và quy chuẩn quản lý môi trường tại Tập đoàn Dầu khí Việt Nam.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả?

Học viên cần đọc trước nội dung từng chương, kết hợp phân tích các chu trình địa chất với bài tập tình huống thực địa; tham gia thảo luận nhóm (8-10 người) để giải quyết các chủ đề ĐTM và quy trình xử lý dầu tràn; đảm bảo tham gia tối thiểu 70% thời lượng lý thuyết.

5. Giáo trình có những nguồn tài liệu tham khảo chính nào?

Giáo trình được xây dựng dựa trên các tài liệu học thuật cơ sở:

• PGS. Huỳnh Thị Minh Hằng, Địa chất môi trường, NXB Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, 2008.
• Trần Anh Châu, Địa chất đại cương, NXB Giáo dục, 1984.
• Đoàn Thiên Tích, Dầu khí Việt Nam, NXB Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, 2001.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Địa chất môi trường (Mã môn: KKT19MH35) cung cấp hệ thống tri thức địa chất ứng dụng kết hợp phương pháp luận ĐTM và các giải pháp kỹ thuật kiểm soát ô nhiễm trong ngành công nghiệp dầu khí. Tài liệu thiết lập lộ trình học tập logic từ việc nhận thức các chu trình địa chất tự nhiên, thành thạo công cụ ĐTM (ma trận Leopold, viễn thám, GIS), đến việc làm chủ kỹ thuật ứng phó tai biến tràn dầu và xử lý mùn khoan ngoài khơi. Bên cạnh nội dung 4 chương, học viên được định hướng mở rộng nghiên cứu thông qua hệ thống văn bản pháp luật hiện hành (Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tài nguyên nước) và các tài liệu chuyên khảo của PGS. Huỳnh Thị Minh Hằng, GS. Trần Anh Châu và TS. Đoàn Thiên Tích.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Đại cương Trang 19 CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG ĐỊA CHẤT ❖ GIỚI THIỆU CHƯƠNG 2 Chương 2 là chương giới thiệu các phương pháp đánh giá tác động đến môi trường trong hoạt động địa chất để người học có được kiến thức và kỹ năng thực hành đánh giá tác động đến môi trường từ đó đưa ra các giải pháp khắc phục thích hợp. ❖ MỤC TIÊU CHƯƠNG 2 Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: ➢ Về kiến thức: - Trình bày được các bước và các phương pháp đánh giá tác động môi trường. ➢ Về kỹ năng: - Đánh giá được tác động môi trường trong hoạt động địa chất trong thực tế.

➢ Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật, thái độ nghiêm túc trong học tập. ❖ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 2 (cá nhân hoặc nhóm). - Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 2) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 2 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định. ❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN BÀI GIẢNG CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 2 (cá nhân hoặc nhóm).

- Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 2) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 2 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định. ❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG 2 Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất Trang 20 - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Không - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có ❖ KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG 2 - Nội dung: ✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức ✓ Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng. ✓ Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập.

+ Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp: ✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: 1 điểm kiểm tra (hình thức: vấn đáp) ✓ Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không có ❖ NỘI DUNG CHƯƠNG 2 2. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG (ĐTM) Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) xuất phát từ gốc tiếng Anh – Environment Impact Assessment.

ĐTM có thể được định nghĩa như sau: “ĐTM là một quá trình xác định và đánh giá các ảnh hưởng trên môi trường do các yếu tố tác động phát sinh từ sự thay đổi chất lượng môi trường. Về bản chất, ĐTM là xác định các khả năng ảnh hưởng đến sức khỏe, đến kinh tế- xã hội và đến môi trường tự nhiên của một dự án nhằm xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát và làm giảm thiểu khả năng tác động xấu của dự án" Như vậy, về bản chất, ĐTM vừa là một thủ tục đảm bảo công tác quản lý môi trường vừa là một phương pháp khoa học (bao gồm công tác phân tích và đánh giá). Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất Trang 21 Công tác ĐTM có thể thực hiện ở các cấp độ khác nhau : ▪ ĐTM sơ bộ: thực hiện trong giai đoạn đầu, khi xây đựng dự án. ▪ ĐTM chi tiết: thực hiện trong quá trình triển khai dự án.

▪ Xác định hiện trạng môi trường (Environment Impact State - EIS): được thực hiện khi xuất hiện tai biến môi trường. Mục tiêu nhằm đánh giá tổn thất, đề xuất các biện pháp ứng cứu và các biện pháp khắc phục nhằm làm giảm thiểu tổn thất. ▪ Đánh giá tác động môi trường chiến lược: nhằm xem xét tổng thể và có hệ thống các quan hệ tương tác giữa các thành phần khác nhau của các chiến lược phát triển tinh tế xã hội trên tổng thể môi trường của các vùng không gian địa lý nhằm đảm bảo tính bền vững về mặt môi trường của chiến lược đó. CÁC GIAI ĐOẠN TRONG QUÁ TRÌNH ĐTM Quy trình ĐTM: Gồm 6 bước ▪ Đăng ký: Ở quy mô quản lý môi trường khu vực, dây là bước công tác thống kê tất cả các dự án có ảnh hưởng đến môi trường.

Ở quy mô cục bộ, trong một dự án cụ thể, đây là bước hệt kê tất cả các công đoạn trong quy trình công nghệ cửa dự án có ảnh hường đến môi trường. ▪ Nghiên cứu: Xem xét, tách chọn những dự án hoặc các công đoạn cần phải tiến hành ĐTM. Mục tiêu là giới hạn những dự án hoặc những công đoạn không gây ảnh hưởng quan trọng nhằm làm giảm nhẹ chi phí. ▪ Hướng dẫn: Xác định những nội dung cần đánh giá, chỉ rõ các đối tượng phải chú ý đánh giá và các vấn đề cần quan tâm.

▪ Báo Cáo: Tập hợp phân tích các ảnh hưởng (cả tích cực lẫn tiêu cực), trong đó chú ý phân tích các ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp, các ảnh hưởng sơ cấp và thứ cấp ▪ Thẩm định: xác định khả năng chấp nhận được và không chấp nhận được của báo cáo, nghĩa là xác định cách đánh giá tác động của dự án đến các yếu tố môi trường. Ở đây chủ yếu tập trung cân nhắc giữa hậu quả về môi trường và hiệu quả kinh tế - xã hội của một dự án. ▪ Tư vấn: Kết luận từ kết quả thẩm định, công tác tư vấn có nhiệm vụ vạch ra các mặt yếu mạnh của một đề án giúp cho người điều hành ra quyết định và xác định những nội dung công tác cần phải thực hiện để đề án có thể phát triển an toàn ít gây tổn thất về môi trường. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐTM 2.

Phương pháp liệt kê Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất Trang 22 Đây là phương pháp đơn giản nhất, các thông số liên quan đến môi trường của dự án chỉ được liệt kê mà không cần đánh giá cũng như không phân tích 2. Phương pháp danh mục Với phương pháp này người ta lập danh mục liệt kê các khả năng tác động đến môi trường khi phát triển dự án, danh mục này có thể chuyển đến các chuyên gia để đánh giá. Các loại danh mục được sử dụng bao gồm : + Danh mục đơn giản: chỉ liệt kê các yếu tố môi trường cần chú ý. + Danh mục mô tả: liệt kê có thuyết minh sự lựa chọn các yếu tố môi trường.

+ Danh mục theo mức độ: Danh mục mô tả có ghi thêm mức độ tác động của mỗi yếu tố. + Danh mục trọng số. + Danh mục dạng câu hỏi. Phương pháp danh mục có ưu điểm là rõ ràng, dễ hiểu, chi phí thấp.

Nhược điểm cơ bản của phương pháp là rất phụ thuộc vào yếu tố chủ quan của người xây dựng danh mục, đặc biệt là trong việc chọn lựa phân chia các điểm số hoặc xác định mức độ quan trọng. Phương pháp ma trận (matrix) Đây là danh mục hai chiều, trong đó mỗi ô chịu sự tác động qua lại của hai cạnh, do vậy phương pháp này cho phép quan sát quan hệ tương tác của các tác động. Các dạng ma trận thường được sử dụng là : ▪ Ma trận đơn giản: thường một trục ghi hành động và trục còn lại ghi các yếu tố môi trường. ▪ Ma trận định lượng (ma trận Leopold): ma trận này được Cục Địa chất Mỹ xây dựng: trong đó trục tung là 88 yếu tố môi trường tự nhiên và xã hội; trục hoành ghi các mức độ tác động theo thang từ 1 đến 10, với đấu (+) cho các tác động tích cực và đấu (-) cho các tác động tiêu cực.

▪ Ma trận thành phần tương tác: cả hai trục đều ghi yếu tố môi trường, do vậy có thể xác định mức độ ảnh hưởng của mỗi yếu tố tác động, đồng thời có thể dự báo xuất hiện những tác động thứ cấp. Ưu điểm của phương pháp ma trận là cho thấy tác động của nhiều hành động khác nhau trên cùng một yếu tố môi trường hoặc phạm vi tác động của mỗi một hành động. Nhược điểm cơ bản là chưa phản ảnh được diễn tiến của các tác động, cũng như chưa thể phản ảnh được sự tương tác của các tác động. Chương 2: Đánh giá tác động môi trường trong hoạt động địa chất Trang 23 2.

Phương pháp chồng gối thông tin (overlays) Phương pháp này thường được sử dụng để đánh giá các tác động môi trường có tính không gian, đặc biệt là trong lĩnh vực địa chất môi trường. Ngày nay với sự phát triển của kỹ thuật GIS, phương pháp chồng gối được sử dụng rộng rãi và phát huy được những ưu điểm của nó là thông tin hình ảnh dễ nhận biết và dễ đánh giá. Nhược điểm lớn nhất khi sử dụng phương pháp này là những giới hạn về kinh phí làm cho việc xác định ranh giới vùng tác động nhiều lúc thiếu cơ sở thực tế. Phương pháp sơ đồ mạng lưới Mục tiêu là phân tích mối quan hệ nhân - quả của các tác động dưới dạng sơ đồ nhánh cây và chuỗi tạo thành một mạng lưới, trong đó thể hiện được thứ bậc của tác động (bậc I, bậc II, bậc III,.

Phương pháp sơ đồ mạng lưới thuận tiện cho việc theo dõi đường dẫn từ nguyên nhân đến tác động có hại lẫn có lợi cho môi trường. Từ đường dẫn này.người ta có thể xác định các biện pháp khắc phục có hiệu quả. Điều bất tiện là không phân biệt được loại tác động (trước mắt hay lâu dài, thuận nghịch hay không thuận nghịch), sơ đồ nhiều lúc rất phức tạp, khó theo dõi. ❖ TÓM TẮT CHƯƠNG 2 Trong chương này, một số nội dung chính được giới thiệu: - Đánh giá các tác động đến môi trường.

- Các giai đoạn trong quá trình đánh giá tác động của môi trường. - Các phương pháp đánh giá tác động của môi trường .CÂU HỎI VÀ TÌNH HUỐNG THẢO LUẬN CHƯƠNG 2 Câu hỏi 1. Đánh giá tác động môi trường nhằm mục đích gì? Câu hỏi 2.