Giáo Trình Đánh Giá Rủi Ro Nghề Bảo Hộ Lao Động Trình Độ Trung Cấp

Giáo trình đánh giá rủi ro nghề bảo hộ lao động trình độ trung cấp cung cấp kiến thức cần thiết cho việc đảm bảo an toàn lao động hiệu quả.

• Tác giả: Th.S Nguyễn Ngọc Thanh Trung
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Bảo Hộ Lao Động
• Đề tài: Đánh Giá Rủi Ro Nghề Bảo Hộ Lao Động Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Bà Rịa – Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
• 1.1. Tên mô đun: ĐÁNH GIÁ RỦI RO
• 1.2. Mã mô đun: ATMT19MĐ22
• 1.3. Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun
• 1.4. Mục tiêu của mô đun
• 1.5. Nội dung của mô đun
• 1.6. Chương trình khung Thời gian học tập (giờ)
• 1.7. Chương trình mô đun Thời gian (giờ)
• 1.8. Điều kiện thực hiện mô đun
• 1.9. Nội dung và phương pháp đánh giá
• 1.10. Cách đánh giá
• 1.11. Phương pháp đánh giá
• 1.12. Cách tính điểm
• 1.13. Hướng dẫn thực hiện môn học
• 1.14. Phương pháp giảng dạy, học tập môn học
• 1.15. Đối với người dạy
• 1.16. Đối với người học
• 1.17. Tài liệu tham khảo
• 2. MỘT SỐ YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ RỦI RO
• 2.1. GIỚI THIỆU BÀI 1
• 2.2. MỤC TIÊU BÀI 1
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CHƯƠNG 1
• 2.4. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG 1
• 2.5. KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG 1
• 2.6. NỘI DUNG BÀI 1
• 2.6.1. THỐNG KÊ TÌNH HÌNH TAI NẠN LAO ĐỘNG
• 2.6.2. YÊU CẦU CỦA PHÁP LUẬT VỀ ĐÁNH GIÁ RỦI RO
• 2.6.2.1. HỆ THỐNG VĂN BẢN PHÁP QUY
• 2.6.2.2. VĂN BẢN PHÁP QUY VỀ ĐÁNH GIÁ RỦI RO
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Đánh Giá Rủi Ro Nghề Bảo Hộ Lao Động

Giáo trình Đánh Giá Rủi Ro Nghề Bảo Hộ Lao Động Trung Cấp cung cấp kiến thức cơ bản về quy trình đánh giá rủi ro tại nơi làm việc. Nội dung giáo trình được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn và quy định hiện hành, nhằm giúp người học nắm vững các khái niệm và phương pháp đánh giá rủi ro. Giáo trình không chỉ phục vụ cho việc giảng dạy mà còn là tài liệu tham khảo hữu ích cho các chuyên gia trong lĩnh vực bảo hộ lao động.

1.1. Mục tiêu của giáo trình Đánh Giá Rủi Ro

Mục tiêu chính của giáo trình là cung cấp cho người học kiến thức và kỹ năng cần thiết để nhận diện và đánh giá rủi ro tại nơi làm việc. Điều này bao gồm việc hiểu rõ các quy định pháp luật liên quan đến bảo hộ lao động và các phương pháp đánh giá rủi ro hiệu quả.

1.2. Đối tượng áp dụng giáo trình

Giáo trình này được thiết kế dành cho sinh viên, học viên cao đẳng và trung cấp nghề bảo hộ lao động. Nó cũng có thể được sử dụng bởi các chuyên gia trong ngành để nâng cao kiến thức và kỹ năng của mình.

II. Vấn đề và thách thức trong Đánh Giá Rủi Ro Nghề Bảo Hộ Lao Động

Đánh giá rủi ro trong lĩnh vực bảo hộ lao động gặp nhiều thách thức, bao gồm việc nhận diện chính xác các mối nguy hiểm và đánh giá mức độ rủi ro. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thực hiện đầy đủ các quy trình đánh giá rủi ro, dẫn đến việc không đảm bảo an toàn cho người lao động. Việc thiếu hụt kiến thức và kỹ năng trong đánh giá rủi ro cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Những khó khăn trong việc nhận diện mối nguy

Nhiều người lao động không được đào tạo đầy đủ về cách nhận diện các mối nguy hiểm tại nơi làm việc. Điều này dẫn đến việc không phát hiện kịp thời các yếu tố có thể gây ra tai nạn lao động.

2.2. Thiếu hụt quy trình đánh giá rủi ro

Nhiều doanh nghiệp chưa xây dựng quy trình đánh giá rủi ro rõ ràng, dẫn đến việc không có biện pháp kiểm soát hiệu quả. Điều này làm tăng nguy cơ xảy ra tai nạn lao động và ảnh hưởng đến sức khỏe của người lao động.

III. Phương pháp Đánh Giá Rủi Ro Hiệu Quả trong Bảo Hộ Lao Động

Để thực hiện đánh giá rủi ro hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và hệ thống. Các phương pháp này bao gồm phân tích rủi ro, đánh giá tác động và xây dựng các biện pháp kiểm soát. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác bảo hộ lao động.

3.1. Phân tích rủi ro và đánh giá tác động

Phân tích rủi ro là bước đầu tiên trong quy trình đánh giá rủi ro. Điều này bao gồm việc xác định các mối nguy và đánh giá mức độ nghiêm trọng của chúng. Đánh giá tác động giúp xác định hậu quả có thể xảy ra nếu không có biện pháp kiểm soát.

3.2. Xây dựng biện pháp kiểm soát rủi ro

Sau khi phân tích và đánh giá, cần xây dựng các biện pháp kiểm soát rủi ro. Các biện pháp này có thể bao gồm cải thiện quy trình làm việc, đào tạo nhân viên và cung cấp thiết bị bảo hộ cá nhân.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Đánh Giá Rủi Ro trong Ngành Bảo Hộ Lao Động

Việc áp dụng các phương pháp đánh giá rủi ro trong thực tiễn đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều doanh nghiệp đã giảm thiểu được tai nạn lao động và cải thiện môi trường làm việc. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc thực hiện đánh giá rủi ro định kỳ giúp nâng cao nhận thức về an toàn lao động trong doanh nghiệp.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc thực hiện đánh giá rủi ro định kỳ giúp giảm thiểu tai nạn lao động. Các doanh nghiệp áp dụng quy trình này đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong an toàn lao động.

4.2. Tác động đến văn hóa an toàn trong doanh nghiệp

Việc thực hiện đánh giá rủi ro không chỉ giúp giảm thiểu tai nạn mà còn nâng cao văn hóa an toàn trong doanh nghiệp. Nhân viên trở nên ý thức hơn về an toàn lao động và tuân thủ các quy định an toàn.

V. Kết luận và Tương lai của Đánh Giá Rủi Ro Nghề Bảo Hộ Lao Động

Đánh giá rủi ro là một phần quan trọng trong công tác bảo hộ lao động. Việc nâng cao nhận thức và kỹ năng trong đánh giá rủi ro sẽ giúp bảo vệ sức khỏe và an toàn cho người lao động. Tương lai của lĩnh vực này sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình đánh giá rủi ro.

5.1. Xu hướng phát triển trong đánh giá rủi ro

Xu hướng hiện nay là áp dụng công nghệ thông tin và các phần mềm hỗ trợ trong đánh giá rủi ro. Điều này giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả trong quy trình đánh giá.

5.2. Tầm quan trọng của đào tạo liên tục

Đào tạo liên tục cho nhân viên về đánh giá rủi ro là rất cần thiết. Điều này giúp nâng cao kỹ năng và kiến thức của họ, từ đó cải thiện an toàn lao động tại nơi làm việc.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: ĐÁNH GIÁ RỦI RO (MÃ MÔ ĐUN: ATMT19MĐ22)

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Đánh giá rủi ro (Mã mô đun: ATMT19MĐ22) là tài liệu học tập và giảng dạy chính khóa do Trường Cao đẳng Dầu khí (thuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam) biên soạn và ban hành theo Quyết định số 659/QĐ-CĐDK ngày 10 tháng 06 năm 2019 tại Bà Rịa – Vũng Tàu. Ban biên soạn giáo trình gồm Th.S Nguyễn Ngọc Thanh Trung (Chủ biên) và KS. Nguyễn Ngọc Linh. Tài liệu được thiết kế lưu hành nội bộ, phục vụ đào tạo người học trình độ Cao đẳng và Trung cấp thuộc ngành nghề Bảo hộ Lao động.

Trong cấu trúc chương trình khung chuyên ngành (tổng khối lượng 90 tín chỉ, 1.890 giờ), mô đun Đánh giá rủi ro có thời lượng 4 tín chỉ (tương đương 90 giờ đào tạo; bao gồm 28 giờ lý thuyết, 58 giờ thực hành/thảo luận/bài tập và 4 giờ kiểm tra). Mô đun giữ vai trò cung cấp kiến thức nền tảng và kỹ năng kỹ thuật phục vụ việc kiểm soát an toàn trong quy trình quản lý của doanh nghiệp sản xuất, chế biến và khai thác.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình xác lập cụ thể qua ba nhóm chuẩn đầu ra:

• Kiến thức (A1 - A3): Trình bày đầy đủ các yêu cầu pháp lý về đánh giá rủi ro tại nơi làm việc; giải thích các thuật ngữ, khái niệm chuyên ngành; phân tích các phương pháp đánh giá rủi ro định tính và định lượng.
• Kỹ năng (B1 - B3): Nhận diện các yếu tố nguy hiểm, có hại tại cơ sở sản xuất; tính toán và định lượng mức độ rủi ro; xây dựng các biện pháp kỹ thuật và tổ chức nhằm kiểm soát rủi ro.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1 - C2): Hình thành tác phong làm việc công nghiệp, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định, nội quy an toàn vệ sinh lao động tại doanh nghiệp.

Cách tiếp cận của giáo trình đi từ việc tổng hợp cơ sở pháp lý, phân tích số liệu tai nạn thực tế, thiết lập cơ sở lý thuyết chuẩn hóa (nguyên lý ALARP, tiêu chuẩn ISO 45001:2018), sau đó triển khai thành quy trình thực hành chi tiết gắn liền với lĩnh vực dầu khí và công nghiệp nặng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: ĐÁNH GIÁ RỦI RO (90 GIỜ)                   |
+-------------------------------------------------------------------------------+
       |                                |                              |
       v                                v                              v
+-----------------------+   +-----------------------+   +-----------------------+
|        BÀI 1          |   |        BÀI 2          |   |        BÀI 3          |
|  YÊU CẦU ĐÁNH GIÁ     |   |   CƠ BẢN VỀ ĐÁNH GIÁ  |   | QUY TRÌNH ĐÁNH GIÁ    |
|       RỦI RO          |   |        RỦI RO         |   |       RỦI RO          |
| (15 giờ: 8LT-6TH-1KT) |   | (15 giờ: 8LT-6TH-1KT) |   | (60 giờ:12LT-46TH-2KT)|
+-----------------------+   +-----------------------+   +-----------------------+
| * Dữ liệu TNLĐ 2017   |   | * Khái niệm Mối nguy  |   | * Thực hành đánh giá  |
| * Luật ATVSLĐ 2015    |   |   (Vật lý/Hóa/Sinh/Tâm|     định tính/định lượng  |
| * TT 07/2016/BLĐTBXH  |   |   sinh lý)            |   | * Lập ma trận rủi ro  |
| * QĐ 04/2015/QĐ-TTg   |   | * Phương pháp HAZID,  |   | * Thiết lập biện pháp |
| * QCVN 11:2012/BCT    |   |   AIA, CTA, ETA, FTA  |     kiểm soát thực tế     |
| * Nguyên lý ALARP     |   | * Tiêu chuẩn ISO 45001|   | * Hồ sơ báo cáo chuẩn |
+-----------------------+   +-----------------------+   +-----------------------+

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình phân bổ thành 3 bài học theo tiến trình từ pháp lý, lý thuyết đến ứng dụng thực nghiệm:

• Bài 1: Một số yêu cầu về đánh giá rủi ro (15 giờ: 8 lý thuyết, 6 thực hành, 1 kiểm tra): Nội dung cung cấp dữ liệu thống kê tai nạn lao động năm 2017 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (8.956 vụ, 9.173 người bị nạn, 928 người chết) cùng các vụ tai nạn điển hình (sự cố ngạt khí tại Foodtech Phú Yên, đứt cáp cẩu tại cầu Việt Trì - Ba Vì, rơi thang máy tại chung cư Newlife Tower Quảng Ninh, sập giàn giáo tại Tuyên Quang và Đồng Nai, nổ tàu lai dắt tại Công ty đóng tàu Phà Rừng). Phân tích các yếu tố chấn thương hàng đầu (ngã cao 27,7%, điện giật 13,1%, máy cán kẹp 6,2%) và nguyên nhân từ người sử dụng lao động (chiếm 45,41%). Hệ thống hóa khung pháp lý gồm Luật An toàn vệ sinh lao động 2015, Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH, Quyết định 04/2015/QĐ-TTg (về quản lý an toàn trong hoạt động dầu khí, quy định 3 bộ tài liệu bắt buộc: Chương trình quản lý an toàn, Báo cáo đánh giá rủi ro, Kế hoạch ứng cứu khẩn cấp; hành lang an toàn 500m ngoài khơi và 2 hải lý cấm thả neo), và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 11:2012/BCT của Bộ Công Thương.

• Bài 2: Cơ bản về đánh giá rủi ro (15 giờ: 8 lý thuyết, 6 thực hành, 1 kiểm tra): Trình bày các khái niệm nền tảng: mối nguy (mối nguy hiện hữu và mối nguy vô hình), phân loại mối nguy (vật lý, hóa học, sinh học, tâm sinh lý). Giới thiệu các phương pháp nhận diện mối nguy: Báo cáo, HAZID (Nhận diện mối nguy), AIA (Phân tích tai nạn sự cố), CTA (Phân tích công việc trọng yếu), PO (Tuần tra quan sát), ETA (Phân tích cây sự cố), FTA (Phân tích cây sai hỏng). Định nghĩa rủi ro theo công thức: $$\text{Rủi ro} = \text{Mức độ nguy hiểm} \times \text{Tần suất xảy ra}$$ Lược sử nghiên cứu rủi ro từ thế kỷ XVII (Vương quốc Anh), lý thuyết của các nhà khoa học Martin Barnes, D.Ren, He Zhi; thống kê và khuyến nghị của Cục An toàn Lao động Hoa Kỳ (OSHA) đối với ngành dầu khí (va chạm giao thông, va đập/kẹp bởi thiết bị, cháy nổ, ngã cao, không gian kín, nguồn năng lượng); phương pháp phân tích an toàn công việc (JSA); và yêu cầu nhận diện rủi ro/cơ hội theo tiêu chuẩn ISO 45001:2018.

• Bài 3: Quy trình đánh giá rủi ro (60 giờ: 12 lý thuyết, 46 thực hành, 2 kiểm tra): Tập trung thời lượng lớn nhất vào việc hướng dẫn học viên thực hiện quy trình đánh giá rủi ro trên thực địa và lập hồ sơ quản lý an toàn theo mẫu quy định tại các doanh nghiệp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Nguyên lý ALARP (As Low As Reasonably Practicable - Thấp hợp lý phù hợp với thực tế): Mô hình hóa thông qua hình tam giác đảo ngược chia thành 3 vùng: Vùng rủi ro không thể chấp nhận được (phía trên), Vùng ALARP (vùng trung gian đòi hỏi cân đối giữa chi phí giảm thiểu và hiệu quả an toàn), và Vùng rủi ro đương nhiên chấp nhận được (phía dưới).
• Phương pháp luận Đánh giá định lượng rủi ro (QRA) theo QCVN 11:2012/BCT: Quy trình 7 bước tuần tự gồm:
  1. Thu thập dữ liệu hệ thống công nghệ và môi trường;
  2. Nhận diện rủi ro dựa trên dữ liệu khảo sát và lịch sử sự cố;
  3. Xác định các sự cố điển hình;
  4. Tính toán tần suất sự cố bằng phần mềm chuyên dụng;
  5. Mô hình hóa hậu quả tác động tới con người và công trình;
  6. Tính toán mức độ rủi ro cá nhân và rủi ro nhóm;
  7. Thiết lập giải pháp kiểm soát rủi ro đưa về mức ALARP.
• Phân nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng: Nhóm I (người làm việc thường xuyên tại công trình, giới hạn rủi ro chấp nhận cao nhất là $1.00\text{E-}03$), Nhóm II (người có mặt đột xuất như đoàn kiểm tra, khách tham quan), Nhóm III (cộng đồng dân cư xung quanh công trình, giới hạn rủi ro chấp nhận cao nhất từ $5.00\text{E-}05$ đến $1.00\text{E-}04$).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Triển khai các công cụ phân tích an toàn chuyên sâu gồm HAZID, JSA, ETA, FTA; xây dựng sơ đồ phân vùng nguy hiểm cho công trình dầu khí; đọc hiểu thông số giới hạn của thiết bị áp lực, bồn chứa hóa chất và hệ thống dừng khẩn cấp (ESD).
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích nguyên nhân gốc rễ (Root Cause Analysis) từ các biên bản điều tra tai nạn lao động; mô hình hóa khả năng xuất hiện và mức độ nghiêm trọng của các kịch bản rò rỉ khí độc ($H_2S$), cháy nổ hydrocarbon, ngạt khí trong không gian hạn chế.
• Kỹ năng thực hành và quản lý (Practical competencies): Soạn thảo báo cáo đánh giá rủi ro theo quy định của Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH; lập hồ sơ cấp phép làm việc (Permit to Work) đối với các công việc sinh lửa, làm việc trên cao, làm việc trong không gian kín; xây dựng kế hoạch ứng cứu khẩn cấp (ERP) tích hợp hệ thống diễn tập thực tế.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng các phương pháp sư phạm tích cực, chuyển giao kiến thức kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và giải quyết vấn đề thực tế:

+-----------------------------------------------------------------------------+
|               CƠ CẤU ĐÁNH GIÁ HỌC PHẦN (TT 09/2017/TT-BLĐTBXH)             |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| 1. ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH (Trọng số 40%):                                       |
|    - Điểm kiểm tra thường xuyên (Hệ số 1): Vấn đáp / Viết / Báo cáo (Sau 20h)|
|    - Điểm kiểm tra định kỳ (Hệ số 2): Tự luận / Trắc nghiệm / Báo cáo (Sau 40h)|
| 2. ĐIỂM THI KẾT THÚC MÔ ĐUN (Trọng số 60%):                                 |
|    - Thi viết tổng hợp (Tự luận & Trắc nghiệm) sau khi hoàn thành 45 giờ học|
| 3. QUY ĐỔI ĐIỂM:                                                            |
|    - Thang điểm 10 (làm tròn 1 chữ số thập phân) -> Điểm chữ -> Thang điểm 4|
+-----------------------------------------------------------------------------+

• Phương pháp giảng dạy của giảng viên: Sử dụng thuyết trình ngắn, phương pháp nêu vấn đề (Problem-based learning), phân tích bài tập tình huống thực tiễn từ các vụ tai nạn lao động đã xảy ra. Hướng dẫn học viên tra cứu tài liệu pháp quy, phân chia nhóm nhỏ (8–10 người) để giải quyết các chủ đề nghiên cứu chuyên sâu và tổ chức phản biện.
• Hình thức học tập của người học: Làm việc cá nhân kết hợp thảo luận nhóm. Học viên được phân công nhiệm vụ cụ thể để hoàn thiện báo cáo chuyên đề, thực hiện khảo sát các quy trình an toàn thực tế và tham gia thuyết trình.
• Quy định đánh giá môn học: Thực hiện theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội:
  • Điểm đánh giá quá trình (trọng số 40%): Gồm 01 cột điểm kiểm tra thường xuyên (hệ số 1, sau 20 giờ học) và 01 cột điểm kiểm tra định kỳ (hệ số 2, sau 40 giờ học).
  • Điểm thi kết thúc mô đun (trọng số 60%): Thực hiện bằng bài thi viết kết hợp tự luận và trắc nghiệm sau khi kết thúc môn học.
  • Điểm tổng kết tính theo thang điểm 10 (làm tròn 1 chữ số thập phân) và quy đổi sang thang điểm chữ/thang điểm 4 theo hệ thống tín chỉ.
• Yêu cầu đối với người học: Tham dự tối thiểu 70% số giờ giảng dạy lý thuyết (vắng quá 30% phải học lại mô đun); chuẩn bị bài và nghiên cứu tài liệu trước khi đến lớp; tham gia đầy đủ các bài kiểm tra thường xuyên, định kỳ và thi kết thúc môn.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình cập nhật các căn cứ kỹ thuật và quy chuẩn pháp lý có hiệu lực thi hành:

• Tích hợp các văn bản quy phạm pháp luật kỹ thuật: Cập nhật các yêu cầu từ Luật An toàn vệ sinh lao động 2015; Thông tư 07/2016/TT-BLĐTBXH (thay thế Thông tư liên tịch 01/2011/TTLT-BLĐTBXH-BYT) quy định bắt buộc đánh giá nguy cơ rủi ro định kỳ ít nhất 1 lần/năm hoặc khi có thay đổi công nghệ; Quyết định 04/2015/QĐ-TTg (thay thế Quyết định 41/1999/QĐ-TTg) về quản lý an toàn công trình dầu khí; Thông tư 50/2012/TT-BCT ban hành QCVN 11:2012/BCT.
• Chuẩn hóa theo khung quản lý rủi ro quốc tế: Đưa vào tiêu chuẩn ISO 45001:2018 về Hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp, nhấn mạnh yêu cầu nhận diện các mối đe dọa tiềm ẩn và thiết lập hành động xử lý rủi ro gắn với bối cảnh tổ chức.
• Ứng dụng dữ liệu ngành đặc thù: Đưa ra các phân tích cụ thể cho môi trường công nghiệp có nguy cơ cao như công trình khoan ngoài khơi, nhà máy lọc hóa dầu, kho chứa khí hóa lỏng (LPG, LNG), hệ thống đường ống vận chuyển cấp 1 (áp suất $\ge 60\text{ bar}$) và cấp 2 (áp suất từ $19\text{ bar}$ đến dưới $60\text{ bar}$), nhà máy nhiệt điện than/khí có công suất $\ge 300\text{ MW}$.
• Phương pháp luận định lượng ALARP: Cung cấp hướng dẫn sử dụng phần mềm chuyên dụng để mô hình hóa hậu quả sự cố rò rỉ, phân tán khí độc, bức xạ nhiệt từ đám cháy và sóng xung kích do nổ.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh, sinh viên: Tài liệu học tập bắt buộc đối với người học hệ Cao đẳng và Trung cấp nghề Bảo hộ Lao động (Trường Cao đẳng Dầu khí và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có chuyên ngành tương đương).
• Vị trí học phần trong tiến trình đào tạo: Nằm ở giai đoạn chuyên ngành (học kỳ II hoặc năm thứ II). Để tiếp thu tốt môn học này, người học cần hoàn thành các môn học tiên quyết và kiến thức bổ trợ trước đó, bao gồm:
  • Pháp luật BHLĐ (Mã: ATMT19MĐ08)
  • Tâm lý học lao động (Mã: ATMT19MH07)
  • Ecgonomic (Mã: ATMT19MĐ09)
  • Kỹ thuật an toàn điện (Mã: ATMT19MĐ14)
  • An toàn phòng chống cháy nổ (Mã: ATMT19MĐ15)
  • Kỹ thuật an toàn cơ khí (Mã: ATMT19MĐ16)
  • An toàn hóa chất (Mã: ATMT19MH17)
  • An toàn thiết bị áp lực (Mã: ATMT19MĐ19)
  • An toàn hàng hải (Mã: ATMT19MĐ21)
• Giảng viên và cán bộ quản lý: Làm tài liệu giảng dạy chuẩn hóa, định hướng phương pháp biên soạn bài giảng, xây dựng đề thi và thiết kế các bài tập thực hành nhận diện mối nguy.
• Cán bộ an toàn (HSE) tại doanh nghiệp: Tài liệu tham khảo cho kỹ sư an toàn, cán bộ thanh tra, người sử dụng lao động trong việc xây dựng Báo cáo đánh giá rủi ro định kỳ 5 năm/lần, lập Kế hoạch ứng cứu khẩn cấp và tổ chức tự kiểm tra an toàn theo quy định nhà nước.

---

Câu hỏi thường gặp

+-----------------------------------------------------------------------------+
|                             CÂU HỎI THƯỜNG GẶP                              |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| 1. Đối tượng nào sử dụng giáo trình?                                        |
|    -> Sinh viên Cao đẳng/Trung cấp Bảo hộ lao động, giảng viên và cán bộ HSE.|
| 2. Cần điều kiện tiên quyết gì?                                             |
|    -> Pháp luật BHLĐ, An toàn điện, An toàn cơ khí, Hóa chất, PCCC.         |
| 3. Điểm khác biệt chính của giáo trình?                                     |
|    -> Gắn trực tiếp kỹ thuật QRA, nguyên lý ALARP theo QCVN 11:2012/BCT.    |
| 4. Phương pháp tự học hiệu quả?                                             |
|    -> Đọc trước lý thuyết, phân tích dữ liệu tai nạn, lập nhóm thực hành JSA.|
| 5. Tài liệu bổ trợ đính kèm là gì?                                          |
|    -> ISO 45001:2018, OGP Risk Directory, tài liệu JSA, luận văn AT-SKNN.  |
+-----------------------------------------------------------------------------+

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho sinh viên hệ Cao đẳng và Trung cấp chuyên ngành Bảo hộ Lao động; giảng viên giảng dạy an toàn kỹ thuật; cán bộ an toàn chuyên trách (HSE Officer), kỹ sư giám sát an toàn tại các nhà máy lọc dầu, giàn khoan, công trình xây dựng và doanh nghiệp sản xuất công nghiệp.

2. Cần kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Người học cần tích lũy các kiến thức cơ bản về pháp luật an toàn vệ sinh lao động, kỹ thuật an toàn điện, an toàn cơ khí, phòng cháy chữa cháy, an toàn hóa chất và an toàn thiết bị nâng/áp lực từ các học phần thuộc nhóm chuyên môn nghề trong chương trình đào tạo.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu an toàn lao động đại cương?

Giáo trình không chỉ dừng lại ở việc liệt kê lý thuyết an toàn chung mà tập trung vào phương pháp luận đánh giá định lượng rủi ro (QRA) và định tính chuyên sâu. Nội dung tích hợp trực tiếp các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt của ngành dầu khí (Quyết định 04/2015/QĐ-TTg, QCVN 11:2012/BCT), hướng dẫn chi tiết nguyên lý ALARP và tiêu chuẩn ISO 45001:2018.

4. Làm sao để tự học và thực hành giáo trình hiệu quả?

Người học cần chủ động nghiên cứu trước nội dung từng bài, liên hệ dữ liệu thống kê tai nạn lao động với 4 nhóm mối nguy (vật lý, hóa học, sinh học, tâm sinh lý); tổ chức học nhóm từ 8–10 người để thực hiện phân tích JSA, HAZID và lập ma trận đánh giá rủi ro cho từng công đoạn làm việc cụ thể.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Danh mục tài liệu tham khảo chính thức gồm có:

• Bùi Văn Quý (2021), Luận văn thạc sĩ về Quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp, Trường Đại học Công đoàn.
• Trường Cao đẳng Dầu khí – Trung tâm Đào tạo ATMT (2021), Tài liệu giảng dạy Nhận diện mối nguy và Đánh giá rủi ro.
• Hiệp hội các nhà sản xuất Dầu khí Quốc tế (OGP), Risk assessment data directory.
• Hướng dẫn an toàn quốc tế: Five steps to risk assessment, Job hazards analysis (JSA).
• Tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế về Hệ thống quản lý an toàn vệ sinh lao động (ISO 45001:2018).
• Cơ sở dữ liệu trực tuyến: Cổng thông tin Cục An toàn lao động (antoanlaodong.vn), Thư viện tiêu chuẩn (thuvientieuchuan.org) và Thư viện pháp luật.

---

Kết luận

Giáo trình Đánh giá rủi ro (Mã: ATMT19MĐ22) cung cấp hệ thống lý luận, căn cứ pháp lý và phương pháp luận kỹ thuật hoàn chỉnh phục vụ công tác nhận diện mối nguy và quản lý rủi ro trong môi trường công nghiệp.

Về lộ trình đào tạo, mô đun giữ vai trò chuyển tiếp trọng yếu: kế thừa các môn kỹ thuật an toàn cơ sở (điện, cơ khí, hóa chất) và cung cấp phương pháp luận trực tiếp cho các mô đun thực hành nâng cao phía sau, bao gồm:

• An toàn làm việc không gian hạn chế (Mã: ATMT19MĐ23)
• Ứng phó khẩn cấp và sơ tán thoát hiểm (Mã: ATMT19MĐ24)
• Điều tra tai nạn (Mã: ATMT19MĐ25)
• Khóa luận tốt nghiệp (Mã: ATMT19MĐ26)

Học viên và bạn đọc được khuyến nghị kết hợp chặt chẽ việc nghiên cứu nội dung giáo trình với việc tra cứu các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN 11:2012/BCT), quy định an toàn dầu khí (QĐ 04/2015/QĐ-TTg) và hệ thống tiêu chuẩn quản lý quốc tế (ISO 45001:2018) để bảo đảm năng lực vận dụng chính xác vào thực tiễn sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I QUY ĐỊNH CHUNG Điều 1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng 1. Quyết định này quy định về quản lý an toàn trong hoạt động dầu khí, bao gồm: Tìm kiếm, thăm dò, phát triển mỏ, khai thác dầu khí, thu dọn mỏ, tàng trữ, vận chuyển dầu khí, lọc dầu, hóa dầu, chế biến dầu khí kể cả các dịch vụ kỹ thuật phục vụ trực tiếp cho các hoạt động này được tiến hành trên đất liền, vùng biển thuộc chủ quyền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quyết định này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân và cơ quan quản lý nhà nước liên quan đến các hoạt động dầu khí được tiến hành trên đất liền, vùng biển thuộc chủ quyền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Giải thích từ ngữ Trong Quyết định này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau: 1. Công tác an toàn là việc tiến hành các biện pháp về tổ chức và kỹ thuật nhằm ngăn ngừa sự cố, tai nạn để bảo vệ người, môi trường và tài sản. Công trình dầu khí bao gồm các phương tiện nổi, tổ hợp các thiết bị, các kết cấu công trình được xây dựng, trang bị và lắp đặt cố định, tạm thời trên đất liền, vùng biển để phục vụ các hoạt động dầu khí. Cơ quan quản lý có thẩm quyền là Bộ Công Thương, các Bộ và cơ quan ngang Bộ, các cơ quan trực thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương và các cơ quan khác theo quy định của pháp luật hoặc theo ủy quyền của Chính 17 phủ.

Tổ chức, cá nhân là người điều hành, nhà thầu, cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài điều hành các hoạt động dầu khí. Sự cố là các sự kiện xảy ra không cố ý, gây ra tai nạn hoặc có khả năng gây ra tai nạn. Tai nạn là sự cố gây hậu quả chết người, mất tích, bị thương, gây thiệt hại tài sản hoặc môi trường; làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất tại công trình dầu khí. Rủi ro là sự kết hợp của khả năng xảy ra (tần suất) sự cố, tai nạn và hậu quả của chúng.

Đánh giá rủi ro là việc đánh giá các rủi ro tiềm tàng trên cơ sở các mức rủi ro được chấp nhận, đồng thời thiết lập các biện pháp giảm thiểu rủi ro đến mức hợp lý có thể thực hiện được. Phân tích rủi ro là việc xác định và phân loại một cách có hệ thống các rủi ro đối với người, môi trường và tài sản. Hoán cải công trình là việc thay đổi tính năng, kết cấu, công dụng của công trình. Quy định chung về quản lý an toàn trong hoạt động dầu khí 1.

Tổ chức, cá nhân phải đảm bảo tất cả các hoạt động dầu khí được thực hiện một cách an toàn theo các quy định tại Quyết định này và của pháp luật liên quan, kể cả trong trường hợp tổ chức, cá nhân thuê các nhà thầu thực hiện công việc của mình. Người lao động phải tuân thủ các quy định, quy trình để đảm bảo an toàn cho người, thiết bị và bảo vệ môi trường. Chương II NỘI DUNG, TRÁCH NHIỆM CỦA TỔ CHỨC, CÁ NHÂN VỀ QUẢN LÝ AN TOÀN Điều 4. Tài liệu về quản lý an toàn 1.

Tổ chức, cá nhân có trách nhiệm xây dựng các tài liệu về quản lý an toàn sau: a) Chương trình quản lý an toàn; b) Báo cáo đánh giá rủi ro; c) Kế hoạch ứng cứu khẩn cấp. Chương trình quản lý an toàn gồm các nội dung chính sau: a) Chính sách và các mục tiêu về an toàn; b) Tổ chức công tác an toàn, phân công trách nhiệm về công tác an toàn; c) Chương trình huấn luyện an toàn; yêu cầu về năng lực, trình độ và kinh nghiệm của người lao động; d) Danh mục các văn bản quy phạm pháp luật, Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia, Tiêu chuẩn Quốc gia, quy định an toàn, các Điều ước Quốc tế mà Việt Nam là thành viên hoặc các tiêu chuẩn khác phù hợp với thông lệ công nghiệp dầu khí quốc tế được chấp nhận chung; đ) Đánh giá sự tuân thủ pháp luật bao gồm các yêu cầu phải thực hiện theo quy định (các giấy phép, giấy chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường.); e) Quản lý an toàn các nhà thầu. Báo cáo đánh giá rủi ro gồm các nội dung chính sau: a) Xác định mục đích và các mục tiêu đánh giá rủi ro; b) Mô tả các hoạt động, các công trình; c) Xác định, phân tích, đánh giá rủi ro định tính và định lượng; d) Các biện pháp giảm thiểu rủi ro. Kế hoạch ứng cứu khẩn cấp Kế hoạch ứng cứu khẩn cấp phải dựa trên kết quả báo cáo đánh giá rủi ro, gồm các nội dung chính sau: a) Mô tả và phân loại các tình huống khẩn cấp có thể xảy ra; b) Sơ đồ tổ chức, phân cấp trách nhiệm, trách nhiệm của từng cá nhân, hệ thống báo cáo 18 khi xảy ra sự cố, tai nạn hoặc xuất hiện các tình huống nguy hiểm; c) Quy trình ứng cứu các tình huống; d) Mô tả các nguồn lực bên trong và bên ngoài sẵn có hoặc sẽ huy động để ứng cứu hiệu quả các tình huống khẩn cấp; đ) Địa chỉ liên lạc và thông tin trong ứng cứu khẩn cấp với các bộ phận nội bộ và báo cáo các cơ quan quản lý có thẩm quyền liên quan; e) Kế hoạch huấn luyện và diễn tập ứng cứu khẩn cấp; g) Kế hoạch khôi phục hoạt động của công trình bao gồm công tác điều tra, đánh giá nguyên nhân, hậu quả để tái lập và nâng cao mức an toàn của công trình.

Kế hoạch ứng cứu khẩn cấp phải phù hợp với hệ thống ứng cứu khẩn cấp của Ủy ban Quốc gia ứng phó sự cố, thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn, địa phương và Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (đối với các đơn vị thuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, các liên doanh dầu khí và các nhà thầu dầu khí). Các tổ chức, cá nhân hoạt động dầu khí có thể hợp tác để xây dựng kế hoạch ứng cứu khẩn cấp chung. Những tài liệu được quy định tại Khoản 1 Điều này phải được xây dựng, gửi cơ quan quản lý cấp trên (nếu có) xem xét và trình Bộ Công Thương chấp thuận trước khi tiến hành các hoạt động dầu khí, xây dựng mới, hoán cải, thu dọn công trình dầu khí khi kết thúc khai thác hoặc kết thúc dự án. Đối với những hoạt động dầu khí do Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, đơn vị thuộc Tập đoàn và các nhà thầu dầu khí (Tập đoàn Dầu khí Việt Nam là một bên ký hợp đồng dầu khí) phải chuẩn bị tài liệu gửi Tập đoàn Dầu khí Việt Nam xem xét trước khi trình Bộ Công Thương chấp thuận.

Đối với tổ chức, cá nhân khác có hoạt động dầu khí, chuẩn bị tài liệu trực tiếp trình Bộ Công Thương chấp thuận. Chấp thuận các tài liệu về quản lý an toàn a) Yêu cầu về hồ sơ - Văn bản đề nghị chấp thuận do thủ trưởng đơn vị ký (theo Mẫu số 01 của Phụ lục kèm theo Quyết định này); - 03 (ba) bộ tài liệu về quản lý an toàn theo quy định tại Khoản 1 Điều này (bằng tiếng Việt) do thủ trưởng đơn vị ký; - Hồ sơ được gửi trực tiếp đến Bộ Công Thương hoặc qua bưu điện. b) Hội đồng thẩm định Bộ Công Thương quyết định thành lập Hội đồng thẩm định các tài liệu về quản lý an toàn. Số lượng thành viên của Hội đồng phụ thuộc vào đặc điểm, tính chất và quy mô của các hoạt động dầu khí, nhưng tối thiểu phải có 07 người.

c) Trình tự thẩm định - Hội đồng thẩm định tổ chức xem xét sự phù hợp, tính chính xác của nội dung trong các tài liệu. Trường hợp cần thiết, Hội đồng có thể xem xét thực tế tại công trình; - Lập biên bản họp thẩm định (theo Mẫu số 02 của Phụ lục kèm theo Quyết định này); - Căn cứ biên bản họp thẩm định, Bộ Công Thương có thể gửi công văn đến tổ chức, cá nhân đề nghị chấp thuận yêu cầu hiệu chỉnh, bổ sung để làm rõ các nội dung trong tài liệu (theo Mẫu số 03 của Phụ lục kèm theo Quyết định này). Trong công văn đề nghị nêu rõ các nội dung cần hiệu chỉnh, bổ sung; - Lập Báo cáo kết quả thẩm định và trình Bộ trưởng Bộ Công Thương xem xét, quyết định chấp thuận (theo Mẫu số 04 của Phụ lục đính kèm theo Quyết định này); - Căn cứ Báo cáo kết quả thẩm định Bộ trưởng Bộ Công Thương quyết định chấp thuận các tài liệu (theo Mẫu số 05 của Phụ lục kèm theo Quyết định này). 19 d) Thời gian thẩm định - Thời gian thẩm định: 20 (hai mươi) ngày làm việc kể từ ngày Bộ Công Thương nhận được đủ tài liệu hợp lệ; - Thời gian ban hành Quyết định chấp thuận: 05 (năm) ngày làm việc sau khi có báo cáo kết quả thẩm định.

Hệ thống quản lý an toàn 1. Tổ chức, cá nhân phải xây dựng, duy trì và phát triển hệ thống quản lý an toàn đảm bảo mọi hoạt động dầu khí đều được lập kế hoạch, tổ chức, triển khai, duy trì theo các yêu cầu tại Quyết định này và các quy định của pháp luật có liên quan. Hệ thống quản lý an toàn phải đảm bảo kiểm soát các rủi ro trong toàn bộ quá trình hoạt động từ khâu thiết kế, chế tạo, xây dựng, lắp đặt, chạy thử, vận hành và thu dọn công trình. Hệ thống quản lý an toàn phải được cập nhật thường xuyên; các thông tin cập nhật phải được phổ biến cho người lao động có liên quan.