Giáo trình chuyên đề giáo dục kỹ năng sống phần 1 pgs ts nguyễn thanh bình

Giáo trình kỹ năng sống phần 1 của PGS.TS. Nguyễn Thanh Bình. Tài liệu hữu ích cho giáo viên, sinh viên ngành sư phạm và những ai quan tâm giáo dục kỹ năng mềm.

• Tác giả: Pgs. Nguyễn Thanh Bình
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Giáo dục Kĩ năng sống
• Đề tài: Giáo trình Chuyên đề Giáo dục Kĩ năng Sống
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Chương I: KĨ NĂNG SỐNG
• 1.1. Khái niệm kĩ năng sống
• 1.2. Các cách phân loại kĩ năng sống
• 1.3. Ý nghĩa của kĩ năng sống
• 2. Chương II: GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG VÀ TIẾP CẬN KĨ NĂNG SỐNG
• 2.1. Sự cần thiết phải giáo dục kĩ năng sống
• 2.2. Những nguyên tắc đưa kĩ năng sống vào thực tiễn giáo dục
• 2.3. Giáo dục kĩ năng sống và tiếp cận kĩ năng sống
• 2.4. Đánh giá kết quả giáo dục kĩ năng sống
• 3. Chương III: GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG Ở MỘT SỐ QUỐC GIA
• 3.1. Trong lĩnh vực giáo dục chính quy
• 3.2. Trong lĩnh vực giáo dục không chính quy
• 4. Chương IV: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG Ở VIỆT NAM
• 4.1. Quá trình nhận thức và giáo dục kĩ năng sống ở Việt Nam
• 4.2. Cơ sở pháp lí của giáo dục kĩ năng sống ở Việt Nam
• 4.3. Giáo dục kĩ năng sống trong giáo dục mầm non
• 4.4. Giáo dục kĩ năng sống trong giáo dục phổ thông
• 4.5. Giáo dục kĩ năng sống qua các chương trình giáo dục thường xuyên
• 4.6. Đánh giá về giáo dục kĩ năng sống ở Việt Nam
• 5. Chương V: CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ THIẾT KẾ CÁC CHỦ ĐỀ
• 5.1. Cơ sở khoa học để xác định những kĩ năng sống cần giáo dục cho học sinh trung học phổ thông
• 5.2. Định hướng xây dựng các chủ đề
• 6. Chương VI: KĨ NĂNG TỰ NHẬN THỨC
• 7. Chương VII: KĨ NĂNG XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ
• 8. Chương VIII: KĨ NĂNG XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU
• 9. Chương IX: KĨ NĂNG RA QUYẾT ĐỊNH VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
• 10. Chương X: KĨ NĂNG GIAO TIẾP
• 11. Chương XI: KĨ NĂNG KIÊN ĐỊNH
• 12. Chương XII: KĨ NĂNG ỨNG PHÓ VỚI CĂNG THẲNG
• 13. Chương XIII: KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT MÂU THUẪN MỘT CÁCH TÍCH CỰC
• 14. Chương XIV: KĨ NĂNG LỰA CHỌN NGHỀ NGHIỆP
• TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH

Tóm tắt

I. Giải mã giáo trình giáo dục kỹ năng sống Nguyễn Thanh Bình

Giáo trình Chuyên đề Giáo dục Kỹ năng sống của PGS.TS. Nguyễn Thanh Bình cùng nhóm tác giả là một công trình nghiên cứu sâu sắc, đáp ứng nhu cầu cấp thiết của giáo dục hiện đại. Cuốn sách không chỉ là một tài liệu giáo dục kỹ năng sống thông thường, mà còn là một cẩm nang khoa học, hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn. Tài liệu được biên soạn dựa trên kết quả hợp tác nghiên cứu với UNESCO Hà Nội và các đề tài cấp Bộ, đảm bảo tính học thuật và ứng dụng cao. Mục tiêu của giáo trình là trang bị cho người học, đặc biệt là sinh viên các trường sư phạm, một cách tiếp cận mới trong giáo dục. Đó là cách tiếp cận không chỉ tập trung vào truyền thụ kiến thức mà còn hướng đến hình thành năng lực toàn diện. Cuốn sách kỹ năng sống Nguyễn Thanh Bình nhấn mạnh việc kết hợp hài hòa giữa kiến thức, thái độ, giá trị và hành vi. Từ đó, người học có thể đối mặt và giải quyết hiệu quả các thách thức của xã hội hiện đại. Nội dung sách được cấu trúc logic thành hai phần chính: Phần A trình bày các vấn đề chung về kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống, trong khi Phần B tập trung vào các chủ đề cốt lõi. Cách tiếp cận này giúp người đọc vừa có cái nhìn tổng quan, vừa đi sâu vào từng kỹ năng mềm cụ thể. Giáo trình này được xem là một nguồn tài liệu tham khảo quan trọng, giúp thay đổi nhận thức và phương pháp luận cho những người làm công tác giáo dục, hướng tới mục tiêu cuối cùng là phát triển bản thân cho thế hệ trẻ một cách toàn diện, giúp họ sống một cuộc sống chất lượng và hạnh phúc.

1.1. Giới thiệu tác giả và mục tiêu chính của giáo trình

Giáo trình được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia hàng đầu từ Viện Nghiên cứu Sư phạm - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, gồm PGS.TS. Nguyễn Thanh Bình, TS. Lê Thị Thu Hà và TS. Trịnh Thúy Giang. Công trình này là kết quả của quá trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc, tham khảo các tư liệu uy tín từ UNESCO, WHO, UNICEF. Mục tiêu cốt lõi mà giáo trình hướng tới là thay đổi nhận thức về công tác giáo dục, chuyển từ việc trang bị kiến thức đơn thuần sang hình thành năng lực tổng hợp cho người học. Cụ thể, sách giúp người đọc hiểu rõ bản chất của kỹ năng sống, tầm quan trọng và cách thức tổ chức giáo dục các kỹ năng này một cách hiệu quả. Đây là một giáo trình đại học sư phạm nền tảng, không chỉ cung cấp lý thuyết mà còn rèn luyện cho người học những kỹ năng cần thiết cho chính bản thân và cho công tác giảng dạy sau này.

1.2. Cấu trúc và nội dung chuyên đề kỹ năng sống nổi bật

Cấu trúc giáo trình được chia làm hai phần rõ ràng. Phần A - "Một số vấn đề chung về Kỹ năng sống và Giáo dục Kỹ năng sống" - cung cấp nền tảng lý luận vững chắc, từ khái niệm, phân loại, ý nghĩa của kỹ năng sống đến thực trạng giáo dục tại Việt Nam và một số quốc gia. Phần B - "Một số chủ đề giáo dục những kỹ năng sống cốt lõi" - đi sâu vào hướng dẫn thực hành. Phần này trình bày 9 chủ đề trọng tâm, bao gồm các kỹ năng thiết yếu như kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng xác định mục tiêu, kỹ năng giao tiếp, và kỹ năng giải quyết vấn đề. Mỗi chủ đề trong nội dung chuyên đề kỹ năng sống được thiết kế như một giáo án kỹ năng sống mẫu, gợi ý các hoạt động thực hành dựa trên cách tiếp cận "hướng vào người học" và "giáo dục dựa vào trải nghiệm", giúp người dạy dễ dàng áp dụng.

II. Thách thức của giáo dục hiện đại và sự cần thiết của KNS

Xã hội hiện đại đang thay đổi với tốc độ chóng mặt, tạo ra nhiều vấn đề phức tạp chưa từng có trong quá khứ như đại dịch, khủng hoảng môi trường, và các áp lực tâm lý xã hội. Quan niệm giáo dục cũ, vốn chỉ coi trọng việc truyền thụ kiến thức, đã trở nên bất cập. Lời nói đầu của giáo trình chỉ rõ: "cách tiếp cận một mặt đối với quá trình đào tạo, giáo dục con người... đã trở nên bất cập, đòi hỏi phải chuyển sang cách tiếp cận tổng hợp và trọng tâm là hình thành năng lực cho người học". Sự thiếu hụt các kỹ năng mềm thiết yếu khiến nhiều người trẻ, dù có nền tảng kiến thức tốt, vẫn gặp khó khăn trong việc thích ứng, giải quyết xung đột và quản lý cuộc sống. Thực tế này đặt ra một thách thức lớn cho ngành giáo dục: làm thế nào để trang bị cho người học không chỉ "kiến thức" mà còn cả "năng lực sống". Diễn đàn thế giới về giáo dục tại Dakar (2000) đã khẳng định học kỹ năng sống là quyền của người học. Việc thiếu các kỹ năng như kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng làm việc nhóm, hay khả năng ứng phó với căng thẳng là nguyên nhân sâu xa của nhiều vấn đề xã hội. Do đó, việc đưa giáo dục kỹ năng sống vào chương trình đào tạo không còn là một lựa chọn, mà là một yêu cầu bắt buộc để đảm bảo chất lượng giáo dục và sự phát triển bền vững của xã hội.

2.1. Bối cảnh xã hội mới và nhu cầu phát triển bản thân

Sự phát triển của kinh tế thị trường và quá trình hội nhập quốc tế đặt ra yêu cầu ngày càng cao về năng lực cá nhân. Thành công không chỉ phụ thuộc vào chỉ số IQ mà còn liên quan mật thiết đến trí tuệ cảm xúc (EQ) và trí tuệ xã hội (SQ). Con người phải đối mặt với một lượng thông tin khổng lồ, những mối quan hệ đa dạng và những tình huống bất định. Nếu không có khả năng phát triển bản thân một cách chủ động, cá nhân rất dễ bị tụt hậu, căng thẳng hoặc đưa ra những quyết định sai lầm. Giáo trình của PGS.TS. Nguyễn Thanh Bình đã chỉ ra rằng kỹ năng sống chính là "cây cầu" giúp con người vượt qua "con sông" của những rủi ro và thách thức để đến bến bờ thành công và hạnh phúc. Do đó, nhu cầu trang bị kỹ năng mềm không chỉ dành cho học sinh, sinh viên mà còn cho tất cả mọi người trong xã hội.

2.2. Hạn chế của phương pháp giáo dục truyền thống

Phương pháp giáo dục truyền thống thường tập trung vào việc "rót" kiến thức một chiều, người học đóng vai trò thụ động trong việc tiếp nhận thông tin. Cách tiếp cận này có thể hiệu quả trong việc ghi nhớ dữ liệu, nhưng lại thất bại trong việc rèn luyện khả năng tư duy phản biện, sáng tạo và giải quyết các vấn đề thực tiễn. Học sinh có thể thuộc lòng công thức nhưng lại lúng túng khi đối mặt với một tình huống giao tiếp khó khăn hoặc một mâu thuẫn trong nhóm. Chính sự thiếu hụt các hoạt động trải nghiệm, tương tác và thực hành đã tạo ra một khoảng trống lớn về kỹ năng. Tài liệu giáo dục kỹ năng sống này ra đời nhằm khắc phục những hạn chế đó, đề cao vai trò của học tập qua trải nghiệm và các phương pháp dạy học tích cực.

III. Phương pháp tiếp cận KNS theo 4 trụ cột giáo dục của UNESCO

Một trong những điểm sáng giá trị nhất của giáo trình Chuyên đề Giáo dục Kỹ năng sống là việc vận dụng và diễn giải sâu sắc bốn trụ cột giáo dục của UNESCO: Học để biết, Học để làm, Học để chung sống, và Học để tự khẳng định mình. Đây không chỉ là triết lý giáo dục mà còn là một khung phương pháp luận cụ thể để triển khai giáo dục kỹ năng sống. Thay vì dạy các kỹ năng một cách rời rạc, cách tiếp cận này xem chúng như một thể thống nhất, gắn liền với quá trình hình thành nhân cách toàn diện. PGS.TS. Nguyễn Thanh Bình và các tác giả đã mô hình hóa cách tiếp cận này, cho thấy sự kết hợp giữa khả năng tâm lý xã hội và kỹ năng thực hành. "Học để biết" không chỉ là thu thập thông tin mà còn là rèn luyện tư duy phản biện. "Học để làm" không chỉ là kỹ năng nghề nghiệp mà còn là khả năng giải quyết các tình huống đa dạng. "Học để chung sống" nhấn mạnh đến kỹ năng giao tiếp và hợp tác. Cuối cùng, "Học để tự khẳng định mình" tập trung vào kỹ năng tự nhận thức và xây dựng hệ giá trị cá nhân. Việc áp dụng bốn trụ cột này giúp quá trình giáo dục trở nên toàn diện, đảm bảo người học không chỉ có kiến thức mà còn có năng lực hành động và thái độ sống tích cực. Đây là một hướng đi mang tính chiến lược, giúp nâng cao chất lượng giáo dục một cách bền vững.

3.1. Học để biết và Học để tự khẳng định mình Nền tảng nội tâm

Trụ cột "Học để biết" và "Học để tự khẳng định mình" là nền tảng cho sự phát triển nội tâm của mỗi cá nhân. "Học để biết" trong giáo trình này vượt ra ngoài phạm vi kiến thức sách vở, tập trung vào việc hình thành tư duy phê phán và tư duy sáng tạo. Người học cần biết cách phân tích, đánh giá thông tin và nhận ra những "sự đui mù của nhận thức". Song song đó, "Học để tự khẳng định mình" là quá trình khám phá bản thân, liên quan trực tiếp đến kỹ năng tự nhận thức. Mỗi cá nhân cần hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu, cảm xúc và giá trị của mình. Giáo trình nhấn mạnh, trí thông minh nội tâm (Intra-personal Intelligence) là yếu tố cốt lõi giúp con người tự chủ và ra quyết định phù hợp với bản thân.

3.2. Học để làm và Học để chung sống Phát triển năng lực xã hội

Nếu hai trụ cột đầu tiên hướng vào bên trong, thì "Học để làm" và "Học để chung sống" lại tập trung vào năng lực tương tác với thế giới bên ngoài. "Học để làm" được hiểu là khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn, bao gồm kỹ năng giải quyết vấn đề và các kỹ năng tâm vận động. "Học để chung sống" là trọng tâm của các kỹ năng xã hội, trong đó kỹ năng giao tiếp hiệu quả, kỹ năng làm việc nhóm, khả năng thương lượng và giải quyết mâu thuẫn một cách tích cực là những yếu tố then chốt. Giáo trình chỉ rõ, năng lực tương tác cá nhân (Inter-personal Intelligence) và trí tuệ xã hội giúp con người xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp, hợp tác hiệu quả và cùng nhau tạo ra giá trị cho cộng đồng.

IV. Top các kỹ năng sống cốt lõi trong giáo trình đại học sư phạm

Phần B của giáo trình tập trung vào việc hướng dẫn tổ chức hoạt động giáo dục nhằm hình thành các kỹ năng sống cốt lõi. Đây là phần mang tính ứng dụng cao nhất, cung cấp cho người dạy những công cụ thực tiễn để triển khai trong lớp học. Cuốn sách kỹ năng sống Nguyễn Thanh Bình đã hệ thống hóa một cách khoa học các kỹ năng được UNICEF, WHO và UNESCO công nhận là thiết yếu. Các kỹ năng này không tồn tại độc lập mà có mối quan hệ mật thiết, bổ sung cho nhau. Ví dụ, để ra quyết định hiệu quả, một người cần vận dụng đồng thời cả kỹ năng tự nhận thức, tư duy phê phán và kỹ năng xác định giá trị. Giáo trình không chỉ định nghĩa các kỹ năng mà còn đi sâu vào cách thức rèn luyện thông qua các tình huống, bài tập và hoạt động trải nghiệm. Việc lựa chọn và trình bày các kỹ năng này cho thấy sự am hiểu sâu sắc về tâm lý lứa tuổi học sinh trung học phổ thông, đối tượng mà giáo trình hướng đến. Đây là những kỹ năng nền tảng giúp các em chuẩn bị hành trang vững chắc để bước vào đời, đối mặt với những lựa chọn về nghề nghiệp, các mối quan hệ và những áp lực trong cuộc sống.

4.1. Nhóm kỹ năng nhận biết bản thân và quản lý cảm xúc

Đây là nhóm kỹ năng nền tảng, bắt đầu từ bên trong mỗi con người. Kỹ năng tự nhận thức (self-awareness) giúp cá nhân hiểu rõ bản thân, từ đó xây dựng lòng tự trọng. Giáo trình cũng đi sâu vào các kỹ năng quan trọng khác như kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng xác định mục tiêu. Đặc biệt, kỹ năng ứng phó với căng thẳng và đương đầu với cảm xúc được trình bày chi tiết, giúp người học nhận biết nguyên nhân gây stress và học cách quản lý cảm xúc một cách tích cực, tránh những hành vi bộc phát có thể gây hối tiếc. Đây là những viên gạch đầu tiên xây dựng nên một con người tự chủ và có trách nhiệm.

4.2. Nhóm kỹ năng tương tác xã hội và ra quyết định hiệu quả

Nhóm kỹ năng này hướng đến việc xây dựng các mối quan hệ xã hội lành mạnh và giải quyết các vấn đề trong cuộc sống. Kỹ năng giao tiếp được phân tích sâu, bao gồm cả lắng nghe và biểu đạt. Bên cạnh đó, kỹ năng giải quyết vấn đề và ra quyết định được xem là một quy trình khoa học, đòi hỏi khả năng tư duy phê phán để phân tích thông tin và tư duy sáng tạo để tìm ra các giải pháp thay thế. Các kỹ năng khác như kỹ năng kiên định, kỹ năng thương lượng và giải quyết mâu thuẫn cũng được đề cập, trang bị cho người học công cụ để bảo vệ quan điểm của mình một cách tích cực và hợp tác hiệu quả với người khác.

V. Cách ứng dụng nội dung chuyên đề KNS vào thực tiễn giảng dạy

Giá trị lớn nhất của một tài liệu học thuật là khả năng ứng dụng vào thực tiễn. Giáo trình chuyên đề giáo dục kỹ năng sống của PGS.TS. Nguyễn Thanh Bình đã làm rất tốt điều này. Sách không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà cung cấp một lộ trình rõ ràng để các nhà giáo dục, giáo viên có thể tích hợp và giảng dạy kỹ năng sống. Cách tiếp cận "giáo dục dựa vào trải nghiệm" được nhấn mạnh xuyên suốt. Thay vì giảng giải, giáo viên đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn và tạo điều kiện để học sinh tự khám phá, thực hành và rút ra bài học. Mỗi chủ đề trong Phần B đều có gợi ý về mục tiêu, nội dung và các hoạt động cụ thể. Những hướng dẫn này mang tính gợi mở, cho phép giáo viên linh hoạt thay đổi phương pháp hoặc tình huống cho phù hợp với đối tượng và điều kiện thực tế. Cuốn sách này thực sự là một giáo trình đại học sư phạm kiểu mẫu, giúp sinh viên không chỉ học về kỹ năng sống mà còn học được cách dạy kỹ năng sống. Nó cung cấp một bộ công cụ hữu hiệu để xây dựng các giáo án kỹ năng sống sinh động, hấp dẫn và mang lại hiệu quả thay đổi hành vi thực sự cho người học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

5.1. Xây dựng giáo án kỹ năng sống từ các chủ đề gợi ý

Giáo trình cung cấp một khung sườn vững chắc để giáo viên có thể tự thiết kế giáo án kỹ năng sống. Mỗi chủ đề đều được cấu trúc theo một quy trình học tập 4 bước: Khám phá (khơi gợi kinh nghiệm cũ), Kết nối (liên kết với kiến thức mới), Thực hành (luyện tập kỹ năng trong tình huống mô phỏng) và Vận dụng (áp dụng vào thực tế). Dựa trên mô hình này, giáo viên có thể sáng tạo các hoạt động đa dạng như đóng vai, xử lý tình huống, thảo luận nhóm, dự án học tập. Cuốn sách là nguồn cảm hứng và tư liệu quý giá giúp việc soạn giáo án không còn là gánh nặng mà trở thành một quá trình sáng tạo, hiệu quả.

5.2. Tích hợp giáo dục KNS vào các môn học chính quy

Ngoài việc tổ chức các chuyên đề riêng, giáo trình còn gợi mở con đường tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào các môn học khác. Đây là một cách tiếp cận bền vững, giúp kỹ năng sống không bị tách rời khỏi kiến thức. Ví dụ, trong môn Ngữ văn, giáo viên có thể lồng ghép kỹ năng giao tiếp và thấu cảm qua việc phân tích nhân vật. Trong môn Lịch sử, có thể rèn luyện tư duy phê phán qua việc đánh giá các sự kiện. Bằng cách sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, mọi môn học đều có tiềm năng trở thành môi trường để rèn luyện kỹ năng sống, biến quá trình học tập thành quá trình phát triển bản thân liên tục và toàn diện.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH CHUYÊN ĐỀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG (TÁI BẢN LẦN THỨ TƯ, CÓ CHỈNH LÝ)

Thông tin xuất bản:

• Tác giả: PGS. Nguyễn Thanh Bình (Chủ biên), TS. Lê Thị Thu Hà, TS. Trịnh Thuý Giang (Viện Nghiên cứu Sư phạm – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội).
• Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Đại học Sư phạm.
• Mã số tiêu chuẩn quốc tế: ISBN 978-604-54-0658-8.
• Cấp độ đào tạo: Đại học và Sau đại học.

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình chuyên đề Giáo dục kĩ năng sống là tài liệu học tập và nghiên cứu chuyên sâu được biên soạn theo định hướng đào tạo trình độ đại học và sau đại học thuộc khối ngành Sư phạm và Khoa học Giáo dục. Trong chương trình đào tạo giáo viên, giáo trình giữ vị trí môn học chuyên đề bổ trợ then chốt cho học phần Lí luận giáo dục học, nhằm chuyển dịch phương thức đào tạo từ tiếp cận truyền thụ kiến thức một chiều sang tiếp cận phát triển năng lực toàn diện cho người học.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể trên ba phương diện:

• Về nhận thức: Cung cấp hệ thống lý luận nền tảng về bản chất tâm lý – xã hội của kỹ năng sống; phân tích cơ sở khoa học của việc chuyển đổi hành vi; nắm vững các con đường, nguyên tắc và quy trình tổ chức giáo dục kỹ năng sống trong và ngoài nhà trường.
• Về thái độ: Xác định trách nhiệm nghề nghiệp của người làm công tác giáo dục trong việc đồng hành, hỗ trợ học sinh ứng phó với các vấn đề xã hội phức tạp.
• Về kỹ năng: Hình thành năng lực tự nhận thức và làm chủ hành vi cho bản thân người học; phát triển kỹ năng tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào nội dung các môn học chuyên ngành; vận dụng mô hình 4 trụ cột giáo dục của UNESCO và quy trình dạy học trải nghiệm để thiết kế, tổ chức các chủ đề giáo dục kỹ năng sống trong thực tiễn.

Cấu trúc giáo trình gồm 2 phần lớn với 14 chương: Phần A (từ Chương I đến Chương IV) tập trung vào lý luận chung và thực trạng giáo dục kỹ năng sống; Phần B (từ Chương V đến Chương XIV) thiết kế 9 chủ đề rèn luyện kỹ năng sống cốt lõi. Điểm đặc sắc của giáo trình là việc tích hợp kết quả nghiên cứu thực nghiệm từ hai chu kỳ đề tài khoa học cấp Bộ (Mã số B. 2007-17-57) và dữ liệu khảo sát từ dự án hợp tác Life skills Mapping in Viet Nam giữa UNESCO với Viện Chiến lược và Chương trình Giáo dục.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình phân bổ nội dung theo 14 chương với tiến trình logic chặt chẽ từ cơ sở lý luận đến mô hình thực hành chuyên sâu:

• Chương I – Kĩ năng sống: Phân tích các định nghĩa kỹ năng sống từ UNESCO, WHO, UNICEF; đối chiếu khái niệm kỹ năng theo nghĩa rộng (thuộc phạm trù năng lực tích hợp kiến thức, thái độ, hành vi) và nghĩa hẹp; phân loại kỹ năng sống theo các lĩnh vực sức khỏe, tâm lý – xã hội và mục tiêu phát triển cá nhân.
• Chương II – Giáo dục kĩ năng sống và tiếp cận kĩ năng sống: Trình bày 3 nguyên tắc định hướng của UNESCO (quyền được học, phát triển kỹ năng, đánh giá kết quả); 7 nguyên tắc thay đổi hành vi của Viện Hàn lâm Khoa học Mỹ (NAS); chu trình học tập qua trải nghiệm của David Kolb và cấu trúc 4 trụ cột giáo dục của UNESCO; so sánh mô hình tham vấn học đường (counseling) và tư vấn học đường (consultation).
• Chương III & Chương IV – Giáo dục kĩ năng sống ở một số quốc gia và Thực trạng tại Việt Nam: Khảo cứu kinh nghiệm triển khai giáo dục chính quy/phi chính quy tại Đông Nam Á; phân tích cơ sở pháp lý, thực trạng nhận thức và hình thức triển khai kỹ năng sống tại Việt Nam từ bậc Mầm non, Phổ thông đến Giáo dục thường xuyên.
• Chương V – Cơ sở khoa học để thiết kế các chủ đề: Xác lập căn cứ tâm sinh lý lứa tuổi học sinh trung học phổ thông và các định hướng sư phạm để xây dựng khung chủ đề thực hành.
• Chương VI đến Chương XIV – 9 chủ đề kĩ năng sống cốt lõi:
  • Chương VI: Kĩ năng tự nhận thức;
  • Chương VII: Kĩ năng xác định giá trị;
  • Chương VIII: Kĩ năng xác định mục tiêu;
  • Chương IX: Kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề;
  • Chương X: Kĩ năng giao tiếp;
  • Chương XI: Kĩ năng kiên định;
  • Chương XII: Kĩ năng ứng phó với căng thẳng;
  • Chương XIII: Kĩ năng giải quyết mâu thuẫn một cách tích cực;
  • Chương XIV: Kĩ năng lựa chọn nghề nghiệp.

Progression logic của giáo trình đi từ việc xây dựng nhận thức lý luận bản chất (Phần A), chuyển tiếp qua cơ sở thiết kế hoạt động (Chương V), sau đó phát triển các kỹ năng nhận thức và quản trị nội tâm cá nhân (Chương VI, VII, VIII), tiến đến các kỹ năng tương tác xã hội (Chương IX, X, XI, XII, XIII) và cuối cùng là kỹ năng định hướng tương lai, nghề nghiệp (Chương XIV).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống tri thức dựa trên các khung lý thuyết khoa học tiêu biểu:

• Thuyết đa trí tuệ (Multiple Intelligences) của Howard Gardner: Tập trung vào hai dạng thức: Trí thông minh nội tâm (Intra-personal Intelligence) và Trí thông minh tương tác cá nhân (Inter-personal Intelligence).
• Lý thuyết Trí tuệ cảm xúc và Trí tuệ xã hội: Dựa trên nghiên cứu của Bar-On, Wechsler, Sternberg, Gresham & Elliot về các năng lực phi nhận thức, khả năng quản trị cảm xúc và thiết lập quan hệ xã hội.
• Khung phân loại mục tiêu giáo dục theo Benjamin Bloom: Phân định kỹ năng sống qua 3 lĩnh vực học tập: Nhận thức (Cognitive), Tình cảm (Affective) và Tâm vận động (Psychomotor).
• Khung 4 trụ cột giáo dục thế kỷ XXI (Báo cáo Delors / Khung hành động Dakar 2000): Học để biết (Kiến thức/Nhận thức), Học để làm (Kỹ năng thực hành/Tâm vận động), Học để tự khẳng định mình (Giá trị/Phẩm chất cá nhân), Học để cùng chung sống (Thái độ/Kỹ năng xã hội).
• Mô hình học tập trải nghiệm (Experiential Learning): Cơ sở lý thuyết của John Dewey, David Kolb, David J. Nichol và Carl Rogers về chu trình học tập qua hành động, phản ánh, khái niệm hóa và thực nghiệm.
• Mô hình 7 nguyên tắc thay đổi hành vi của Viện Hàn lâm Khoa học Mỹ (NAS): Định hướng các giải pháp giáo dục hướng đến chuyển dịch thói quen tiêu cực thành hành vi tích cực, lành mạnh.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng chuyên môn sư phạm (Technical skills): Kỹ năng thiết kế kế hoạch bài dạy kỹ năng sống theo tiến trình 4 bước chuẩn hóa; kỹ năng tích hợp nội dung rèn luyện hành vi vào giáo án các môn khoa học cơ bản; kỹ năng xây dựng bộ công cụ đo lường, đánh giá hành vi theo 3 mức độ (ngắn hạn, trung hạn, dài hạn).
• Kỹ năng phân tích sư phạm (Analytical skills): Năng lực nhận diện các rào cản nhận thức (lỗi bóp méo sự thật, suy luận phóng đại); phân tích nhu cầu tâm lý – xã hội của học sinh theo từng giai đoạn lứa tuổi; năng lực phân biệt ranh giới can thiệp giữa phương thức tham vấn tâm lý và tư vấn chuyên môn.
• Năng lực thực hành ứng dụng (Practical competencies): Khả năng thực hành thuần thục 9 nhóm kỹ năng cốt lõi trong xử lý xung đột, quản lý stress, từ chối áp lực tiêu cực từ nhóm bạn, ra quyết định nghề nghiệp và thiết lập mục tiêu cá nhân.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình vận dụng nhất quán quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm (Learner-centered), dạy học cùng tham gia (Participatory learning) và dạy học qua trải nghiệm thực tế.

+-----------------------------------------------------------------------+
|                 QUY TRÌNH DẠY HỌC KĨ NĂNG SỐNG 4 BƯỚC                 |
+-----------------------------------------------------------------------+
|  [Bước 1: Khám phá]  -->  Khai thác kinh nghiệm, hiểu biết đã có      |
|  [Bước 2: Kết nối]   -->  Bắc cầu tri thức mới với trải nghiệm cũ     |
|  [Bước 3: Thực hành] -->  Luyện tập kỹ năng trong tình huống mô phỏng  |
|  [Bước 4: Vận dụng]  -->  Giải quyết vấn đề thực tiễn trong đời sống  |
+-----------------------------------------------------------------------+

• Quy trình tổ chức bài tập và hoạt động: Các chủ đề tại Phần B được cấu trúc hóa theo chu trình 4 bước sư phạm:
  1. Khám phá: Sử dụng kỹ thuật động não (brainstorming), câu hỏi mở để người học bộc lộ kinh nghiệm nền tảng.
  2. Kết nối: Dùng phương pháp phân tích trường hợp điển hình (case study), thảo luận nhóm để xây dựng cầu nối tri thức mới.
  3. Thực hành: Tổ chức đóng vai (role-play), xử lý tình huống giả định, trò chơi mô phỏng để người học thao tác kỹ năng.
  4. Vận dụng: Giao dự án, bài tập thực tế tại cộng đồng để chuyển hóa kỹ năng thành thói quen hành vi bền vững.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá kết quả giáo dục kỹ năng sống không dừng ở kiểm tra khả năng tái hiện thông tin, mà đo lường sự thay đổi hành vi thông qua các tiêu chí cụ thể:
  • Kết quả ngắn hạn: Mức độ thuần thục các kỹ năng thao tác (khả năng kiên định từ chối, khả năng lắng nghe phản hồi).
  • Kết quả trung hạn: Sự lưu giữ hành vi tích cực (giảm xung đột, kiểm soát thời gian sử dụng internet).
  • Kết quả dài hạn: Tác động tích cực đến đời sống xã hội (giảm tỷ lệ bạo lực học đường, giảm nguy cơ lây nhiễm HIV).
• Hướng dẫn tự học: Người học cần chủ động sử dụng nhật ký phản hồi kinh nghiệm theo chu trình Kolb, tự phân tích các xung đột tâm lý cá nhân và áp dụng các bảng chỉ báo hành vi thuộc 4 trụ cột để tự giám sát quá trình rèn luyện bản thân.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cơ sở dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm chuẩn hóa: Bản tái bản lần thứ tư có chỉnh lý được hoàn thiện dựa trên sự tổng hợp dữ liệu từ đề tài khoa học cấp Bộ “Xây dựng và thực nghiệm một số kĩ năng sống cơ bản cho học sinh trung học phổ thông” (Mã số B. 2007-17-57) và ấn phẩm hợp tác quốc tế Life skills Mapping in Viet Nam (2003).
• Cập nhật các cam kết và khung hành động quốc tế: Giáo trình tích hợp các mục tiêu trọng yếu của Kế hoạch hành động Dakar về Giáo dục cho mọi người (2000) (đặc biệt là Mục tiêu 3 về quyền tiếp cận chương trình kỹ năng sống và Mục tiêu 6 về tiêu chuẩn chất lượng giáo dục), cùng các nội dung về giáo dục vì sự phát triển bền vững của UNESCO.
• Hệ thống hóa bảng tiêu chí đánh giá hành vi theo 4 trụ cột: Cung cấp ví dụ mẫu chi tiết về bộ tiêu chí đo lường hành vi thực tế (tiêu biểu như bộ tiêu chí giáo dục phòng tránh lạm dụng trò chơi điện tử phân theo Học để biết – Học để tự khẳng định – Học để cùng chung sống – Học để làm).
• Phân định ranh giới chuyên môn giữa Tham vấn và Tư vấn: Tổng hợp bảng đối chiếu khoa học 9 tiêu chí phân biệt giữa Counseling (Tham vấn dựa trên mô hình nhận thức – hành vi, tôn trọng tối đa sự tự chủ của thân chủ) và Consultation (Tư vấn/Cố vấn cung cấp lời khuyên chuyên gia), hỗ trợ đắc lực cho công tác tâm lý học đường.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học viên và sinh viên:
  • Sinh viên đại học các ngành Sư phạm (Toán, Văn, Lịch sử, Giáo dục Công dân...), Tâm lý học, Giáo dục học, Công tác xã hội từ năm thứ 2 trở đi.
  • Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Giáo dục học, Quản lý giáo dục.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở về Tâm lý học đại cương, Tâm lý học lứa tuổi và Tâm lý học sư phạm, Giáo dục học đại cương.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Dùng làm đề cương bài giảng chuyên đề Giáo dục kỹ năng sống; tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ công tác chủ nhiệm lớp, cố vấn học tập và bồi dưỡng phương pháp giảng dạy tích hợp cho giáo viên phổ thông các cấp.
• Cán bộ quản lý và chuyên viên tư vấn: Tài liệu tham khảo chuẩn mực để xây dựng khung chương trình ngoại khóa, thiết kế phòng tham vấn học đường tại các cơ sở giáo dục.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên đại học, học viên sau đại học khối ngành Sư phạm, Tâm lý học, Giáo dục học; đồng thời phục vụ trực tiếp cho giảng viên, giáo viên phổ thông và cán bộ làm công tác tham vấn tâm lý học đường.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần nắm vững tri thức nền tảng của Tâm lý học phát triển, Tâm lý học sư phạm và các nguyên lý cơ bản của Lý luận giáo dục học để tiếp thu hiệu quả các lý thuyết về hành vi và phương pháp sư phạm tương tác.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu kỹ năng sống thông thường là gì?

Khác với các tài liệu kỹ năng sống đại chúng mang tính liệt kê chỉ dẫn thao tác, giáo trình xây dựng hệ thống cơ sở lý luận học thuật nghiêm ngặt (dựa trên thuyết đa trí tuệ, trí tuệ xã hội, chu trình Kolb, 7 nguyên tắc NAS), có số liệu thực nghiệm từ đề tài nghiên cứu cấp Bộ và cung cấp phương pháp luận sư phạm để người học tự thiết kế chương trình giáo dục.

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?

Người học cần kết hợp đọc hiểu lý luận tại Phần A với việc phân tích cấu trúc 4 bước của 9 chủ đề tại Phần B; chủ động thực hành viết giáo án tích hợp, giải quyết các tình huống giả định và tự đánh giá mức độ hình thành kỹ năng theo bảng chỉ báo 4 trụ cột.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình liên kết và trích dẫn trực tiếp từ các văn kiện quốc tế: Dakar Framework for Action (2000), UNESCO Education Sector Position Paper, các tài liệu tập huấn tham vấn của UNICEF (2005) và báo cáo tổng kết đề tài khoa học cấp Bộ Mã số B. 2007-17-57.

---

Kết luận

Giáo trình chuyên đề Giáo dục kĩ năng sống (PGS. Nguyễn Thanh Bình chủ biên) cung cấp hệ thống cơ sở khoa học, phương pháp luận và mô hình kỹ thuật hoàn chỉnh về giáo dục kỹ năng sống trong bối cảnh đổi mới giáo dục dựa trên năng lực.

Lộ trình tiếp cận văn bản tối ưu bao gồm: nắm vững các nguyên tắc lý luận và khung 4 trụ cột giáo dục (Phần A), nghiên cứu nguyên lý thiết kế bài giảng (Chương V), phân tích và thực hành 9 chủ đề chuyên biệt (Chương VI – XIV), từ đó ứng dụng vào công tác giảng dạy tích hợp và tham vấn học đường. Tài liệu là văn bản tham chiếu học thuật nền tảng cho công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học giáo dục hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TV DAI IOC THU DO TIN nS MVL.7068 GIAO TRINH CHUYEN DE GIAO DUC Ki NANG SONG ĐÔ HN THU’ VIEN x ; Hn 068 NHA XUAT BAN BAI HOC SU PHAM PGS. NGUYỄN THANH BÌNH - TS. LÊ THỊ THU HÀ TS. TRỊNH THUÝ GIANG GIÁO TRÌNH CHUYEN DE GIAO DUC Ki NANG SONG (Tái bản lần thứ tư, có chỉnh Ii) THƯ VIỆN ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI NHA XUAT BAN DAI HOC SU PHAM Sỹ UNIVERSITY OF EDUCATION PUBLISHING HOUSE ie GIÁO TRÌNH CHUYÊN ĐỀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG PGS.

NGUYEN THANH BÌNH ~ TS, LÊ THỊ THU HÀ ~ T5. TRỊNH THUY GIANG Viện Nghiên cứu Sư phạm - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội Sách được xuất bản theo chỉ đạo biên soạn của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội phục vụ công tác đào tạo Đại học và sau Đại học Ma sách quốc tế: ISBN 978-604-54-0658-8 Bản quyền xuất bản thuộc về Nhà xuất bản Đại học Sư phạm. Mọi hình thức sao chép hay phát hành mà không có sự cho phép bang van ban của Nhà xuất bản Đại học Sư phạm đều là vì phạm pháp luật. | Chúng tôi luôn mong muốn nhận được những ý kiến đóng góp của quý vị độc giả để sách ngày càng hoàn thiện hơn.

Mọi góp ÿ về sách, liên hệ về bản thảo và địch vụ bản quyền xin vui lòng gửi về địa chỉ email: kehoach@nxbdhsp.173/1095 ~ GT 2014 MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU Phần A. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG. Khái niệm kĩ năng SỐng.cc tt cc 2t nhe 11 2. Các cách phân loại kĩ năng sống.

Ý nghĩa của kĩ năng sống.c series 27 Chương II. GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG VÀ TIẾP GẬN KĨ NĂNG SỐNG. Sự cần thiết phải giáo dục kĩ năng sống. Những nguyên tắc đưa kĩ năng sống vào thực tiễn giáo dục.

Giáo dục kĩ năng sống và tiếp cận kĩ năng sống. Đánh giá kết quả giáo dục kĩ năng sống.-- 51 Chương III. GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG Ở MỘT SỐ QUỐC GIA 1. Trong lĩnh vực giáo dục chính quy 2.

Trong lĩnh vực giáo dục không chính quy .- 59 Chương IV. THỰC TRẠNG GIÁO DUC KI NANG SONG Ở VIỆT NAM. Quá trình nhận thức và giáo dục kĩ năng sống ở Việt Nam. Cơ sở pháp lí của giáo dục kĩ năng sống ở Việt Nam.

Giáo dục kĩ năng sống trong giáo dục mầm non. Giáo dục kĩ năng sống trong giáo dục phổ thông. 74 5, Giáo dục kĩ năng sống qua các chương trình giáo dục thường xuyên. Đánh giá về giáo dục kĩ năng sống ở Việt Nam.

MỘT SỐ CHỦ ĐỀ GIÁO DỤC NHỮNG KĨ NĂNG SỐNG CỐT LỐI. CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ THIẾT KẾ CÁC CHỦ ĐỀ. Cơ sở khoa học để xác định những kĩ năng sống cần giáo dục cho học sinh trung học phổ thông. Định hướng xây dựng các chủ đẻ.

KTNANG TU NHAN THUG .eseeseeeeeeeseeeeesereenneeee 118 Chương VII. KĨ NĂNG XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ. 125 Chương VIII. KĨ NĂNG XÁC ĐỊNH MỤC TIỂU.

136 Chương IX. KĨ NĂNG RA QUYẾT ĐỊNH VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ. ii 144 Chương X. KĨ NĂNG GIAO TIẾP.à vi Scsireriiee 151 Chương XI.

KĨ NĂNG KIÊN ĐỊNH. ceireiie 159 Chương XII. KĨ NĂNG ỨNG PHÓ VỚI CĂNG THẲNG. 166 Chương XIII.

KĨ NĂNG GIẢI QUYẾT MÂU THUẪN MỘT CÁCH TÍCH CỰC.se 174 Chương XIV. KĨ NĂNG LỰA CHỌN NGHỀ NGHIỆP. 183 TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH.ceessrreerseerrerertrirrerrirerrrrrr 193 LỜI NÓI ĐẦU Lí luận giáo dục với tư cách là một hợp phần trong lí luận giáo dục học theo quan niệm trước đây bao gỗm: giáo dục đạo đức, tư tưởng chính trị, pháp luật, giáo dục thẩm mi, giáo dục thể chất, giáo dục lao động - kĩ thuật tổng hợp, hướng nghiệp và dạy nghề. Quan niệm này đã trở nên quá chật hẹp so với yêu câu chuẩn bị cho thế hệ trẻ đáp ứng được những yêu câu của cuộc sống xã hội hiện nay.

Xã hội hiện đại nảy sinh nhiều vấn để mới chưa từng có trong quá khứ như đại dịch HIV/AIDS, ô nhiễm môi trường. hoặc có những vấn đề đã xuất hiện nhưng chưa trở thành thách thức như bây giờ. Đồng thời cách tiếp cận một mặt đối với quá trình đào tạo, giáo dục con người, coi đó là quá trình truyền thụ kiến thức cho người học và lấy mục tiêu trang bị kiến thức là chính đã trở nên bất cập, đòi hỏi phải chuyển sang cách tiếp cận tổng hợp và trọng tâm là hình thành năng lực cho người học. Vì vậy giáo trình này muốn đề cập đến một cách tiếp cận mới đối với quá trình giáo dục (theo nghĩa hẹp) nói riêng và quá trình sư phạm, quá trình đào tạo nói chung.

Đó là giáo dục kĩ năng sống, tiếp cận kĩ năng sống trong giáo dục. Cách tiếp cận này sẽ giúp cho những người làm công tác giáo dục tiến hành quá trình đào tạo, giáo dục một cách phức hợp, trong đó có sự kết hợp hài hoà kiến thức, thái độ, giá trị, hành vi để có năng lực đáp ứng các thách thức trong xã hội hiện đại đây những bất định một cách tích cực, hiệu quả và mang tính xây dung. Giáo trình được viết chủ yếu dựa trên kết quả nghiên cứu của tác giả trong hợp tác với UNESCO Hà Nội về giáo dục kĩ năng sống ở Việt Nam và hai chu kì để tài cấp Bộ về giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trung học phổ thông. Ngoài ra trong quá trình biên soạn, các tác giả còn tham khảo các tư liệu của UNESCO, WHO, UNICEE và hội thảo về giáo dục kĩ năng sống ở các nước trong khu vực, Giáo trình có thể sử dụng cho đào tạo sinh viên, học viên sau đại học và tự học.

Giáo trình giúp người đọc đạt được: ~ Về nhận thúc: + Hiểu được đây là nội dung giáo dục mang ý nghĩa thực tế cao và rất quan trọng bố trợ cho chương trình lí luận giáo dục học nói chung và lí luận giáo dục nói riêng. + Hiểu về tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống cho người học. Thay đổi nhận thức về cách làm công tác giáo dục. + Hiểu rõ kĩ năng sống là gì.

Hiểu được có thể giáo dục kĩ năng sống cho người học qua những con đường nào, những kĩ năng sống cần giáo dục cho người học và cách thức tổ chức giáo dục kĩ năng sống cho họ. + Nấm được mục tiêu chung của chương trình giáo dục kĩ năng sống cho người học nói chung, của từng chủ để và từng hoạt động trong chủ đê nói riêng. - Về thái độ: + Thấy được trách nhiệm của người làm công tác giáo dục trong việc tiến hành giáo dục kĩ năng sống cho người học. — Về kĩ năng: + Có những kĩ năng sống cần thiết cho chính bản thân.

+ Biết khai thác tiễm năng giáo dục kĩ năng sống qua chương trình giáo dục đổi mới thông qua việc tiếp cận kĩ năng sống đối với nội dung các môn học, các hoạt động giáo dục. + Biết vận dụng cách tiếp cận kĩ năng sống theo 4 trụ cột “Học để biết, Học để làm, Học để tự khẳng định, Học để chung sống với mọi người” của giáo dục thế kỉ XXI đối với các nội dung giáo dục. + Biết tố chức các hoạt động giáo dục kĩ năng sống theo các chủ để theo các cách tiếp cận “hướng vào người học”,now “giáo dục dựa vào trải nghiệm”, “cùng tham gia”. + Biết vận dụng những hiểu biết về kĩ năng sống để xác định những nội dung và biện pháp giáo dục kĩ năng sống phù hợp với đối tượng giáo dục của mình.

Cấu trúc của giáo trình bao gồm hai phân lớn: Phân A: Trình bày những vấn đề chung về kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống. Bên cạnh đó, tác giả còn trình bày cả tình hình giáo dục kĩ năng sống ở Việt Nam và ở một số nước trong khu vực để giúp học viên có cái nhìn tổng quan và hiểu về kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống cụ thể hơn. Phần B: Đi vào những nội dung cụ thể về giáo dục kĩ năng sống cho người học, Trong phân này gồm 9 chủ để hướng dẫn cách tổ chức hoạt động giáo dục nhằm hình thành các kĩ năng sống cốt lõi cho học sinh trung học phổ thông. Trên cơ sở đó có thể vận dụng vào giải quyết hiệu quả các tình huống cụ thể trong cuộc sống.

Sử dụng giáo trình này cần lưu ý: - Phần A: Nâng cao nhận thức cho người học về kĩ năng sống, ý nghĩa của nó; sự cần thiết phải giáo dục kĩ năng sống cho người học và các con đường; cách tiếp cận và phương pháp giáo dục kĩ năng sống để họ có thể quán triệt trong quá trình tổ chức hoạt động thực tiễn. ~ Phần B: Hướng dẫn học viên cách tổ chức các chủ đề giáo dục ki năng sống để xây dựng hoặc thay đổi hành vi cho người học. Học viên cần nắm được: + Cách tổ chức hoạt động nhằm thay đổi hành vi khác với cách truyền thụ tri thức nhằm nâng cao nhận thức. + Người tổ chức hoạt động có thể là người dạy hoặc chính người học.

+ Những hướng dẫn trong phần này mang tính gợi ý, người tổ chức có thể thay đổi phương pháp hoặc tình huống cho phù hợp với đối tượng và điều kiện thực tế. Vì đây là lĩnh vực mới, chắc chắn còn nhiều thiếu sót. Rất mong nhận được sự góp ý của người sử dụng để chúng tôi tiếp tục hoàn thiện. Các tác giả Phần A MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KĨ NĂNG SỐNG VÀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SÔNG Giáo dục trong xu hướng hiện nay không chỉ hướng vào mục tiêu tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội, mà còn hướng đến mục tiêu phát triển đầy đủ và tự do giá trị của mỗi cá nhân giúp cho con người có năng lực để cống hiến, đồng thời có năng lực để sống một cuộc sống có chất lượng và hạnh phúc.

Xã hội hiện đại luôn nảy sinh những vấn đề phức tạp và những vấn đề bất định đối với con người. Nếu con người không có năng lực để ứng phó vượt qua những thách thức đó và hành động theo cảm tính thì rất dễ gặp rủi ro, Chính vì vậy trong Diễn đàn thế giới về giáo dục cho mợi người họp tai Senegan (2000), Chương trình hành động Dakar đã để ra 6 mục tiêu, trong đó mục tiêu 3 cho rằng: “Mỗi quốc gia phải đảm bảo cho người học được tiếp cận chương trình giáo dục kĩ năng sống phù hợp”, trong đó “người học” ở đây được hiểu từ trẻ em đến người lớn tuổi, còn “phù hợp” được hiểu là phù hợp với vùng, miễn, địa phương và phù hợp với lứa tuổi.