Chương 1 CHĂN NUÔI GIA CẦM THÀNH TỰU VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN Trong vài chục năm lại đây, ngành chăn nuôi gia cầm trên thế giới đã đạt nhiều thành tựu to lớn. Sản phNm trứng và thịt gia cầm không ngừng tăng lên. Có được thành tựu đó là do việc ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật về di truyền giống, dinh dưỡng, công nghệ sinh học, các thành tựu về cơ giới hoá, điện khí hoá trong chăn nuôi gia cầm, nhất là chăn nuôi gia cầm công nghiệp. Mặt khác, xuất phát từ việc hiểu biết sâu sắc và khai thác triệt để các đặc điểm sinh học vốn có của gia cầm nên đã đưa lại hiệu quả cao trong chăn nuôi.
Trước kh i nghiên cứu các vấn đề kỹ thuật cụ thể về chăn nuôi gia cầm cần làm quen với các khái niệm cơ bản. Gia cầm là gì? Gia cầm là tập hợp tất cả những vật nuôi hay săn bắn được nhằm đưa lại lợi ích kinh tế, mà các vật nuôi này có nguồn gốc từ lớp chim (aves). N hư vậy, gia cầm bao gồm gà, vịt, ngan, ngỗng, gà tây, chim cút, đà điểu, bồ câu. Tập hợp tất cả các hiểu biết, các kiến thức của nhân loại về gia cầm và các giải pháp nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phNm ở gia cầm hình thành một ngành khoa học gọi là chăn nuôi gia cầm.
Khoa học về chăn nuôi gia cầm và ngành chăn nuôi gia cầm hiện nay đã phát triển ở mức độ cao và trở thành chăn nuôi gia cầm công nghiệp. Chăn nuôi gia cầm công nghiệp với các đặc trưng là: Quy mô lớn, sản phNm tiêu chuNn hoá, sản xuất theo quy trình công nghệ cao, sản phNm mang tính hàng hoá. Chăn nuôi gia cầm bao gồm nhiều lĩnh vực. Hai lĩnh vực sản xuất chính là sản xuất thịt và trứng.
Các lĩnh vực khác có liên quan và đôi khi nó cũng trở thành ngành kinh doanh độc lập - đó là sản xuất gia cầm giống (gia cầm con, gia cầm hậu bị); sản xuất thức ăn cho gia 5 cầm; sản xuất, cung ứng các thiết bị phục vụ chăn nuôi gia cầm; chế biến các sản phNm và thị trường tiêu thụ các sản phNm gia cầm. Chăn nuôi gia cầm phát triển đòi hỏi tất cả các lĩnh vực sản xuất liên quan này phát triển theo. Mối quan hệ giữa các lĩnh vực sản xuất trong chăn nuôi gia cầm được trình bày trên hình 1. Trứng và thịt gia cầm sản xuất ra chủ yếu là để làm thực phNm.
Trứng còn được dùng trong các ngành chế biến thực phNm khác như sản xuất bánh kẹo. N ó còn được dùng trong sản xuất mỹ phNm, chế vác-xin. Lông được sử dụng làm đệm, chăn, gối. Gia cầm còn là đối tượng thích hợp cho các nghiên cứu di truyền, dinh dưỡng, sinh lý và các quy trình sản xuất mới.vì gia cầm có vòng đời ngắn, tốc độ sinh sản nhanh, vòng quay các thế hệ nhanh, giá thành nuôi dưỡng thấp.
THIẾT BN PHỤC VỤ CHĂN N UÔI GIA CẦM GIỐNG ẤP TRỨNG GÀ CON SẢN XUẤT SẢN XUẤT THỊT TRỨNG CHẾ BIẾN SẢN PHẨM GIA CẦM THỊ TRƯỜNG Hình 1.1: Mối quan hệ giữa các lĩnh vực trong chăn nuôi gia cầm 6 1. Thành tựu của ngành chăn nuôi gia cầm 1. Chăn nuôi gia cầm thế giới Trước đây, chăn nuôi gia cầm chỉ là một ngành sản xuất phụ. N uôi gia cầm chỉ để có thêm ít thức ăn hàng ngày, có thêm chút ít tiền và trong nhiều trường hợp nuôi gia cầm chỉ mang mục đích tiêu khiển (gà nuôi làm cảnh xem chơi, gà nuôi để tham g ia lễ hội.
Trong vài ba chục năm trở lại đây, chăn nuôi gia cầm đã có bước phát triển nhảy vọt. Chăn nuôi gia cầm đã chuyển từ phương thức chăn nuôi “nông nghiệp” sang phương thức chăn nuôi “công nghiệp”. Các tiến bộ khoa học kỹ thuật đã được nghiên cứu, ứng dụng nhanh chóng trong chăn nuôi gia cầm. Kết quả của quá trình này là các đơn vị chăn nuôi gia cầm quy mô lớn thay thế dần cho các cơ sở chăn nuôi nhỏ - một sự chuyển đổi cơ bản trên tất cả các lĩnh vực của ngành sản xuất chăn nuôi gia cầm.
N hờ việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật về di truyền, giống, dinh dưỡng, công nghệ sản xuất, máy ấp trứng. mà chăn gia cầm thế giới đã phát triển nhanh cả về số lượng đầu con, sản lượng trứng, thịt, chất lượng sản phN m, giá thành trong sản xuất sản phN m gia cầm giảm đi, chất dinh dưỡng cung cấp cho con người với giá rẻ ngày càng tăng lên nhờ vào nguồn trứng và thịt gia cầm. Trong vài thập niên trở lại đây, ngành chăn nuôi gia cầm trên thế giới phát triển mạnh về cả số lượng và chất lượng. Đó là kết quả của việc áp dụng những thành tựu di truyền chọn giống kết hợp với các biện pháp chăm sóc nuôi dưỡng có cơ sở khoa học.
N ăm 1999 (theo FAO), tổng đàn gia cầm trên thế giới khoảng 10 tỷ con, trong đó 96,7% gà, 1,8% vịt, còn lại là các gia cầm khác. Tổng đàn gà trên thế giới cũng tăng theo thời gian, cụ thể là năm 2000:14. Ở các nước đang phát triển số đầu con gia cầm tăng nhanh từ năm 2000 - 2003 (bảng 1.1: Số lượng gia cầm ở các nước đang phát triển (Đơn vị tính: 1. con) Tên nước Năm 2000 Năm 2001 Năm 2002 Năm 2003 Trung Quốc 3.290,10 Lào 13,09 14,06 15,27 20,00 Malay sia 123,65 149,59 160,84 170,00 My anmar 44,76 55,08 51,13 60,00 Philipin 115,19 115,61 125,73 128,19 Thái Lan 224,73 232,71 235,23 277,11 (N guồn: FAO,2004).
Sản xuất trứng và thịt gia cầm ngày càng tăng lên, nhất là ở các nước có ngành công nghiệp phát triển. Theo các số liệu thống kê của FAO thì sản lượng trứng gia cầm của thế giới từ 401,5 tỉ năm 1975 tăng lên 552 t ỉ năm 1985. Tính trong cả giai đoạn từ 1965-1981, sản lượng trứng sản xuất ra của thế giới tăng 64,79%; trung bình mỗi năm tăng 5,05%. Cũng trong thời gian đó thì sản xuất thịt gia cầm tăng 2,47 lần và đạt 28,7 triệu tấn năm 1985.
Sản lượng trứng gia cầm trên thế giới năm 2003 đạt 55,8 triệu tấn; Châu Á là khu vực đạt sản lượng cao nhất 33 triệu tấn (chiếm 59,14%), tiếp đến là Châu Âu 9,8 triệu tấn (chiếm17,56%), khu vực Bắc Mỹ 7,9 triệu tấn, khu vực Trung Mỹ 2,9 triệu tấn; Châu Phi 2,1 triệu tấn và thấp nhất là Châu Đại Dương 0,2 triệu tấn. Châu Á có mức tăng trưởng cao nhất, đặc biệt Trung Quốc luôn là nước đứng đầu thế giới về sản lượng trứng. N ăm 2003 đạt 22,332 triệu tấn, chiếm 40,02% sản lượng trứng của toàn thế giới. Trên thế giới có 7 nước đạt sản lượng trứng gia cầm trên 1 triệu tấn: Trung Quốc 22,332 triệu tấn; Mỹ 5,123 triệu tấn; N hật Bản 2,5 triệu tấn; Ấn Độ 2,200 triệu tấn; N ga 2,04 triệu tấn; Mexico 1,882 triệu tấn; Brazin 1,55 triệu tấn.
Trong khi đó Việt N am là 0,2345 triệu tấn trứng gà, đứng thứ 30 trên thế giới. 8 Sản xuất trứng trên thế giới không ngừng tăng lên, nhưng tốc độ tăng không đồng đều giữa các vùng trên thế giới. Còn có những vùng riêng biệt, thậm chí cả châu lục (Châu Phi) mà ở đó sản phN m gia cầm là chưa đáng kể. Sự tăng sản xuất trứng gia cầm trên thế giới chủ yếu là tăng sản lượng trứng trung bình của một gia cầm mái.
Trung bình ở Hà Lan, Mỹ, N hật, sản lượng trứng trung bình của một gà mái là 250-280, hoặc 300, trên 300 quả mỗi năm. Triển vọng là sản lượng trứng nhận được từ một gà mái đẻ/năm sẽ đạt đến 300 quả trên phạm vi toàn thế giới. Sản xuất trứng tăng làm tăng sức tiêu thụ trứng trên một người dân. Mức tiêu thụ trứng gia cầm/người/năm bình quân thế giới năm 2002 là 8,4 kg; cao nhất là N hật Bản 19,1kg; thấp nhất là Tandikistan 0,5 kg và ở Việt N am là 2,6 kg (FAO).
Ở các nước N ga, Đức, Ý. mức tiêu thụ trứng trên đầu người sẽ tăng cao. Một bước nhảy vọt đáng kể là Trung Quốc, không chỉ thoả mãn cho nhu cầu của dân số nước này hiện nay, mà trong tương lai sẽ cung cấp cho mỗi người dân 13 kg trứng, con số đó gấp 4 lần năm 1975. Mức tiêu thụ trứng ở một số nước phát triển lên tới 400 quả và mức tiêu thụ thịt gia cầm lên đến 34 kg/người/năm (Israel), mức trung bình ở các nước phát triển là 250-280 quả trứng và 15-20 kg thịt/người/năm.
Dự báo trong những năm tới, sản xuất trứng tăng lên ở nhiều vùng, nhiều khu vực trên thế giới, đặc biệt tăng nhanh ở các nước có nền công nghiệp phát triển, ở các nước có mật độ dân số cao và một số nước Châu Á (Trung Quốc, Ấn Độ. Sản lựợng thịt gia cầm trên thế giới năm 2003 đạt 75,8 triệu tấn; tăng 1,4 triệu tấn so với năm 2002 (tăng 1,88%) và tăng 27,7 triệu tấn so với năm 1998 (tăng 57,50%).Thịt các loại gia cầm khác nhau cũng có những biến động khác nhau (bảng 1. Thịt gà: Châu Mỹ sản xuất tới 4,92%, châu Á 31,54%, Châu Âu 15,5% so với toàn thế giới. Thịt gà tây: chủ yếu được sản xuất ở Châu Mỹ 55,7%, Châu Âu 38,7% so với toàn thế giới.
Ở Châu Á, thịt thủy cầm chiếm 86,2%. 9 N ăm 2003 có 11 nước trên thế giới sản xuất trên 1 triệu tấn thịt gia cầm, đó là Mỹ 14,855 triệu tấn; Trung Quốc 9,518 triệu tấn; Brazin 7,78 triệu tấn; Mexico 2,157 triệu tấn; Ấn Độ 1,440 triệu tấn; Liên hiệp Anh 1,294 triệu tấn; Thái Lan 1,227 triệu tấn; N hật Bản 1,218 triệu tấn; Pháp 1,130 triệu tấn; N ga 1,033 triệu tấn; Tây Ban N ha 1,020 triệu tấn. Trong khi đó sản lượng thịt gia cầm của Việt N am năm 2003 là 0,372 triệu tấn, đứng thứ 43 trên thế giới.2: Sản lượng thịt gia cầm của các khu vực năm 2003 (Đơn vị tính: triệu tấn) Châu lục Thịt gà Thịt gà tây Thịt vịt Thịt ngỗng Thế giới 65,00 5,35 3,31 2,13 Châu Á 20,50 0,16 2,70 1,99 Châu Âu 10,10 2,07 0,45 0,08 Châu Mỹ 30,50 2,98 0,08 0,10 Châu Phi 3,10 --- 0,06 0,06 Châu Đại Dương 0,80 --- --- --- (N guồn: FAO, 2004; Ghi chú: --- ít hơn 50 ngàn tấn). Thành tựu trong sản xuất thịt gia cầm là rất to lớn (sản xuất gà thịt broiler).
Khối lượng giết thịt lý tưởng đạt được chỉ sau 8 tuần, 6 tuần, thậm chí là ở 4 tuần tuổi. Kết quả lớn hơn nữa là xét trong mối quan hệ giữa thể trọng và chi phí thức ăn cho 1 kg thể trọng thấp.