phần Mở đầu, Kết luận, mục Tài liệu tham khảo và phần Phụ lục, Luận văn gồm 3 chƣơng : Chƣơng 1: Mối quan hệ giữa văn học và báo chí 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 2 : Hiện tƣợng giao thoa giữa văn học và báo chí nửa đầu thế kỷ XX Chƣơng 3: Hiện tƣợng giao thoa giữa văn học và báo chí nửa đầu thế kỷ XX qua một số tác giả tiêu biểu 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỐI QUAN HỆ GIỮA VĂN HỌC VÀ BÁO CHÍ 1.1 Đặc trƣng của văn học và báo chí 1. Đặc trưng của văn học Quan niệm mỹ học Mác- Lênin về bản chất của văn học đƣợc thể hiện trong các nội dung sau : Văn học là một nghệ thuật dùng ngôn từ. Đây là loại hình nghệ thuật duy nhất ngoài ngôn từ và nhạc điệu của chính ngôn từ, không dùng một chất liệu nào khác làm phƣơng tiện biểu hiện nghệ thuật ( nhƣ sân khấu, điện ảnh, hội họa, âm nhạc.) Ngôn từ văn học khác với ngôn từ thông thƣờng, ngôn từ văn học giàu nhạc tính, gợi cảm và mang tính tạo hình cao. Văn học là một nghệ thuật dùng ngôn từ, giàu nhạc tính, gợi cảm và mang tính tạo hình cao, văn học có khả năng phản ánh tất cả các phƣơng diện của đời sống, từ nếp sống bình thƣờng tới những thời kỳ giông tố, bão táp có tính bản lề của lịch sử.
Văn học không chỉ phản ánh đời sống xã hội con ngƣời mà còn góp phần cải tạo và hoàn thiện đời sống trên nhiều phƣơng diện, nhiều khía cạnh nhất là về tinh thần Văn học là một phƣơng tiện biểu hiện và truyền thụ cái đẹp. Một mặt tự thân văn học là một nghệ thuật, mà nghệ thuật phải đẹp, mặc khác, cái đẹp của văn học không vì mục đích tự nó « nghệ thuật không vị nghệ thuật » mà luôn vì mục đích cho mọi ngƣời. Chính ở đây, văn học đạt tới chủ nghĩa nhân văn cao cả. Cuối cùng, trong khi khám phá đời sống ( tự nhiên và xã hội ), văn học trƣớc hết khám phá con ngƣời, thế giới bên trong con ngƣời.
Chính vì vậy, nhiệm vụ của văn học là phải luôn kiếm tìm những bộ cái mới của nhân vật thời đại. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Rõ ràng với tƣ cách là nghệ thuật ngôn từ, văn học có nhiệm vụ nhận thức về con ngƣời trong toàn bộ sự sinh động và toàn vẹn của nó với những mối quan hệ phong phú của đời sống. Văn học có nhiệm vụ tái tạo những tính cách điển hình tiêu biểu cho nhiều tầng lớp ngƣời trong xã hội. Trong tƣơng quan so sánh với báo chí, văn học có đặc trƣng cơ bản là tính hình tƣợng.
Những hình tƣợng nghệ thuật trong tác phẩm văn học vừa thể hiện chân thực đời sống, vừa biểu hiện quan niệm thẩm mỹ của tác giả. Tác phẩm văn học là một chỉnh thể nghệ thuật. Thông tin trong tác phẩm văn học là thông tin thẩm mỹ. Nó tác động vào tình cảm của công chúng thông qua những cảm nhận trực quan sinh động để từ đó dẫn dắt tới những nhận thức lý tính.
Nhƣ vậy, tính hình tƣợng là dấu hiệu đặc trƣng cơ bản giúp ta phân biệt văn học với những loại tác phẩm khác. Khác với báo chí, văn học mang bản chất nghệ thuật. Mặc dù trong một số trƣờng hợp, có những tác phẩm văn học đã bám sát những sự kiện thời sự một cách nhạy bén, không kém gì các tác phẩm báo chí nhƣng xét về bản chất, hiện thực đƣợc phản ánh trong tác phẩm văn học là một hiện thực thẩm mỹ gắn liền với thế giới quan thẩm mỹ của nhà văn. Đặc điểm quan trọng này vẫn đƣợc thể hiện trong các tác phẩm phản ánh về những con ngƣời và sự việc có thật trong đời sống nhƣ các tác phẩm thuộc thể loại chính luận nghệ thuật và ký văn văn học.Đặc trưng của báo chí.
So với văn học, báo chí là hình thái ý thức- xã hội xuất hiện muộn hơn hàng nghìn năm. Hình thức phôi thai của nó là những bản tin viết tay đƣợc phân phát ở những nơi đông đúc nhƣ bến cảnh, chợ búa và những nơi đông ngƣời từ khoảng thế kỷ XVI. Ở thành phố cảnh Vơnidơ của Italia, các nhà buôn, các ông chủ đã sử dụng cách thông tin này để loan báo về tình hình tàu thuyền đi lại, tình hình hàng hóa, giá cả. Thoạt tiên họ thuê ngƣời viết tay 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các bản tin rồi đem phân phát những nơi đông đúc trong thành phố.
« Người xem dần dần thành nếp rồi dẫn đến thành nhu cầu phổ biến. Các nhà kinh doanh chuyển từ hình thức phân phát sang cách bán với giá mỗi bản tin một đồng tiền Vơnidơ. Tên gọi đồng tiền đó là « Gadétta » Từ Gadétta dần dần biết thành tên gọi các bản tin đó ». (1) Báo chí chỉ thực sự ra đời với chủ nghĩa tƣ bản ở châu Âu từ cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII trên cơ sở phát triển về kinh tế, xã hội và đặc biệt là việc phát minh ra máy in.
Tuy nhiên trong giai đoạn đầu tiên, nó đóng một vai trò khiêm tốn trong đời sống xã hội và nhà báo cũng chƣa có vị trí nhƣ trong thời kỳ hiện đại. Báo chí có nhiệm vụ thông tin về cái mới, những con ngƣời, sự việc, sự kiện, tình huống, hoàn cảnh. tiêu biểu nảy sinh hàng ngày hàng giờ trong đời sống. Nó phản ánh hiện thực đúng nhƣ mọi trạng thái tồn tại có thực và luôn luôn chịu sự chi phối gắt gao của áp lực thời sự, áp lực này có khi đòi hỏi gay gắt đến từng phút.
Chính đặc điểm này đã chi phối một cách toàn diện kể từ dung lƣợng, ngôn ngữ, bút pháp cho đến cách thức tổ chức tác phẩm và hàng loạt các yếu tố khác của các thể loại báo chí. Bác chí nhằm thỏa mãn nhu cầu đƣợc cung cấp thông tin để có sự hiểu biết về những sự thật nóng hổi, sinh động, từ đó tạo cơ sở cho nhận thức, tƣ duy và hành động. Thông tin báo chí vừa cố gắng đảm bảo một thái độ khách quan, đồng thời lại không che giấu thái độ thẩm định của nhà báo trên cơ sở một quan điểm chính trị nhất định. Điều đó cho thấy mặc dù có nhiều điểm tƣơng đồng nhƣng báo chí và văn học là những hình thái tƣ duy có những phƣơng pháp không giống nhau trong việc tiếp cận và phản ánh đời sống.
(1) Giáo trình Nghiệp vụ báo chí ( tập I) -Khoa báo chí Trƣờng Tuyên huấn Trung Uơng, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong khi đó, mặc dù cũng lấy hiện thực đời sống làm đối tƣợng nhận thức và phản ánh và cũng sử dụng ngôn từ nhƣ một công cụ chủ yếu nhất nhƣng báo chí có nhiệm vụ phản ánh hiện thực thông qua những sự kiện thời sự. Nó tác động vào nhận thức lý tính và thông qua đó chi phối tâm lý, tình cảm của công chúng. Báo chí có nhiệm vụ thông tin thời sự về ngƣời thật việc thật nhằm tác động vào nhận thức lý tính của công chúng. Chính điều đó đã chi phối toàn bộ những khía cạnh có liên quan đến hoạt động báo chí nói chung.
Hiện thực trong tác phẩm báo chí phải là một hiện thực tƣơi mới, nguyên vẹn, một hiện thực còn chƣa bị « chưng cất » theo quan niệm thẩm mỹ nhƣ trong tác phẩm văn học. Để phản ánh một thế giới hiện thực chứa đầy thông tin, báo chí có một hệ thống thể loại khác biệt so với hệ thống các thể loại văn học. Hiện nay, báo chí là một hoạt động thông tin đại chúng nhất, năng động nhất với những tác động mạnh mẽ và trực tiếp vào sự phát triển của đời sống xã hội. Trên cơ sở so sánh với văn học và với những hình thức phản ánh hiện thực khác, có thể xác định những đặc điểm cơ bản về nội dung và hình thức của tác phẩm báo chí.
Về nội dung, tác phẩm báo chí phải đáp ứng đƣợc những yêu cầu là : thông tin về hiện thực đời sống phải đảm bảo sự xác thực tối đa, tính thời sự nghiêm ngặt và tính định hƣớng trực tiếp. Trong đó, yêu cầu về sự xác thực đòi hỏi không đƣợc bịa đặt hoặc thêm bớt một cách tùy tiện trong quá trình thông tin sự thật. Nhƣng sự thật trong tác phẩm báo chí phải đƣợc tái hiện một cách chính xác về địa điểm, thời gian, không gian và nhân chứng cụ thể. Yêu cầu về tính thời sự đòi hỏi báo chí phải phản ánh kịp thời về những cái tiêu biểu vừa mới xảy ra, đang xảy ra, sẽ xảy ra đôi khi gay gắt tới từng giờ từng phút.
Tính định hƣớng trực tiếp đƣợc nhấn mạnh để đảm bảo cho những thông tin đƣợc đăng tải thể hiện một thái độ chính trị rõ ràng 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trƣớc sự thật. Về phƣơng diện hình thức, có thể thấy sự ngắn gọn, đơn giản là đặc điểm chung của bất cứ một tác phẩm báo chí nào.Mối quan hệ giữa văn học và báo chí Mối quan hệ giữa văn học và báo chí có thể coi là một mối quan hệ đặc biệt. Đó là mối quan hệ chặt chẽ và bền vững. Mặc dù, có những khác biệt về đặc trƣng và phƣơng thức tác động nhƣ đã nêu trên nhƣng chính qui luật thông tin, phản ánh về hiện thực đã tạo ra mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa hai hình thái ý thức xã hội thuộc kiến trúc thƣợng tầng vốn có nhiều điểm tƣơng đồng này.
Nói về vấn đề này, trƣớc đây A. Cácpentiê, một nhà văn đồng thời là nhà báo lớn ở Cuba đã nêu ý kiến cho rằng : « Người làm báo viết chuyện sốt dẻo, sử dụng chất liệu sống động diễn ra hàng ngày. Còn nhà viết tiểu thuyết ngắm nghía từ xa, qua một phối cảnh cần thiết, như là một sự kiện đã đầy đủ và hoàn thành ». Về khái niệm « nhà văn » và « nhà báo », ông khẳng định : « Riêng tôi, không bao giờ tôi nghĩ rằng có thể phân biệt được hai chức năng vì, theo tôi nhà báo và nhà văn cùng hòa chung trong một nhân cách »(1).
Những ý kiến nêu trên cho thấy : thông tin trong văn học và báo chí là một quá trình liên tục, xuyên suốt trong mối quan hệ chặt chẽ giữa tác giả- tác phẩm- công chúng. Đó cũng là một đặc điểm chung của mọi hình thái ý thức, đƣợc thể hiện rất rõ trong quá trình sáng tạo tác phẩm văn học và báo chí.