phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung luận văn được kết cấu thành 3 chương và 7 tiết. 7 Chƣơng 1 GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO THANH NIÊN - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1. Quan niệm về giáo dục ý thức chính trị cho thanh niên 1. Ý thức chính trị và giáo dục ý thức chính trị 1.
Ý thức chính trị Khái niệm ý thức chính trị được tạo thành từ hai khái niệm là ý thức và chính trị. Ý thức theo triết học Mác – Lênin là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ óc của con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan. Sự phản ánh ý thức không phải là sự phản ánh thụ động giản đơn, mà là sự phản ánh chủ động, sáng tạo hiện thực khách quan. Theo Phạm Minh Hạc thì ở một con người, ý thức là năng lực hiểu biết được các tri thức về thực tại khách quan nói riêng mà người đó tiếp thu được và năng lực hiểu được thế giới chủ quan trong chính bản thân người đó.
Về bản chất, ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan. Điều đó thể hiện rằng nội dung của ý thức do thế giới khách quan quy định. Ý thức là hình ảnh của thế giới khách quan vì nó nằm trong bộ não con người. Ý thức là cái phản ánh thế giới khách quan nhưng nó là cái thuộc phạm vi chủ quan, là thực tại chủ quan.
Ý thức là sự phản ánh thế giới một cách sáng tạo. Tính sáng tạo của ý thức được thể hiện ra rất phong phú. Trên cơ sở những cái đã có, ý thức có thể tạo ra tri thức mới về sự vật. Ý thức là sự phản ánh sáng tạo vì sự phản ánh đó dù trực tiếp hay gián tiếp, dù dưới dạng ý tưởng thì bao giờ cũng phải dựa vào những tiền đề vật chất, dựa trên hoạt động thực tiễn nhất định.
Sự sáng tạo của ý thức không đối lập, loại trừ, tách rời sự phản ánh mà ngược lại thống nhất với phản ánh, trên cơ sở phản ánh. Nguồn gốc của ý thức bao gồm: nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội. Nguồn gốc tự nhiên: Theo chủ nghĩa duy vật biện chứng, ý thức là một thuộc tính của vật chất, nhưng không phải là của mọi dạng vật chất, mà ch là thuộc tính của một dạng vật chất có tổ chức cao là bộ óc con người. Ý thức là sự phản ánh thế giới bên ngoài vào đầu óc con người.
Bộ óc con người là cơ quan phản ánh, song ch có bộ óc thôi thì chưa thể có ý thức; không có sự tác động của thế giới bên ngoài lên các giác 8 quan và qua đó đến bộ óc thì hoạt động ý thức không thể xảy ra. Như vậy, nguồn gốc tự nhiên của ý thức là: bộ óc người cùng với thế giới bên ngoài tác động lên bộ óc. Nguồn gốc xã hội: Điều kiện tự nhiên của ý thức là rất quan trọng, song, điều kiện quyết định cho sự ra đời của ý thức là nguồn gốc xã hội. Ý thức ra đời cùng với quá trình hình thành bộ óc con người nhờ lao động, ngôn ngữ và những quan hệ xã hội.
Nguồn gốc trực tiếp quan trọng nhất quyết định sự ra đời và phát triển của ý thức là lao động, là thực tiễn xã hội. Ý thức phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người thông qua lao động, ngôn ngữ và các quan hệ xã hội. Ý thức là một sản phẩm của xã hội. Chức năng của ý thức có 3 chức năng cơ bản sau: Chức năng nhận thức - sự chiếm lĩnh tri thức có tính tích cực và có tính chủ định, được thực hiện trong các quá trình hoạt động nhận thức.
Chức năng điều ch nh trên cơ sở cá nhân gia nhập vào các quan hệ xã hội. Chức năng thông tin - được thực hiện hoá trong quá trình giao tiếp, trao đổi tri thức và điều hoà lẫn nhau bởi hành vi con người. Ý thức là một hiện tượng tâm lý – xã hội có kết cấu phức tạp. Theo các yếu tố hợp thành, ý thức bao gồm các yếu tố cấu thành như tri thức, tình cảm, niềm tin, lý trí, ý chí… trong đó tri thức là yếu tố cơ bản, cốt lõi.
Theo chiều sâu của nội tâm, ý thức bao gồm tự ý thức, tiềm thức, vô thức. Chính trị từ khi xuất hiện đã có ảnh hưởng to lớn tới quá trình tồn tại và phát triển của mỗi cộng đồng, mỗi quốc gia, dân tộc và toàn nhân loại. Theo Từ điển Triết học: “Chính trị là sự tham gia vào các công việc nhà nước, việc qui định những hình thức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước. Lĩnh vực chính trị bao gồm các vấn đề chế độ nhà nước, quản lý đất nước, lãnh đạo các giai cấp, vấn đề đấu tranh đảng phái, v.v… Những lợi ích căn bản của các giai cấp và những quan hệ qua lại của các giai cấp biểu hiện trong chính trị.
Chính trị cũng biểu hiện những quan hệ giữa các dân tộc và giữa các quốc gia (chính sách đối ngoại). Các quan hệ giữa các giai cấp và do đó, cả chính trị của họ nữa bắt nguồn từ địa vị kinh tế của họ. Những tư tưởng chính trị và những thể chế tương ứng với chúng là kiến trúc thượng tầng bên trên cơ sở hạ tầng kinh tế. Tuy nhiên, điều đó hoàn toàn không có nghĩa rằng chính trị là hệ quả thụ động của kinh tế.
Lênin cho rằng, “chính trị là sự tham gia vào công việc nhà nước, là việc vạch hướng đi cho nhà nước, là việc xác định hình thức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước” [55, tr. Trong chính trị, yếu tố quan trọng nhất là “tổ chức chính 9 quyền nhà nước”. Do vậy, “Chính trị là quan hệ giữa các giai cấp, các quốc gia, các dân tộc, các lực lượng xã hội trong việc giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước” [56, tr. Chính trị là tổng hợp những phương hướng, những mục tiêu quy định bởi giai cấp, dân tộc, là hoạt động thực tiễn của các giai cấp, các đảng phái, nhà nước để thực hiện con đường phát triển đã chọn nhằm đạt mục tiêu đã đề ra.
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, bản chất của chính trị suy cho cùng là sự biểu hiện tập trung của kinh tế. Lênin ch rõ: “Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế… chính trị không thể không chiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế ” [54, tr. Như vậy, có thể hiểu chính trị là toàn bộ những hoạt động có liên quan đến những quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp xã hội, giữa các dân tộc, trong đó chủ yếu nhất là vấn đề giành, giữ chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực của nhà nước. Ý thức chính trị là hình thái ý thức xã hội xuất hiện khi xã hội có giai cấp và nhà nước, nó phản ánh đời sống chính trị của xã hội, trong đó cốt lõi là mối quan hệ giữa các giai cấp.
Cụ thể hơn, ý thức chính trị là sự phản ánh các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc, các quốc gia, cũng như thái độ của các giai cấp đối với quyền lực nhà nước. Ý thức chính trị là một lĩnh vực rộng lớn, phức tạp, nhạy cảm và có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội có giai cấp.Lênin cho rằng: ý thức chính trị bao gồm những mối quan hệ giữa tất cả các giai cấp, tầng lớp với Nhà nước và Chính phủ. Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, ý thức chính trị cũng bao gồm những nét đặc trưng của ý thức xã hội nói chung. Bởi vậy, có thể hiểu ý thức chính trị là những tình cảm, thái độ chính trị, quan điểm, tư tưởng chính trị hay lý luận chính trị của cộng đồng xã hội, hoặc của các tầng lớp, giai cấp trong xã hội, phản ánh mọi mặt của đời sống chính trị.
Như vậy, ta thấy, ý thức chính trị là những tình cảm, thái độ chính trị, quan điểm, tư tưởng chính trị, phản ánh vị trí, vai trò của các chủ thể trong đời sống chính trị, kinh tế, xã hội. Các cấp độ của ý thức chính trị: Thứ nhất, ý thức chính trị ở cấp độ phản ánh trực tiếp: Trường hợp này ý thức chính trị biểu hiện là tâm lý, mong ước, cảm xúc, nguyện vọng. của quần chúng về những vấn đề chính trị trong thực tiễn đời sống. Ở cấp độ này, ý thức chính trị biểu hiện một cách trực quan, chưa có tính khái quát, 10 tính hệ thống và tính lý luận chưa cao và không ổn định, do đó nó phản ánh còn thiếu đầy đủ, thiếu toàn diện về bản chất các vấn đề chính trị.
Tuy vậy, ý thức chính trị ở cấp độ này có nội dung rất phong phú, là cơ sở dữ liệu để ý thức chính trị ở cấp độ lý luận khai thác, đúc kết, khái quát hóa, phản ánh nội dung bản chất các vấn đề chính trị. Thứ hai, ý thức chính trị ở cấp độ lý luận: nó biểu hiện là những quan điểm chính trị đã được khái quát, hệ thống hóa thành một ch nh thể mang tính hợp lý, tính khoa học, phản ánh được mối quan hệ bản chất, tất yếu, phổ biến của các hiện tượng trong đời sống chính trị. Ý thức chính trị ở cấp độ này được diễn tả dưới dạng các phạm trù, khái niệm, luận điểm khoa học và thể hiện ở trình độ cao nhất đó là các học thuyết chính trị và hệ tư tưởng chính trị. Hệ tư tưởng chính trị thường gắn với các tổ chức chính trị mà thông quá đó một giai cấp trong xã hội có thể tiến hành đấu tranh về ý thức hệ vì lợi ích của giai cấp mình và vì lợi ích cho các chủ thể xã hội mà nó làm đại diện.
Hệ tư tưởng chính trị của giai cấp phản ánh trực tiếp và tập trung nhất lợi ích của giai cấp đó, nó được hình thành một cách tự giác, được các nhà tư tưởng của giai cấp xây dựng và truyền bá. Ý thức chính trị có vai trò hết sức to lớn đối với sự phát triển xã hội. Thông qua tổ chức nhà nước nó tác động trở lại cơ sở kinh tế và có thể, trong những giới hạn nhất định thay đổi cơ sở kinh tế. Hệ tư tưởng chính trị cũng giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội.