Giáo Dục Tài Chính Cho Học Sinh Tiểu Học Thông Qua Môn Hoạt Động Trải Nghiệm Lớp 3

Khám phá cách giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học qua môn hoạt động trải nghiệm lớp 3, giúp trẻ phát triển kỹ năng quản lý tài chính.

• Tác giả: Lê Đào Thùy Trang
• Người hướng dẫn: THS. Nguyễn Thị Hòa
• Trường học: Trường Đại Học Thủ Đô Hà Nội
• Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học
• Đề tài: Giáo Dục Tài Chính Cho Học Sinh Tiểu Học Qua Hoạt Động Trải Nghiệm Lớp 3
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• BẢNG CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG KHÓA LUẬN
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• MỤC LỤC
• LỜI CAM ĐOAN
• BẢNG CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG KHÓA LUẬN
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• Lí do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của đề tài
• Bố cục đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CHO HỌC SINH TIỂU HỌC THÔNG QUA MÔN HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM LỚP 3
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Tài chính và Hiểu biết tài chính
• 1.1.3. Giáo dục tài chính
• 1.1.4. Một số vấn đề chung về hoạt động trải nghiệm
• 1.1.4.1. Khái niệm hoạt động trải nghiệm
• 1.1.4.2. Đặc điểm hoạt động trải nghiệm
• 1.1.4.3. Phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm
• 1.1.4.4. Hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 3
• 1.1.4.4.1. Yêu cầu cần đạt
• 1.1.4.4.2. Nội dung hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 3
• 1.1.5. Giáo dục tài chính thông qua Hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 3
• 1.1.5.1. Vai trò của giáo dục tài chính thông qua HĐTN cho học sinh lớp 3
• 1.1.5.2. Bản chất của giáo dục tài chính thông qua HĐTN cho học sinh lớp 3
• 1.1.5.3. Các nguyên tắc thực hiện giáo dục tài chính thông qua HĐTN cho học sinh lớp 3
• 1.1.5.4. Nội dung giáo dục tài chính thông qua HĐTN cho học sinh lớp 3
• 1.1.6. Đặc điểm tâm sinh lý học sinh lớp 3
• 1.1.6.1. Đặc điểm nhận thức
• 1.1.6.2. Đặc điểm nhân cách
• 1.2. TIỂU KẾT CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CHO HỌC SINH TIỂU HỌC THÔNG QUA MÔN HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM LỚP 3 TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC WELLSPRING
• 2.1. Địa bàn và đối tượng khảo sát
• 2.2. Mục đích khảo sát
• 2.3. Nội dung khảo sát
• 2.4. Phương pháp khảo sát
• 2.5. Kết quả khảo sát
• 2.5.1. Thực trạng sử dụng kỹ năng quản lý tài chính của HS và PH lớp 3 trường Tiểu học Wellspring
• 2.5.2. Thực trạng giáo dục tài chính thông qua môn HĐTN lớp 3
• 2.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG II
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC TÀI CHÍNH THÔNG QUA MÔN HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH LỚP 3 TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC WELLSPRING
• 3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp
• 3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu
• 3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức và chú ý đến đặc điểm lứa tuổi, đặc điểm cá nhân học sinh, bối cảnh nơi sống của học sinh
• 3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn
• 3.2. Đề xuất một số biện pháp phát triển nội dung GDTC thông qua môn HĐTN cho học sinh lớp 3
• 3.2.1. Biện pháp 1: Phối hợp các lực lượng giáo dục nhằm nâng cao hiểu biết tài chính cho học sinh lớp 3
• 3.2.2. Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch chi tiêu và tiết kiệm
• 3.2.3. Biện pháp 3: Sử dụng sơ đồ tư duy
• 3.2.4. Biện pháp 4: Áp dụng quy tắc “Một tuần” trong việc mua sắm
• 3.2.5. Biện pháp 5: Vận dụng phương pháp dạy học dự án
• 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 3.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG III
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học

Giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học là một lĩnh vực quan trọng, giúp trẻ em hình thành những hiểu biết cơ bản về tiền bạc và quản lý tài chính. Việc giáo dục này không chỉ giúp trẻ nhận thức được giá trị của đồng tiền mà còn trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết để quản lý tài chính cá nhân trong tương lai. Theo nghiên cứu của OECD, giáo dục tài chính cần được triển khai từ sớm để tạo thói quen tốt cho trẻ.

1.1. Khái niệm giáo dục tài chính và tầm quan trọng

Giáo dục tài chính là quá trình giúp học sinh hiểu biết về tiền bạc, cách sử dụng và quản lý tài chính. Tầm quan trọng của giáo dục tài chính không chỉ nằm ở việc giúp trẻ em tránh được những sai lầm tài chính mà còn giúp các em phát triển tư duy phản biện và khả năng ra quyết định.

1.2. Đặc điểm tâm lý học sinh tiểu học

Học sinh tiểu học thường có đặc điểm nhận thức và tâm lý đặc thù. Các em dễ tiếp thu thông tin qua hình thức trải nghiệm và thực hành. Do đó, giáo dục tài chính cần được thiết kế phù hợp với lứa tuổi để đạt hiệu quả cao nhất.

II. Thách thức trong giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học

Mặc dù giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình triển khai. Thiếu tài liệu và nguồn lực là một trong những vấn đề lớn nhất mà giáo viên gặp phải. Ngoài ra, nhiều giáo viên cũng chưa được đào tạo đầy đủ về kiến thức tài chính.

2.1. Thiếu tài liệu và nguồn lực

Nhiều trường học thiếu tài liệu giáo dục tài chính phù hợp cho học sinh tiểu học. Điều này gây khó khăn cho giáo viên trong việc giảng dạy và truyền đạt kiến thức một cách hiệu quả.

2.2. Khó khăn trong việc tích hợp chương trình

Việc tích hợp giáo dục tài chính vào chương trình học hiện tại gặp nhiều khó khăn do nội dung chương trình đã dày đặc. Điều này đòi hỏi sự linh hoạt và sáng tạo từ phía giáo viên để lồng ghép kiến thức tài chính một cách hợp lý.

III. Phương pháp giáo dục tài chính qua hoạt động trải nghiệm lớp 3

Hoạt động trải nghiệm là một phương pháp hiệu quả trong giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học. Qua các hoạt động này, học sinh có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức tài chính vào thực tế. Các hoạt động như trò chơi mô phỏng quản lý tiền bạc giúp trẻ em phát triển kỹ năng quản lý tài chính.

3.1. Các hoạt động trải nghiệm hiệu quả

Một số hoạt động trải nghiệm có thể áp dụng bao gồm trò chơi quản lý ngân sách, mô phỏng giao dịch tài chính và các hoạt động thực tế liên quan đến chi tiêu. Những hoạt động này không chỉ giúp trẻ em học hỏi mà còn tạo ra môi trường học tập thú vị.

3.2. Lợi ích của hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Đồng thời, các em cũng học được cách làm việc nhóm và giao tiếp hiệu quả trong các tình huống thực tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn giáo dục tài chính tại trường tiểu học Wellspring

Trường tiểu học Wellspring đã triển khai nhiều chương trình giáo dục tài chính thông qua hoạt động trải nghiệm. Kết quả khảo sát cho thấy học sinh có sự cải thiện rõ rệt về kiến thức và kỹ năng quản lý tài chính sau khi tham gia các hoạt động này.

4.1. Kết quả khảo sát về hiểu biết tài chính

Khảo sát cho thấy phần lớn học sinh đã có sự tiến bộ trong việc hiểu biết về tiền bạc và cách quản lý tài chính cá nhân. Điều này chứng tỏ rằng giáo dục tài chính qua hoạt động trải nghiệm là một phương pháp hiệu quả.

4.2. Phản hồi từ giáo viên và phụ huynh

Giáo viên và phụ huynh đều nhận thấy sự thay đổi tích cực trong hành vi chi tiêu của học sinh. Nhiều phụ huynh cho biết con em họ đã bắt đầu biết tiết kiệm và lập kế hoạch chi tiêu hợp lý.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho giáo dục tài chính

Giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Để đạt được hiệu quả cao, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Định hướng tương lai là phát triển các chương trình giáo dục tài chính đa dạng và phong phú hơn.

5.1. Đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả

Cần xây dựng các chương trình giáo dục tài chính phù hợp với từng lứa tuổi và đặc điểm tâm lý của học sinh. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo cho giáo viên về kiến thức tài chính.

5.2. Tầm quan trọng của sự phối hợp

Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng là rất quan trọng trong việc giáo dục tài chính cho trẻ em. Các bên cần cùng nhau tạo ra môi trường học tập tích cực và hỗ trợ lẫn nhau.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong đời sống kinh tế - xã hội, tiền tệ giữ vai trò là phương tiện trao đổi hàng hóa và là nhân tố bảo đảm nhu cầu vật chất, tinh thần của con người. Để quản lý và sử dụng nguồn lực tài chính hiệu quả, việc trang bị hiểu biết tài chính (HBTC) và giáo dục tài chính (GDTC) ngay từ giai đoạn hình thành nhận thức ở lứa tuổi tiểu học là yêu cầu cần thiết. Đối với học sinh tiểu học (HSTH), GDTC giúp hình thành thói quen sử dụng tiền bạc hợp lý, biết cách lập kế hoạch chi tiêu, phân biệt nhu cầu thiết yếu và phi thiết yếu, rèn luyện ý thức tiết kiệm và tránh các rủi ro tài chính cá nhân.

Chương trình Giáo dục phổ thông (CT GDPT) 2018 đưa môn Hoạt động trải nghiệm (HĐTN) vào giảng dạy bắt buộc ở cấp Tiểu học. Đây là môi trường thuận lợi để tích hợp GDTC nhờ đặc trưng gắn liền với thực hành và trải nghiệm thực tế. Tuy nhiên, quá trình triển khai GDTC thông qua HĐTN lớp 3 trong thực tế gặp phải các rào cản:

• Sự thiếu hụt nguồn học liệu và tài liệu hướng dẫn chuẩn hóa về GDTC cho HSTH.
• Giáo viên (GV) chưa được đào tạo bài bản về kiến thức tài chính và kỹ năng tích hợp kiến thức tài chính vào bài dạy.
• Học sinh lớp 3 chưa nhận thức đầy đủ về giá trị của đồng tiền và sức lao động.
• Áp lực từ khối lượng kiến thức của chương trình giáo dục tiểu học đòi hỏi việc tích hợp phải có phương pháp phù hợp để tránh tình trạng quá tải.

Xuất phát từ thực tiễn trên, đề tài "Giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học thông qua môn hoạt động trải nghiệm lớp 3" được thực hiện nhằm nghiên cứu lý luận, đánh giá thực trạng và xây dựng các biện pháp sư phạm cụ thể.

Mục tiêu nghiên cứu: Đề xuất các biện pháp và định hướng thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học thông qua môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Nghiên cứu cơ sở lí luận về giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học thông qua môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3.
2. Khảo sát thực trạng quản lí tài chính và giáo dục tài chính tại trường Tiểu học Wellspring (Hà Nội).
3. Đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học thông qua môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3.
4. Nêu ra định hướng thực hiện biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học thông qua môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3.

Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Khách thể nghiên cứu: Quá trình giáo dục tài chính thông qua môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3 tại Trường Tiểu học Wellspring (Hà Nội).
• Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục tài chính thông qua môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3 tại Trường Tiểu học Wellspring (Hà Nội).
• Phạm vi nội dung: Chương trình GDPT 2018 môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3; nội dung bài học liên quan đến GDTC trong 3 bộ sách giáo khoa: Kết nối tri thức với cuộc sống, Chân trời sáng tạo, Cánh diều.
• Phạm vi không gian: Trường Tiểu học Wellspring, Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Năm học 2022 - 2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và các khái niệm công cụ

Tác giả hệ thống hóa các khái niệm nền tảng từ các nghiên cứu trong nước và quốc tế:

• Tài chính và Hiểu biết tài chính (Financial Literacy): Theo OECD (2012), HBTC là sự tổng hợp giữa kiến thức, kỹ năng, thái độ và hành vi tài chính cần thiết nhằm đưa ra các quyết định tài chính đúng đắn, hướng đến lợi ích tài chính cá nhân. Cấu trúc HBTC gồm 3 thành tố:
  1. Kiến thức tài chính: Khả năng nhận biết và đối chiếu thông tin, sản phẩm tài chính.
  2. Hành vi tài chính: Việc thực hiện hoặc không thực hiện các quyết định chi tiêu, tiết kiệm.
  3. Thái độ tài chính: Nhận biết mong muốn và kiểm soát cảm xúc khi ra quyết định tài chính.
• Giáo dục tài chính (GDTC): Theo OECD (2005), UNICEF (2012) và CYFI (2016), GDTC cho trẻ em là quá trình cung cấp kiến thức, rèn luyện kỹ năng và thái độ giúp người học tự tin đưa ra quyết định độc lập và quản lý tài chính cá nhân. GDTC được tiến hành qua hai môi trường: giáo dục nhà trường (tích hợp trong môn học) và giáo dục gia đình (qua quan sát, trò chuyện và trải nghiệm thực tế cùng cha mẹ).
• Hoạt động trải nghiệm lớp 3: Là hoạt động giáo dục bắt buộc trong CT GDPT 2018 (thời lượng 105 tiết/năm), trong đó HS dưới sự hướng dẫn của GV tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tế để chuyển hóa kinh nghiệm thành tri thức và kỹ năng mới.
• Bản chất GDTC qua HĐTN lớp 3: Là quá trình tích hợp nội môn, lồng ghép nội dung tài chính vào các chủ đề bài học của HĐTN theo hai hướng: một mục tiêu giáo dục được thực hiện qua nhiều hoạt động, hoặc một hoạt động giáo dục thực hiện đồng thời nhiều mục tiêu.

Phương pháp nghiên cứu

Nhóm phương pháp	Mục đích và nội dung thực hiện cụ thể
Phương pháp nghiên cứu lý luận	Phân tích, tổng hợp các tài liệu khoa học, văn bản quy phạm, tài liệu của OECD, NFEC, CT GDPT 2018 và lý luận dạy học môn HĐTN.
Phương pháp khảo sát	Khảo sát nội dung chương trình HĐTN lớp 3 và các chủ đề liên quan đến GDTC trong 3 bộ SGK (Kết nối tri thức với cuộc sống, Chân trời sáng tạo, Cánh diều); khảo sát thực tế tại trường tiểu học.
Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi	Sử dụng phiếu hỏi thu thập số liệu từ GV, PH và HS lớp 3 tại Trường Tiểu học Wellspring về thực trạng quản lý tiền, chi tiêu và việc tổ chức GDTC; khảo sát tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất.
Phương pháp phân tích, đánh giá	Thống kê, so sánh, đối chiếu dữ liệu khảo sát và các bài học trong sách giáo khoa để rút ra kết luận thực tiễn và căn cứ xây dựng giải pháp.

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp từ văn bản CT GDPT 2018, sách giáo khoa môn HĐTN 3; dữ liệu sơ cấp từ các phiếu khảo sát điều tra thực trạng tại Trường Tiểu học Wellspring năm học 2022 - 2023.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lí luận về giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học thông qua môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3

Chương này tập trung tổng quan tình hình nghiên cứu và xây dựng cơ sở lý luận:

• Tổng quan nghiên cứu:
  • Nước ngoài: Điểm qua các công trình của OECD (2005, 2012, 2015), tiêu chuẩn kiến thức tài chính của NFEC, nghiên cứu về quyết định chi tiêu của A. Norman, thực nghiệm của Michael Batty, J. Michael Collins và Elizabeth Odders-White (2015), nghiên cứu của Bernheim et al. (2001), cùng mô hình GDTC tích hợp của Singapore và Malaysia (Trần Thị Phương Nam).
  • Trong nước: Các đề xuất xây dựng chiến lược quốc gia (PGS. Nguyễn Thị Hoàng Anh & Đào Bích Ngọc; Trần Thanh Thu & Đào Hồng Nhung); các chương trình phi chính phủ và thương mại (Cha-Ching, Creative Wealth Vietnam, chương trình của ngân hàng Sacombank); chủ trương tích hợp GDTC vào 6 môn học ở tiểu học theo định hướng của Bộ GD&ĐT (Thứ trưởng Nguyễn Hữu Độ); nghiên cứu khảo sát thực trạng và nội dung tích hợp cho lớp 3 của Nguyễn Minh Giang, nghiên cứu tích hợp trong môn Toán của Trần Thúy Ngà.
• Đặc điểm môn HĐTN cấp Tiểu học:
  • Phân bổ 105 tiết/năm học thành 3 loại hình: 35 tiết Sinh hoạt dưới cờ, 35 tiết Hoạt động giáo dục theo chủ đề, 35 tiết Sinh hoạt lớp (hoạt động câu lạc bộ được tổ chức ngoài giờ).
  • 4 nhóm phương thức tổ chức: Khám phá; Thể nghiệm - tương tác; Cống hiến; Nghiên cứu - phân hoá.
  • Các phương pháp dạy học chủ đạo: Phương pháp giải quyết vấn đề, Phương pháp sắm vai, Phương pháp dạy học dự án, Phương pháp làm việc nhóm.
  • Các hình thức tổ chức: Tham quan - dã ngoại, Diễn đàn, Hoạt động nhân đạo - tình nguyện, Trò chơi.
• Yêu cầu cần đạt và nội dung môn HĐTN lớp 3: Gồm 4 mạch nội dung chính:
  1. Hoạt động hướng vào bản thân: Khám phá và rèn luyện bản thân (nhận biết thứ cần mua để tránh lãng phí trong các tình huống cụ thể).
  2. Hoạt động hướng đến xã hội: Chăm sóc gia đình (tìm hiểu thu nhập thành viên, tiết kiệm điện nước), xây dựng nhà trường và xây dựng cộng đồng (tham gia hoạt động tình nguyện, nhân đạo).
  3. Hoạt động hướng đến tự nhiên: Bảo tồn cảnh quan thiên nhiên và phòng chống ô nhiễm môi trường.
  4. Hoạt động hướng nghiệp: Tìm hiểu đức tính người lao động và an toàn lao động.
• Ý nghĩa của GDTC qua HĐTN lớp 3: Tác động tích cực đến bản thân học sinh (hình thành thói quen tốt, biết quản lý tài chính cá nhân, nâng cao tính tự tin, rèn kỹ năng tính toán toán học); gia đình (biết quý trọng sức lao động của cha mẹ, sống có trách nhiệm); xã hội (thúc đẩy lối sống tiết kiệm, phòng ngừa các cạm bẫy lừa đảo công nghệ và thương mại điện tử).

Chương 2: Thực trạng giáo dục tài chính cho học sinh tiểu học thông qua môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3 tại trường Tiểu học Wellspring

Chương 2 trình bày quy trình và kết quả khảo sát thực tế tại Trường Tiểu học Wellspring (Hà Nội):

• Thực trạng kỹ năng quản lý tài chính của HS và PH:
  • Tiền tiêu vặt: Tình trạng cho học sinh tiền tiêu vặt hàng ngày và mức tiền cụ thể mà phụ huynh cung cấp.
  • Sự hướng dẫn của phụ huynh: Mức độ và cách thức phụ huynh định hướng cho con sử dụng tiền đúng cách trong sinh hoạt gia đình.
  • Hành vi sử dụng và tích lũy tiền của HS: Khảo sát các mục đích chi tiêu thực tế của học sinh lớp 3 và các phương thức để dành/tiết kiệm tiền (nuôi heo đất, gửi cha mẹ giữ hộ).
• Thực trạng giảng dạy GDTC qua môn HĐTN lớp 3:
  • Nhận thức của giáo viên: Đánh giá của GV về mức độ cần thiết của việc tích hợp GDTC vào môn HĐTN lớp 3.
  • Khó khăn khi triển khai: GV phản ánh các rào cản chính gồm việc thiếu tài liệu hướng dẫn cụ thể, thiếu công cụ trực quan, kiến thức tài chính chuyên môn chưa sâu và quỹ thời gian tiết học còn hạn chế.
  • Các yếu tố ảnh hưởng: Sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường, thói quen tiêu dùng của học sinh từ gia đình, và năng lực thiết kế hoạt động trải nghiệm của giáo viên.

Chương 3: Đề xuất một số biện pháp giáo dục tài chính thông qua môn Hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 3 tại trường Tiểu học Wellspring

Chương 3 đề xuất hệ thống biện pháp thực hành dựa trên 3 nguyên tắc:

1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu: Bám sát chuẩn đầu ra của CT GDPT 2018 môn HĐTN.
2. Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức và chú ý đặc điểm lứa tuổi, cá nhân, bối cảnh sống: Nội dung tài chính gần gũi, đơn giản, phù hợp tâm lý lứa tuổi học sinh lớp 3.
3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn: Vận dụng vào đời sống hàng ngày, giải quyết các tình huống tài chính cụ thể.

5 biện pháp sư phạm cụ thể:

[Hệ thống 5 biện pháp GDTC qua môn HĐTN lớp 3]

• Biện pháp 1: Phối hợp các lực lượng giáo dục nhằm nâng cao hiểu biết tài chính cho học sinh lớp 3: Kết hợp giữa giáo viên chủ nhiệm, phụ huynh học sinh và các tổ chức Đội/Sao để tạo môi trường thực hành thống nhất từ lớp học đến gia đình.
• Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch chi tiêu và tiết kiệm: Hướng dẫn học sinh phân tích bảng thu nhập và các khoản chi tiêu của một gia đình 4 thành viên trong 1 tháng; thực hành các biện pháp tiết kiệm điện, nước sinh hoạt để giảm chi phí cho gia đình.
• Biện pháp 3: Sử dụng sơ đồ tư duy: Trực quan hóa các khái niệm tài chính thông qua sơ đồ tìm hiểu về thu nhập gia đình, sơ đồ phân loại nguồn thu nhập, và sơ đồ hành động tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm nước trong gia đình.
• Biện pháp 4: Áp dụng quy tắc “Một tuần” trong việc mua sắm: Rèn luyện cho học sinh thói quen trì hoãn quyết định mua sắm đối với các món đồ yêu thích trong vòng 7 ngày để phân biệt rõ ràng giữa "thứ mình muốn" và "thứ mình thực sự cần", tránh mua sắm bốc đồng.
• Biện pháp 5: Vận dụng phương pháp dạy học dự án: Tổ chức các dự án học tập theo quy trình (Chuẩn bị - Thực hiện - Kết thúc), ví dụ như dự án hoạt động tình nguyện, nhân đạo, quyên góp sách vở, đồ dùng cũ tại địa phương.
• Đánh giá tính cấp thiết và khả thi: Tác giả tiến hành khảo sát lấy ý kiến giáo viên tại Trường Tiểu học Wellspring; kết quả đánh giá cho thấy các biện pháp đều đạt mức độ cấp thiết và tính khả thi cao trong thực tế giảng dạy.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Về cấu trúc chương trình và phương pháp:

   • Phân định rõ cơ cấu phân phối 105 tiết của môn HĐTN lớp 3 theo CT GDPT 2018 thành 3 mạch loại hình chính (Sinh hoạt dưới cờ: 35 tiết; Hoạt động theo chủ đề: 35 tiết; Sinh hoạt lớp: 35 tiết).
   • Xác lập ma trận tích hợp nội dung GDTC vào 4 mạch hoạt động của môn HĐTN lớp 3 (Hướng vào bản thân, Hướng đến xã hội, Hướng đến tự nhiên, Hướng nghiệp).

2. Dữ liệu khảo sát thực trạng và đánh giá biện pháp tại Tiểu học Wellspring:

Danh mục bảng số liệu trong nghiên cứu	Nội dung khảo sát chính	Vị trí trang
Bảng 2.1 - 2.2	Tỷ lệ HS nhận tiền tiêu vặt và định mức tiền phụ huynh cung cấp hàng ngày	Trang 59
Bảng 2.3	Tình hình phụ huynh hướng dẫn con sử dụng tiền đúng cách tại gia đình	Trang 60
Bảng 2.4 - 2.5	Thực trạng mục đích sử dụng tiền và phương pháp để dành tiền của học sinh lớp 3	Trang 61
Bảng 2.6 - 2.8	Đánh giá của GV về mức độ cần thiết, khó khăn và yếu tố ảnh hưởng khi GDTC qua HĐTN	Trang 63 - 64
Bảng 3.1 - 3.2	Bảng số liệu mô phỏng thu nhập và chi tiêu của gia đình 4 thành viên trong 1 tháng	Trang 75 - 76
Bảng 3.3 - 3.5	Kết quả khảo sát GV về tính cấp thiết và tính khả thi của 5 biện pháp GDTC đề xuất	Trang 97 - 98

Đóng góp của đề tài

• Về mặt lý luận: Hệ thống hóa các cơ sở lý luận về hiểu biết tài chính, giáo dục tài chính cho trẻ em; làm rõ bản chất và phương thức tích hợp giáo dục tài chính trong môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3 theo CT GDPT 2018.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bức tranh thực trạng về hành vi tài chính của học sinh lớp 3 và các khó khăn của giáo viên tại Trường Tiểu học Wellspring (Hà Nội); đề xuất 5 biện pháp sư phạm cụ thể kèm sơ đồ tư duy, bảng biểu chi tiêu mô phỏng và quy trình dạy học dự án có thể áp dụng trực tiếp trong giảng dạy tiểu học.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Khảo sát thực trạng và lấy ý kiến đánh giá biện pháp mới chỉ thực hiện trong phạm vi một trường tiểu học tư thục/song ngữ (Trường Tiểu học Wellspring, Hà Nội) với điều kiện kinh tế - xã hội của học sinh có tính đặc thù, chưa phản ánh diện rộng các trường tiểu học công lập hoặc vùng nông thôn.
  • Đề tài tập trung nghiên cứu trên đối tượng học sinh lớp 3, chưa mở rộng đối chiếu xuyên suốt toàn cấp Tiểu học (từ lớp 1 đến lớp 5).
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi khảo sát thực nghiệm sư phạm sang nhiều mô hình trường học và địa bàn khác nhau để kiểm chứng độ tương thích của các biện pháp.
  • Xây dựng sổ tay thực hành GDTC và hệ thống bài tập tình huống tài chính chi tiết cho toàn bộ các khối lớp thuộc cấp Tiểu học theo CT GDPT 2018.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học, Sư phạm làm tài liệu tham khảo cho khóa luận, đồ án tốt nghiệp và nghiên cứu khoa học sư phạm.
  • Giáo viên tiểu học đang trực tiếp giảng dạy môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3 theo các bộ sách giáo khoa Kết nối tri thức với cuộc sống, Chân trời sáng tạo, Cánh diều.
  • Cán bộ quản lý chuyên môn cấp tiểu học và phụ huynh học sinh quan tâm đến phương pháp giáo dục tài chính sớm cho con.
• Nội dung giá trị nhất:
  • Hệ thống 5 biện pháp sư phạm tại Chương 3 với hướng dẫn quy trình chi tiết (quy tắc "Một tuần", phương pháp dạy học dự án từ thiện, sử dụng sơ đồ tư duy chi tiêu).
  • Phân tích đối chiếu các chủ đề bài học có nội dung GDTC trong 3 bộ sách giáo khoa HĐTN lớp 3 hiện hành.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận xác định cấu trúc của Hiểu biết tài chính (Financial Literacy) gồm những thành tố nào?
Theo cơ sở lý thuyết từ OECD (2012) được tác giả sử dụng, hiểu biết tài chính gồm 3 thành tố: Kiến thức tài chính (khả năng nhận biết và đối chiếu thông tin), Hành vi tài chính (lựa chọn thực hiện hay không thực hiện các quyết định chi tiêu/tiết kiệm) và Thái độ tài chính (kiểm soát cảm xúc và nhận biết mong muốn cá nhân khi ra quyết định).

2. Thời lượng môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3 được phân bổ như thế nào trong chương trình?
Theo CT GDPT 2018, môn HĐTN cấp Tiểu học có tổng thời lượng 105 tiết/năm, được chia đều cho 3 loại hình: 35 tiết Sinh hoạt dưới cờ, 35 tiết Hoạt động giáo dục theo chủ đề và 35 tiết Sinh hoạt lớp. Hoạt động câu lạc bộ được tổ chức ngoài giờ lên lớp tùy theo điều kiện nhà trường.

3. Tác giả đã đề xuất những biện pháp sư phạm cụ thể nào ở Chương 3?
Tác giả đề xuất 5 biện pháp:

1. Phối hợp các lực lượng giáo dục nhằm nâng cao hiểu biết tài chính cho học sinh lớp 3;
2. Xây dựng kế hoạch chi tiêu và tiết kiệm;
3. Sử dụng sơ đồ tư duy;
4. Áp dụng quy tắc “Một tuần” trong việc mua sắm;
5. Vận dụng phương pháp dạy học dự án.

4. Giáo viên tiểu học gặp phải những khó khăn chính nào khi dạy giáo dục tài chính qua môn HĐTN?
Qua kết quả khảo sát thực trạng ở Chương 2, các khó khăn chính gồm: thiếu tài liệu và nguồn tài nguyên chuẩn hóa phù hợp cho lứa tuổi tiểu học; giáo viên chưa được đào tạo chuyên sâu về kiến thức tài chính; việc lồng ghép kiến thức tài chính vào chương trình học chính khóa còn gặp áp lực về mặt thời lượng.

5. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu khảo sát từ địa bàn và đối tượng nào?
Đề tài thực hiện khảo sát thực trạng và đánh giá tính khả thi của các biện pháp trên đối tượng giáo viên, phụ huynh và học sinh lớp 3 tại Trường Tiểu học Wellspring (Hà Nội) trong năm học 2022 - 2023.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Đào Thùy Trang đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về giáo dục tài chính và phương thức tích hợp trong môn Hoạt động trải nghiệm lớp 3 theo định hướng Chương trình GDPT 2018. Dựa trên kết quả khảo sát thực trạng tại Trường Tiểu học Wellspring (Hà Nội), công trình chỉ rõ những khó khăn của giáo viên cũng như đặc điểm nhận thức tài chính của học sinh lớp 3. Trên cơ sở đó, đề tài xây dựng 5 biện pháp sư phạm có tính ứng dụng cao, góp phần cung cấp tài liệu tham khảo cho việc đổi mới phương pháp dạy học môn Hoạt động trải nghiệm ở cấp tiểu học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 – LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC TÀI CHÍNH CHO HỌC SINH TIỂU HỌC THÔNG QUA MÔN HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM LỚP 3 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nước ngoài Sau khi trải qua những biến động về tài chính kinh tế, đặc biệt là cuộc khủng hoảng tài chính ở Mỹ (1929) - “thảm họa kinh tế” tại thời điểm đó, vai trò của HBTC và GDTC ngày càng được chú trọng. Nhận thức được điều đó, nhiều tổ chức, cá nhân ở khắp thế giới đã dày công nghiên cứu và xuất bản những công trình khoa học đề cập đến giáo dục tài chính, đặc biệt hướng tới đối tượng là trẻ em.

Cụ thể như sau: Xét về tầm quan trọng của giáo dục tài chính, không thể không kể đến “Improving Financial Literacy - Analysis of issues and policies” (tạm dịch: “Nâng cao hiểu biết về tài chính - Phân tích các vấn đề và chính sách”) xuất bản năm 2005 của tổ chức OECD – Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế. Đây được coi là nghiên cứu lớn đầu tiên về giáo dục tài chính ở cấp độ quốc tế. Với những nội dung được đề cập như: định nghĩa về giáo dục tài chính; thông qua những cuộc khảo sát, đo lường, đánh giá về mức độ HBTC nhằm rút ra những kết luận và đưa ra một số lời khuyên để đạt hiệu quả GDTC. Đến nay, nghiên cứu này vẫn là nền tảng lí luận và thực tiễn để tham khảo, căn cứ định hướng GDTC và phát triển HBTC cho mỗi cá nhân.

Tiếp theo, tiêu chuẩn về GDTC cho trẻ em và thanh thiếu niên được “National Financial Educators Council” (NFEC) (tạm dịch: Hội đồng các nhà giáo dục tài chính quốc gia) đề cập trong tài liệu “Financial literacy standards for children”- (tạm dịch: Tiêu chuẩn kiến thức tài chính cho trẻ em). Nội dung kiến thức về tài chính được hệ thống hóa thành 5 chủ đề: 1) Tâm lý tài chính; 2) Thu nhập, nghề nghiệp, kinh doanh và khởi nghiệp; 3) Tài khoản, tiết kiệm, lập ngân sách và đầu tư; 4) Tín dụng, nợ và cho vay; và 5) Quản lý rủi ro và bảo hiểm. Trong mỗi phần, các tiêu chuẩn được phân tách theo cấp lớp. Như vậy, 15 các tổ chức đều xây dựng chương trình GDTC một cách bài bản, góp phần nâng cao nhận thức về tài chính cho HS ở nhiều quốc gia.

Ở khía cạnh khác – những tác động tích cực của giáo dục tài chính được tác giả A. Norman đến từ Khoa Kinh doanh và Kinh tế, Đại học Tumaini, P. Box 200, Iringa, Tanzania đã đề cập trong bài viết “Importance of financial education in making informed decision on spending” (tạm dịch: Vai trò quan trọng của GDTC trong việc đưa ra quyết định chi tiêu sáng suốt), cụ thể về tầm ảnh hưởng của GDTC trong việc đưa ra quyết định chi tiêu thông minh. Đồng quan điểm trên, bài viết “Experimental Evidence on the Effects of Financial Education on Elementary School Students’ Knowledge, Behavior, and Attitudes” (tạm dịch: “Bằng chứng thực nghiệm về tác động của giáo dục tài chính đối với kiến thức, hành vi và thái độ của học sinh tiểu học”) của 3 tác giả Michael Batty, J.

Michael Collins Và Elizabeth Odders-White đã chỉ ra rằng: Mặc dù hầu hết các quyết định tài chính đều do người lớn đưa ra, nhưng ngày càng có nhiều người chú trọng đến việc cung cấp GDTC cho trẻ em với hy vọng chúng sẽ phát triển các kỹ năng cần thiết để quản lý tài chính thành công ở tuổi trưởng thành. Đồng thời, báo cao này cho thấy được học sinh Tiểu học hoàn toàn có thể học các chủ đề tài chính và quá trình học gắn liền với việc cải thiện thái độ, hành vi. Nếu đươc duy trì lâu dài, sẽ dần hình thành ở trẻ kĩ năng quản lí tài chính sau này.