CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT VỀ AN NINH QUỐC PHÒNG 1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT VỀ AN NINH QUỐC PHÒNG CHO SINH VIÊN 1.1 Các quan điểm cơ bản về phổ biến, giáo dục pháp luật Phổ biến, giáo dục pháp luật là một trong những vấn đề lý luận cơ bản và có ý nghĩa quan trọng trong sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay. Theo quan niệm pháp lý: “Phổ biến, giáo dục pháp luật được hình thành trong khoa học pháp lý cũng như được tiến hành trong thực tế ở nước ta muộn hơn so với nhiều nước trên thế giới”3. Hiện nay chưa có một khái niệm cụ thể nào về công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Để làm rõ khái niệm này cần phải làm rõ hai khái niệm “phổ biến” và “giáo dục”.
Theo Từ điển Tiếng Việt: “Phổ biến là hoạt động truyền đạt rộng khắp làm cho nhiều người cùng biết”4, theo Từ ngữ Hán Việt thì “Phổ biến là làm cho đông đảo mọi người biết đến một vấn đề, một tri thức bằng cách truyền đạt trực tiếp hay thông qua hình thức nào đó hoặc làm cho mọi người đều biết đến”, Còn “Giáo dục là quá trình hoạt động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức nhằm bồi dưỡng cho con người những phẩm chất đạo đức và những tri thức cần thiết để người ta có khả năng tham gia mọi mặt của đời sống xã hội”5. Xét về mặt ngữ nghĩa thì phổ biến và giáo dục cũng đều nhằm mục đích nâng cao nhận thức tuy nhiên nội dung của phổ biến rộng hơn giáo dục, cách thức thực hiện cũng chặt chẽ hơn, đối tượng thực hiện và tiếp thu được xác định cụ thể hơn, mục đích lớn hơn. Hiểu một cách chung nhất thì phổ biến chính là các cách thức, phương thức để thực hiện giáo dục một vấn đề cụ thể. Dưới góc độ xã hội: “Phổ biến, giáo dục pháp luật có đối tượng tác động rộng rãi, mang ý nghĩa xã hội và nhân văn sâu sắc bởi trong lịch sử pháp luật được ban hành nhưng không được phổ biến công khai mà chỉ được coi là một công cụ để Nhà nước dùng để điều chỉnh các quan hệ xã hội của người dân” 6.
Bên cạnh đó, phổ biến, giáo 3 Vụ Phổ biến giáo dục pháp luật – Bộ Tư pháp (2020), “Khái niệm, ý nghĩa về phổ biến giáo dục pháp luật, thông qua hoạt động hoà giải ở cơ sở”, Trang thông tin phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh Điện biên, [http://stp.vn/pbgdpl/pages/2020-11-23/KHAI-NIEM-Y-NGHIA-VE-PHO-BIEN-GIAO-DUC- PHAP-LUAT. 4 Viện Ngôn ngữ học (2010), Từ điển tiếng Việt, NXB. Từ điển bách khoa, Hà Nội, tr. 5 Nguyễn Văn Bảo (2010), Từ và ngữ Hán Việt, NXB.
Văn học, Hà Nội, tr. 6 Hồ Chí Minh (2000), Tuyển tập, tập 5, NXB. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr. 7 dục pháp luật còn mang tính truyền tải các nội dung quy định của pháp luật cho các đối tượng cụ thể.
Như vậy, dưới nhiều góc độ khác nhau thì khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật cũng sẽ khác nhau nhưng chung quy thì vẫn mang ý nghĩa là nhằm làm cho các đối tượng cụ thể, giúp các đối tượng nắm được các quy định của pháp luật để tuân thủ trong đời sống. Hiện nay thì hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật thường được triển khai phổ biến thông qua các hội nghị, các cuộc tập huấn. Phổ biến, giáo dục pháp luật là quá trình bao gồm tất cả các công đoạn nhằm để tổ chức thực hiện phổ biến giáo dục pháp luật như: “Xây dựng chương trình, kế hoạch phổ biến giáo dục pháp luật; triển khai chương trình, kế hoạch phổ biến giáo dục pháp luật thông qua việc áp dụng các hình thức, biện pháp phổ biến giáo dục pháp luật; hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc, sơ kết, tổng kết việc thực hiện chương trình, kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật”7. Hiểu theo nghĩa hẹp thì: “Phổ biến, giáo dục pháp luật là truyền đạt tinh thần, nội dung pháp luật giúp cho đối tượng hiểu rõ hơn về pháp luật và hình thành ở họ tri thức pháp luật, điều chỉnh hành vi phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành”8.
Về phổ biến, giáo dục pháp luật “nhằm phát huy những nhân tố chính trị tinh thần, đồng thời huy động sức mạnh của toàn dân và của cả hệ thống chính trị để tăng cường tiềm lực về quốc phòng và an ninh của đất nước để củng cố, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, gắn thế trận quốc phòng toàn dân với thế trận an ninh nhân dân ngày càng vững chắc, nhằm góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, Đảng, Nhà nước ta luôn coi trọng đến giáo dục quốc phòng và an ninh”.9 Tại Điều 3 Nghị định số 219/CP, ngày 28/12/1961 Hội đồng Chính phủ về việc huấn luyện quân sự cho quân nhân dự bị và dân quân tự quy định: “Các trường đại học và các trường chuyên nghiệp trung cấp, việc học tập quân sự phải đặt thành một môn học chính”10.Theo đó, với các đối tượng là học viên từ trung cấp trở lên được học chương trình quân sự tương đương của đối tượng là hạ sĩ quan của Quân đội Nhân dân 7 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 (Luật số 14/2012/QH13), ngày 20/6/2012. 8 Nguyễn Văn Thanh (2020), Giáo dục pháp luật về quốc phòng, an ninh cho sinh viên từ thực tiễn Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc sĩ Hiến pháp và Luật Hành chính, Học viện Khoa học và xã hội, tr. 9 Hồ Chí Minh toàn tập (1985), Tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 10 Nghị định số 219/CP, ngày 28/12/1961 của Hội đồng Chính phủ về việc huấn luyện quân sự cho quân nhân dự bị và dân quân tự vệ.
8 Việt Nam và đối với các sinh viên ở các đại học sẽ được trang bị kiến thức theo chương trình dự bị sĩ quan. Ngoài ra, hoạt động giáo dục quốc phòng và an ninh cho sinh viên nói riêng luôn được quan tâm đề cập trong các Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ và các Nghị quyết của Đảng, cụ thể như sau: Ngày 27/12/1979, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 387-TTg “về việc huấn luyện sĩ quan dự bị trong học sinh, sinh viên các trường đại học và cán bộ công tác tại các ngành ngoài quân đội có nghề nghiệp phù hợp với quốc phòng”. Theo đó, nội dung Chỉ thị đánh dấu bước phát triển mới trong công tác giáo dục quốc phòng, an ninh nhằm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ học sinh, sinh viên các trường đại học có kiến thức về quốc phòng, an ninh để thực hiện củng cố quốc phòng, an ninh của đất nước. Ngày12/02/2001, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII đã ban hành Chỉ thị số 62-CT/TW và ngày 03/6/2007 Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX ban hành Chỉ thị số 12-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục quốc phòng, an ninh trong tình hình mới.
Có thể thấy hai Chỉ thị trên cho thấy tầm quan trọng, yêu cầu giáo dục quốc phòng - an ninh toàn dân là yêu cầu quan trọng, trong đó có nhiệm vụ phổ biến giáo dục quốc phòng, an ninh cho sinh viên. Theo khoản 1 Điều 3 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 quy định: “Phổ biến, giáo dục pháp luật là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị, trong đó Nhà nước giữ vai trò nòng cốt”.11 Từ những phân tích trên có thể đưa ra định nghĩa phổ biến, giáo dục pháp luật như sau: “Phổ biến giáo dục, pháp luật bao gồm cả tuyên truyền và giáo dục pháp luật là hoạt động có tính định hướng, có tổ chức, có chủ định của chủ thể phổ biến, giáo dục pháp luật tác động lên đối tượng được phổ biến pháp luật nhằm mục đích hình thành ở họ tri thức, tình cảm và thói quen xử sự phù hợp với các quy định của pháp luật”.2 Khái niệm và mục đích phổ biến, giáo dục pháp luật Giáo dục là việc chủ thể dùng các cách thức, biện pháp tác động đến đối tượng cần điều chỉnh để đạt được mục đích, yêu cầu đề ra. Tuy nhiên giáo dục pháp luật là một hình thức giáo dục đặc biệt, mang tính độc lập bởi chính vì lẽ hoạt động giáo dục 11 Khoản 1 Điều 3 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 (Luật số 14/2012/QH13), ngày 20/6/2012. 9 pháp luật là cung cấp các tri thức về pháp luật, nâng cao tình cảm cho đối tượng tiếp nhận theo hướng tích cực nhằm hướng mọi người trong xã hội có thói quen và ý thức tuân thủ pháp luật.
Theo cách hiểu chung nhất về phổ biến, giáo dục pháp luật có hai nghĩa như sau: Theo nghĩa hẹp: “Phổ biến, giáo dục pháp luật là việc truyền bá pháp luật cho đối tượng nhằm nâng cao tri thức, tình cảm, niềm tin pháp luật cho đối tượng từ đó nâng cao ý thức tôn trọng pháp luật, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật của đối tượng”.12 Theo nghĩa rộng: “Phổ biến, giáo dục pháp luật là một khâu của hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật, là hoạt động định hướng có tổ chức, có chủ định thông qua các hình thức giáo dục, thuyết phục, nêu gương.nhằm mục đích hình thành ở đối tượng tri thức pháp lý, tình cảm và hành vi xử sự phù hợp với các đòi hỏi của hệ thống pháp luật hiện hành với các hình thức, phương tiện, phương pháp đặc thù”.13 Như vậy, từ những phân tích trên thì khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật cho sinh viên, có thể hiểu: “Phổ biến, giáo dục pháp luật cho sinh viên là hoạt động có tính định hướng được tổ chức chặt chẽ, khoa học theo một hệ thống thống nhất, cung cấp kiến thức pháp luật, bồi dưỡng tình cảm và hành vi hợp pháp nhằm hình thành cho sinh viên ý thức pháp luật, tình cảm pháp luật đúng đắn, tuân thủ pháp luật và tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành pháp luật”. Tóm lại, phổ biến, giáo dục pháp luật về an ninh quốc phòng cho sinh viên là bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh, nhằm góp phần thực hiện quyền và nghĩa vụ của công dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, nhằm góp phần đào tạo con người phát triển toàn diện, có đạo đức, có sức khỏe và có kiến thức cơ bản về quốc phòng - an ninh và những kỹ năng quân sự cần thiết để tham gia vào sự nghiệp xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân.