Mở đầu cuốn sách - bài nói về Tư cách một người cách mệnh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu lên một quan điểm lớn: phải có cái đức để đi đến cái trí. Vì khi đã có "cái trí" thì "cái đức" chính là cái đảm bảo cho người cách mạng giữ vững được chủ nghĩa mà mình đã giác ngộ, đã chấp nhận, đã đi theo. Những khái niệm như: trung, hiếu, nhân, nghĩa, cần, kiệm, liêm, chính… dân chủ, tự do, công bằng, bác ái 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh đổi mới, bổ sung phát triển cho phù hợp với thực tiễn và thời đại. Đây là những tư tưởng quý giá, là thế giới quan, phương pháp luận cho tác giả thực hiện đề tài luận án.
Trong tác phẩm Giáo dục con người chân chính như thế nào? [149] (Lời khuyên của các nhà giáo dục) của nhà giáo dục lỗi lạc Liên Xô trước đây - V.Xukhômlinxki, người dịch Đỗ Bá Dung, Đặng Thị Huệ, Vũ Nhật Khải, (1981), dưới hình thức những lời khuyên bảo của nhà giáo với trẻ em, thanh thiếu niên và những lời của các tác giả nói với các nhà giáo dục trước hết là với các thầy giáo, cô giáo.Xukhômlinxki trình bày một cách cụ thể, sinh động, hấp dẫn các phạm trù đạo đức học, các nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức cùng phương pháp hình thành chúng trong học sinh, giáo dục cho học sinh biết sống đúng, hành động đúng, có thái độ đúng đối với bản thân và đối với người khác. "Muốn cho lý tưởng đạo đức trở thành hiện thực, cần dạy cho con người biết sống đúng, hành động đúng, có thái độ đúng đối với bản thân và đối với người khác" [149, tr. Luận án tiến sĩ triết học Giáo dục đạo đức với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay [112] của tác giả Trần Sỹ Phán (1999) đã làm sáng tỏ thực chất và vai trò của giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay; ý nghĩa, tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của con người nói chung và phát triển nhân cách của sinh viên Việt Nam nói riêng trong bối cảnh nền KTTT, giao lưu hội nhập mở cửa hiện nay. Trên cơ sở khái quát thực trạng giáo dục đạo đức cho sinh viên trong nhà trường đại học và cao đẳng ở nước ta, luận án nêu nên những luận cứ khoa học cho việc đề xuất một số giải pháp giáo dục đạo đức cho sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Luận án tiến sĩ triết học Vai trò của đạo đức đối với sự hình thành nhân cách con người Việt Nam trong điều kiện đổi mới hiện nay [134] của tác giả Lê Thị Thủy (2000) từ việc khảo sát lý luận về nhân cách và đạo đức để tìm ra mối liên hệ nội tại giữa chúng làm cơ sở khoa học cho việc luận giải những tác động của đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách con người Việt Nam trong điều kiện đổi mới đất nước; Khẳng định vai trò không thể thay thế và ngày càng tăng 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách theo xu thế nhân văn hóa sự phát triển và quá trình phát triển của xã hội hiện đại. Trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn vai trò của đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của con người Việt Nam hiện nay, từ đó tác giả đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của đạo đức, trong việc tạo dựng nhân cách phát triển hài hòa và toàn diện cho con người Việt Nam nói chung và thế hệ trẻ nói riêng hiện nay. Cuốn sách Tu dưỡng đạo đức tư tưởng [79] (sách tham khảo) của tác giả La Quốc Kiệt (Chủ biên, 2003) đã cho rằng trong tình hình hiện nay, công tác giáo dục, đào tạo cùng với việc dạy chữ thì việc dạy người, việc rèn luyện, tu dưỡng đạo đức, lối sống cho sinh viên trở thành vấn đề đặc biệt quan trọng. Bởi lẽ, sinh viên là những chủ nhân đất nước trong tương lai, là những người đại diện cho nền giáo dục của xã hội, bộ mặt văn hóa của xã hội.
Vì vậy, sinh viên cần phải tu dưỡng đạo đức tư tưởng. Đề tài nghiên cứu khoa học đặc biệt Đạo đức sinh viên trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam – Thực trạng và giải pháp [47] (2003) đã phân tích sự chuyển đổi thang giá trị đạo đức trong kinh tế thị trường và tác động của kinh tế thị trường đối với đạo đức của sinh viên trong giai đoạn từ khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường đến năm 2003, cho thấy tình hình đạo đức của sinh viên trong điều kiện đó là khá phức tạp, bên cạnh những sinh viên biết kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống để khẳng định nhân cách thì một bộ phận sinh viên suy thoái về đạo đức sống thiếu lành mạnh, sa vào các tệ nạn xã hội. Từ đó, đề tài nêu một số vấn đề đặt ra để xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên như: Đảm bảo sự phát triển đồng bộ giữa kinh tế thị trường và đạo đức sinh viên; vấn đề truyền thống và hiện đại trong xây dựng đạo đức sinh viên. Đồng thời, đề tài nêu một số giải pháp phát huy tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường trong quá trình xây dựng đạo đức mới cho sinh viên: Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống cho sinh viên; đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy các bộ môn Khoa học Mác – Lênin nói chung và đạo đức học nói riêng theo phương pháp dạy học tích cực; nâng cao chất lượng văn hóa và chuyên môn; gắn giáo dục nhà trường với giáo dục xã hội trong công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên; phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo, tự giáo dục, tự rèn luyện của sinh viên; nâng cao vai trò của tổ chức Đoàn thanh niên, Hội sinh viên trong xây dựng đạo đức cho sinh viên.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tài liệu Học tập đạo đức Hồ Chí Minh [122] (2004) đã cung cấp cho người học những nội dung cơ bản về đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh, yêu cầu đạo đức cách mạng đối với mỗi cá nhân. Những nguyên tắc trong học tập, tu dưỡng và rèn luyện đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh. Các tác phẩm đã đề cập đến thực trạng đạo đức sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường, thang giá trị đạo đức, sự cần thiết phải tăng cường giáo dục đạo đức và phát huy tính chủ động sáng tạo của sinh viên. Tuy không đề cập trực tiếp đến giáo dục đạo đức cho sinh viên các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam, nhưng những tư tưởng trên cũng phản ánh được tính chất phức tạp, khó khăn trong giáo dục đạo đức cho sinh viên hiện nay và tính cấp thiết giáo dục đạo đức cho đối tượng này.
Ở Việt Nam nói chung và ở các tỉnh miền núi phía Bắc nói riêng. Quyển sách Đạo đức xã hội ở nước ta hiện nay – Vấn đề và giải pháp [118] do Nguyễn Duy Quý (chủ biên, 2006) tìm hiểu các vấn đề đạo đức xã hội dưới tác động, ảnh hưởng của kinh tế, chính trị của nước ta hiện nay và phân tích đạo đức của từng nhóm đối tượng, hoàn cảnh cụ thể đạo đức của cán bộ, đảng viên và công chức, đạo đức của thanh niên, đạo đức trong lao động, giao tiếp, đạo đức trong gia đình. Vấn đề đạo đức của thanh niên được đề cập trong bài viết Đạo đức của thanh niên [73] của Đặng Cảnh Khanh (2009). Tác giả phân tích thực trạng đạo đức của thanh niên thông qua phân tích số liệu khảo sát năm 2001 của Ủy ban quốc gia về tình hình tư tưởng thanh niên Việt Nam và nêu khái quát nguyên nhân thực trạng đó, bao gồm nguyên nhân do tâm lý, lứa tuổi, do gia đình, do ảnh hưởng của sách báo, phim ảnh kích dâm, bạo lực, do nhận thức pháp luật còn yếu, do môi trường xã hội, do điều kiện kinh tế.
Tuy các tác giả không đề cập đến giáo dục đạo đức cho sinh viên, nhưng những tư tưởng về đạo đức xã hội dưới tác động của tình hình kinh tế - chính trị trong nước và thế giới, thực trạng đạo đức thanh niên. Đây là những tài liệu bổ ích cho tác giả kế thừa thực hiện đề tài này. Bài viết Về việc tạo ra bước chuyển biến mạnh mẽ trong xây dựng nền đạo đức mới ở nước ta hiện nay [117] của tác giả Nguyễn Văn Phúc (2006) trên cơ sở phân tích một cách khách quan sự biến động của đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường, "Việc chuyển sang thể chế kinh tế mới tất yếu dẫn đến những biến đổi về chuẩn mực, giá trị đạo đức theo hướng đáp ứng yêu cầu của thể chế mới" [117, tr. 4], tác giả đã luận chứng một số giải pháp căn bản để tạo ra bước chuyển biến mạnh mẽ trong việc xây dựng nền đạo đức mới ở nước ta.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bài viết Đạo đức học sinh – sinh viên ở nước ta; Thực trạng và giải pháp giáo dục [1] của tác giả Phạm Thị Kim Anh (2008) đã chỉ rõ vấn đề đạo đức và giáo dục đạo đức ở học sinh, sinh viên nước ta những năm gần đây đã trở thành điểm nóng không chỉ riêng ngành giáo dục mà của toàn xã hội. Tác giả đã đưa ra một loạt ví dụ để chứng minh thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên và chỉ rõ nguyên nhân của thực trạng này như: sự buông lỏng trong việc quản lý giáo dục con cái trong gia đình; Việc giáo dục đạo đức trong các nhà trường từ bậc phổ thông đến đại học có nhiều bất ổn; các giá trị đạo đức trong xã hội, cộng đồng tác động lớn đến hành vi, nhân cách học sinh, sinh viên. Giáo trình đạo đức học [120] của tác giả Trần Đăng Sinh, Nguyễn Thị Thọ (Đồng chủ biên, 2008) theo các tác giả “Giáo dục đạo đức chính là quá trình chuyển văn hóa đạo đức xã hội thành văn hóa đạo đức cá nhân.