mở đầu, 4 chương, 13 tiết, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. luan an 8 Chƣơng 1 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Là một hoạt động quan trọng của công tác tư tưởng, GDCT-TT được nhiều nhà khoa học, nhà lãnh đạo, người làm công tác chính trị ở Việt Nam, Lào và các nước nghiên cứu ở các mức độ khác nhau. Trên cơ sở khảo cứu các công trình liên quan đến GDCT-TT, có thể khái quát thành các vấn đề cơ bản như sau: 1. Về khái niệm giáo dục chính trị - tƣ tƣởng Giáo dục chính trị - tư tưởng là thuật ngữ được nhiều ngành khoa học sử dụng như: xây dựng Đảng, chính trị học, giáo dục học, tâm lý học quân sự.Tuỳ theo tính chất, đặc điểm, mục đích, yêu cầu nghiên cứu mà có cách tiếp cận khác nhau.
Trước khi Liên Xô sụp đổ, có nhiều công trình, tài liệu về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô được được dịch sang tiếng Việt, như: “Phương pháp luận công tác tư tưởng” của D. Vôn-cô-gô-nốp [13, tr.190], “Hình thành niềm tin cho thế hệ trẻ” của V.Xu-khôm-lin-xki [62, tr.195], “Hoạt động tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô” của X.Xu-rơ-ni-tren-cô [tr.196]… Các công trình này sử dụng thuật ngữ giáo dục chính trị - tư tưởng để chỉ hoạt động truyền bá nô ̣i dung về chính trị, nhưng chưa luận bàn về khái niệm. Cuốn “Từ điển bách khoa quân sự Xô - Viết” (tiếng Nga) đã đưa ra một định nghĩa: “Giáo dục chính trị - tư tưởng trong các lực lượng vũ trang là hệ thống các biện pháp nhằm hình thành cho sĩ quan và chiến sĩ có đủ trình độ tư tưởng và sẵn sàng hoàn thành mọi nhiệm vụ chiến đấu để giành chiến thắng trong chiến tranh” [xem 57, tr. Cuốn “Công tác đảng - Chính trị trong lực lượng vũ trang Xô - Viết” đề cập khá rõ mục đích của GDCT-TT là hình thành giác ngộ chính trị cao và niềm tin cộng sản vững chắc cho quân nhân.
Nội dung của nó là “Chủ nghĩa Mác - Lênin, chính sách, nghị quyết của luan an 9 Đảng Cộng sản Liên Xô, những thành tựu trong xây dựng CNXH, truyền thống cách mạng của Đảng, lực lượng an ninh và nhân dân; tình hữu nghị giữa các dân tộc và các nước XHCN anh em; tình hình thời sự chính trị quốc tế và hoạt động đối ngoại của Đảng, âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù…” [7, tr. Cuốn “Đảng lãnh đạo lực lượng an ninh của lực lượng an ninh Liên Xô, Cu-ba, CHDC Đức, Triều Tiên” khẳng định, một trong những nhiệm vụ hàng đầu của tổ chức Đảng và cơ quan chính trị các cấp trong lực lượng an ninh các nước XHCN đều phải giáo dục CNMLN, đường lối quan điểm của Đảng, “làm cho các chiến sĩ trong công tác của họ tin tưởng tuyệt đối Đảng, vào những nghị quyết của Đảng và trên cơ sở của chủ nghĩa Mác - Lênin, giáo dục bản chất cách mạng của người lính xã hội chủ nghĩa, ý thức giai cấp, ý thức dân tộc và tinh thần chiến đấu độc lập” [17, tr. Những năm gần đây, ở Việt Nam đã xuất hiện nhiều công trình về công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Theo bản dịch tiếng Việt, các nhà nghiên cứu Trung Quốc chỉ sử dụng một thuật ngữ duy nhất là công tác giáo dục chính trị tư tưởng.
Trong các tác phẩm này, tác giả đã chỉ ra những đặc trưng cơ bản của GDCT-TT. Trong cuốn sách Tu dưỡng đạo đức tư tưởng (bản dịch tiếng Việt), các nhà khoa học Trung Quốc sử dụng cả 02 cách trình bày thuật ngữ là: GDCTTT (không có dấu gạch ngang) và giáo dục tư tưởng [18, tr.32], tuy nhiên, thuật ngữ GDCTTT được dùng phổ biến hơn. Trong cuốn giáo trình “Công tác tuyên truyền tư tưởng trong thời kỳ mới” của Cục cán bộ, Ban Tuyên huấn Trung ương, Đảng Cộng sản Trung Quốc, các tác giả coi giáo dục niềm tin vào lý tưởng là nội dung cốt lõi; giáo dục lý luận cơ bản, đường lối cơ bản, cương lĩnh cơ bản của Đảng, chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa tập thể, chủ nghĩa xã hội là n ội dung hàng đầu của công tác chính trị tư tưởng [8, tr. Trong Tạp chí Cầu thị (Trung Quố c) năm 2009, tác giả Lý Vĩnh Thắng có bài viết “Giáo dục chính trị tư tưởng là linh hồn của giáo dục phẩm chất”.
Bài báo này coi giáo dục chính trị tư tưởng là linh luan an 10 hồn của giáo dục phẩm chất con người. Mục đích của hoạt động này là hình thành phẩm chất chính trị tư tưởng, yếu tố “về căn bản quyết định lý tưởng, đức tin, phẩm chất đạo đức và phương thức hành vi của nó” [48, tr. Giáo trình “Công tác chính trị của Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc” dùng trong các học viện, nhà trường trong thời kỳ mới, của Nxb Đại học Quốc phòng Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc, năm 1986 [41] coi công tác giáo dục tư tưởng là một hoạt động quan trọng của công tác chính trị trong quân đội với ba nội dung cơ bản là: giáo dục lý luận chủ nghĩa Mác và “bốn nguyên tắc” cơ bản; giáo dục những vấn đề cơ bản xây dựng hiện đại hoá CNXH Trung Quốc và xây dựng hiện đại hoá, chính quy hoá quân đội cách mạng; giáo dục chính trị tư tưởng thường xuyên. Trong đó, nội dung giáo dục chính trị tư tưởng thường xuyên gồm: giáo dục nhiệm vụ và tình thế, phẩm chất đạo đức, truyền thống, chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng, pháp chế và dân chủ XHCN, kỷ luật tổ chức… Các nước phương Tây không có thuật ngữ GDCT-TT nhưng trên mạng internet, có thể tìm thấy các tài liệu đề cập đến hoạt động tuyên truyền chính trị bằng tiếng Anh, như: “Propaganda” [105], “What are Tool of Propaganda?” [103 “Propaganda in NaZi Germany” [104]… Trong số tài liệu này, các học giả phương Tây sử dụng phổ biến thuật ngữ tuyên truyền (propaganda) hoặc tuyên truyền chính trị (political propaganda) để chỉ hoạt động truyền bá các nội dung liên quan đến việc giành, giữ chính quyền của các đảng phái chính trị.
Trong đó, mục đích của tuyên truyền chính trị là nhằm thay đổi quan điểm và hành vi của đối tượng, từ chỗ phản đối, thờ ơ đến việc ủng hộ cương lĩnh, đường lối, chính sách của đảng tranh cử hoặc đảng cầm quyền. Như vậy, các công trình nghiên cứu ở nước ngoài tuy tên gọi khác nhau nhưng đều khẳng định công tác tư tưởng có một hoạt động hướng vào xây dựng niềm tin, lý tưởng chính trị với nội dung truyền bá chủ yếu là tri thức về lĩnh vực chính trị theo nghiã rô ̣ng nhấ t của từ này. luan an 11 Các công trình của các tác giả Việt Nam về công tác tư tưởng có số lượng khá lớn, nội dung đa dạng, hình thức phong phú. Mỗi tác giả, mỗi công trình, tài liệu, bài viết về công tác tư tưởng tuy có cách tiếp cận, phạm vi, mức độ, lĩnh vực nghiên cứu khác nhau nhưng ít nhiều đều đề cập đến hoạt động truyền bá nội dung chính trị.
Nhìn chung, các tác giả sử dụng đồng thời các thuật ngữ nêu trên, trong đó thuật ngữ công tác giáo dục chính trị, tư tưởng có xu hướng được sử dụng phổ biến hơn. Thuật ngữ công tác giáo dục chính trị chủ yếu được sử dụng trong quân đội. Tuy tên gọi khác nhau, nhưng nhìn chung nội hàm của chúng là tương đối giống nhau. Trong các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam, tên gọi hoạt động này cũng có sự khác nhau.
Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ X và lần thứ XI [15, tr.161] đều dùng thuật ngữ công tác giáo dục chính trị tư tưởng. Văn kiện Hội nghị lần thứ tư của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, khoá XI sử dụng thuật ngữ công tác giáo dục chính trị, tư tưởng [xem 16, tr.35] nhưng đến Văn kiện Hội nghị lần thứ tư của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, khoá XII lại sử dụng thuật ngữ công tác giáo dục chính trị tư tưởng. Trong cuốn “Đổi mới công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ, đảng viên cơ sở”, tác giả Vũ Ngọc Am đưa ra định nghĩa: công tác giáo dục chính trị tư tưởng là “quá trình tổ chức giáo dục, truyền bá hệ tư tưởng của giai cấp công nhân đến với quần chúng nhân dân, thực chất là quá trình truyền bá, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cương lĩnh, đường lối, quan điểm và những chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước cho cán bộ, đảng viên và nhân dân” [1, tr. Theo tác giả, “công tác giáo dục chính trị tư tưởng thuộc hình thái của công tác tuyên truyền, một trong ba hình thái của công tác tư tưởng” [1, tr.
Mục đích của công tác giáo dục chính trị tư tưởng là truyền bá, giáo dục CNMLN-TTHCM, đường lối, quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhà nước, làm cho hệ tư tưởng trở thành hệ tư tưởng chi phối, thống trị trong đời sống tinh thần xã hội, giúp cho cán bộ, đảng viên và luan an 12 nhân dân xây dựng thế giới quan, phương pháp luận đúng đắn, khắc phục những tư tưởng lạc hậu, nâng cao nhận thức chính trị, ngày càng nắm chắc và biết vận dụng vào thực tế cuộc sống, thực hiện thắng lợi đường lối, nhiệm vụ chính trị; cổ vũ, động viên khơi dậy nhiệt tình cách mạng, tinh thần tự giác và tính tích cực trong quá trình cải tạo, xây dựng xã hội mới XHCN. Cuốn giáo trình “Nguyên lý công tác tư tưởng”, tập 1, do tác giả Lương Khắc Hiếu chủ biên, coi GDCT-TT là một hoạt động của công tác tư tưởng và chỉ rõ sự khác biệt giữa GDCT-TT với các hoạt động giáo dục tư tưởng khác chính là ở nội dung của nó. Tương ứng với lĩnh vực hoạt động thực tiễn nào có tư tưởng về lĩnh vực ấy, vì vậy nội dung giáo dục tư tưởng rất rộng, bao gồm: giáo dục thế giới quan khoa học, GDCT-TT, giáo dục đạo đức, giáo dục kinh tế, giáo dục lao động…Trong đó, GDCT-TT là một nội dung cơ bản vì chức năng của nó là: “trang bị cho nhân dân lao động một hệ thống những kiến thức về lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội. Trên cơ sở đó hình thành ý thức giác ngộ chính trị, hình thành những quan niệm, quan điểm đúng đắn về các vấn đề chính trị, mà quan trọng nhất là hiểu rõ và nắm vững đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, trách nhiệm và nghĩa vụ công dân” [24, tr.
Mục đích của GDCT-TT là hình thành văn hoá chính trị cho nhân dân lao động.