CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN CHỌN CỔ PHIẾU 1.1 Quyền chọn cổ phiếu 1.1Quyền chọn cổ phiếu Quyền chọn cổ phiếu là một hợp đồng giữa hai bên – người mua và người bán – trong đó cho người mua quyền, nhưng không phải là nghĩa vụ, để mua hoặc bán một cổ phiếu nào đó vào một ngày trong tương lai với giá đã đồng ý vào ngày hôm nay. Như vậy, việc yêu cầu thực hiện quyền chọn là quyền mà không phải là nghĩa vụ của người mua quyền chọn trong khi người bán phải thực hiện nghĩa vụ khi người mua yêu cầu. Do đó, người mua quyền chọn có thể yêu cầu thực hiện quyền chọn, để quyền chọn hết hạn hoặc bán lại quyền chọn trên thị trường. Vì thế, người mua hợp đồng quyền chọn được xem là nhà đầu tư có vị thế dài hạn, và người bán có vị thế ngắn hạn.
Người mua quyền chọn trả cho người bán một số tiền gọi là phí quyền chọn hay còn gọi giá quyền chọn. Người bán quyền chọn sẵn sàng bán hoặc tiếp tục nắm giữ cổ phiếu theo các điều khoản trong hợp đồng nếu người mua muốn như vậy. Một quyền chọn trao quyền cho người nắm giữ quyền mua cổ phiếu với một mức giá xác định trong một thời hạn nhất định gọi là quyền chọn mua. Quyền chọn trao cho người nắm giữ quyền bán cổ phiếu với giá xác định vào một ngày cụ thể gọi là quyền chọn bán.
Khi bán hợp đồng quyền chọn gọi là phát hành quyền chọn. Giá xác định được nêu trong hợp đồng gọi là giá thực hiện. Ngày nêu trên hợp đồng là ngày đáo hạn hoặc thời hạn. Các loại quyền chọn được trao đổi phổ biến nhất hiện nay trên thế giới là quyền chọn về chứng khoán, chỉ số chứng khoán, ngoại tệ, vàng … Và phạm vi nghiên cứu của tác giả trong đề tài này là quyền chọn cổ phiếu.2 Quyền chọn mua: 123doc 13 Quyền chọn mua cổ phiếu là quyền được ghi trong hợp đồng cho phép người mua quyền chọn mua một số lượng cổ phiếu đã xác định trước trong khoảng thời gian nhất định với mức giá xác định trước 1.3 Quyền chọn bán Quyền chọn bán cổ phiếu là quyền được ghi trong hợp đồng cho phép người mua quyền chọn bán một số lượng cổ phiếu đã xác định trước trong khoảng thời gian nhất định với mức giá xác định trước.2 Phân loại quyền chọn: Phân loại theo thời hạn thực hiện hợp đồng: Hiện nay trên thế giới có sử dụng hai hình thức quyền chọn: Quyền chọn Mỹ và quyền chọn Châu Âu, sự phân biệt không liên quan đến vi trí địa lý mà liên quan đến thời hạn thực hiện hợp đồng.
- Quyền chọn kiểu Mỹ: cho phép người nắm giữ quyền chọn có thể thực hiện quyền vào bất kỳ thời điểm nào trong thời hạn hợp đồng, trước ngày đáo hạn. - Quyền chọn Châu Âu: người nắm giữ quyền chọn kiểu Châu Âu chỉ có quyền thực hiện hợp đồng vào ngày đáo hạn đã được xác định trước. Hầu hết các hợp đồng quyền chọn được giao dịch trên thị trường Mỹ nhưng áp dụng quyền chọn Châu Âu. Vì về mặt kỹ thuật, quyền chọn Châu Âu dễ phân tích hơn quyền chọn kiểu Mỹ.
Phân loại theo tài sản cơ sở: - Hợp đồng quyền chọn chỉ số chứng khoán. - Hợp đồng quyền chọn cổ phiếu - Hợp đồng quyền chọn trái phiếu - Hợp đồng quyền chọn lãi suất - Hợp đồng quyền chọn ngoại tệ - Hợp đồng quyền chọn đối với các hợp đồng tương lai. Phân loại dựa trên tính chất của hợp đồng: - Hợp đồng quyền chọn mua. - Hợp đồng quyền chọn bán 123doc 14 Có 4 loại người tham gia trên thị trường quyền chọn: - Người mua quyền chọn mua - Người bán quyền chọn mua - Người mua quyền chọn bán - Người bán quyền chọn bán.3 Ưu, nhược điểm của quyền chọn 1.1 Ưu điểm: Quyền chọn có các ưu điểm sau: Thứ nhất, người nắm giữ quyền chọn có vị thế dài hạn nên có quyền nhưng không có nghĩa vụ thực hiện đối với tài sản đã được ghi trên hợp đồng.
Điều này tạo cơ hội kinh doanh và phù hợp với biến động về giá cả của thị trường Thứ hai, cho phép nhà đầu tư thu được tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư cao. Vì khi nhà đầu tư ở vị thế là người mua quyền chọn sẽ chỉ trả cho người phát hành quyền một khoản phí nhất định và một số chi phí liên quan trong quá trình giao dịch như phí môi giới, phí thanh toán …. Tuy nhiên, nếu biến động về giá của tài sản đúng với xu hướng dự đoán của nhà đầu tư thì lợi nhuận thu về là rất lớn. Thứ ba, sử dụng để bảo vệ lợi nhuận hoặc phòng ngừa rủi ro: đây là ưu điểm lớn nhất của quyền chọn.
Khi nhà đầu tư chưa muốn thực hiện ngay việc bán tài sản mà kỳ vọng một mức sinh lời hợp lý, nhà đầu tư có thể cân nhắc để mua quyền chọn bán tài sản với một mức giá kỳ vọng. Mặt khác, đó cũng chính là nhà đầu tư đang phòng ngừa rủi ro đối với tài sản của mình trong trường hợp giá giảm.2 Nhược điểm: Bên cạnh các ưu điểm, quyền chọn cũng có những nhược điểm sau: Giao dịch quyền chọn phụ thuộc giá trị của tài sản cơ sở và thời hạn thực hiện quyền. Nếu diễn biến trên trị trường tài sản cơ sở không đúng với kỳ vọng của nhà đầu tư, nhà đầu tư có thể thiệt hại tất cả số tiền đã mua quyền. Quyền chọn là một công cụ phái sinh khá phức tạp.
Do đó, khi sử dụng giao dịch quyền chọn, nhà đầu tư phải hiểu rõ kỹ thuật vận hành của quyền chọn và biết cách vận dụng các công cụ quyền chọn một cách linh hoạt. Rủi ro lớn nhất của 123doc 15 quyền chọn là khi nhà đầu tư sử dụng quyền chọn nhưng không hiểu rõ bản chất và phân tích khả năng lợi nhuận/thua lỗ khi thị trường không xảy ra đúng kỳ vọng của nhà đầu tư. Từ đó, nhà đầu tư có thể bị thua lỗ tất cả tài sản ban đầu do không biết cách kết hợp các vị thế khi sử dụng quyền chọn. Mặt trái của giao dịch quyền chọn là hiện tượng đầu cơ.
Nhà đầu cơ có thể đầu cơ giá lên hoặc giá xuống bằng các quyền chọn mua và quyền chọn bán. Việc đầu cơ trên các hợp đồng quyền chọn có thể làm cho giá cả chứng khoán biến động vượt khỏi biên độ dự kiến và do đó làm mất niềm tin của các doanh nghiệp và các nhà đầu tư.2 Công cụ phòng ngừa rủi ro bằng quyền chọn: Một trong những đặc tính hấp dẫn nhất của quyền chọn là nó có thể kết hợp với cổ phiếu hoặc một quyền chọn khác để tạo ra nhiều công cụ đa dạng. Các khả năng có thể đạt được lợi nhuận đa dạng đến nỗi gần như bất kỳ một nhà đầu tư nào cũng có thể tìm được một công cụ đáp ứng rủi ro ưa thích của mình và phù hợp với dự báo của thị trường. Quyền chọn làm cho việc chuyển từ dự báo sang một kế hoạch hành động đem lại lợi nhuận rất cao nếu dự báo đúng.
Và song song với nó, nhà đầu tư sẽ phải trả giá đắt nếu dự báo không đúng với diễn biến của thị trường. Tuy nhiên, nhà đầu tư có thể biết trước được giá của việc dự báo sai, đó chính là bằng số tiền tối đa bằng giá quyền chọn. Vì kỹ thuật vận hành quyền chọn phức tạp, giao dịch quyền chọn đa dạng và phong phú vì có thể kết hợp nhiều vị thế …. Nên trong phạm vi đề tài này, tác giả chỉ trình bày các công cụ quyền chọn cổ phiếu căn bản, dễ hiểu, không kết hợp nhiều vị thế.1 Giao dịch quyền chọn mua: 1.1 Mua quyền chọn mua: Mua quyền chọn mua là một công cụ kinh doanh tăng giá có mức lỗ có giới hạn (phí quyền chọn) và có mức lợi nhuận tiềm năng không giới hạn.
Nghĩa là, người mua quyền chọn mua có cơ hội kiếm lời không giới hạn do tài sải cản cơ sở tăng giá và mức lỗ tối đa do giảm giá bằng với phí quyền chọn mua. Do đó, mua một quyền chọn mua là một công cụ đặc biệt hấp dẫn đối với những nhà đầu tư có 123doc 16 nguồn vốn giới hạn nhưng muốn tối đa hóa lợi nhuận, đồng thời không bị mất khả năng thanh toán nếu dự đoán không đúng diễn biến của thị trường cổ phiếu cơ sở. µ Điểm hòa vốn Vùng lãi X St 0 C Hình 1.1: Mua quyền chọn mua Với µ: Lợi nhuận St : Giá trị tài sản lúc đáo hạn, X: Giá thực hiện, C: Giá quyền chọn mua Như vậy, qua hình trên cho thấy nhà đầu tư mua quyền chọn mua sẽ hòa vốn khi giá cổ phiếu tại thời điểm đáo hạn bằng giá thực hiện cộng với giá quyền chọn. Tuy nhiên, nếu thực tế giá cổ phiếu khi đáo hạn lớn hơn giá thực hiện thì nhà đầu tư vẫn nên thực hiện quyền chọn mua vì lúc này nhà đầu tư giảm được khoản phí đã trả cho giá quyền chọn.
Ví dụ: Một nhà đầu tư A đang có tổng vốn đầu tư ban đầu là 100 triệu đồng. Nhà đầu tư mua quyền chọn mua để mua 100.000 cổ phiếu REE. Giá thực hiện = 10.700 đồng/CP Giá cổ phiếu hiện hành = 10.000 đồng/CP Giá quyền chọn mua một cổ phiếu = 1.000 đồng/CP Số tiền đầu tư ban đầu: 1.000 đồng Vào ngày đáo hạn của quyền chọn, có 3 trường hợp xảy ra: TH1: Giá cổ phiếu REE là 12. 123doc 17 Nhà đầu tư sẽ thực hiện quyền chọn mua, lợi nhuận sẽ là: (12.
TH2: Giá cổ phiếu REE là 11.500 đồng/CP, nhà đầu tư vẫn thực hiện quyền chọn mua và khoản lỗ sẽ là: (11. Nếu nhà đầu tư không thực hiện quyền chọn mua thì khoản lỗ sẽ bằng số tiền đầu tư ban đầu = 100. TH3: Giá cổ phiếu REE < 10.700 đồng/CP thì nhà đầu tư không thực hiện quyền và chấp nhận lỗ khoản đầu tư ban đầu là 100. Như vậy, nhà đầu tư không thực hiện quyền khi giá cổ phiếu bằng hoặc thấp hơn giá thực hiện, khi giá cổ phiếu cao hơn giá thực hiện thì nhà đầu tư thực hiện quyền chọn mua để giảm lỗ trên khoản đầu tư ban đầu hoặc gia tăng lợi nhuận tối đa.2 Bán quyền chọn mua Bán quyền chọn mua là công cụ kinh doanh giá xuống và mang lại lợi nhuận giới hạn bằng với khoản giá quyền chọn khi phát hành, nhưng mức lỗ thì vô hạn khi người bán quyền chọn phải thực hiện hợp đồng khi người mua yêu cầu.