CHƯƠNG I KHÁT QUÁT VỀ THUẾ GTGT VÀ HÓA ĐƠN, CHỨNG TỪ 1 .THUẾ GTGT VÀ VAI TRÒ CỦA THUẾ GTGT 1. Khái niệm của thuế GTGT và đặc điểm của thuế GTGT 1.Khái niệm của Thuế GTGT Thuế GTGT là loại thuế gián thu dựa trên giá trị tăng thêm của hàng hóa,dịch vụ phát sinh trong quá trình sản xuất ,lưu thông đến tiêu dùng ,Thuế GTGT có nguồn gốc từ thuế doanh thu ,được nghiên cứu và áp dụng nhằm khắc phục những hạn chế của thuế doanh thu.Đây là một loại thuế doanh thu thu vào mỗi giai đoạn sản xuất ,lưu thông sản phẩm hoàn thành và cuối cùng là giai đoạn tiêu dùng .Do đó, thuế GTGT còn được xem là thuế doanh thu có khấu trừ số thuế đã nộp ở giai đoạn trước đó.Đặc điểm của thuế GTGT Thuế GTGT có thể tồn tại dưới 2 hình thức: - Loại thuế GTGT đặt cơ bản trên hóa đơn. - Loại thuế GTGT đặt căn bản trên tài khoản. => Giữa hai hình thức này có một số khác biệt và mỗi hình thức có các ưu điểm và nhược điểm riêng,nhưng hiện nay hầu hết các nước trên thế giới đều chọn hình thức thuế GTGT đăt cơ bản trên hóa đơn , tức là dựa trên cơ sở khấu trừ .Ở Việt Nam ta hiện nay ,thuế GTGT đang áp dụng loại thuế GTGT đặt cơ bản trên hóa đơn.
Đặc điểm của loại thuế GTGT đặt cơ bản trên hóa đơn là: - Số nợ về thuế gắn với nghiệp vụ phát sinh và hóa đơn là bằng chứng của sự hoàn thành nghiệp vụ. - Hóa đơn là bằng chứng hoàn hảo khi kiểm tra - Có thể áp dụng một hệ thống đa thuế suất - Bất cứ kỳ thuế nào cũng có thể áp dụng TRANG 3 Đề tài : gian lận hóa đơn chứng từ trong khấu trừ hoàn thuế tại chi cục thuế quận 1 - Có thể dựa trên hai hóa đơn kiểm tra chéo ngầm giữa các doanh nghiệp có liên quan đến một khoản thuế phát sinh. Những đặc điểm này cũng chính là đặc điểm của thuế GTGT ở Việt Nam. Các nguyên tắc của thuế GTGT: Thứ nhất,thuế GTGT là một loại thuế đánh trên diện rộng bởi qua loại thuế này ,về mặt lý thuyết mọi hàng hóa và dịch vụ đều có thể đưa vào diện đánh thuế này.
Thứ hai,thuế GTGT đánh trên giá (advalorem).Theo nguyên tắc thì số tiền phải trả được đánh theo tỷ lệ phần trăm (%) nhất định trên giá hàng hóa chứ không phải là một số tiền nhất định trên mỗi hàng hóa, dịch vụ. Thứ ba,thuế GTGT là một loại thuế đánh trên nhiều giai đoạn của quy trình sản xuất, phân phối và tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ. Thứ tư,thuế GTGT là loại thuế trên số tiêu thụ cuối cùng ,đặc trên cơ sở bù trừ ở biên giới theo nguyên tắc đảo xứ ( clestination principle ).Theo nguyên tắc này,gánh nặng thuế cuối cùng sẽ do quốc gia tiêu dùng hàng hóa và dịch vụ gánh chịu. Điều này đồng nghĩa với việc mọi hàng hóa tiêu dùng trong nền kinh tế điều phải chịu một hoặc một số thuế suất như nhau chứ không phải dựa trên nguyên tắc nguyên xứ ( origine principle – là nguyên tắc mà dựa vào đó,không có bất cứ một sự điều chỉnh tại biên giới đúng nghĩa nào được áp dụng đối với thuế GTGT.Điều đó có nghĩa là mọi hàng hóa sản xuất trong một năm tài khóa đều chịu thuế như nhau bất kể hàng hóa đó được tiêu thụ ở đâu).Do đó,thuế GTGT đảm bảo được tính trung lập trong những giao dịch quốc tế thông qua viêc miễn thuế đối với những hàng hóa xuất khẩu và đánh thuế hàng nhập khẩu.Nếu điều này không thực hiện được thì khái niệm xuất khẩu-nhập khẩu theo kinh nghiệm của khới EU nên được thay thế bằng khái niệm “giao hàng” và “nhận hàng”.Các nghiệp vụ giao hàng trong trường hợp này được miễn thuế ,các trường hợp khác phải chịu thuế.
TRANG 4 Đề tài : gian lận hóa đơn chứng từ trong khấu trừ hoàn thuế tại chi cục thuế quận 1 1.Cơ chế vận hành thuế GTGT 1.Đối với người sản xuất (DN): - Thuế GTGT có tác động trung tính đối với người sản xuất (là người nộp thuế),thể hiện ở cơ chế khấu trừ thuế và cơ chế tính thuế. - Chế độ khấu trừ thuế liên quan đến việc mua các hàng hóa dịch vụ đầu vào (kể cả tài sản cố định ,DN cần phải biết được rằng đối với thuế GTGT đánh trên hàng hóa và dịch vụ đầu vào khoản nào được trừ ,khoản nào không).Chế độ khấu trừ thuế GTGT được minh họa bằng sơ đồ sau: (xin sơ đồ) 1.Đối với người tiêu dùng: - Cùng một sản phẩm hàng hóa,dịch vụ dù trải qua bao nhiêu khâu của quá trình từ sản xuất đến tiêu dùng đều phải chịu mức thuế như nhau và ở mỗi khâu cơ sở kinh doanh đều phải nộp thuế GTGT .Tổng số thuế đã nộp qua các khâu chính là số thuế cuối cùng mà người tiêu dùng phải gánh chịu.Vai trò của thuế GTGT trong kinh tế xã hội Thuế là một phạm trù tài chính ,cho nên xét về bản chất thuế là quan hệ phân phối lại thu nhập xã hội,bản chất này thể hiện qua hai chức năng cơ bản : phân phối thu nhập quốc dân và điều tiết nền kinh tế xã hội .Và vì thế ,Thuế nói chung và Thuế GTGT nói riêng có vai trò hết sưc quan trọng đối với nên kinh tế xã hội. Thuế GTGT là một loại thuế “hiện đại điển hình” mang tính khoa học rất cao.Góp phần đảm bảo nguồn thu quan trọng và tương đối ổn định của Ngân Sách Nhà Nước .Vai trò của nguồn thu đó gắn liền với quyền lực chính trị của nhà nước và với quyền lực đó Nhà Nước sử dụng để để phân phối lại nguồn tài chính cho xã hội.Nhà Nước thực hiện thu Ngân Sách Nhà nước thông qua thuế GTGT sau đó lại phân phối lại vào nền kinh tế - xã hội thông qua nhiều hình thức như:Đầu tư xây dựng cơ bản,sử dụng vào những chương trình mục tiêu…từ đó tạo điều kiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển. TRANG 5 Đề tài : gian lận hóa đơn chứng từ trong khấu trừ hoàn thuế tại chi cục thuế quận 1 Tác động thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển ,thúc đẩy lưu thông hàng hóa,khuyến khích xuất khẩu ,khắc phục việc trùng lắp của Thuế Doanh Thu.
Tăng cường công tác kế toán và thúc đẩy việc thực hiện mua hàng hóa có hóa đơn chứng từ. Góp phần thực hiện hệ thống chính sách thuế ở nước ta phù hợp với sự vận động và tăng trưởng của nền kinh tế thị trường ,tạo điều kiện mở rộng hợp tác kinh tế với các nước trong khu vực và trên thế giới. Khi ban hành sắc thuế,do nhũng yêu cầu về mặt kinh tế-chính trị -xã hội,nhà nước đều có những quy định về đối tượng,phạm vi,thuế suất…các quy định này xét bề ngoài là một sự cưỡng chế ,nhưng bên trong là nhằm mục tiêu điều chỉnh những quan hệ kinh tế-xã hội nhất định.Thông qua chính sách thuế,nhà nước có tác động tích cực trong việc ổn định nền kinh tế,thúc đẩy sản xuất phát triển trên cơ sở tận dụng hợp lý mọi nguồn nhân tài ,nhân lực của đất nước ,trong việc điều chỉnh cung cầu và cơ cấu kinh tế.Ưu – Nhược điểm của Thuế GTGT 1.Ưu điểm Thuế GTGT đánh vào hàng hóa ,dịch vụ trao đổi ,mua bán.Tổ chức ,cá nhân nào tiêu thụ hàng hóa dịch vụ nhiều thì phải nộp thuế GTGT vào ngân sách nhà nước nhiều hơn.Từ những đặc điểm đó nên thuế GTGT có nhiều ưu điểm hơn thuế doanh thu,có thể khái quát một số ưu điểm chính của thuế GTGT như sau: Ưu điểm cơ bản thứ nhất của thuế GTGT là không trùng lắp cho nên góp phần khuyến khích chuyên môn hóa ,hợp tác hóa để nâng cao chất lượng năng suất ,hạ giá thành sản phẩm. Thuế GTGT chỉ tính trên phần giá trị tăng thêm.không tính vào vốn nên góp phần khuyến khích các tổ chức ,cá nhân bỏ vốn ra đầu tư ,sản xuất kinh doanh phù hợp với định hướng phát triển kinh tế ở nước ta trong thời gian tới.
TRANG 6 Đề tài : gian lận hóa đơn chứng từ trong khấu trừ hoàn thuế tại chi cục thuế quận 1 Thuế GTGT được thu ở mỗi khâu trên cơ sở thuế đầu ra của khâu này cũng chính là số thuế đầu vào của khâu kế tiếp đó,có thể liểm tra được việc thu nộp thuế,hạn chế được thất thu thuế so với doanh thu. Thuế GTGT được thực hiện thống nhất và chặt chẽ theo nguyên tắc căn cứ vào hóa đơn mua ,bán hàng hóa để khấu trừ số thuế đã nộp ở khâu trước.Điều đó có nghĩa là nếu không có hóa đơn GTGT đã nộp ở khâu trước thì không được khấu trừ thuế.Vì vậy,thuế GTGT khuyến khích các cơ sở sản xuất kinh doanh khi mua bán hàng hóa đòi hỏi phải có hóa đơn theo đúng quuy định. Với nguyên tắc thuế thu ở khâu sau được khấu trừ số thuế đã nộp ở khâu trước,thuế GTGT sẽ góp phần hạn chế những sai sót,gian lận trong việc ghi chép hóa đơn.Hoạt động mua bán hàng hóa ,cung cấp lao vụ,dịch vụ có hóa đơn chứng từ được đưa vào nề nếp thành thói quen trong nền kinh tế sẽ làm tiền đề cho việc tin học hóa trong quá trình sản xuất kiinh doanh ,hạn chế bớt những sai sót,tiêu cực và mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Thuế GTGT ở khâu nhập khẩu còn có ý nghĩa như một hàng rào thuế quan thứ hai sau thuế nhập khẩu.Hàng rào này cũng góp phần nhất định bảo hộ sản xuất trong nước trước áp lực canh tranh của hàng nhập khẩu trong bối cảnh thuế xuất nhập khẩu đang được cắt giảm theo những cam kết quốc tế.Đảm bảo nguồn thu tương đối ổn định cho NSNN.Nhược điểm: Bên cạnh những ưu điểm kể trên ,thuế GTGT cũng bộc lộ những nhược điểm nhất định: Tính lũy thoái là nhược điểm lớn nhất của thuế GTGT,thuế GTGT có dặc điểm là mức thuế suất được sử dụng chung cho mọi người nên người tiêu dùng có thu nhập cao hay thấp phải nộp thuế giống nhau.Từ đó,cho thấy tỷ lệ động viên qua thuế GTGT đối với người thu nhập thấp lại lớn hơn tỷ lệ động viên đối với người có thu nhập cao,thuế TRANG 7 Đề tài : gian lận hóa đơn chứng từ trong khấu trừ hoàn thuế tại chi cục thuế quận 1 không bảo đảm yêu cầu công bằng trong chính sách động viên giữa người giàu và người nghèo.
Đối với các doanh nghiệp có quy mô nhỏ ,đặc biệt là các doanh nghiệp tư nhân mà việc tổ chức thực hiện sổ sách kế toán,sử dụng hóa đơn chứng từ còn nhiều hạn chế thì việc thực hiện thuế GTGT rất phức tạp và khó khăn. Thuế GTGT mang tính trung lập cao nên nó thiếu tính uyển chuyển,mềm dẻo như thuế doanh thu.