CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ RỦI RO TRONG GIAO DỊCH KÍ QUỸ (MARGIN TRADING) TẠI CTCK. Khái quát chung về giao dịch kí quỹ 1. Khái niệm giao dịch kí quỹ. Theo giáo trình Kinh doanh Chứng khoán Học Viện Ngân Hàng (2015), “Giao dịch kí quỹ (Margin) là giao dịch mua bán chứng khoán của khách hàng có sử dụng tiền vay của công ty chứng khoán và sử dụng các chứng khoán khác có trong tài khoản và chứng khoán mua được bằng tiền vay để cầm cố với kì vọng giá chứng khoán có xu hướng tăng lên trong tương lai.” Các CTCK sẽ cung cấp các dịch vụ cho vay tới những khách hàng nhằm để mua bán chứng khoán trong trường hợp làm tăng đòn bẩy cũng tăng vốn để có thể mua được các chứng khoán tối đa.
Nhà đầu tư sẽ thế chấp bằng chính cổ phiếu đang có trong tài khoản của họ hoặc thế chấp bằng chính cổ phiếu mà họ đã mua cho CTCK. Hàng tháng nhà đầu tư sẽ phải trả lãi cho CTCK theo mức lãi suất quy định của từng CTCK. Hoạt động giao dịch kí quỹ này chính là việc cấp tín dụng để đầu tư chứng khoán, thường là ngắn hạn (thời gian cho vay thường chỉ giới hạn trong vài tháng). Ví dụ: Khách hàng A dự định mua 1000 cổ phiếu VNM với giá 100,000 đồng/ cổ phiếu.
Anh A dự đoán cổ phiếu sẽ tăng trưởng và tăng giá nhanh trong tương lai tuy nhiên hiện tại số vốn hiện có của anh là 40 triệu đồng chỉ có thể mua được 400 cổ phiếu VNM còn thiếu 60 triệu để mua 1000 cổ phiếu theo dự định. Anh A quyết định sử dụng đòn bẩy giao dịch kí quỹ của công ty A với tỷ lên 1:1 tức với 50 triệu tiền mặt mà anh đang có anh A sẽ được CTCK cho vay 50 triệu để mua 1000 cổ phiếu VNM và hàng tháng sẽ phải trả lãi suất cho CTCK là 1,2%/năm. Lợi nhuận mà anh kiếm chính là khoản chênh lệch giữa giá bán và giá mua 1000 cổ phiếu VNM trừ đi số tiền và lãi suất vay từ CTCK. Đặc điểm của giao dịch kí quỹ.
- Giao dịch kí quỹ có tính chất đòn bẩy cho phép nhà đầu tư mua bán một số lượng chứng khoán lớn hơn nhiều lần với một tỉ lệ kí quỹ ban đầu nhất định so 5 với việc sử dụng hoàn toàn bằng vốn tự có. Việc sử dụng tỉ lệ đòn bẩy theo đúng biên độ nhịp thị trường sẽ làm gia tăng tài sản của chính nhà đầu tư. - Lợi nhuận từ tài khoản kí quỹ có thể được sử dụng tiếp để đặt cọc mua thêm chứng khoán hoặc có thể rút số tiền chênh lệch ra để sử dụng cho mục đích khác. Việc sử dụng giao dịch kí quỹ sẽ được phát huy tối đa nếu nhà đầu tư biết tận dụng được nó để gia tăng tài sản cho mình.
- Không phải tất cả các loại chứng khoán đều được mua bằng hình thức giao dịch kí quỹ. Theo đó các chứng khoán vô danh, OTC,IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ta công chúng) không được phép mua bằng hình thức giao dịch kí quỹ. Điều này làm giới hạn danh mục của các nhà đầu tư. - Nhà đầu tư phải trả lãi và phí hoa hồng cho khoản vay nên nợ càng cao thì lãi phải trả càng nhiều.
Điều này làm giảm thu nhập nhập vốn của nhà đầu tư. - Nhà đầu tư không được quyền kéo dài thời gian khi bị gọi kí quỹ. Thông thường sau 3 ngày kể từ ngày bắt đầu bị gọi (force sell) mà nhà đầu tư không nộp thêm để đảm bảo mức duy trì thì CTCK có thể giải chấp, thu hồi số cổ phiểu đó để bán một số chứng khoán của họ. Vai trò giao dịch kí quỹ đối với thị trường chứng khoán.
Đối với nhà đầu tư cá nhân Không phải ngẫu nhiên mà hoạt động giao dịch kí quỹ lại phát triển lâu đời ở các thị trường tài chính lớn như Mỹ, Hà Lan, Đức, Nhật… bởi mức độ khả năng sinh lời và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đem lại cho nhà đầu tư. Vai trò của giao dịch kí quỹ đối với các nhà đầu tư là giúp họ có cơ hội để gia tăng lợi nhuận nhanh chóng. Không thể phủ nhận việc sử dụng đòn bẩy tài chính đem lại lợi nhuận cao và nhanh cho nhà đầu tư.Số tiền nhà đầu tư vay tùy thuộc vào loại chứng khoán mà nhà đầu tư nắm giữ cụ thể là cổ phiếu. Tùy thuộc vào từng thời điểm, tùy thuộc vào từng công ty mà sẽ có tỉ lệ đòn bẩy khác nhau.Nếu nhà đầu tư có tài sản là 100 triệu theo từng tỉ lệ đòn bẩy nhà đầu tư sẽ vay được số tiền sau: - Với tỉ lệ đòn bẩy 1:1.5 CTCK cho phép nhà đầu tư mua mức tối đa là 150 triệu đồng.
- Với tỉ lệ đòn bẩy 1:2 CTCK cho phép nhà đầu tư mua mức tối đa là 200 triệu đồng. 6 - Với tỉ lệ đòn bảy 1:3 CTCK cho phép nhà đầu tư mua mức tối đa là 300 triệu đồng. Nhà đầu tư cần phải có các chiến lược hợp lí khi sử dụng đòn bẩy tài chính này bởi nó sẽ là con dao hai lưỡi. Nếu thị trường ở trong trạng thái trường tức là lúc cổ phiếu tăng giá việc sử dụng margin sẽ mang lại lợi nhuận nhiều hơn đồng thời giá trị tài sản ròng tăng lên.
Nhà đầu tư có thể tiếp tục mua thêm cổ phiếu để gia tăng lợi nhuận cho mình trong thị trường tăng giá. Ví dụ: Một nhà đầu tư có 100 triệu và muốn mua thành 200 triệu cổ phiếu VNM. Nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy margin theo tỉ lệ 1:2. Khi giá cổ phiếu VNM tăng 10%, nhà đầu tư sẽ lãi thêm 20 triệu lãi 2 lần so với việc không dùng margin.
Giá trị tài sản ròng lúc này là 120 triệu đồng và lượng sở hữu cổ phiếu VNM mới múc này có giá trị 240 triệu đồng. Nếu giá VNM tiếp tục tăng thêm 10% nữa thì nhà đầu tư có thêm 24 triệu lợi nhuận, giá trị tài sản ròng lúc này là 142 triệu sinh lời 42% so với 100 triệu ban đầu. Như vậy cổ phiếu VNM tăng 20% nhưng tài sản mà nhà đầu tư sinh lời tới 42%. Nếu thị trường ở trạng thái đoản tức là lúc cổ phiếu giảm giá nếu nhà đầu tư sử dụng margin mà mua các mã cổ phiếu giảm giá thì lúc này giá trị tài sản ròng sẽ giảm tương ứng với tỉ lệ đòn bẩy mà nhà đầu tư đang sử dụng.
Nếu nhà đầu tư dùng tỉ lệ đòn bẩy 1:2 thì sẽ lỗ gấp 2 lần bình thường, dùng tỉ lệ đòn bẩy 1:3 sẽ lỗ gấp 3 lần bình thường. Khi giá trị tài sản ròng giảm CTCK sẽ yêu cầu nhà đầu tư thực hiện việc bổ sung thêm tài sản đảm bảo là tiền hoặc hoặc cổ phiếu. Nếu nhà đầu tư không bổ sung thêm tài sản đảm bảo thì sẽ phải bán bớt cổ phiếu ra để giảm tiền vay đưa tỉ kệ đòn bẩy về đúng quy định của CTCK. Đối với các CTCK Nghiệp vụ giao dịch kí quỹ ở các CTCK tại những nước đang phát triển là một nghiệp vụ giao dịch xảy ra thường xuyên.
Ở Việt Nam nhất là giai đoạn thị trường chứng khoán trong giai thị trường bùng nổ hiện nay đang được rất nhiều nhà đầu tư quan tâm và tìm hiểu. Muốn kích thích cho thị trường chứng khoán để thu hút nhà 7 đầu tư thì việc sử dụng đòn bẩy tài chính margin là thứ tất yếu.Thị trường không có margin, giao dịch kém năng động nên khó có thể kích thích, vận động thị trường, từ đó ảnh hưởng đến rất nhiều nền kinh tế. Do vậy hiện nay hầu hết các CTCK đang đẩy mạnh nghiệp vụ cho vay margin với vai trò là một sản phẩm của công ty chứng khoán. Đây là một sản phẩm hiện đang được các CTCK đẩy mạnh bởi nó là một nguồn thu chủ lực tạo ra doanh thu cho các CTCK với lãi suất cho vay thông thường giao động ở mức 9-14%/năm.
Các công ty sẽ đưa ra tỷ lệ kí quỹ khác nhau với từng loại chứng khoán cụ thể và lãi suất cho vay hợp lí dựa trên từng chính sách của từng công ty. Vai trò của giao dịch ký quỹ chứng khoán đối với các Ngân hàng thương mại Việt Nam. Với những cơ hội và thách thức đối với hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong tiến trình hội nhập thì việc phát triển hoạt động giao dịch ký quỹ chứng khoán đóng vai trò rất quan trọng, cụ thể như sau : - Khi phát triển giao dịch ký quỹ thì sẽ tạo thêm nhiều sản phẩm, từ đó đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, tạo thêm thu nhập cho ngân hàng. - Nghiệp vụ giao dịch ký quỹ là nghiệp vụ kinh doanh hiện đại, thường chỉ phát triển ở những nước có thị trường tài chính phát triển vì vậy phát triển giao dịch ký quỹ sẽ tạo thêm niềm tin, hình ảnh tốt về Việt nam đối với các nhà đầu tư nước ngoài.
- Khi tồn tại sự cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng thì việc tìm ra hướng kinh doanh khác biệt sẽ giúp giảm đi sự cạnh tranh giữa các ngân hàng. Vai trò của giao dịch ký quỹ chứng khoán đối với thị trường chứng khoán Việt Nam. Một trong những tác động dễ thấy nhất của giao dịch ký quỹ đối với thị trường chứng khoán là sẽ đưa giá chứng khoán dần trở về giá trị thực của nó. Thật vậy, nhà đầu tư chỉ kinh doanh bằng tài khoản kí quỹ khi nào họ nhận thấy giá trị thực của nó, và họ sẽ đoán xu thế giá của chứng khoán trong tương lai để quyết định đầu tư.
Theo quy luật thị trường, khi cầu tăng đến mức nào đó lớn hơn cung sẽ đẩy giá tăng và sẽ đến lúc bằng hoặc cao hơn giá trị thực của nó, và họ tiên đoán rằng giá sẽ tăng trong tương lai. 8 Theo quy luật thị trường, khi cầu tăng đến mức nào đó lớn hơn cung sẽ đẩy giá tăng và sẽ đến lúc bằng hoặc cao hơn giá trị thực thì họ sẽ bán chứng khoán để hiện thực hóa lợi nhuận của mình. Khi giao dịch kí quỹ được phép thực hiện trên thị trường chứng khoán thì nó sẽ làm tăng tính thanh khoản cho thị trường và từ đó sẽ làm cho thị trường trở nên năng động hơn. Với sự phát triển các sản phẩm giao dịch kí quỹ sẽ làm tăng tính chuyên nghiệp hơn cho nhà đầu tư, từ đó sẽ làm giảm dần đi những tác động xấu đối với thị trường chứng khoán do sự ít hiểu biết, do tâm lý đám đông của nhà đầu tư gây ra.
Hoạt động giao dịch kí quỹ của CTCK.