Luận Văn Thạc Sĩ Về Giảm Nghèo Đa Chiều Tại Huyện Định Hóa, Tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích hay giảm nghèo tiếp cận đa chiều tại huyện định hóa tỉnh thái nguyên, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Dương Thị Yến
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Nhuận Kiên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Và Quản Trị Kinh Doanh - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Giảm Nghèo Theo Tiếp Cận Đa Chiều Tại Huyện Định Hóa, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢM NGHÈO THEO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGHÈO THEO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU
• 1.2. Khái niệm về nghèo và chuẩn nghèo ở Việt Nam
• 1.3. NỘI DUNG ĐÁNH GIÁ NGHÈO THEO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU
• 1.4. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN GIẢM NGHÈO THEO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU
• 1.5. KINH NGHIỆM GIẢM NGHÈO THEO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU TẠI MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG VÀ BÀI HỌC CHO HUYỆN ĐỊNH HÓA
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.2. Phương pháp tổng hợp, phân tích thông tin
• 2.3. HỆ THỐNG CÁC CHỈ TIÊU NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG GIẢM NGHÈO THEO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐỊNH HÓA, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HUYỆN ĐỊNH HÓA
• 3.2. THỰC TRẠNG NGHÈO ĐA CHIỀU TẠI HUYỆN ĐỊNH HÓA
• 3.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN GIẢM NGHÈO THEO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU TẠI HUYỆN ĐỊNH HÓA
• 3.4. ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO THEO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU TẠI HUYỆN ĐỊNH HÓA
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP GIẢM NGHÈO THEO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU TẠI HUYỆN ĐỊNH HÓA, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4.1. QUAN ĐIỂM GIẢM NGHÈO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU TẠI HUYỆN ĐỊNH HÓA
• 4.2. GIẢI PHÁP GIẢM NGHÈO THEO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU TẠI HUYỆN ĐỊNH HÓA
• 4.3. ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giảm Nghèo Đa Chiều Tại Huyện Định Hóa Thái Nguyên

Giảm nghèo đa chiều là một trong những mục tiêu quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội tại huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Huyện Định Hóa, với đặc điểm là một huyện miền núi, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc giảm nghèo. Việc áp dụng phương pháp giảm nghèo đa chiều giúp đánh giá toàn diện hơn về tình trạng nghèo đói, không chỉ dựa vào thu nhập mà còn xem xét các yếu tố khác như giáo dục, y tế, và điều kiện sống.

1.1. Khái Niệm Giảm Nghèo Đa Chiều

Giảm nghèo đa chiều không chỉ đơn thuần là tăng thu nhập mà còn bao gồm việc cải thiện các điều kiện sống, giáo dục và y tế. Theo nghiên cứu của PGS.TS Trần Nhuận Kiên, việc áp dụng phương pháp này giúp xác định rõ hơn các nguyên nhân dẫn đến nghèo đói.

1.2. Tình Hình Nghèo Đa Chiều Tại Huyện Định Hóa

Tại huyện Định Hóa, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, đặc biệt là ở các xã vùng sâu, vùng xa. Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều hộ gia đình không chỉ thiếu thu nhập mà còn thiếu tiếp cận đến các dịch vụ xã hội cơ bản.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Giảm Nghèo Đa Chiều

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong công tác giảm nghèo, huyện Định Hóa vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, chính sách chưa đồng bộ và sự thiếu hụt thông tin là những rào cản lớn trong việc thực hiện các chương trình giảm nghèo hiệu quả.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Tài Chính

Nhiều chương trình giảm nghèo tại huyện Định Hóa gặp khó khăn do thiếu nguồn lực tài chính. Việc huy động vốn từ các tổ chức và cá nhân còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng triển khai các dự án hỗ trợ.

2.2. Chính Sách Chưa Đồng Bộ

Chính sách giảm nghèo hiện tại chưa đồng bộ và thiếu tính khả thi. Điều này dẫn đến việc các chương trình không đạt được hiệu quả như mong đợi, gây khó khăn cho người dân trong việc tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Giảm Nghèo Đa Chiều

Để giảm nghèo đa chiều hiệu quả, huyện Định Hóa cần áp dụng các phương pháp đồng bộ và toàn diện. Việc kết hợp giữa các chính sách hỗ trợ và phát triển kinh tế sẽ giúp cải thiện tình hình nghèo đói tại địa phương.

3.1. Tăng Cường Hỗ Trợ Tài Chính

Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính cho người nghèo, bao gồm các khoản vay ưu đãi và hỗ trợ trực tiếp. Điều này sẽ giúp họ có thêm nguồn lực để đầu tư vào sản xuất và cải thiện đời sống.

3.2. Đẩy Mạnh Giáo Dục và Đào Tạo Nghề

Giáo dục và đào tạo nghề là yếu tố quan trọng trong việc giảm nghèo. Cần tổ chức các khóa đào tạo nghề cho người dân, giúp họ có thêm kỹ năng và cơ hội việc làm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về giảm nghèo đa chiều tại huyện Định Hóa đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp đồng bộ có thể mang lại kết quả tích cực. Các chương trình hỗ trợ đã giúp nhiều hộ gia đình thoát nghèo và cải thiện chất lượng cuộc sống.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Các Chương Trình Hỗ Trợ

Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo nhờ vào các chương trình hỗ trợ tài chính và đào tạo nghề. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc tiếp tục đầu tư vào các chương trình này.

4.2. Đánh Giá Tác Động Của Các Chính Sách

Đánh giá tác động của các chính sách giảm nghèo cho thấy rằng việc cải thiện điều kiện sống và tiếp cận dịch vụ xã hội đã giúp giảm tỷ lệ nghèo tại huyện Định Hóa.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Giảm Nghèo Đa Chiều

Giảm nghèo đa chiều tại huyện Định Hóa cần được tiếp tục chú trọng trong thời gian tới. Các giải pháp cần được điều chỉnh và cải tiến để phù hợp với thực tiễn địa phương, nhằm đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Huyện Định Hóa cần xây dựng các kế hoạch phát triển cụ thể, tập trung vào việc cải thiện điều kiện sống và tạo cơ hội việc làm cho người dân.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Cơ Quan

Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng để triển khai hiệu quả các chương trình giảm nghèo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hơn hai thập kỷ qua, công cuộc xóa đói giảm nghèo tại Việt Nam đã đạt được những thành tựu nổi bật khi giúp khoảng 35 triệu người thoát nghèo bền vững. Tuy nhiên, tình trạng nghèo vẫn đang co cụm tại các khu vực vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Thực tế cho thấy, dù chỉ chiếm chưa đầy 15% tổng dân số cả nước, nhóm đồng bào dân tộc thiểu số lại chiếm hơn 53% tổng dân số nghèo. Nhằm giải quyết triệt để sự bất bình đẳng này và thực hiện cam kết tại Chương trình nghị sự 2030 của Liên Hợp Quốc, Chính phủ Việt Nam đã chuyển đổi phương thức đo lường nghèo từ đơn chiều sang đa chiều theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg áp dụng cho giai đoạn 2016 - 2020.

Huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên là một địa bàn miền núi đặc thù với diện tích tự nhiên đạt 520,75 km2 và quy mô dân số khoảng 86.200 người sinh sống tại 24 đơn vị hành chính gồm 1 thị trấn và 23 xã. Mặc dù địa phương đã có nhiều chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế xã hội, tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn đa chiều tại đây vẫn ở mức cao do địa hình phức tạp, giao thông cách trở và mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản còn lớn. Luận văn tập trung đánh giá toàn diện thực trạng giảm nghèo tiếp cận đa chiều trên địa bàn huyện giai đoạn 2016 - 2018. Mục tiêu then chốt của nghiên cứu là nhận diện chính xác các chiều thiếu hụt phi thu nhập, phân tích nguyên nhân cốt lõi và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hạ tỷ lệ hộ nghèo đa chiều xuống dưới 10% trong giai đoạn tiếp theo, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng khung lý thuyết nghèo đa chiều hiện đại, tiêu biểu là phương pháp đo lường của Alkire và Foster (2009) cùng quan điểm phát triển con người của Amartya Sen (năm 1998), trong đó khẳng định nghèo đói là sự thiếu hụt năng lực và cơ hội lựa chọn của các cá nhân trong đời sống xã hội. Bên cạnh đó, luận văn kế thừa lý thuyết về nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối nhằm làm rõ các ranh giới mức sống tối thiểu.

Cơ sở pháp lý nền tảng của nghiên cứu dựa trên Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Chuẩn nghèo đa chiều khu vực nông thôn được xác định dựa trên hai tiêu chí: mức thu nhập bình quân đầu người từ 700.000 đồng/tháng trở xuống, hoặc có thu nhập trên 700.000 đồng/tháng nhưng thiếu hụt từ 3/10 chỉ số đo lường dịch vụ xã hội cơ bản. Hệ thống 5 dịch vụ xã hội cơ bản được lượng hóa bao gồm: Y tế, Giáo dục, Nhà ở, Điều kiện sống và Tiếp cận thông tin. Tổng khung đánh giá gồm 10 chỉ số thành phần trên thang đo 100 điểm, hộ gia đình thiếu hụt từ 33,3 đến dưới 50 điểm được xếp vào nhóm hộ nghèo đa chiều và trên 50 điểm là nghèo đa chiều nghiêm trọng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp trong giai đoạn 2016 - 2018. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo định kỳ của UBND huyện Định Hóa, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Thái Nguyên cùng Niên giám thống kê tỉnh Thái Nguyên.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa năm 2018 với cỡ mẫu khảo sát trực tiếp là 250 hộ nghèo và cận nghèo tại 24 xã, thị trấn trên địa bàn huyện, kết hợp phỏng vấn sâu 30 cán bộ chuyên trách công tác giảm nghèo cấp xã. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng dựa trên 2 tiểu vùng địa hình: vùng núi cao phía Bắc (nơi tập trung đông đồng bào dân tộc Tày, Dao, Sán Chỉ) và vùng đồi thấp phía Nam. Luận văn sử dụng phương pháp phân tổ thống kê, thống kê mô tả và phương pháp so sánh định lượng chuỗi thời gian trên phần mềm bảng tính. Việc lựa chọn các phương pháp phân tích này giúp xử lý khối lượng dữ liệu lớn, lượng hóa chính xác tỷ trọng biến động của từng chỉ số thiếu hụt và làm sáng tỏ mối quan hệ tác động qua lại giữa các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội đến công tác quản lý giảm nghèo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ hộ nghèo chung của huyện Định Hóa có xu hướng giảm liên tục qua các năm, từ mức trên 20% năm 2016 xuống còn 13,8% năm 2018 (mỗi năm giảm trung bình từ 3,0% đến 3,5%). Tuy nhiên, tỷ lệ hộ cận nghèo vẫn duy trì ở mức cao, dao động từ 8,5% đến 9,2%, cho thấy nguy cơ tái nghèo luôn hiện hữu khi xảy ra thiên tai hoặc biến động kinh tế.

Thứ hai, mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản tập trung nghiêm trọng nhất ở chiều Điều kiện sống và chiều Nhà ở. Thống kê năm 2018 cho thấy có 65,4% hộ nghèo thiếu hụt chỉ số hố xí/nhà tiêu hợp vệ sinh và 48,2% hộ chưa được tiếp cận nguồn nước sinh hoạt hợp vệ sinh. Về nhà ở, khoảng 42,7% hộ nghèo vẫn đang sống trong nhà thiếu kiên cố, nhà đơn sơ hoặc diện tích nhà ở bình quân dưới 8m2/người.

Thứ ba, ở chiều Giáo dục và Y tế, khoảng 38,6% hộ nghèo có ít nhất một thành viên từ 15 tuổi trở lên chưa tốt nghiệp trung học cơ sở và không tiếp tục theo học. Mặc dù tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế cho người nghèo đạt trên 95% nhờ ngân sách hỗ trợ, vẫn có khoảng 21,3% hộ gia đình có người bị ốm đau nặng nhưng không đi khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế do rào cản về chi phí sinh hoạt phát sinh và giao thông đi lại khó khăn.

Thứ tư, tồn tại sự phân hóa rõ nét giữa các tiểu vùng. Tại các xã vùng cao phía Bắc huyện (nơi diện tích đất lâm nghiệp chiếm phần lớn trong tổng số 221,7 km2 đất lâm nghiệp toàn huyện), tỷ lệ thiếu hụt đa chiều cao gấp 1,8 lần so với khu vực trung tâm thị trấn Chợ Chu và các xã đồng bằng phía Nam.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thiếu hụt đa chiều tại Định Hóa bắt nguồn từ điều kiện tự nhiên khắc nghiệt với địa hình núi cao chia cắt, đất nông nghiệp hạn chế (chỉ có 99,29 km2) và kết cấu hạ tầng giao thông liên thôn bản chưa đồng bộ. Bên cạnh đó, trình độ dân trí của một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế, dẫn đến việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất chưa cao, kèm theo tâm lý trông chờ vào chính sách hỗ trợ trực tiếp của Nhà nước.

Khi so sánh với kinh nghiệm giảm nghèo tại huyện Đồng Hỷ (Thái Nguyên) - nơi dành 3,8 tỷ đồng chi ngân sách cho y tế và 6 tỷ đồng cho nước sạch sinh hoạt giai đoạn 2014 - 2016, hay huyện Hoằng Hóa (Thanh Hóa) - nơi giải ngân hơn 474 tỷ đồng vốn tín dụng chính sách và cấp 109.801 thẻ bảo hiểm y tế, huyện Định Hóa còn gặp nhiều hạn chế trong việc đa dạng hóa nguồn lực xã hội hóa và quản lý vốn vay ưu đãi. Trong thực tế nghiên cứu, các kết quả phân tích đa biến này có thể được mô tả sinh động thông qua các bảng ma trận phân loại thiếu hụt và biểu đồ cột so sánh mức độ thiếu hụt giữa các xã, giúp các cơ quan quản lý trực quan hóa ngay các "túi nghèo" và điểm nghẽn an sinh xã hội tại địa bàn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy mạnh công tác giảm nghèo đa chiều bền vững tại huyện Định Hóa trong giai đoạn tiếp theo, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Tăng cường năng lực quản lý và rà soát chuẩn nghèo: Kiện toàn Ban Chỉ đạo giảm nghèo các cấp, chuẩn hóa quy trình điều tra, rà soát định kỳ 100% hộ gia đình theo đúng 10 chỉ số thiếu hụt của Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg. Mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều toàn huyện bình quân 2,5% - 3,0%/năm trong giai đoạn 2019 - 2025. Chủ thể thực hiện là UBND huyện Định Hóa chủ trì, phối hợp với Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cùng UBND 24 xã, thị trấn.
• Đầu tư đồng bộ hạ tầng nước sạch, vệ sinh và cải thiện nhà ở: Lồng ghép nguồn vốn từ Chương trình 135 và Chương trình Nông thôn mới để xây dựng các công trình cấp nước sinh hoạt tự chảy tập trung. Mục tiêu nâng tỷ lệ hộ nghèo được sử dụng nước hợp vệ sinh lên trên 92% và xóa bỏ 80% nhà tạm, nhà dột nát trước năm 2023. Chủ thể thực hiện là Phòng Nông nghiệp & Phát triển nông thôn phối hợp với Phòng Kinh tế - Hạ tầng và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện.
• Mở rộng tín dụng ưu đãi gắn liền với chuyển giao khoa học kỹ thuật: Nâng mức vốn vay phát triển sản xuất từ Ngân hàng Chính sách xã hội lên mức 50 - 100 triệu đồng/hộ, tập trung vào mô hình kinh tế đồi rừng và cây đặc sản địa phương; tổ chức từ 40 đến 50 lớp đào tạo nghề nông nghiệp mỗi năm. Mục tiêu giải quyết việc làm mới cho 1.200 lao động/năm giai đoạn 2019 - 2025. Chủ thể thực hiện là Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội kết hợp với Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội huyện.
• Nâng cao khả năng tiếp cận y tế, giáo dục và thông tin cơ sở: Thực hiện cấp phát 100% thẻ bảo hiểm y tế cho người nghèo, mở rộng chính sách miễn giảm học phí cho học sinh vùng khó khăn và nâng cấp cụm truyền thanh không dây tại 23 xã. Mục tiêu hạ tỷ lệ thiếu hụt tiếp cận thông tin xuống dưới 5% vào năm 2022. Chủ thể thực hiện là Trung tâm Y tế huyện, Phòng Giáo dục & Đào tạo và Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Định Hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý nhà nước và chuyên viên hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh: Luận văn cung cấp khung phương pháp luận và dữ liệu thực chứng về đo lường 10 chỉ số thiếu hụt, hỗ trợ trực tiếp cho việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và phân bổ ngân sách giảm nghèo hàng năm.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển: Tài liệu là tài liệu tham khảo giá trị về cách thức thiết kế nghiên cứu ứng dụng, kỹ thuật chọn mẫu phân tầng tại địa bàn miền núi và quy trình xử lý dữ liệu khảo sát hộ gia đình.
• Các tổ chức phi chính phủ (NGO) và ban quản lý dự án cộng đồng: Công trình cung cấp bức tranh chi tiết về các nhu cầu cấp thiết của người dân vùng sâu, vùng xa, phục vụ cho việc lập đề xuất tài trợ dự án về nước sạch, vệ sinh môi trường và sinh kế bền vững.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu tại các viện, trường đại học kinh tế: Luận văn là nguồn tình huống thực tế sinh động phục vụ giảng dạy các học phần Quản lý công, Chính sách an sinh xã hội và Đánh giá tác động chính sách kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chuẩn xác định hộ nghèo đa chiều khu vực nông thôn giai đoạn 2016 - 2020 gồm những gì? Hộ nghèo nông thôn là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 700.000 đồng trở xuống, hoặc có thu nhập trên 700.000 đồng nhưng thiếu hụt từ 3 chỉ số đo lường dịch vụ xã hội cơ bản trở lên trong tổng số 10 chỉ số quy định tại Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg.

Tại sao chiều "Điều kiện sống" có tỷ lệ thiếu hụt cao nhất tại huyện Định Hóa? Do đặc thù địa hình đồi núi hiểm trở với 221,7 km2 đất lâm nghiệp, nguồn nước ngầm hạn chế và hạ tầng phân tán. Năm 2018, có tới 65,4% hộ nghèo thiếu hố xí hợp vệ sinh và 48,2% thiếu nước sinh hoạt đạt chuẩn, vì chi phí đầu tư công trình vệ sinh tại vùng cao vượt quá khả năng tài chính của hộ.

Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu khảo sát như thế nào để đảm bảo tính đại diện? Tác giả đã áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với quy mô 250 hộ nghèo/cận nghèo trên 24 xã, thị trấn, phân bổ đều theo 2 tiểu vùng địa hình (vùng núi cao phía Bắc và vùng đồi núi thấp phía Nam) kết hợp phỏng vấn sâu 30 cán bộ chuyên trách nhằm đảm bảo độ tin cậy thống kê cao.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa tiếp cận nghèo đơn chiều và tiếp cận nghèo đa chiều là gì? Tiếp cận đơn chiều chỉ đo lường thu nhập hoặc mức chi tiêu (dưới 400.000 đồng/người/tháng trước năm 2015), trong khi tiếp cận đa chiều đánh giá toàn diện cả thu nhập và mức độ thiếu hụt 5 dịch vụ xã hội cơ bản (y tế, giáo dục, nhà ở, điều kiện sống, thông tin), tránh việc bỏ sót các nhóm yếu thế.

Giải pháp nào giúp hạn chế nguy cơ tái nghèo cho các hộ mới thoát nghèo tại địa bàn miền núi? Giải pháp đột phá là chuyển từ hỗ trợ cho không sang hỗ trợ có điều kiện, cho vay tín dụng ưu đãi từ 50 - 100 triệu đồng gắn liền với tập huấn kỹ thuật sản xuất nông - lâm nghiệp và hỗ trợ kết nối chuỗi tiêu thụ sản phẩm, giúp hộ gia đình nâng cao năng lực nội tại và tạo sinh kế vững chắc.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện khung lý luận về giảm nghèo đa chiều và chuẩn hóa quy trình đo lường 10 chỉ số thiếu hụt theo chuẩn nghèo quốc gia giai đoạn 2016 - 2020.
• Đánh giá thực trạng huyện Định Hóa giai đoạn 2016 - 2018 cho thấy tỷ lệ hộ nghèo giảm từ trên 20% xuống 13,8%, khẳng định nỗ lực lớn của địa phương nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ tái nghèo cao (tỷ lệ cận nghèo xấp xỉ 9%).
• Nhận diện chính xác 2 điểm nghẽn an sinh lớn nhất tại địa phương là chiều điều kiện sống (65,4% thiếu nhà tiêu hợp chuẩn) và chiều nhà ở (42,7% nhà thiếu kiên cố hoặc chật hẹp).
• Đề xuất hệ sinh thái 4 giải pháp đồng bộ kết hợp giữa nâng cao năng lực quản lý, đầu tư hạ tầng thiết yếu, mở rộng vốn tín dụng chính sách và hoàn thiện dịch vụ xã hội.
• Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho công tác quản lý kinh tế của huyện Định Hóa nói riêng và các huyện miền núi phía Bắc nói chung.

Công trình đóng góp cơ sở dữ liệu vi mô quan trọng giúp chính quyền địa phương định hình kế hoạch giảm nghèo trung hạn giai đoạn 2020 - 2025 theo hướng thực chất và bền vững. Các nhà quản trị, nhà nghiên cứu và cơ quan ban ngành quan tâm có thể khai thác các mô hình phân tích và khuyến nghị trong luận văn để ứng dụng vào công tác hoạch định chính sách tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢM NGHÈO THEO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGHÈO THEO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU 1. Khái niệm về nghèo và chuẩn nghèo ở Việt Nam 1. Khái niệm về nghèo Trên thế giới có nhiều khái niệm khác nhau về nghèo, thường được nhắc đến là “nghèo tuyệt đối” và “nghèo tương đối”.

* Theo nghĩa tuyệt đối, “nghèo khổ là một trạng thái mà các cá nhân thiếu những nguồn lực thiết yếu để có thể tồn tại” (Bùi Thế Cường, Đặng Thị Việt Phương, & Trịnh Huy Hóa, 2010). Quan niệm này phản ánh những phúc lợi kinh tế mà người nghèo nhận được về mặt tuyệt đối, chưa tính đến các phúc lợi xã hội khác được phân phối cho người nghèo. Tức là, ranh giới nghèo khổ được phản ánh thông qua chỉ tiêu mức sống tối thiểu, thể hiện mức độ nghèo trong thời gian nhất định của một tầng lớn dân cư. Khi các điều kiện và chính sách phát triển kinh tế thay đổi trong ngắn hạn hay dài hạn thì mức độ nghèo khổ cũng thay đổi.

Ranh giới nghèo khổ có thể được phản ánh qua mức dinh dưỡng tối thiểu hoặc nhu cầu thực phẩm tối thiểu theo nhu cầu cơ bản của con người. * Theo nghĩa tương đối, “nghèo khổ là tình trạng thiếu hụt các nguồn lực của các cá nhân hoặc nhóm trong tương quan của các thành viên khác trong xã hội, tức là so với mức sống tương đối của họ” (Bùi Thế Cường et al. Theo quan niệm này tình trang nghèo khổ phản ánh tình trạng tồn tại một bộ phận dân cư có mức sống thấp hơn mức bình quân của cộng đồng. Quan niệm nghèo khố theo nghĩa tương đối này được sử dụng trong các nghiên cứu về bất bình đẳng trong phối phối của cải xã hội, phản ánh sự chênh lệch về nguồn lực được phân chia.

Quan niệm này cho thấy, mức độ nghèo khổ là một chỉ tiêu động, thay đổi theo thời gian, không gian và chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Như vậy, theo thời gian, quan niệm về nghèo khổ được thay đổi và có sự khác nhau tại các địa phương khác nhau. Ranh giới nghèo khổ hay không nghèo khổ được phản ánh thông qua mức độ thụ hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người. Ranh giới này cũng có sự biến động theo thời gian, nhưng điểm cốt Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 lõi vẫn là nhu cầu cơ bản của con người.

Nếu nhu cầu cơ bản của con người được thỏa mãn thì không nghèo khổ, và ngược lại. Hội nghị bàn về giảm nghèo đói ở khu vực Châu Á – TBD do ESCAP tổ chức tại Bangkok tháng 9/1993 đã đưa ra khái niệm và định nghĩa về nghèo đói: “Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người đã được xã hội thừa nhận thùy theo trình độ phát triển kinh tế- xã hội và phong tục tập quán của các địa phương”. Đây được xem là định nghĩa chung về nghèo đói, trong đó các chuẩn mực, tiêu chí đánh giá nghèo đói chưa được lượng hóa, chưa tính đến sự khác biệt giữa các địa phương, trình độ phát triển, điều kiện lịch sử. “Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen ở Đan Mạch năm 1995 đã đưa ra một số định nghĩa cụ thể hơn về nghèo đói như sau: Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn dưới 1 USD mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại.

Ngoài ra, cũng có quan niệm khác về nghèo đói mang tính kinh điển hơn, triết lý hơn của chuyên gia hàng đầu Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) - ông Abapia Sen, người được giải thưởng Nooben về kinh tế năm 1998, cho rằng: Nghèo đói là sự thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng. Xét cho cùng sự tồn tại của con người nói chung và người giàu, người nghèo nói riêng, cái khác nhau cơ bản để phân biệt họ chính là cơ hội lựa chọn của mỗi người trong cuộc sống, thông thường người giàu có cơ hội lựa chọn nhiều hơn, người nghèo có cơ hội lựa chọn ít hơn.” (Trần Đình Thìn, 2018) Thực tế cho thấy có sự không thống nhất về quan điểm, khái niệm và đối với từng quốc gia khác nhau sẽ có chuẩn mực đánh giá khác nhau. Vì thế, trên cơ sở thống nhất chung về mặt định tính, mỗi quốc gia, mỗi vùng lãnh thổ, mỗi địa phương cần phải xác định thước đo mức nghèo đói của quốc gia, lãnh thổ, địa phương mình. Chuẩn nghèo tại Việt Nam Ở Việt Nam đói và nghèo thường được chia ra làm hai khái niệm riêng biệt: Nghèo được hiểu là: “Tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có điều kiện thoả mãn một phần những nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống và có mức sống thấp Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 hơn mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện”.

Người nghèo và hộ nghèo thường xuyên gặp phải khó khăn trong tìm kiếm đủ nhu cầu vật chất cơ bản như lương thực. Do đó, họ không còn đủ thời gian để tìm kiếm các nhu cầu về văn hóa tinh thần khác. Điều này phản ánh rõ tại các vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa, tỷ lệ bỏ học của trẻ em cao, khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế, nhà ở … Phần lớn thu nhập của người dân được sử dụng cho tiêu dùng cơ bản về lương thực. Đói được hiểu là “Tình trạng một bộ phận dân cư nghèo có mức sống dưới mức tối thiểu và thu nhập không đủ đảm bảo nhu cầu và vật chất để duy trì cuộc sống”.

“Sự nghèo khổ, sự bần cùng được biểu hiện là đói, là tình trạng con người không có cái ăn, ăn không đủ lượng dinh dưỡng tối thiểu cần thiết để duy trì sự sống hàng ngày và không đủ sức để lao động, để tái sản xuất sức lao động. Về mặt năng lượng, nếu trong một ngày, con người chỉ được thỏa mãn mức 1500calo/ ngày thì đó là thiếu đói, dưới mức đó là đói gay gắt. Đó là các hộ dân cư hàng năm thiếu ăn, đứt bữa từ 1 đến 3 tháng, thường vay mượn cộng đồng và thiếu khả năng chi trả. Giá trị đồ dùng trong nhà không đáng kể, nhà ở dốt nát, con thất học, bình quân thu nhập dưới 13kg gạo/người/tháng (tương đương 45.

Đói nghèo ở nước ta, ngoài những đặc điểm xét về phương diện kinh tế, còn có những đặc điểm về phương diện xã hội.” (Lê Thanh Bình, 2018) Nhìn chung, khái niệm nghèo đói được hiểu là “Tình trạng một bộ phận dân cư không có những điều kiện về cuộc sống như ăn, mặc, ở, vệ sinh, y tế, giáo dục, đi lại, quyền được tham gia vào các quyết định của cộng đồng.” Nghèo đói thường được phản ánh dưới ba khía cạnh: + Những nhu cầu cơ bản tối thiểu của con người không được thụ hưởng + Mức sống nhỏ hơn mức bình quân của cộng đồng nơi cư trú. + Không có cơ hội đầy đủ tham gia và tiếp cận váo quá trình phát triển chung của cộng đồng. “Ngưỡng nghèo hay mức nghèo, là mức chi dùng tối thiểu, được xác định như tổng số tiền chi cho giỏ hàng tiêu dùng trong thời hạn nhất định, bao gồm một lượng tối thiểu lương thực thực phẩm và đồ dùng cá nhân, cần thiết để bảo đảm cuộc sống và sức khỏe một người ở tuổi trưởng thành, và các khoản chi bắt buộc khác.” (Đặng Nguyên Anh, 2015) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Người có tổng thu nhập tương đương với tổng mức chi tiêu dùng cơ bản của người đó được coi là ở ngưỡng nghèo. Tuy nhiên, phải đặt con người trong mối quan hệ của một gia đình để xem xét khi xây dựng chuẩn nghèo, do vậy khái niệm hộ nghèo cần được luận giải.

Có thể hiểu, “hộ nghèo là các hộ có thu nhập bình quân tính theo đầu người nằm dưới giới hạn nghèo”. Hoặc theo đánh giá chung của nhiều nước, “hộ nghèo là hộ có thu nhập dưới 1/3 mức trung bình của xã hội”. Với quan niệm này, tại mỗi quốc gia, khi trình độ kinh tế và thu nhập có sự khác biệt thì quan niệm về mức độ đói nghèo cũng khác nhau. Như vậy, “quy mô nghèo đói của một vùng, một quốc gia được xác định bằng tỉ lệ số hộ nghèo đói trên tổng số hộ dân cư thuộc vùng hoặc quốc gia đó.

Ngưỡng nghèo thường được luật hóa trong các quy định của hầu hết các quốc gia trên thế giới. Ngưỡng nghèo tại các quốc gia đang phát triển cao hơn nhiều so với các quốc gia phát triển. Như vậy, có nhiều quan niệm khác nhau về nghèo đói hay nghèo khổ, nguyên nhân là chưa có một tiêu chuẩn chung về nghèo đói cho tất cả các quốc gia, các vùng địa lý khác nhau. “Đói nghèo là một khái niệm động, nó còn thay đổi theo thời gian và không gian để định nghĩa ngày càng hoàn thiện hơn.” Ở nước ta, các cơ quan trong nước và quốc tế đã đưa ra những chuẩn mực để xác định tình hình nghèo đói khi có chủ trương xóa đói giảm nghèo.

Từ năm 2015 trở về trước, Việt Nam chủ yếu xác định chuẩn nghèo theo chỉ tiêu thu nhập bình quân đầu người theo tháng hoặc theo năm. Chỉ tiêu này được tính bằng giá trị hoặc bằng hiện vật quy đổi, thường lấy lương thực quy thóc để đánh giá. Ngoài ra còn một số chỉ tiêu chế độ dinh dưỡng (calo/người), mức chi nhà ở, chi ăn mặc, chi tư liệu sản xuất, điều kiện học tập, điều kiện chữa bệnh, đi lại. Các tiêu chí đánh giá nghèo khác như chỉ số phát triển con người (HDI), Chỉ số hành tinh hạnh phúc (HPI) cũng đã được sử dụng, nhưng chủ yếu là sử dụng trong các công trình nghiên cứu kinh tế xã hội hoặc tính toán trên phạm vi quốc gia để xác định mức độ phát triển trong so sánh với các nước khác trên thế giới.

Tại Việt Nam, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội là cơ quan được Chính phủ giao nhiệm vụ chủ trì thực hiện việc điều tra, khảo sát các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.