Luận văn thạc sĩ giảm nghèo bền vững trên địa bàn xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên

Luận văn phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp giảm nghèo bền vững tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2018-2020, tầm nhìn 2025.

• Tác giả: Nguyễn Kỳ Nam
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thị Thùy Linh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giảm nghèo bền vững trên địa bàn xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan giảm nghèo bền vững tại xã Lương Phú

Giảm nghèo bền vững là mục tiêu chiến lược trong phát triển kinh tế nông thôn. Tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, công tác này đóng vai trò then chốt trong ổn định trật tự xã hội. Xã Lương Phú có vị trí địa lý thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp và dịch vụ thương mại. Tuy nhiên, địa phương vẫn đối mặt với nhiều rào cản nội tại. Một bộ phận người dân thiếu vốn sản xuất. Trình độ canh tác của nhiều hộ nghèo còn lạc hậu. Năng suất lao động chưa đồng đều giữa các thôn xóm. Chương trình giảm nghèo đa chiều được áp dụng đồng bộ trên toàn xã. Chính quyền cơ sở chú trọng hỗ trợ nguồn lực có địa chỉ cụ thể. Các tiêu chí giảm nghèo không chỉ đo lường bằng thu nhập đơn thuần. Địa phương theo dõi chặt chẽ khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, nước sạch và thông tin. Công tác giảm nghèo hướng tới việc trang bị sinh kế độc lập cho từng gia đình. Người dân cần tự chủ vươn lên thay vì trông chờ vào trợ cấp. Tinh thần tự lực kết hợp chính sách công tạo động lực phát triển mới. Xã Lương Phú từng bước xây dựng nông thôn mới phồn vinh.

1.1. Khái niệm và bản chất của giảm nghèo bền vững

Giảm nghèo bền vững biểu thị trạng thái người dân thoát nghèo lâu dài. Thu nhập bình quân đầu người vượt chuẩn nghèo quốc gia theo từng thời kỳ. Người dân không rơi trở lại cảnh nghèo khó khi gặp thiên tai hay dịch bệnh. Bản chất của quá trình này nằm ở năng lực tự sinh kế. Hộ gia đình nghèo được tiếp cận cơ hội học nghề và vay vốn ưu đãi. Các hộ chủ động tìm kiếm việc làm và mở rộng quy mô sản xuất. Giảm nghèo đa chiều còn giải quyết tình trạng thiếu hụt dịch vụ y tế, giáo dục và nhà ở. Cơ sở hạ tầng nông thôn được nâng cấp nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi. Năng lực nội sinh là chìa khóa duy trì thành quả an sinh xã hội.

1.2. Bối cảnh kinh tế xã hội tại xã Lương Phú

Xã Lương Phú là một xã trung du thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Đời sống cư dân phụ thuộc lớn vào canh tác lúa, rau màu và chăn nuôi gia cầm. Cơ cấu kinh tế địa phương đang chuyển dịch tích cực sang tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ. Hệ thống giao thông liên xóm được bê tông hóa tạo điều kiện giao thương hàng hóa. Tuy vậy, diện tích đất nông nghiệp bình quân đầu người có xu hướng giảm dần. Sự biến đổi thất thường của thời tiết ảnh hưởng tiêu cực đến sản lượng mùa màng. Ngoài ra, chi phí vật tư nông nghiệp tăng cao tạo áp lực lớn lên đời sống nông dân. Công tác giảm nghèo đòi hỏi những bước đi cụ thể, vững chắc.

II. Thực trạng giảm nghèo bền vững tại xã Lương Phú

Trong giai đoạn vừa qua, công tác giảm nghèo tại xã Lương Phú đạt nhiều chuyển biến rõ rệt. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo giảm đều qua các năm. Hạ tầng nông thôn như trạm y tế, trường học và đường liên thôn được kiên cố hóa. Đời sống vật chất lẫn tinh thần của nhân dân từng bước cải thiện. Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố thiếu bền vững. Số hộ cận nghèo có nguy cơ tái nghèo còn chiếm tỷ trọng đáng kể. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ nguồn sinh kế bấp bênh và thiếu tính ổn định. Đa số lao động nghèo chỉ làm công việc thời vụ giản đơn. Trình độ học vấn và tay nghề chuyên môn của nhóm này còn hạn chế. Nhiều gia đình thiếu vốn để đầu tư mở rộng chuồng trại chăn nuôi. Khi dịch bệnh gia súc hoặc ốm đau bất ngờ xảy ra, nguồn tài chính hộ gia đình lập tức suy kiệt. Bên cạnh đó, tư tưởng trông chờ ỷ lại vào chính sách bảo trợ xã hội vẫn tồn tại ở một số hộ. Việc tiếp cận thị trường tiêu thụ nông sản sạch còn gặp nhiều trở ngại do thiếu chuỗi liên kết giá trị. Những rào cản này làm chậm tiến trình giảm nghèo chung.

2.1. Phân tích các chiều thiếu hụt cơ bản của hộ nghèo

Chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều phản ánh chân thực mức độ thiếu thốn của người dân xã Lương Phú. Chiều thiếu hụt lớn nhất nằm ở tiêu chí bảo hiểm y tế và dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Một số người già và đối tượng yếu thế chưa có thẻ bảo hiểm tự nguyện. Tiếp theo là chỉ tiêu về chất lượng nhà ở và nước sinh hoạt hợp vệ sinh. Dù tỷ lệ nhà kiên cố tăng cao, nhiều hộ cận nghèo vẫn sống trong nhà bán kiên cố xuống cấp. Khả năng tiếp cận thông tin qua internet và thiết bị thông minh chưa đồng bộ giữa các xóm vùng sâu. Việc thiếu hụt đa chiều khiến người nghèo dễ bị tổn thương trước các biến động tiêu cực từ môi trường sống.

2.2. Những rào cản nội tại và thách thức khách quan

Rào cản nội tại lớn nhất là tâm lý an phận của một bộ phận người dân địa phương. Nguồn nhân lực tại chỗ chủ yếu là người lớn tuổi và lao động phụ nữ. Thanh niên có xu hướng đi làm công nhân tại các khu công nghiệp lân cận, gây thiếu hụt lao động nông nghiệp chất lượng. Về mặt khách quan, biến động giá cả thị trường và dịch bệnh vật nuôi luôn là mối đe dọa thường trực. Dịch tả lợn châu Phi từng làm cạn kiệt tài sản của nhiều hộ chăn nuôi quy mô nhỏ. Nguồn ngân sách hỗ trợ giảm nghèo từ cấp trên còn phân tán, chưa tạo đột phá lớn. Công tác phối hợp giữa các tổ chức đoàn thể cơ sở đôi lúc thiếu tính nhịp nhàng.

III. Giải pháp giảm nghèo bền vững tại xã Lương Phú

Để đạt mục tiêu giảm nghèo bền vững, chính quyền xã Lương Phú cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp. Thứ nhất, ưu tiên chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi theo hướng hàng hóa tập trung. Khuyến khích người dân ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Mô hình chăn nuôi an toàn sinh học kết hợp trồng cây ăn quả mang lại giá trị kinh tế cao. Thứ hai, tạo điều kiện thuận lợi cho hộ nghèo tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính sách. Ngân hàng Chính sách xã hội cần đơn giản hóa thủ tục giải ngân và giám sát chặt chẽ mục đích vay vốn. Thứ ba, đẩy mạnh đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp. Xã cần chủ động liên kết với các trường nghề và khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Đào tạo nghề nông nghiệp chất lượng cao song hành cùng bồi dưỡng kỹ năng công nghiệp. Thứ tư, hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng thiết yếu phục vụ sản xuất và dân sinh. Nâng cấp đường nội đồng và kênh mương tưới tiêu giúp giảm chi phí canh tác. Cuối cùng, tăng cường công tác tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức vươn lên thoát nghèo của người dân. Tránh tình trạng trông chờ, ỷ lại vào chính sách bảo trợ xã hội.

3.1. Phát triển mô hình sinh kế và chuỗi liên kết sản xuất

Phát triển mô hình sinh kế bền vững giữ vai trò quyết định trong việc ổn định đời sống nông dân. Xã Lương Phú cần thành lập các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới. Các hợp tác xã này đảm nhận vai trò cung ứng vật tư đầu vào và bao tiêu nông sản đầu ra. Nông dân được hướng dẫn quy trình trồng trọt VietGAP và chăn nuôi khép kín. Việc liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp tiêu thụ tạo đầu ra vững chắc cho nông sản địa phương. Mô hình này giúp loại bỏ khâu trung gian, gia tăng lợi nhuận cho hộ nghèo. Đồng thời, địa phương cần phát triển các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống để tận dụng lao động nông nhàn.

3.2. Đổi mới chính sách tín dụng và trợ giúp kỹ thuật

Vốn tín dụng chính sách là điểm tựa tài chính then chốt cho các hộ nghèo và cận nghèo. Ngân hàng Chính sách xã hội cần nâng hạn mức vay vốn phù hợp với chi phí đầu tư sản xuất hiện tại. Thời hạn vay cần kéo dài tương ứng với chu kỳ sinh trưởng của cây trồng và vật nuôi. Đi đôi với hỗ trợ vốn, cán bộ khuyến nông phải trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật tận vườn. Các buổi tập huấn thực địa giúp người dân nắm vững phương pháp phòng trừ dịch bệnh hiệu quả. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cung cấp vốn và chuyển giao kỹ thuật bảo đảm an toàn dòng vốn vay. Hộ nghèo yên tâm mở rộng sản xuất kinh doanh.

IV. Định hướng giảm nghèo bền vững tại xã Lương Phú

Giảm nghèo bền vững tại xã Lương Phú là một lộ trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì và linh hoạt. Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc kết hợp các nguồn lực xã hội. Chính quyền địa phương cần tiếp tục củng cố bộ máy chỉ đạo và giám sát cơ sở. Việc rà soát danh sách hộ nghèo hàng năm phải bảo đảm tính công khai, minh bạch và chính xác. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý dữ liệu an sinh xã hội cấp xã. Ứng dụng công nghệ thông tin giúp việc phân bổ nguồn lực hỗ trợ đúng người, đúng thời điểm. Bên cạnh đó, việc nhân rộng các mô hình kinh tế nông nghiệp hiệu quả là chìa khóa then chốt. Bài học từ các hộ làm giàu chính đáng cần được lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng xóm làng. Phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể xã hội. Sự chung tay của toàn thể cộng đồng giúp tạo lưới an sinh vững chắc cho người yếu thế. Xã Lương Phú hoàn toàn có thể duy trì thành quả xóa đói giảm nghèo lâu dài. Mục tiêu đưa địa phương trở thành điểm sáng kinh tế nông thôn mới của huyện Phú Bình sẽ sớm thành hiện thực.

4.1. Ứng dụng công nghệ số vào quản lý dữ liệu hộ nghèo

Ứng dụng chuyển đổi số giúp nâng cao tính minh bạch trong chính sách an sinh xã hội. Cán bộ xã Lương Phú sử dụng phần mềm cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để theo dõi biến động hộ nghèo. Mọi thông tin về thu nhập, bảo hiểm y tế và điều kiện nhà ở đều được số hóa kịp thời. Quá trình xét duyệt hộ nghèo diễn ra nhanh chóng, giảm thiểu tối đa sai sót và tiêu cực. Người dân có thể tra cứu và phản hồi ý kiến trực tiếp qua các cổng thông tin điện tử cơ sở. Dữ liệu số chính xác là căn cứ khoa học vững chắc để cấp ủy ban hành chính sách hỗ trợ kịp thời.

4.2. Xây dựng môi trường xã hội hóa công tác giảm nghèo

Xã hội hóa công tác an sinh xã hội là giải pháp phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân. Xã Lương Phú cần kêu gọi sự tham gia tích cực từ các doanh nghiệp, nhà hảo tâm và con em xa quê. Quỹ Vì người nghèo cần được mở rộng nhằm hỗ trợ xây nhà đại đoàn kết và trao học bổng hiếu học. Phong trào tương thân tương ái tại các xóm tạo mạng lưới đỡ đầu cụ thể cho từng hộ neo đơn. Sự giúp đỡ kịp thời về cả vật chất lẫn tinh thần tiếp thêm động lực cho người nghèo vươn lên. Kết hợp nguồn lực nhà nước với sức mạnh nhân dân bảo đảm thành quả xóa nghèo bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2010, toàn xã Lương Phú ghi nhận 253 hộ nghèo và cận nghèo, chiếm tới 24,3% trên tổng số hộ dân, phản ánh rõ nét thực trạng khó khăn của một xã trung du miền núi thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Sau một thập kỷ nỗ lực kiên trì của chính quyền địa phương và nhân dân, đến năm 2020, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm xuống chỉ còn 2,76% tương ứng với 31 hộ, và hộ cận nghèo chiếm 2,04% tương ứng với 23 hộ trên tổng số 1124 hộ dân toàn xã. Mặc dù công tác giảm nghèo đạt bước tiến vượt bậc, xã Lương Phú vẫn đứng trước nhiều nguy cơ tái nghèo do xuất phát điểm kinh tế thuần nông, hạ tầng liên thôn chưa hoàn thiện và nguồn lực cán bộ quản lý còn mỏng. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá thực trạng giảm nghèo theo chuẩn tiếp cận đa chiều giai đoạn 2018-2020, nhận diện các rào cản nội tại và đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm thực hiện giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025. Về phạm vi nghiên cứu, đề tài được triển khai tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên; dữ liệu thứ cấp được tổng hợp trong giai đoạn 2018-2020 kết hợp khảo sát thực địa sơ cấp năm 2021. Ý nghĩa của luận văn thể hiện ở việc lượng hóa chuẩn xác các chỉ số thiếu hụt an sinh xã hội tại cơ sở, cung cấp cơ sở khoa học để chính quyền địa phương kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 1,5% vào năm 2025, đồng thời thiết lập mạng lưới an sinh vững chắc giúp người dân chủ động thích ứng trước các biến cố kinh tế và thiên tai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết về nghèo đói tuyệt đối và nghèo đói tương đối theo chuẩn mực quốc tế của UNDP và Từ điển Xã hội học Oxford, xác định nghèo đói không chỉ là sự thiếu hụt đơn thuần về thu nhập mà còn là tình trạng bị tước đoạt các cơ hội thụ hưởng phúc lợi xã hội tối thiểu. Đề tài tích hợp khung phân tích nghèo đa chiều được quy định tại Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ cho giai đoạn 2016-2020 và cập nhật tinh thần Nghị định số 07/2021/NĐ-CP cho giai đoạn 2022-2025. Theo đó, chuẩn nghèo khu vực nông thôn được xác lập kép qua hai tiêu chí: mức thu nhập bình quân đầu người từ 700.000 đồng/tháng trở xuống trong giai đoạn 2016-2020, nâng lên 1.500.000 đồng/tháng giai đoạn 2022-2025, cùng mức độ thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Hệ thống khái niệm chủ đạo bao gồm: nghèo thu nhập, nghèo đa chiều, giảm nghèo bền vững và khả năng chống chịu rủi ro sinh kế. Luận văn quán triệt định hướng từ Nghị quyết số 80/NQ-CP và Nghị quyết số 30a/NQ-CP, khẳng định giảm nghèo bền vững là trạng thái người dân đạt được mức sống cao hơn chuẩn nghèo và duy trì vững chắc thành quả đó ngay cả khi gặp phải các cú sốc bất lợi trong đời sống.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống từ các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội, báo cáo tổng kết Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2018-2020 của Ủy ban nhân dân xã Lương Phú, Ủy ban nhân dân huyện Phú Bình và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Thái Nguyên. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế từ tháng 5 đến tháng 6 năm 2021 với 02 nhóm đối tượng: nhóm 15 cán bộ chuyên trách công tác giảm nghèo gồm 08 cán bộ cấp xã và 07 cán bộ chỉ đạo cấp huyện; nhóm 54 hộ gia đình gồm toàn bộ 23 hộ nghèo và 31 hộ cận nghèo trên địa bàn xã tại thời điểm năm 2020. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với nhóm hộ nghèo và cận nghèo nhằm loại bỏ hoàn toàn sai số chọn mẫu, giúp phản ánh trọn vẹn hiện trạng đời sống cư dân, kết hợp chọn mẫu có chủ đích đối với đội ngũ cán bộ để ghi nhận các góc nhìn quản lý chuyên sâu. Phương pháp xử lý dữ liệu bao gồm phân tổ thống kê, thống kê mô tả và so sánh tương đối, tuyệt đối trên bảng tính số liệu nhằm nhận diện quy luật vận động của các chỉ tiêu qua thời gian. Thang đo Likert 5 bậc được sử dụng để lượng hóa các đánh giá định tính về hiệu quả chính sách và mức độ tác động của các yếu tố ngoại cảnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ hộ nghèo tại xã Lương Phú ghi nhận sự suy giảm ấn tượng từ 24,3% năm 2010 xuống còn 2,76% vào năm 2020 tương ứng 31 hộ nghèo, trong khi tỷ lệ hộ cận nghèo đạt 2,04% tương ứng 23 hộ trên tổng số 1124 hộ dân toàn địa bàn. Tỷ lệ giảm nghèo bình quân hàng năm đạt trên 2%, cho thấy quyết tâm chính trị mạnh mẽ của địa phương trong việc triển khai các chương trình an sinh.

Thứ hai, mức thu nhập của các hộ sau khi thoát nghèo vẫn nằm sát ngưỡng chuẩn nghèo, chủ yếu dao động trong khoảng 750.000 đến 900.000 đồng/người/tháng. Đáng chú ý, có tới khoảng 70% số hộ nghèo và cận nghèo được khảo sát vẫn đang chịu sự thiếu hụt từ 1 đến 2 chiều dịch vụ xã hội cơ bản, phản ánh thành quả thoát nghèo còn mang tính thời điểm và thiếu tính ổn định lâu dài.

Thứ ba, sự thiếu hụt về tiếp cận thông tin và điều kiện nhà ở an toàn nổi lên như những trở ngại lớn nhất. Số liệu khảo sát thực tế chứng minh có hơn 60% hộ nghèo chưa có kết nối internet hoặc tài sản nghe nhìn đạt chuẩn, đồng thời khoảng 35% hộ gia đình chưa đáp ứng được diện tích nhà ở bình quân tối thiểu theo chuẩn quy định.

Thứ tư, nguồn vốn tín dụng chính sách ưu đãi và kinh phí hỗ trợ hạ tầng Chương trình 135 được phân bổ kịp thời với tỷ lệ giải ngân đạt trên 85% kế hoạch hàng năm giai đoạn 2018-2020. Mặc dù vậy, hiệu quả tạo sinh kế từ nguồn vốn vay chưa cao do các hộ vay vốn còn phân tán, chủ yếu dùng cho mục đích tiêu dùng trước mắt thay vì đầu tư mở rộng chuỗi sản xuất hàng hóa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những rào cản trên bắt nguồn từ cơ cấu kinh tế địa phương vẫn phụ thuộc nặng nề vào trồng trọt, chăn nuôi quy mô nhỏ lẻ, chịu ảnh hưởng tiêu cực từ thời tiết và dịch bệnh. Thêm vào đó, tâm lý bằng lòng, trông chờ vào các khoản bảo trợ của Nhà nước vẫn còn tồn tại ở khoảng 20% đến 30% đối tượng thụ hưởng, làm triệt tiêu động lực tự lực vươn lên. Khi đặt trong sự so sánh với mô hình thành công tại xã Tuấn Đạo, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang và xã Đào Xá, huyện Phú Bình - nơi áp dụng cơ chế luân chuyển bò giống sinh sản và quy trình ba nắm, ba giúp giúp tỷ lệ hộ duy trì mức sống an toàn đạt trên 95% sau thoát nghèo, xã Lương Phú vẫn thiếu các mô hình liên kết hợp tác xã tiêu thụ sản phẩm đầu ra ổn định. Trong công tác quản trị và báo cáo khoa học, các dữ liệu này có thể được biểu đạt trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh nhịp độ giảm hộ nghèo và cận nghèo qua từng năm 2018, 2019, 2020, phối hợp với biểu đồ mạng nhện đa chiều mô tả rõ tỷ lệ phần trăm thiếu hụt của 5 nhóm dịch vụ xã hội cơ bản, từ đó giúp các nhà hoạch định chính sách nắm bắt tức thì những lỗ hổng an sinh để ưu tiên nguồn vốn can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, chuẩn hóa công tác lập kế hoạch và số hóa dữ liệu quản lý hộ nghèo. Ủy ban nhân dân xã Lương Phú chủ trì, phối hợp với Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Phú Bình xây dựng phần mềm cơ sở dữ liệu số theo dõi định kỳ 100% hộ nghèo và cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều mới. Mục tiêu đặt ra là kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân từ 0,3% đến 0,5%/năm, phấn đấu đưa tỷ lệ hộ nghèo toàn xã xuống dưới 1,5% vào năm 2025, triển khai cao điểm từ quý I năm 2022 đến hết năm 2023.

Hai là, quy hoạch lại không gian sản xuất nông nghiệp và nhân rộng mô hình sinh kế luân chuyển. Hội Nông dân xã cùng Trạm Khuyến nông huyện đảm trách phân chia 03 tiểu vùng sản xuất gồm vùng đồi, vùng trũng và vùng đất bằng nhằm bố trí giống cây trồng, vật nuôi năng suất cao. Triển khai mô hình nuôi bò sinh sản luân chuyển cho 100% hộ nghèo có lao động, hướng đến mục tiêu nâng thu nhập bình quân của nhóm hộ thụ hưởng tăng từ 15% đến 20% mỗi năm trong giai đoạn 2022-2024.

Ba là, gắn kết đào tạo nghề nông thôn với thị trường lao động công nghiệp. Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp huyện Phú Bình kết hợp với Đoàn Thanh niên xã và các doanh nghiệp tại các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên mở từ 02 đến 03 lớp bồi dưỡng kỹ thuật mỗi năm. Chỉ tiêu đào tạo đạt 50 đến 70 lao động nông thôn hàng năm, cam kết trên 80% học viên có việc làm ổn định với mức lương từ 6 đến 8 triệu đồng/tháng từ năm 2022 đến 2025.

Bốn là, tăng cường hoạt động kiểm tra, giám sát độc lập và đổi mới phương thức truyền thông. Ban Chỉ đạo giảm nghèo xã phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã tổ chức thanh tra, giám sát thực địa định kỳ 02 lần/năm tại 100% các xóm. Song song đó, tổ chức tuyên truyền biểu dương các hộ gia đình điển hình làm kinh tế giỏi nhằm xóa bỏ dứt điểm tư tưởng ỷ lại trước năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý nhà nước và chuyên viên an sinh xã hội: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp xã, chuyên viên Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Phú Bình và các địa phương có điều kiện tương đồng có thể vận dụng trực tiếp quy trình rà soát đa chiều, công thức điều phối ngân sách Chương trình 135 và quy chế kiểm tra liên ngành vào công tác quản lý địa phương.

Thứ hai, giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản lý kinh tế và Phát triển nông thôn: Công trình là nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu định lượng cấp cơ sở, tiêu biểu là kỹ thuật điều tra toàn bộ 54 hộ gia đình nghèo và cận nghèo, cung cấp dẫn chứng thực nghiệm phong phú phục vụ giảng dạy và viết luận văn học thuật.

Thứ ba, ban chấp hành các tổ chức đoàn thể như Hội Nông dân, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên: Những người trực tiếp phụ trách các chương trình ủy thác vay vốn chính sách có thể ứng dụng bài học mô hình ba nắm, ba giúp để theo sát hội viên, hỗ trợ tạo việc làm gia công tại chỗ và hướng dẫn quản lý tài chính hộ gia đình hiệu quả.

Thứ tư, doanh nghiệp nông nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức phi chính phủ: Các đơn vị phát triển cộng đồng có thể khai thác các chỉ số phân tích thiếu hụt đa chiều trong luận văn để thiết kế các dự án viện trợ sinh kế, hỗ trợ thiết bị lọc nước sạch, tài trợ công trình vệ sinh hoặc xây dựng chuỗi cung ứng nông sản bao tiêu tại chỗ cho người dân.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đã căn cứ vào những tiêu chuẩn pháp lý nào để đánh giá nghèo đa chiều tại địa phương? Nghiên cứu áp dụng chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2016-2020 theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và bổ sung định hướng từ Nghị định số 07/2021/NĐ-CP. Khung đo lường này xem xét đồng thời mức thu nhập bình quân từ 700.000 đồng/người/tháng trở xuống tại nông thôn và sự thiếu hụt từ 03 chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản về y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin.

Tỷ lệ hộ nghèo tại xã Lương Phú đã chuyển biến như thế nào qua các giai đoạn? Trong thập kỷ từ năm 2010 đến 2020, số lượng hộ nghèo và cận nghèo tại xã Lương Phú đã sụt giảm vượt bậc từ 24,3% tương ứng 253 hộ xuống còn 2,76% hộ nghèo tương ứng 31 hộ và 2,04% hộ cận nghèo tương ứng 23 hộ trên tổng thể 1124 hộ dân. Kết quả này chứng minh hiệu quả tích cực từ các chương trình mục tiêu quốc gia được địa phương lồng ghép.

Quy mô mẫu khảo sát sơ cấp trong nghiên cứu được xác định theo phương thức nào? Tác giả đã triển khai khảo sát toàn bộ 54 hộ gia đình gồm 23 hộ nghèo và 31 hộ cận nghèo của xã Lương Phú vào tháng 5 và tháng 6 năm 2021, kết hợp phỏng vấn sâu 15 cán bộ chuyên trách gồm 08 cán bộ cấp xã và 07 cán bộ cấp huyện. Phương pháp điều tra toàn bộ giúp loại trừ hoàn toàn sai số chọn mẫu, đem lại bức tranh chân thực nhất về đời sống cư dân.

Vì sao các hộ gia đình mới thoát nghèo tại xã Lương Phú vẫn đối diện nguy cơ tái nghèo rất cao? Thu nhập của các hộ mới thoát nghèo phần lớn vẫn nằm mấp mé chuẩn nghèo từ 750.000 đến 900.000 đồng/người/tháng. Bên cạnh đó, có tới khoảng 70% số hộ vẫn còn thiếu hụt từ 1 đến 2 tiêu chí an sinh xã hội cơ bản. Khi đối mặt với biến cố sức khỏe, dịch bệnh chăn nuôi hoặc rủi ro mùa vụ, các hộ này rất dễ rơi trở lại vào nhóm hộ nghèo.

Mô hình sinh kế nông nghiệp nào được khuyến nghị ưu tiên nhân rộng tại xã Lương Phú? Luận văn đề xuất nhân rộng mô hình hỗ trợ chăn nuôi bò giống sinh sản luân chuyển học tập từ kinh nghiệm xã Tuấn Đạo. Mỗi hộ nghèo được cấp một bò giống mẹ trong thời gian 03 năm, sau khi bò sinh lứa bê đầu tiên sẽ bàn giao bê con cho hộ nghèo tiếp theo, qua đó tạo đòn bẩy tự sinh kế giúp các hộ nâng cao thu nhập ổn định trên 15%/năm.

Kết luận

• Thứ nhất, công trình đã ghi nhận thắng lợi rõ nét của công tác giảm nghèo tại xã Lương Phú khi giảm tỷ lệ hộ nghèo từ mức 24,3% năm 2010 xuống còn 2,76% vào năm 2020 trên tổng số 1124 hộ dân toàn xã.
• Thứ hai, nghiên cứu đã nhận diện chính xác tính chất bấp bênh của kết quả giảm nghèo khi phần lớn cư dân có mức thu nhập mấp mé chuẩn nghèo và khoảng 70% hộ vẫn thiếu hụt các chỉ số an sinh cơ bản.
• Thứ ba, luận văn đóng góp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác thông qua việc khảo sát toàn bộ 54 hộ nghèo, cận nghèo và 15 cán bộ chuyên trách, tạo nền tảng vững chắc cho việc hoạch định chính sách địa phương.
• Thứ tư, tác giả đề xuất gói giải pháp 04 nhóm can thiệp mang tính hành động cao từ quy hoạch vùng sản xuất, chuyển giao sinh kế bò giống đến đào tạo nghề, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 1,5% năm 2025.
• Thứ năm, nghiên cứu thiết lập cơ chế kiểm tra định kỳ 02 lần/năm gắn liền với việc đổi mới truyền thông nhằm xóa bỏ triệt để tâm lý trông chờ ỷ lại của một bộ phận người dân.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là hoàn thiện phương pháp luận đánh giá giảm nghèo đa chiều sát hợp với thực tế nông thôn trung du miền núi. Về lộ trình tiếp theo, các giải pháp cần được cụ thể hóa vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của xã Lương Phú từ năm 2022, tổ chức đánh giá tiến độ định kỳ năm 2023 và tổng kết giai đoạn vào năm 2025. Lãnh đạo chính quyền huyện Phú Bình và xã Lương Phú cần nhanh chóng thể chế hóa các giải pháp được đề xuất nhằm biến mục tiêu giảm nghèo bền vững thành hiện thực đời sống cho người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về giảm nghèo bền vững. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng giảm nghèo bền vững ở xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2018-2020 Chương 4: Giải pháp giảm nghèo bền vững trên địa bàn xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG 1. Cơ sở lý luận về giảm nghèo bền vững 1. Khái niệm về nghèo và chuẩn nghèo ở Việt Nam 1.

Khái niệm về nghèo Nghèo là một thực trạng của quá trình phát triển inh tế, xã hội, nó hiện hữu trong cuộc sống như một yếu tố lịch sử, có thể sinh ra, tồn tại, phát triển và cũng có thể mất đi ở mỗi con người, mỗi gia đình, mỗi quốc gia hay mỗi xã hội. hông có một định nghĩa chung về nghèo, hái niệm nghèo được dùng rất lâu trên thế giới để chỉ tình trạng của một nhóm người trong xã hội hông có hả năng được hưởng “một cái gì đó” ở mức độ tối thiểu cần thiết, tuy nhiên quan niệm nghèo chỉ mang tính chất tương đối bởi vì nó phụ thuộc vào điều iện hông gian, địa lý, điều iện phát triển inh tế - xã hội của từng vùng, từng địa phương, từng quốc gia. * Quan niệm của các tổ chức và chuyên gia quốc tế về đói, nghèo Tổ chức UNDP đã đưa ra những định nghĩa về nghèo (Trần Thị Hằng, 2000), như sau: - Sự nghèo hổ của con người: Thiếu những quyền cơ bản của con người như biết đọc, biết viết và được nuôi dưỡng tạm đủ. - Sự nghèo hổ về tiền tệ: Thiếu thu nhập tối thiểu thích đáng và hả năng chi tiêu tối thiểu.

- Sự nghèo hổ chung: Mức độ nghèo m nghiêm trọng hơn được xác định như hông có hả năng thỏa mãn những nhu cầu lương thực và phi lương thực chủ yếu, những nhu cầu này đôi hi được xác định hác nhau ở nước này hay nước hác. Trên thế giới có nhiều khái niệm khác nhau về nghèo, thường được nhắc đến là “nghèo tuyệt đối” và “nghèo tương đối”. 6 * Theo nghĩa tuyệt đối, “nghèo khổ là một trạng thái mà các cá nhân thiếu những nguồn lực thiết yếu để có thể tồn tại” (Từ điển Xã hội học Oxford). Quan niệm này phản ánh những phúc lợi kinh tế mà người nghèo nhận được về mặt tuyệt đối, chưa tính đến các phúc lợi xã hội hác được phân phối cho người nghèo.

Tức là, ranh giới nghèo khổ được phản ánh thông qua chỉ tiêu mức sống tối thiểu, thể hiện mức độ nghèo trong thời gian nhất định của một tầng lớn dân cư. hi các điều kiện và chính sách phát triển kinh tế thay đổi trong ngắn hạn hay dài hạn thì mức độ nghèo khổ cũng thay đổi. Ranh giới nghèo khổ có thể được phản ánh qua mức dinh dưỡng tối thiểu hoặc nhu cầu thực phẩm tối thiểu theo nhu cầu cơ bản của con người. * Theo nghĩa tương đối, “nghèo hổ là tình trạng thiếu hụt các nguồn lực của các cá nhân hoặc nhóm trong tương quan của các thành viên khác trong xã hội, tức là so với mức sống tương đối của họ” (Từ điển Xã hội học Oxford).

Theo quan niệm này tình trạng nghèo hổ phản ánh tình trạng tồn tại một bộ phận dân cư có mức sống thấp hơn mức bình quân của cộng đồng. Quan niệm nghèo hổ theo nghĩa tương đối này được sử dụng trong các nghiên cứu về bất bình đẳng trong phối phối của cải xã hội, phản ánh sự chênh lệch về nguồn lực được phân chia. Quan niệm này cho thấy, mức độ nghèo hổ là một chỉ tiêu động, thay đổi theo thời gian, hông gian và chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Thực tế cho thấy có sự không thống nhất về quan điểm, khái niệm và đối với từng quốc gia khác nhau sẽ có chuẩn mực đánh giá hác nhau.

Vì thế, trên cơ sở thống nhất chung về mặt định tính, mỗi quốc gia, mỗi vùng lãnh thổ, mỗi địa phương cần phải xác định thước đo mức nghèo đói của quốc gia, lãnh thổ, địa phương mình. Theo thời gian, quan niệm về nghèo hổ được thay đổi và có sự hác nhau tại các địa phương hác nhau. Ranh giới nghèo hổ hay hông nghèo hổ được phản ánh thông qua mức độ thụ hưởng và thỏa mãn các nhu cầu 7 cơ bản của con người. Ranh giới này cũng có sự biến động theo thời gian, nhưng điểm cốt lõi vẫn là nhu cầu cơ bản của con người.

Nếu nhu cầu cơ bản của con người được thỏa mãn thì hông nghèo hổ, và ngược lại. Dựa trên những quan niệm về nghèo đói của các cá nhân và tổ chức trong và ngoài nước, tác giả đưa ra nhận định: Nghèo là tình trạng của một bộ phận cư dân nghèo có mức sống dưới mức tối thiểu và thu nhập hông đủ đảm bảo nhu cầu về vật chất để duy trì cuộc sống. Đó là những hộ thiếu ăn từ 1 đến 2 tháng, thường vay mượn của cộng đồng và thiếu khả năng chi trả cho cộng đồng. Chuẩn nghèo tại Việt Nam Chuẩn nghèo là thước đo (hay tiêu chí) nhằm xác định ai là người nghèo (hoặc hông nghèo) để thực hiện các chính sách hỗ trợ giảm nghèo của nhà nước nhằm bảo đảm công bằng trong thực hiện các chính sách giảm nghèo.

Căn cứ vào mức sống thực tế các địa phương, trình độ phát triển KT – XH, từ năm 1993 đến năm 2015, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã 6 lần công bố tiêu chuẩn cụ thể cho hộ nghèo. Các tiêu chí này thay đổi theo thời gian cùng với sự thay đổi mặt bằng thu nhập quốc gia. Các chuẩn nghèo của Bộ LĐTB&XH ban đầu được quy đổi ra thóc, nhưng từ năm 2005 được tính theo phương pháp tiếp cận dựa vào Chi phí cho những Nhu cầu Cơ bản đa dạng hơn. Theo đề án giảm nghèo đa chiều của Bộ Lao động TB&XH trong từng giai đoạn chuẩn nghèo qua các giai đoạn cụ thể như sau: 1.

Chuẩn nghèo 1993-1995: “Hộ đói là hộ bình quân thu nhập đầu người quy theo gạo/tháng dưới 13 g đối với thành thị, dưới 8 g đối với khu vực nông thôn. Hộ nghèo là hộ có thu nhập bình quân đầu người quy theo gạo/tháng dưới 20 g đối với thành thị, dưới 15 g đối với khu vực nông thôn. Chuẩn nghèo 1995-1997: “Hộ đói là hộ có mức thu nhập bình quân một người trong hộ một tháng quy ra gạo dưới 13kg, tính cho mọi vùng. Hộ 8 nghèo là hộ có thu nhập dưới các mức sau: Nếu vùng nông thôn miền núi, hải đảo là vùng dưới 15 g/người/tháng.

Vùng nông thôn, đồng bằng, trung du là dưới 20 g/người/tháng. Vùng thành thị là dưới 25 g/người/tháng. Chuẩn nghèo 1997-2000: “Hộ đói là hộ có mức thu nhập bình quân một người trong hộ một tháng quy ra gạo dưới 13 g, tương đương 45 ngàn đồng (giá năm 1997, tính cho mọi vùng). Hộ nghèo là hộ có thu nhập tùy theo từng vùng ở các mức tương ứng như sau.

Vùng nông thôn miền núi, hải đảo: dưới 15 g/người/tháng (tương đương 55 ngàn đồng). Vùng nông thôn, đồng bằng, trung du: dưới 20 g/người/tháng (tương đương 70 ngàn đồng). Vùng thành thị: dưới 25 g/người/tháng (tương đương 90 ngàn đồng).” Giai đoạn 2001-2005: “Hộ nghèo là hộ có thu nhập tùy theo từng vùng ở các mức tương ứng như sau. Vùng nông thôn miền núi, hải đảo là 80.000 đồng/người/tháng.

Vùng nông thôn đồng bằng là 100.000 đồng/người/tháng. Vùng thành thị: 150.000 đồng/người/tháng. Giai đoạn 2006-2010: “Quy định những người có mức thu nhập sau được xếp vào nhóm hộ nghèo. Thu nhập bình quân đầu người đối với khu vực nông thôn là dưới 200.000 đồng/người/tháng.

Thu nhập bình quân đầu người đối với khu vực thành thị là dưới 260.000đồng/người/tháng. Giai đoạn 2011-2015: “Hộ nghèo là hộ có mức thu nhập như sau: Vùng nông thôn, có mức thu nhập từ 400.000 đồng/người/tháng trở xuống. Vùng thành thị, có mức thu nhập từ 500.000 đồng/người/tháng trở xuống. Hộ cận nghèo là họ có mức thu nhập như sau: Vùng nông thôn, có mức thu nhập từ 401.000 đồng/người/tháng.

Vùng thành thị, có mức thu nhập từ 501.000 đồng/người/tháng. Giai đoạn 2016-2020: Ở nước ta, ngày 19/11 năm 2015, Thủ tướng Chính phủ đã ý quyết định số 59/2015/QĐ-TTg về việc ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 – 2020. Quyết định quy rõ các tiêu chí tiếp cận 9 đo lường nghèo đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020; chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có mức sống trung bình áp dụng cho giai đoạn 2016-2020. Theo đó, các tiêu chí tiếp cận đo lường nghèo đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020 gồm tiêu chí về thu nhập, mức độ thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản.

Chuẩn nghèo đa chiều được ban hành ngày 19/11/2015 theo Quyết định 59/QĐ/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ áp dụng cho giai đoạn 2016-2020 “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được đi khám, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa sự không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ của các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng. Nghèo có nghĩa dễ bị bạo hành, phải sống ngoài lề xã hội hoặc trong các điều kiện rủi ro, không được tiếp cận nước sạch và công trình vệ sinh an toàn” (http://www.

Hộ nghèo hu vực nông thôn là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau: (1) Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 700.000 đồng trở xuống; (2) Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Hộ nghèo hu vực thành thị là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau: (1) Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 900.000 đồng trở xuống; (2) Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Hộ cận nghèo hu vực nông thôn là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt dưới 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. 10 Hộ cận nghèo hu vực thành thị là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng và thiếu hụt dưới 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.