Giải quyết yêu cầu về xác định quyền sở hữu tài sản r nquyền sử dụng đất trong khối tài sản chung r nđể thi hành án tại toà án

Giải quyết tranh chấp quyền sở hữu tài sản, quyền sử dụng đất trong khối tài sản chung để thi hành án tại tòa án. Tư vấn thủ tục, quy định pháp luật liên quan.

• Tác giả: Võ Thành Đạt
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Nguyễn Thị Hồng Nhung
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh Trường Đại học Kinh tế - Luật
• Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự
• Đề tài: Giải quyết yêu cầu về xác định quyền sở hữu tài sản, quyền sử dụng đất trong khối tài sản chung để thi hành án tại toà án
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ luật học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: THẨM QUYỀN YÊU CẦU XÁC ĐỊNH QUYỀN SỞ HỮU TÀI SẢN, QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT TRONG KHỐI TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ, CHỒNG ĐỂ THI HÀNH ÁN
• 1.1. Thẩm quyền của Chấp hành viên trong việc yêu cầu Tòa án xác định tài sản chung của vợ, chồng để thi hành án
• 1.2. Thủ tục Chấp hành viên yêu cầu Tòa án xác định tài sản chung của vợ, chồng để thi hành án
• 1.3. Cơ sở xác định tài sản chung để thi hành án dân sự
• 1.4. Thẩm quyền của Chấp hành viên trong việc chủ động xác định tài sản chung của vợ, chồng để thi hành án
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỤ LÝ, GIẢI QUYẾT YÊU CẦU XÁC ĐỊNH QUYỀN SỞ HỮU TÀI SẢN, QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT TRONG KHỐI TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ, CHỒNG ĐỂ THI HÀNH ÁN TẠI TOÀ ÁN
• 2.1. Quy định của pháp luật về thẩm quyền thụ lý, giải quyết yêu cầu tại Toà án
• 2.2. Quy định của pháp luật về thẩm quyền thụ lý yêu cầu tại Toà án
• 2.3. Quy định của pháp luật về thẩm quyền giải quyết yêu cầu tại Toà án
• 2.4. Thực tiễn việc thụ lý, giải quyết yêu cầu tại Toà án
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan về Xác Định Quyền Sở Hữu Tài Sản Chung THA

Bản án, quyết định của Tòa án cần được tôn trọng và chấp hành. Tuy nhiên, không phải lúc nào các bên cũng tự nguyện thi hành. Điều 71 Luật Thi hành án dân sự (THADS) năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) quy định các biện pháp cưỡng chế để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ của người phải thi hành án. Biện pháp cưỡng chế kê biên, xử lý tài sản được Chấp hành viên (CHV) áp dụng phổ biến nhất do nghĩa vụ thi hành án thường liên quan đến tiền bạc. Việc này ảnh hưởng lớn đến quyền sở hữu tài sản, quyền sử dụng đất của người phải thi hành án hoặc người sở hữu chung tài sản. Luật THADS năm 2014 (Điều 74) quy định thủ tục tiền cưỡng chế để xác định, phân chia, xử lý tài sản chung của người phải thi hành án. Tuy nhiên, luật chưa có tiêu chí rõ ràng để xác định tài sản chung trong giai đoạn thi hành án. Trình tự thủ tục tốn nhiều thời gian, đương sự không chủ động bảo vệ quyền lợi, làm giảm hiệu quả của CHV trong việc yêu cầu Tòa án xác định phần quyền sở hữu tài sản, quyền sử dụng đất trong tài sản chung để thi hành án.

1.1. Vai trò của CHV trong Thi hành Án liên quan Tài Sản Chung

CHV có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo thi hành các phán quyết của Tòa án. Pháp luật trao quyền cho CHV được cưỡng chế thi hành án đối với người phải thi hành án có điều kiện nhưng không tự nguyện thi hành. Cưỡng chế là biện pháp mạnh mẽ thể hiện quyền lực của Nhà nước để buộc các chủ thể thực hiện nghĩa vụ. CHV chỉ được cưỡng chế tài sản của người phải thi hành án, không được kê biên tài sản của người không liên quan. Phải đảm bảo quyền lợi của những người liên quan, có căn cứ trước khi xử lý tài sản của người phải THA.

1.2. Tiêu chí Xác Định Tài Sản Chung trong Thi Hành Án

Việc xác định chính xác tài sản chung là yếu tố then chốt trước khi cưỡng chế. Pháp luật yêu cầu CHV phải thông báo cho các bên liên quan trước khi xử lý tài sản của người phải thi hành án. Việc này cho phép các bên khởi kiện, yêu cầu Tòa án phân định lại phần tài sản của người phải thi hành án trong tài sản chung, tránh xâm phạm quyền lợi của người khác. Tài sản riêng của người phải thi hành án được ưu tiên xử lý. Chỉ khi tài sản riêng không đủ hoặc người phải thi hành án yêu cầu, tài sản chung mới được xem xét.

II. Thách Thức khi Xác Định Tài Sản Chung Thi Hành Án Tòa Án

Việc thi hành án liên quan đến tài sản chung còn liên quan đến vai trò của Tòa án trong việc thụ lý, giải quyết tranh chấp liên quan đến tài sản bị cưỡng chế để thi hành án và yêu cầu xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản, phân chia tài sản chung để thi hành án. Các vụ việc liên quan đến tài sản thi hành án được dẫn chiếu đến pháp luật về thi hành án dân sự, bao gồm Luật THADS và các văn bản hướng dẫn. Chưa rõ ai có quyền yêu cầu Tòa án xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng đất, chia tài sản chung. Thực tiễn xét xử đặt ra câu hỏi liệu việc Tòa án thụ lý, giải quyết yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản chung để thi hành án được xem là vụ án dân sự hay việc dân sự.

2.1. Quyền Yêu Cầu Tòa Án Xác Định Quyền Sở Hữu Tài Sản Chung

Một vấn đề quan trọng là xác định ai có quyền yêu cầu Tòa án xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng đất, chia tài sản chung (gọi chung là xác định quyền sở hữu, phân chia tài sản chung). Hiện nay chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể về vấn đề này. Điều này dẫn đến sự thiếu thống nhất trong thực tiễn xét xử. Một số Tòa án xem việc xác định quyền sở hữu tài sản chung để thi hành án là vụ án dân sự, trong khi các Tòa án khác lại xem là việc dân sự.

2.2. Sự Khác Biệt giữa Vụ Án Dân Sự và Việc Dân Sự trong THA

Việc xác định yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản chung để thi hành án là vụ án dân sự hay việc dân sự có ý nghĩa quan trọng trong việc áp dụng thủ tục tố tụng. Vụ án dân sự có thủ tục phức tạp hơn, đòi hỏi nhiều thời gian và chi phí hơn so với việc dân sự. Do đó, việc xác định đúng bản chất của yêu cầu này là cần thiết để đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan và nâng cao hiệu quả của công tác thi hành án.

III. Thủ Tục CHV Yêu Cầu Xác Định Tài Sản Chung Hướng Dẫn Chi Tiết

Điều 9 Luật THADS 2014 quy định Nhà nước khuyến khích đương sự tự nguyện thi hành án. Nếu người phải thi hành án có điều kiện mà không tự nguyện thì bị cưỡng chế. Pháp luật giao cho CHV quyền cưỡng chế để thi hành án khi người phải thi hành án có tài sản nhưng không tự nguyện. Cưỡng chế là công cụ để đảm bảo sự tồn tại của Nhà nước, buộc các chủ thể thực hiện nghĩa vụ theo pháp luật. CHV chỉ được cưỡng chế tài sản của người phải thi hành án, không được kê biên tài sản của người khác. Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với tài sản chung phải chính xác, có căn cứ, CHV phải thông báo cho các bên liên quan trước khi xử lý tài sản.

3.1. Nguyên Tắc Ưu Tiên Xử Lý Tài Sản Riêng khi Thi Hành Án

Thông thường, tài sản riêng của người phải thi hành án được ưu tiên xử lý. Chỉ khi tài sản riêng không đủ, không có, hoặc do chính người phải thi hành án yêu cầu, tài sản chung mới được xem xét. Khoản 1 Điều 46 Luật THADS 2014 quy định người phải thi hành án có điều kiện mà không tự nguyện thì bị cưỡng chế, nhưng phải làm rõ thông tin xác định người này có tài sản chung với người khác mà chưa xác định được phần quyền sở hữu trong khối tài sản chung.

3.2. Quy Trình Yêu Cầu Tòa Án Xác Định Quyền Sở Hữu Tài Sản Chung

Khoản 1 Điều 74 Luật THADS 2014 quy định các hoạt động của CHV từ xác định, phân chia đến xử lý tài sản chung để thi hành án. Thẩm quyền của CHV trong việc yêu cầu Tòa án xác định tài sản chung được giới hạn trong cụm từ “xác định”. Quá trình xác định bắt đầu bằng thông báo của CHV đến người phải thi hành án và các chủ sở hữu chung biết để họ tự thỏa thuận phân chia. Đây là nguyên tắc quan trọng để các chủ sở hữu chung tích cực bảo vệ quyền tài sản của mình.

3.3. Các Bước Cụ Thể trong Thủ Tục Yêu Cầu

Đầu tiên, CHV phải thông báo cho người phải thi hành án và đồng sở hữu biết để họ tự thỏa thuận phân chia hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự. Sau 30 ngày kể từ ngày nhận thông báo mà các bên không thỏa thuận được hoặc thỏa thuận vi phạm quy định thì CHV thông báo cho người được thi hành án để yêu cầu Tòa án giải quyết. Sau 15 ngày mà người được thi hành án không yêu cầu Tòa án giải quyết thì CHV yêu cầu Tòa án xác định phần quyền sở hữu tài sản, phần quyền sử dụng đất của người phải thi hành án trong khối tài sản chung theo thủ tục tố tụng dân sự. Sau khi có kết quả giải quyết của Tòa án, CHV xử lý tài sản theo quyết định của Tòa án.

IV. Cơ Sở Xác Định Tài Sản Chung để Thi Hành Án Dân Sự tại Tòa

Cơ sở xác định tài sản chung là một trong những yếu tố quan trọng để đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan trong quá trình thi hành án. Tòa án cần dựa trên những căn cứ pháp lý rõ ràng và chứng cứ xác thực để xác định phần quyền sở hữu của người phải thi hành án trong khối tài sản chung. Việc xác định này ảnh hưởng trực tiếp đến việc xử lý tài sản để thi hành án và quyền lợi của những người có liên quan.

4.1. Vai Trò Của Chứng Cứ trong Xác Định Tài Sản Chung

Chứng cứ đóng vai trò then chốt trong việc xác định tài sản chung. Các chứng cứ có thể bao gồm: giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, giấy tờ chứng minh nguồn gốc hình thành tài sản, lời khai của các bên liên quan, và các chứng cứ khác có liên quan. Tòa án cần xem xét một cách khách quan, toàn diện các chứng cứ để đưa ra quyết định chính xác.

4.2. Pháp Luật Về Hôn Nhân và Gia Đình trong Xác Định Tài Sản Chung

Luật Hôn nhân và Gia đình có những quy định cụ thể về tài sản chung của vợ chồng. Tòa án cần căn cứ vào các quy định này để xác định tài sản chung được hình thành trong thời kỳ hôn nhân và phần quyền sở hữu của mỗi bên. Các quy định về chia tài sản chung khi ly hôn cũng có thể được áp dụng để tham khảo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc thi hành án dân sự liên quan đến tài sản chung, đặc biệt là quyền sở hữu tài sản và quyền sử dụng đất trong khối tài sản chung của vợ chồng, đang là vấn đề pháp lý phức tạp và có ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của các bên liên quan. Theo Luật Thi hành án dân sự năm 2014, biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản được áp dụng phổ biến nhằm đảm bảo nghĩa vụ thi hành án, tuy nhiên, việc xác định phần quyền sở hữu trong tài sản chung để thi hành án còn nhiều bất cập. Thực tế cho thấy, thời gian giải quyết các yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản chung tại Tòa án thường kéo dài, gây ảnh hưởng đến hiệu quả thi hành án và quyền lợi của người được thi hành án. Luận văn tập trung nghiên cứu việc giải quyết yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản, quyền sử dụng đất trong khối tài sản chung để thi hành án tại Tòa án trên phạm vi toàn quốc từ năm 2016 đến nay, nhằm phân tích các quy định pháp luật hiện hành, thực tiễn áp dụng và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ thẩm quyền của Chấp hành viên và Tòa án trong việc xác định, phân chia tài sản chung, đồng thời nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự, giảm thiểu thời gian và chi phí xã hội phát sinh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi hành án dân sự và tố tụng dân sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: (1) Luật Thi hành án dân sự năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành, trong đó tập trung vào Điều 74 quy định về xác định, phân chia tài sản chung để thi hành án; (2) Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, đặc biệt các quy định về thụ lý, giải quyết việc dân sự và vụ án dân sự liên quan đến tài sản chung. Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: quyền sở hữu tài sản chung, quyền sử dụng đất, tài sản chung của vợ chồng, biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản, thẩm quyền của Chấp hành viên và Tòa án, thủ tục tố tụng dân sự. Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ pháp lý giữa các chủ thể trong quá trình thi hành án, bao gồm người phải thi hành án, người được thi hành án, Chấp hành viên và Tòa án, nhằm phân tích thẩm quyền và quy trình giải quyết yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản chung.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu pháp lý kết hợp thực tiễn, bao gồm: (i) phương pháp so sánh các quy định pháp luật hiện hành để nhận diện bất cập trong việc xác định quyền sở hữu tài sản chung; (ii) phương pháp bình luận án thông qua phân tích các bản án, quyết định của Tòa án về thủ tục giải quyết yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản chung, nhằm làm rõ quan điểm và thực tiễn áp dụng pháp luật; (iii) phương pháp phân tích trường hợp cụ thể (case study) để minh họa các vấn đề pháp lý và thực tiễn; (iv) phương pháp quy nạp để tổng hợp, đúc kết các vấn đề và đề xuất giải pháp. Nguồn dữ liệu chính gồm các văn bản pháp luật hiện hành (Luật Thi hành án dân sự 2014, Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Nghị định số 62/2015/NĐ-CP và Nghị định số 33/2020/NĐ-CP), các bản án, quyết định của Tòa án, tài liệu nghiên cứu học thuật và báo cáo thực tiễn. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các vụ việc, bản án liên quan đến xác định quyền sở hữu tài sản chung để thi hành án trong giai đoạn 2016-2021 trên phạm vi toàn quốc. Phương pháp phân tích tập trung vào phân tích nội dung pháp luật, so sánh, đối chiếu và đánh giá thực tiễn áp dụng nhằm đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thẩm quyền của Chấp hành viên trong việc yêu cầu và chủ động xác định tài sản chung để thi hành án còn nhiều bất cập: Luật Thi hành án dân sự năm 2014 quy định Chấp hành viên có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần quyền sở hữu tài sản chung của người phải thi hành án trong khối tài sản chung, đồng thời có thể chủ động xác định phần quyền sở hữu này. Tuy nhiên, quy trình thực hiện kéo dài với các thời hạn 30 ngày, 15 ngày, gây trì hoãn thi hành án. Ví dụ tại Hà Giang, một vụ việc mất hơn 7 tháng để Tòa án xử lý yêu cầu xác định phần quyền sở hữu tài sản chung.

2. Chưa có tiêu chí rõ ràng về tài sản chung để thi hành án: Hiện nay, chưa có quy định cụ thể về loại tài sản nào được xem là tài sản chung để thi hành án, dẫn đến cách hiểu và áp dụng pháp luật không thống nhất. Luật Dân sự 2015 quy định về sở hữu chung, nhưng chưa được cụ thể hóa trong Luật Thi hành án dân sự.

3. Thực tiễn giải quyết yêu cầu tại Tòa án chưa thống nhất: Qua phân tích 4 vụ việc điển hình, có vụ Tòa án thụ lý và giải quyết theo việc dân sự, có vụ lại theo vụ án dân sự, tùy thuộc vào việc có tranh chấp hay không giữa các chủ thể. Tòa án thường dựa vào yếu tố phản đối hay không phản đối của người phải thi hành án và đồng sở hữu để xác định bản chất vụ việc.

4. Vai trò của Thẩm phán trong việc thụ lý và giải quyết yêu cầu còn chưa rõ ràng: Các quy định pháp luật hiện hành giao trách nhiệm cho Tòa án chung chung, chưa phân định rõ trách nhiệm cá nhân của Thẩm phán trong việc xem xét trả lại đơn, thông báo thụ lý và chuẩn bị xét đơn, dẫn đến thiếu sự nhất quán và trách nhiệm trong thực thi.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các bất cập là do quy định pháp luật còn thiếu cụ thể, chưa đồng bộ giữa Luật Thi hành án dân sự và Bộ luật Tố tụng dân sự, cũng như các văn bản hướng dẫn. Việc quy định thời hạn dài trong thủ tục xác định phần quyền sở hữu tài sản chung làm kéo dài thời gian thi hành án, ảnh hưởng đến quyền lợi của người được thi hành án. So với một số nghiên cứu trước đây, luận văn đã phân tích sâu hơn về vai trò của Chấp hành viên và Tòa án, đồng thời đưa ra các ví dụ thực tế minh họa rõ nét các khó khăn trong thực tiễn. Việc Tòa án chưa thống nhất trong việc thụ lý theo vụ án hay việc dân sự cho thấy cần có hướng dẫn pháp lý rõ ràng hơn để đảm bảo tính nhất quán và hiệu quả trong giải quyết các yêu cầu liên quan đến tài sản chung để thi hành án. Ngoài ra, việc chưa phân định rõ trách nhiệm của Thẩm phán trong các giai đoạn tố tụng làm giảm hiệu quả xử lý đơn yêu cầu, gây chậm trễ và khó khăn trong kiểm soát chất lượng giải quyết. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện thời gian trung bình giải quyết yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản chung tại Tòa án, bảng so sánh các quy định pháp luật liên quan và sơ đồ quy trình thủ tục thi hành án liên quan đến tài sản chung.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Rút ngắn thời hạn trong thủ tục xác định phần quyền sở hữu tài sản chung: Điều chỉnh khoản 1 Điều 74 Luật Thi hành án dân sự năm 2014, giảm thời hạn từ 30 ngày xuống còn 15 ngày, và từ 15 ngày xuống còn 7 ngày nhằm tăng tốc độ xử lý, giảm thời gian thi hành án. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp; Thời gian: 1-2 năm.

2. Bổ sung tiêu chí rõ ràng về tài sản chung để thi hành án: Xây dựng quy định cụ thể trong Luật Thi hành án dân sự về loại tài sản được xem là tài sản chung để thi hành án, phân biệt rõ tài sản chung trong vụ án hôn nhân gia đình đã được giải quyết và tài sản chung khác. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Ủy ban Pháp luật Quốc hội; Thời gian: 1 năm.

3. Sửa đổi quy định về thẩm quyền và trách nhiệm của Chấp hành viên: Đưa nội dung về quyền chủ động xác định phần quyền sở hữu tài sản chung của vợ chồng vào khoản 1 Điều 74 Luật Thi hành án dân sự, đồng thời quy định rõ trình tự thông báo, lựa chọn tài sản để cưỡng chế, và quyền yêu cầu Tòa án phân chia trong trường hợp không đồng ý. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Chính phủ; Thời gian: 1-2 năm.

4. Tăng cường trách nhiệm cá nhân của Thẩm phán trong thủ tục tố tụng: Sửa đổi các quy định tại khoản 1 Điều 364, khoản 1 Điều 365 và khoản 2 Điều 366 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, chuyển từ trách nhiệm chung của Tòa án sang trách nhiệm cụ thể của Thẩm phán được phân công nhằm nâng cao hiệu quả và tính minh bạch trong giải quyết đơn yêu cầu. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Tòa án nhân dân tối cao; Thời gian: 1 năm.

5. Xây dựng hướng dẫn thống nhất về thụ lý và giải quyết yêu cầu tại Tòa án: Ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể về việc phân biệt và áp dụng thủ tục giải quyết việc dân sự hoặc vụ án dân sự đối với các yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản chung để thi hành án, đảm bảo tính nhất quán trong thực tiễn xét xử. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao; Thời gian: 6-12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chấp hành viên và cán bộ thi hành án dân sự: Nghiên cứu giúp hiểu rõ thẩm quyền, quy trình và các khó khăn trong việc xác định quyền sở hữu tài sản chung để thi hành án, từ đó nâng cao hiệu quả công tác thi hành án.

2. Thẩm phán và cán bộ Tòa án nhân dân: Hỗ trợ trong việc thụ lý, giải quyết các yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản chung, đảm bảo áp dụng pháp luật chính xác, thống nhất và kịp thời.

3. Luật sư và chuyên gia pháp lý: Cung cấp cơ sở pháp lý và phân tích thực tiễn để tư vấn, bảo vệ quyền lợi cho khách hàng trong các vụ việc liên quan đến tài sản chung để thi hành án.

4. Nhà nghiên cứu và giảng viên luật: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về pháp luật thi hành án dân sự và tố tụng dân sự, phục vụ cho nghiên cứu, giảng dạy và phát triển học thuật trong lĩnh vực luật dân sự và tố tụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Chấp hành viên có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần quyền sở hữu tài sản chung không?
   Có, theo khoản 1 Điều 74 Luật Thi hành án dân sự năm 2014, Chấp hành viên có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần quyền sở hữu tài sản chung của người phải thi hành án trong khối tài sản chung để thi hành án.

2. Thời gian giải quyết yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản chung tại Tòa án thường kéo dài bao lâu?
   Theo thực tiễn, thời gian có thể kéo dài từ vài tháng đến hơn 7 tháng, do quy trình thủ tục phức tạp và các thời hạn luật định như 30 ngày, 15 ngày, gây trì hoãn thi hành án.

3. Khi nào Tòa án thụ lý yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản chung theo việc dân sự hoặc vụ án dân sự?
   Nếu không có tranh chấp giữa các chủ thể liên quan, Tòa án thụ lý theo việc dân sự (khoản 9 Điều 27 BLTTDS 2015). Nếu có tranh chấp về quyền sở hữu hoặc phân chia tài sản chung, Tòa án thụ lý theo vụ án dân sự (khoản 12 Điều 26 BLTTDS 2015).

4. Người được thi hành án có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần quyền sở hữu tài sản chung không?
   Có, người được thi hành án có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần quyền sở hữu tài sản chung của người phải thi hành án trong khối tài sản chung để bảo vệ quyền lợi của mình trong quá trình thi hành án.

5. Làm thế nào để rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản chung?
   Cần sửa đổi quy định pháp luật để rút ngắn các thời hạn trong thủ tục, tăng cường trách nhiệm cá nhân của Thẩm phán, đồng thời nâng cao vai trò chủ động của Chấp hành viên trong việc xác định và xử lý tài sản chung.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ thẩm quyền và quy trình giải quyết yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản, quyền sử dụng đất trong khối tài sản chung để thi hành án tại Tòa án, đồng thời chỉ ra các bất cập pháp lý và thực tiễn.
• Phân tích sâu sắc vai trò của Chấp hành viên và Tòa án trong việc xác định, phân chia tài sản chung, góp phần nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự.
• Đề xuất các kiến nghị cụ thể nhằm rút ngắn thời gian giải quyết, hoàn thiện tiêu chí tài sản chung để thi hành án, tăng cường trách nhiệm Thẩm phán và thống nhất thủ tục tố tụng.
• Nghiên cứu có phạm vi toàn quốc, dựa trên các văn bản pháp luật hiện hành và các vụ việc thực tế từ năm 2016 đến nay, đảm bảo tính khách quan và thực tiễn.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng sớm xem xét, sửa đổi, bổ sung pháp luật và ban hành hướng dẫn để nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự liên quan đến tài sản chung.

Các cơ quan lập pháp, tư pháp và thi hành án cần phối hợp triển khai các đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành án, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 THẨM QUYỀN YÊU CẦU XÁC ĐỊNH QUYỀN SỞ HỮU TÀI SẢN, QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT TRONG KHỐI TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ, CHỒNG ĐỂ THI HÀNH ÁN 1. Thẩm quyền của Chấp hành viên trong việc yêu cầu Tòa án xác định tài sản chung của vợ, chồng để thi hành án 1. Thủ tục Chấp hành viên yêu cầu Tòa án xác định tài sản chung của vợ, chồng để thi hành án Theo Điều 9 Luật THADS 2014 quy định “Nhà nước khuyến khích đương sự tự nguyện THA. Người phải THA có điều kiện mà không tự nguyện thi hành thì bị cưỡng chế THA theo quy định của luật này”.

Trong khâu tổ chức thi hành các phán quyết của Tòa án thì pháp luật đã giao cho CHV Cơ quan THADS được quyền cưỡng chế để THA trong trường hợp người phải THA có điều kiện (có tài sản) thi hành nhưng không tự nguyện thi hành. Cưỡng chế là một khái niệm không hề xa lạ, từ khi Nhà nước xuất hiện, cưỡng chế được xem là một công cụ không thể thiếu để đảm bảo cho sự tồn tại của bất kỳ Nhà nước nào. Cưỡng chế là biện pháp nghiêm khắc, quyết liệt, thể hiện rõ nhất tính quyền lực của Nhà nước để buộc các chủ thể phải thực hiện nghĩa vụ của mình theo pháp luật. Cưỡng chế THADS là việc chủ thể có thẩm quyền dùng quyền lực nhà nước thực hiện biện pháp tổ chức cưỡng chế theo quy định của Luật THADS đối với tổ chức, cá nhân nhằm bảo đảm thi hành trên thực tế quyền, nghĩa vụ đã được xác định trong các phán quyết của Toà án bằng thủ tục thi hành án dân sự.

Điều 71 Luật THADS 2014 đưa ra 06 biện pháp cưỡng chế THA nhưng trên thực tế biện pháp “Kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ” được CHV áp dụng nhiều nhất. Kê biên được hiểu là kê 9 ra, lập danh mục những tài sản chờ xử lý theo pháp luật 1. Vì vậy, CHV chỉ được áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với tài sản của người phải THA để đảm bảo nghĩa vụ THA của họ mà không được kê biên tài sản của người không có nghĩa vụ THA. Pháp luật THADS quy định, việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế, kê biên tài sản của người phải THA mà tài sản thuộc sở hữu chung một cách chính xác, có căn cứ, CHV phải thông báo cho các bên liên quan biết trước khi xử lý tài sản của người phải THA để các bên đương sự khởi kiện, yêu cầu Toà án giải quyết nhằm phân định lại rõ đâu là phần tài sản của người phải THA trong tài sản chung và hạn chế quyền lợi của những người liên quan bị xâm phạm.

Thông thường tài sản riêng của người phải THA được đem ra thi hành trước sẽ thuận lợi hơn và chỉ xử lý tài sản của người phải THA có chung với người khác khi tài sản riêng không đủ, không có hoặc do chính người phải THA yêu cầu xử lý tài sản chung. Khoản 1 Điều 46 Luật THADS 2014 quy định: “hết thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 452 của Luật này, người phải THA có điều kiện THA mà không tự nguyện thi hành thì bị cưỡng chế”, nhưng muốn cưỡng chế thành công thì phải làm rõ thông tin xác định người này có tài sản chung với người khác nhưng chưa xác định được phần quyền sở hữu của họ trong khối tài sản chung. Khoản 1 Điều 74 Luật THADS 2014 quy định một loạt các hoạt động của CHV từ xác định, phân chia cho đến xử lý tài sản chung để THA. Suy ra, thẩm quyền của CHV trong việc yêu cầu Tòa án xác định tài sản chung được giới hạn trong cụm từ “xác định” tại Điều 74 Luật THADS 2014.

Để bắt đầu quá trình xác định phần quyền sở hữu tài sản của người phải THA, hoạt động này được thực hiện trước hết bằng thông báo của CHV thông tin đến cho 1 Viện Ngôn ngữ học – Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam (2003), Từ điển tiếng việt, NXB Đà nẵng, trang 485. 2 Khoản 1 Điều 45 Luật Thi hành án dân sự năm 2014 quy định: “1. Thời hạn tự nguyện thi hành án là 10 ngày, kể từ ngày người phải thi hành án nhận được quyết định thi hành án hoặc được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án.” 10 người phải THA và các chủ sở hữu chung biết để họ tự thoả thuận phân chia. Đây được xem là nguyên tắc bất di bất dịch nhằm làm cho các chủ sở hữu chung tích cực hơn trong việc phân chia và bảo vệ quyền tài sản của mình cũng như buộc người phải THA thi hành nghĩa vụ của mình, nếu không sẽ bị cưỡng chế, kê biên tài sản để thi hành nghĩa vụ trước pháp luật, kể cả tài sản chung.

Đầu tiên, CHV phải thông báo cho người phải THA và đồng sở hữu tài sản biết để họ “tự thỏa thuận phân chia tài sản chung hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự”. Hết thời hạn luật định là 30 ngày, kể từ ngày nhận được thông báo mà các bên “không có thỏa thuận hoặc thỏa thuận vi phạm quy định tại Điều 6 của Luật này hoặc thỏa thuận không được và không yêu cầu Tòa án giải quyết” thì CHV thông báo cho người được THA để yêu cầu Tòa án giải quyết. Sau 15 ngày, kể từ ngày nhận được thông báo mà người được THA không yêu cầu Tòa án giải quyết thì “CHV yêu cầu Tòa án xác định phần quyền sở hữu tài sản, phần quyền sử dụng đất của người phải THA trong khối tài sản chung theo thủ tục tố tụng dân sự”. Như vậy, CHV yêu cầu Tòa án giải quyết mà không phân biệt tài sản chung với ai, không loại trừ tài sản chung để THA là của vợ, chồng.

Sau khi có kết quả giải quyết của Toà án thì “CHV xử lý tài sản theo quyết định của Tòa án.” Đây là quy trình khá cụ thể để CHV yêu cầu Toà án xác định phần sở hữu tài sản của người phải THA trong khối tài sản chung theo thủ tục tố tụng dân sự so với Luật THADS năm 2008. Để CHV thực hiện được quyền yêu cầu Toà án xác định phần sở hữu của vợ, chồng để THA đòi hỏi phải đáp ứng các điều kiện về chủ thể và thời gian mà khoản 1 Điều 74 Luật THADS 2014 quy định. Tuy nhiên, hiện vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau về thẩm quyền của CHV khi yêu cầu Toà án xác định phần sở hữu tài sản của vợ, chồng để THA. Có quan điểm phản đối vì cho rằng việc xác định phần tài sản là thẩm quyền, trách nhiệm của Toà án, việc yêu cầu xác định phần tài sản là của người có quyền, lợi ích (ở đây là đương sự và một bên vợ/chồng có tài sản chung) chứ không phải CHV.

Trong bài viết “Hoàn thiện pháp luật THADS về cưỡng chế kê biên tài sản chung, Trần Phương Thảo (Trích dẫn trong Nguyễn Minh, “Thi hành án 11 tài sản chung như thế nào”, Báo điện tử nhân dân, truy cập ngày 03/5/2019) chỉ ra rằng còn nhiều quan điểm không đồng tình với quy định CHV phải yêu cầu Toà án xác định phần quyền sở hữu tài sản chung trong khi các chủ sở hữu, sử dụng tài sản đó và người được THA không trực tiếp thực hiện. Do đó, cần loại bỏ quy định này để các đương sự và một bên vợ/chồng có tài sản chung không trông chờ vào CHV, từ đó đẩy nhanh việc THA. Có quan điểm đồng ý vẫn giữ lại thẩm quyền CHV yêu cầu Toà án xác định phần quyền sở hữu tài sản chung của vợ, chồng để THA. Bên cạnh đó, tác giả nhận thấy những quy định tại khoản 1 Điều 74 Luật THADS 2014 đôi khi khó thực hiện; tạo tâm lý ỷ lại cho đương sự; việc thực hiện mất nhiều thời gian làm giảm đáng kể vai trò của CHV trong việc yêu cầu Toà án giải quyết, bởi các lẽ sau: Thứ nhất, cho dù CHV có thực hiện đúng quy định tại khoản 1 Điều 74 Luật THADS 2014, thông báo cho một bên vợ/chồng biết về việc xác định phần tài sản để đảm bảo THA nhưng với tâm lý ngại kiện tụng, không muốn mất thời gian, tiền bạc, công sức cho việc kiện tụng nên một bên vợ/chồng thường không thực hiện việc khởi kiện để xác định phần quyền sở hữu tài sản của mình.

Đặc biệt, trong trường hợp có mối quan hệ thân thiết như vợ, chồng, họ có tâm lý bảo vệ quyền, lợi ích của người còn lại (người phải THADS) nên họ càng không yêu cầu Toà án xử lý tài sản chung đó. Thứ hai, cũng trong khoản 1 Điều 74 Luật THADS 2014 có quy định các chủ sở hữu chung thoả thuận để xác định phần quyền sở hữu của người phải THA trong tài sản chung nhưng với tâm lý không muốn THA của người phải THA thì quy định này ít khả thi vì nếu họ không muốn thoả thuận thì việc thoả thuận không thể diễn ra được. Thứ ba, với quy định hết thời hạn 30 ngày kể từ ngày được thông báo mà người phải THA hoặc một bên vợ/ chồng không có thoả thuận hoặc không khởi kiện đến Toà án thì người được THA có quyền khởi kiện cũng khó mang lại hiệu quả như mong muốn bởi người được THA cũng có tâm lý ỷ lại, trông đợi vì cho rằng nếu 12 mình không khởi kiện thì đã có CHV yêu cầu Toà án xác định phần tài sản chung của vợ, chồng để THA. Chẳng hạn, theo Quyết định số: 02/2018/QĐST-DS ngày 12/01/2018 của TAND huyện B, tỉnh Hà Giang; Quyết định thi hành án theo yêu cầu số 42/QĐ- CCTHADS ngày 19/6/2018 của Chi cục THADS huyện B- tỉnh Hà Giang, bà Nguyễn Khánh V phải thi hành khoản: trả nợ cho bà Nguyễn Thị Ch số tiền 1.000đ (Một tỷ một trăm triệu đồng) và lãi suất theo mức lãi suất quy định tại Điều 357 của BLDS năm 2015 kể từ ngày 15/6/2018.

Quá trình giải quyết vụ việc, bà V đã thi hành án được số tiền 86.000 đồng cho bà Nguyễn Thị Ch; bà V còn phải thi hành số tiền 1.000 đ (Một tỷ không trăm mười ba triệu hai trăm chín mươi nghìn đồng) và lãi suất theo mức lãi suất quy định tại Điều 357 của BLDS năm 2015 kể từ ngày 15/6/2018.