Luận án các yếu tố tác động tới hoạt động tăng trưởng xanh của doanh nghiệp tại các khu công nghiệp tỉnh Đồng Nai

Luận án phân tích các yếu tố tác động đến hoạt động tăng trưởng xanh của doanh nghiệp tại khu công nghiệp tỉnh Đồng Nai. Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao

• Tác giả: Nguyễn Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: Nguyễn Tiến Dũng
• Trường học: Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế học
• Đề tài: Các yếu tố tác động tới hoạt động tăng trưởng xanh của doanh nghiệp tại các khu công nghiệp tỉnh Đồng Nai
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về tăng trưởng xanh của doanh nghiệp tại khu công nghiệp

Tăng trưởng xanh là mô hình phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường. Tại các khu công nghiệp tỉnh Đồng Nai, khái niệm này trở nên đặc biệt quan trọng. Tỉnh có hơn 30 khu công nghiệp với hàng nghìn doanh nghiệp sản xuất. Hoạt động tăng trưởng xanh của doanh nghiệp bao gồm bốn loại chính. Thứ nhất là cải tiến vòng đời sản phẩm từ nguyên liệu đầu vào đến tái chế. Thứ hai là đổi mới sản phẩm và quy trình sản xuất. Thứ ba là cải tiến tổ chức quản lý môi trường. Thứ tư là đổi mới tiếp thị xanh. Các hoạt động này hướng đến sử dụng hiệu quả nguồn lực và năng lượng. Doanh nghiệp trong khu công nghiệp chịu sự quản lý của Ban Quản lý. Điều này tạo nên tính chất đặc thù so với doanh nghiệp bên ngoài. Nghiên cứu về tăng trưởng xanh tại Đồng Nai mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn.

1.1. Khái niệm tăng trưởng xanh trong doanh nghiệp

1.2. Bối cảnh khu công nghiệp tỉnh Đồng Nai

II. Phân tích các yếu tố tác động tới hoạt động tăng trưởng xanh

Nghiên cứu xác định nhiều yếu tố tác động đến hoạt động tăng trưởng xanh của doanh nghiệp. Các yếu tố được phân thành ba cấp độ: vi mô, trung gian và vĩ mô. Ở cấp vi mô, năng lực nội bộ của doanh nghiệp quyết định khả năng triển khai. Nguồn lực tài chính, nhân sự và công nghệ là nền tảng cơ bản. Ở cấp trung gian, sức ép từ các bên hữu quan có vai trò quan trọng. Khách hàng, nhà cung cấp và đối tác tạo áp lực buộc doanh nghiệp cải tiến xanh. Ở cấp vĩ mô, chính sách nhà nước và quy định pháp luật định hướng hành vi. Một yếu tố đặc thù được nghiên cứu là vai trò của Ban Quản lý khu công nghiệp. Sức ép từ Ban Quản lý tác động trực tiếp đến quyết định triển khai hoạt động xanh. Mô hình nghiên cứu kế thừa bốn nhóm lý thuyết về doanh nghiệp và cải tiến sinh thái. Kết quả chứng minh mối quan hệ giữa sức ép bên hữu quan và hoạt động tăng trưởng xanh.

2.1. Các yếu tố nội bộ doanh nghiệp

2.2. Sức ép từ các bên hữu quan và Ban Quản lý

III. Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng xanh cho doanh nghiệp khu công nghiệp

Trên cơ sở phân tích các yếu tố tác động, nghiên cứu đề xuất nhiều giải pháp cụ thể. Giải pháp đầu tiên là nâng cao nhận thức của ban lãnh đạo doanh nghiệp về tăng trưởng xanh. Đào tạo nguồn nhân lực hiểu biết về sản xuất bền vững và quản lý môi trường. Thứ hai, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14000. Áp dụng công cụ kiểm toán môi trường và quản lý chuỗi cung ứng xanh. Thứ ba, cải tiến sản phẩm và quy trình theo hướng sử dụng hiệu quả năng lượng. Tái chế nguyên liệu và giảm thiểu chất thải trong quá trình sản xuất. Thứ tư, Ban Quản lý khu công nghiệp cần tăng cường vai trò giám sát và hỗ trợ. Xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp áp dụng sản xuất sạch hơn. Kết hợp đổi mới tiếp thị xanh để nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ và có lộ trình phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp.

3.1. Cải tiến tổ chức và quản lý môi trường

3.2. Vai trò của Ban Quản lý khu công nghiệp

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn tăng trưởng xanh doanh nghiệp

Luận án đã hoàn thành mục tiêu nghiên cứu về các yếu tố tác động tăng trưởng xanh. Kết quả chứng minh sức ép từ các bên hữu quan có mối quan hệ với hoạt động tăng trưởng xanh. Ban Quản lý khu công nghiệp có vai trò tác động đáng kể đến quyết định của doanh nghiệp. Mô hình nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở bốn nhóm lý thuyết vững chắc. Đóng góp mới là tiếp cận từ góc độ doanh nghiệp trong khu công nghiệp tỉnh Đồng Nai. Nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận từ góc độ phát triển bền vững hoặc khu công nghiệp sinh thái. Về mặt thực tiễn, kết quả giúp Ban Quản lý xây dựng chính sách hiệu quả hơn. Doanh nghiệp có cơ sở khoa học để triển khai hoạt động tăng trưởng xanh phù hợp. Các nhà hoạch định chính sách tham khảo để hoàn thiện khung pháp lý về tăng trưởng xanh. Nghiên cứu mở ra hướng tiếp cận mới cho các tỉnh có nhiều khu công nghiệp khác.

4.1. Đóng góp về mặt khoa học của luận án

4.2. Ứng dụng thực tiễn và hướng phát triển

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa tại các quốc gia đang phát triển, dù mang lại những bước tiến vượt bậc về kinh tế, đang tạo ra những xung đột gay gắt đối với sự bền vững sinh thái toàn cầu (Carson, 1962; OECD, 2011d). Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, việc chuyển đổi mô hình từ "tăng trưởng nâu" dựa trên khai thác tài nguyên thâm dụng sang "tăng trưởng xanh" (Green Growth) đã trở thành một định hướng chiến lược mang tính sống còn đối với Việt Nam kể từ khi Chiến lược Quốc gia về Tăng trưởng Xanh được phê duyệt vào tháng 9 năm 2012. Tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, tỉnh Đồng Nai đại diện cho hình mẫu công nghiệp hóa điển hình với tỷ trọng công nghiệp đóng góp trên 50% GDP. Tính đến năm 2017, toàn tỉnh đã quy hoạch thành lập 32 khu công nghiệp (KCN) với tổng diện tích đất 10.242,59 ha, diện tích đất cho thuê đạt 4.949,56 ha (đạt tỷ lệ lấp đầy 71%), thu hút 1.135 dự án có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) với tổng vốn đăng ký 21.795,09 triệu USD và vốn thực hiện 16.280,11 triệu USD, cùng 425 dự án trong nước. Tuy nhiên, sự tập trung công nghiệp mật độ cao đã làm bộc lộ mâu thuẫn sâu sắc giữa mục tiêu tăng trưởng và suy thoái môi trường (Tạp chí Công nghệ Môi trường, 2019; Xuân Hoàng & Như Phú, 2018).

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tế: các công trình học thuật trong nước chủ yếu tiếp cận tăng trưởng xanh ở cấp độ vĩ mô toàn cầu hoặc chính sách vùng, trong khi các phân tích vi mô ở cấp độ doanh nghiệp tại các khu công nghiệp tập trung còn rời rạc, chủ yếu khảo sát riêng lẻ về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) hoặc các biện pháp kiểm soát ô nhiễm cuối đường ống. Chưa có khung phân tích tích hợp nào kết hợp đồng thời lý thuyết sản xuất bền vững và cải tiến sinh thái nhằm đo lường mức độ triển khai các hoạt động tăng trưởng xanh và giải lượng hóa sức ép đa chiều từ các bên hữu quan (stakeholders) đối với doanh nghiệp trong các KCN.

Luận án tiến sĩ của NCS. Nguyễn Anh Tuấn (2021) tại Trường Đại học Kinh tế – Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh giải quyết triệt để khoảng trống này thông qua việc thiết lập hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu tường minh:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Mức độ triển khai các hoạt động tăng trưởng xanh của các doanh nghiệp tại các KCN tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2010–2018 đang diễn ra ở mức độ nào khi đối chiếu với chuẩn mực cải tiến sinh thái và sản xuất bền vững?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Những yếu tố nội tại và sức ép từ các bên hữu quan nào chi phối trực tiếp đến việc triển khai các hoạt động tăng trưởng xanh của doanh nghiệp KCN?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cơ chế và giải pháp chính sách kinh tế - thể chế nào cần được ưu tiên nhằm chuyển đổi các KCN truyền thống sang mô hình KCN sinh thái bền vững?

Hệ thống giả thuyết trọng tâm:

• Giả thuyết H1: Các đặc trưng nội tại của doanh nghiệp (quy mô vốn, quy mô lao động, mức độ hội nhập quốc tế/xuất khẩu, lĩnh vực ngành nghề) có tác động thuận chiều đến mức độ triển khai các hoạt động tăng trưởng xanh.
• Giả thuyết H2: Sức ép từ các bên hữu quan bên trong (ban lãnh đạo, cổ đông, người lao động) có tác động tích cực đến mức độ triển khai tăng trưởng xanh.
• Giả thuyết H3: Sức ép từ các bên hữu quan bên ngoài (quy định pháp lý của Chính phủ, công tác kiểm tra giám sát của Ban Quản lý KCN, áp lực từ khách hàng/thị trường quốc tế, cộng đồng dân cư địa phương và tổ chức tài chính) có tác động thúc đẩy doanh nghiệp thực thi các hoạt động tăng trưởng xanh.

Luận án phát triển khung lý thuyết dựa trên sự tích hợp của Lý thuyết Quan điểm Dựa trên Nguồn lực Tự nhiên (Natural-Resource-Based View - Hart, 1995), Lý thuyết Các bên Hữu quan (Stakeholder Theory - Freeman, 1984; Henriques & Sadorsky, 1999) và Giả thuyết Porter (Porter & van der Linde, 1995a). Khảo sát thực chứng được tiến hành trên địa bàn 32 KCN tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn từ tháng 11/2017 đến tháng 5/2018, đem lại những đóng góp đột phá trong việc cung cấp bằng chứng định lượng về cơ chế tác động của quản trị thể chế trung gian (Ban Quản lý KCN) đối với hành vi sinh thái của doanh nghiệp.

Literature Review và Positioning

Các luồng nghiên cứu quốc tế và trong nước về tăng trưởng xanh có thể được tổng hợp thành hai nhánh tiếp cận chính:

1. Tiếp cận vĩ mô: Định hình bởi các tổ chức quốc tế như OECD (2011d), UNEP (2012) và World Bank (2012). Theo World Bank (2012), "tăng trưởng xanh là mô hình tăng trưởng hiệu quả, sạch và có tính đàn hồi – hiệu quả trong việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên, sạch trong việc giảm thiểu tác động gây ô nhiễm môi trường và có tính đàn hồi, chống chịu được trước các thiên tai, thảm họa thiên nhiên". OECD (2011c) nhấn mạnh tăng trưởng xanh là bước chuyển tiếp sống còn để duy trì nguồn vốn tự nhiên phục vụ đời sống con người trong tương lai. Tại Việt Nam, các công trình của Phạm Thị Ngọc Trầm (2013), Nguyễn Huy Hoàng (2015) và Vũ Tuấn Anh (2015) đã hệ thống hóa các trụ cột chính sách vĩ mô, khẳng định xanh hóa sản xuất là xu thế tất yếu nhưng đang vấp phải rào cản lớn về nguồn vốn, năng lực chuyển giao công nghệ và cơ chế thị trường năng lượng.
2. Tiếp cận vi mô (Doanh nghiệp): Tập trung vào hai trụ cột lý thuyết chính:
   • Sản xuất bền vững (Sustainable Manufacturing): OECD (2009) định nghĩa đây là quy trình sản xuất tạo ra sản phẩm từ khâu đầu vào đến đầu ra dựa trên một hệ thống không gây ô nhiễm, bảo tồn năng lượng và tài nguyên thiên nhiên.
   • Cải tiến sinh thái (Eco-innovation): Khởi xướng bởi Rennings (2000), Kemp & Foxon (2007), Andersen (2008), và Reid & Miedzinski (2008). Cải tiến sinh thái bao gồm việc thực thi những giải pháp công nghệ, cải tiến tổ chức, phương thức tiếp thị hoặc cấu trúc xã hội mới nhằm mang lại hiệu quả kinh tế đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Chin et al. (2016) và Wugan Cai & Guangpei Li (2018) chứng minh rằng các hoạt động xanh của doanh nghiệp tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và hiệu quả tài chính dài hạn.

Trong y văn học thuật, tồn tại những tranh biện sâu sắc giữa hai trường phái:

• Trường phái tân cổ điển truyền thống: Cho rằng các quy định môi trường khắt khe tạo ra gánh nặng chi phí tuân thủ, làm triệt tiêu lợi nhuận và suy giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
• Trường phái đổi mới sinh thái (Đại diện bởi Giả thuyết Porter - Porter & van der Linde, 1995a, 1995b): Khẳng định các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt nhưng hợp lý sẽ kích hoạt quá trình đổi mới công nghệ (innovation offsets), giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu suất sử dụng tài nguyên, từ đó bù đắp chi phí tuân thủ và tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội.
• Tranh luận về rào cản thực thi: Trong khi Reid & Miedzinski (2008), Ashford (1993), và Bossle et al. (2016) nhấn mạnh rào cản tài chính và chi phí R&D đắt đỏ là trở ngại lớn nhất, thì World Bank (2012) và Murillo-Luna et al. (2008) lại phản biện rằng nhận thức của lãnh đạo và mức độ gắn kết với các bên hữu quan mới là yếu tố quyết định.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế tiêu biểu:

• Nghiên cứu của Andersen (2008) tại châu Âu và Bossle et al. (2016) tại các nền kinh tế mới nổi phân loại cải tiến sinh thái thành 4 cấp độ (thêm vào, tích hợp, thay thế, và thay đổi hệ thống tổ chức), nhưng chủ yếu tập trung vào các doanh nghiệp vừa và nhỏ độc lập.
• Nghiên cứu của Chin et al. (2016) tại các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp ở châu Á phân tích vai trò của ISO 14001, sản xuất sạch hơn và chứng nhận xanh nhưng chưa đi sâu vào vai trò đặc thù của thể chế quản trị KCN tập trung.

Luận án này định vị chính xác điểm giao thoa giữa kinh tế học môi trường và quản trị chiến lược: đưa đối tượng nghiên cứu vào không gian địa kinh tế cụ thể là các khu công nghiệp tập trung tại một quốc gia đang phát triển, nơi doanh nghiệp vừa chịu sự điều chỉnh của luật pháp quốc gia, vừa chịu sự kiểm soát trực tiếp từ đơn vị quản trị KCN chuyên trách, qua đó mở rộng phạm vi thực nghiệm của lý thuyết thể chế và lý thuyết các bên hữu quan.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những bước tiến lý luận quan trọng trong nghiên cứu kinh tế học vi mô về hành vi môi trường của doanh nghiệp:

1. Mở rộng Lý thuyết Quan điểm Dựa trên Nguồn lực Tự nhiên (Natural-Resource-Based View - NRBV của Hart, 1995): Công trình chứng minh rằng các năng lực xanh nội tại (quản lý năng lượng, kỹ năng lao động sinh thái, tích hợp EMS) không chỉ đơn thuần là công cụ phòng ngừa ô nhiễm mà cấu thành tài sản chiến lược đặc thù, giúp doanh nghiệp tạo lập rào cản cạnh tranh bền vững trong chuỗi giá trị toàn cầu.
2. Làm sâu sắc Lý thuyết Các bên Hữu quan (Henriques & Sadorsky, 1999; Freeman, 1984): Nghiên cứu phân định và lượng hóa rõ rệt sức ép từ mạng lưới hữu quan đa tầng. Điểm mới đột phá là xác lập vai trò của Ban Quản lý KCN như một "bên hữu quan trung gian quyền lực" (intermediary institutional stakeholder), có tác động điều tiết trực tiếp và tức thì đến hành vi môi trường của doanh nghiệp mạnh hơn cả các quy định gián tiếp từ cấp bộ ngành trung ương.
3. Thực chứng Giả thuyết Porter (Porter & van der Linde, 1995b) trong bối cảnh các KCN Việt Nam: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho thấy việc chủ động thực thi các giải pháp sử dụng hiệu quả tài nguyên nước và năng lượng không làm gia tăng gánh nặng chi phí mà mang lại hiệu quả cắt giảm chi phí vận hành rõ rệt trong giai đoạn 2010–2018.
4. Xác lập bước chuyển dịch mô thức (Paradigm Shift): Chuyển nhận thức học thuật từ tư duy "kiểm soát ô nhiễm bị động cuối đường ống" (end-of-pipe treatment) sang mô thức "quản trị sinh thái chủ động theo vòng đời sản phẩm" (Life Cycle Management) và sản xuất sạch hơn (Cleaner Production).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp bốn lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Sản xuất Bền vững (OECD, 2009), Lý thuyết Cải tiến Sinh thái (Andersen, 2008; Reid & Miedzinski, 2008), Lý thuyết Các bên Hữu quan (Buysse & Verbeke, 2003) và Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory - DiMaggio & Powell, 1983).

Cấu trúc hoạt động tăng trưởng xanh được chuẩn hóa thành 5 nhóm chỉ tiêu toàn diện:

1. Chiến lược xanh: Lồng ghép mục tiêu tăng trưởng xanh vào sứ mệnh và chiến lược phát triển dài hạn của công ty.
2. Xanh hóa sản xuất: Áp dụng các kỹ thuật sản xuất sạch hơn, thay thế nguyên vật liệu độc hại bằng nguyên liệu thân thiện môi trường, áp dụng hệ thống quản lý môi trường (ISO 14001, EMAS).
3. Sử dụng hiệu quả tài nguyên: Triển khai các giải pháp tiết kiệm điện, hệ thống tái tuần hoàn nước thải công nghiệp và thu hồi nhiệt năng.
4. Nguồn nhân lực và văn hóa tổ chức: Đào tạo kỹ năng vận hành xanh cho người lao động, thiết lập bộ phận chuyên trách quản lý an toàn - sức khỏe - môi trường (HSE).
5. R&D và Tiếp thị xanh: Đầu tư nghiên cứu phát triển sản phẩm sinh thái mới, dán nhãn sinh thái tự nguyện, triển khai các chiến dịch marketing định hướng hành vi tiêu dùng xanh.

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được thiết kế đặc thù cho các doanh nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ hoạt động trong các KCN tập trung, nơi có hạ tầng xử lý nước thải chung và chịu sự chế tài song trùng của luật pháp quốc gia và quy chế nội bộ KCN.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan thực chứng (Positivism) kết hợp với chủ nghĩa thực dụng hậu thực chứng (Post-positivist Pragmatism), vận dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp khám phá tiếp nối (Sequential Exploratory Mixed Methods Design). Cấu trúc nghiên cứu đa cấp độ (Multi-level architecture) bao gồm:

• Cấp độ vĩ mô: Phân tích khung khổ thể chế, Luật Bảo vệ Môi trường, Chiến lược Quốc gia về Tăng trưởng Xanh.
• Cấp độ trung gian (Meso-level): Đánh giá cơ chế quản lý, năng lực hạ tầng kỹ thuật (nhà máy xử lý nước thải tập trung - NMXLNTTT) của Ban Quản lý các KCN tỉnh Đồng Nai.
• Cấp độ vi mô: Khảo sát định lượng và định tính hành vi của các doanh nghiệp đang hoạt động trong KCN.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được thực hiện qua các giai đoạn chặt chẽ:

1. Nghiên cứu định tính sơ bộ: Phỏng vấn chuyên sâu 3 nhóm chuyên gia (các nhà khoa học kinh tế - môi trường; cán bộ quản lý môi trường thuộc Ban Quản lý KCN Đồng Nai; và đại diện ban giám đốc các doanh nghiệp điển hình như Công ty TNHH Doosan Vina, Công ty Cổ phần FOCOCEV) nhằm hiệu chỉnh thang đo và bảng hỏi khảo sát cho phù hợp với thực tiễn sản xuất.
2. Khảo sát xã hội học quy mô lớn: Thực hiện từ tháng 11/2017 đến tháng 5/2018. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (Stratified Random Sampling) được áp dụng trên tổng thể các doanh nghiệp đang vận hành tại 32 KCN trên địa bàn tỉnh Đồng Nai (Biên Hòa 1, Biên Hòa 2, Amata, Nhơn Trạch, Long Thành, Trảng Bom, Loteco...).
3. Quy trình kiểm định đo lường:
   • Đánh giá độ tin cậy thang đo thông qua hệ số Cronbach’s Alpha (ngưỡng chấp nhận $\alpha \ge 0.7$, tương quan biến - tổng Corrected Item-Total Correlation $\ge 0.3$).
   • Phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) sử dụng phép trích Principal Axis Factoring với phép xoay Promax/Varimax, kiểm định KMO $\ge 0.5$ và kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê ($p < 0.001$).
   • Đảm bảo tính giá trị hội tụ (Convergent Validity) với Factor Loading $> 0.5$, tổng phương sai trích (Total Variance Explained) $> 50%$, và tính giá trị phân biệt (Discriminant Validity).
   • Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp nguồn dữ liệu sơ cấp điều tra với dữ liệu thứ cấp từ Niên giám Thống kê tỉnh Đồng Nai, báo cáo thường niên của Ban Quản lý KCN và dữ liệu thanh tra môi trường.

Data và phân tích

• Phần mềm phân tích: Dữ liệu được mã hóa, làm sạch và xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS.
• Mô hình kinh tế lượng: Mô hình Hồi quy Tuyến tính Đa biến (Multiple Linear Regression - OLS) được thiết lập để xác định mức độ tác động của các biến độc lập (đặc thù doanh nghiệp, sức ép hữu quan bên trong, sức ép hữu quan bên ngoài) lên biến phụ thuộc (Mức độ triển khai hoạt động tăng trưởng xanh tổng hợp):

$$Y_{TTX} = \beta_0 + \beta_1 X_{Firm} + \beta_2 X_{Internal_Stakeholder} + \beta_3 X_{External_Stakeholder} + \varepsilon$$

• Kiểm định khuyết tật mô hình (Diagnostic Checks): Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (Variance Inflation Factor - VIF). Kết quả kiểm định tại Bảng 5.27 của luận án cho thấy tất cả các hệ số VIF đều nằm trong khoảng an toàn ($VIF < 2.0$, thấp hơn nhiều so với ngưỡng cảnh báo 10), loại trừ hoàn toàn nguy cơ sai lệch ước lượng do đa cộng tuyến.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phân tích thực chứng từ luận án đưa ra 4 phát hiện mang tính đột phá:

1. Sự phân hóa cấu trúc trong thực thi tăng trưởng xanh: Doanh nghiệp trong các KCN Đồng Nai tập trung chủ yếu vào các hoạt động mang lại lợi ích tài chính trực tiếp hoặc bắt buộc tuân thủ như: sử dụng hiệu quả điện/nước (nhóm 3) và kiểm soát ô nhiễm quy trình (nhóm 2). Ngược lại, các hoạt động có chiều sâu chiến lược như nghiên cứu sản phẩm sinh thái mới (R&D), dán nhãn xanh và marketing xanh (nhóm 5), lồng ghép chiến lược phát triển bền vững (nhóm 1) có tỷ lệ triển khai rất thấp (trên 60% doanh nghiệp ở trạng thái "chưa triển khai" hoặc "đang xem xét").
2. Vai trò áp đảo của sức ép thể chế trung gian: Kết quả hồi quy khẳng định sức ép từ Ban Quản lý KCN và Cơ quan Quản lý Nhà nước có hệ số tác động chuẩn hóa ($\beta$) dương và đạt mức ý nghĩa thống kê cao nhất ($p < 0.01$). Điều này phản ánh thực tế quản trị tại Việt Nam: sự giám sát hành chính trực tiếp là động lực cưỡng chế chủ yếu thúc đẩy doanh nghiệp hành động vì môi trường.
3. Tác động vượt trội của yếu tố FDI và định hướng xuất khẩu: Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu có mức độ triển khai tăng trưởng xanh cao hơn rõ rệt so với doanh nghiệp tư nhân trong nước có quy mô vừa và nhỏ ($p < 0.05$). Yêu cầu đáp ứng các hàng rào kỹ thuật xanh quốc tế (như chứng chỉ ISO 14000, CMS, ZDHC, tiêu chuẩn lao động ILO) từ đối tác nhập khẩu đóng vai trò như đòn bẩy thúc đẩy cải tiến công nghệ.
4. Phát hiện nghịch lý về nhận thức và hành động: Tồn tại khoảng cách lớn (perception-action gap) giữa nhận thức và thực tiễn. Đa số lãnh đạo doanh nghiệp nhận thức rất rõ vai trò của tăng trưởng xanh trong việc nâng cao danh tiếng thương hiệu và tiết kiệm chi phí dài hạn (Bảng 4.14), nhưng khi ra quyết định đầu tư, các rào cản về thiếu vốn ưu đãi, công nghệ xử lý đắt đỏ và thiếu hụt nhân sự kỹ thuật chuyên sâu (Hình 5.14) đã ngăn cản họ hiện thực hóa các cam kết môi trường.

Implications đa chiều

• Đóng góp học thuật: Làm phong phú y văn kinh tế học phát triển và quản trị môi trường tại các nền kinh tế đang nổi; cung cấp khung thang đo đo lường hành vi xanh vi mô có giá trị kế thừa cao cho các nghiên cứu tiếp theo.
• Đổi mới phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình đánh giá kết hợp giữa thang đo nhận thức định tính và chỉ số triển khai thực tế, khắc phục nhược điểm phụ thuộc vào các báo cáo tự đánh giá mang tính hình thức.
• Ứng dụng thực tiễn cho doanh nghiệp: Cung cấp cho các nhà quản trị doanh nghiệp KCN lộ trình 5 bước để tự kiểm toán sinh thái, chuyển dịch nguồn lực từ "đối phó xử phạt" sang "đổi mới quy trình sinh thái" nhằm cắt giảm lãng phí nguyên liệu và đón đầu các ưu đãi từ thị trường xuất khẩu.
• Khuyến nghị chính sách (Policy Roadmap):
  1. Chuyển đổi sang Khu công nghiệp Sinh thái (Eco-Industrial Parks - EIP): Ban Quản lý KCN Đồng Nai cần quy hoạch mạng lưới cộng sinh công nghiệp (Industrial Symbiosis), nơi chất thải/nước thải của nhà máy này trở thành nguyên liệu đầu vào của nhà máy khác.
  2. Thiết lập Quỹ Tín dụng Xanh và Ưu đãi Thuế: Ngân hàng Nhà nước và UBND tỉnh Đồng Nai cần xây dựng cơ chế bảo lãnh tín dụng, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho các dự án đầu tư máy móc tiết kiệm năng lượng, công nghệ sản xuất sạch hơn (Cleaner Production).
  3. Tăng cường năng lực thể chế Ban Quản lý KCN: Chuyển đổi mô hình quản lý từ cơ chế "ủy quyền" sang "phân cấp trực tiếp", trang bị hệ thống quan trắc nước thải và khí thải tự động liên tục truyền dữ liệu về trung tâm điều hành.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thể hiện tính trung thực khoa học thông qua việc công khai các giới hạn nội tại:

1. Giới hạn về đo lường biến phụ thuộc: Do khó khăn trong việc tiếp cận dữ liệu kế toán môi trường chi tiết (chi phí đầu tư R&D xanh cụ thể, tỷ lệ % phát thải giảm chính xác), biến phụ thuộc đo lường mức độ triển khai hoạt động tăng trưởng xanh được tiếp cận thông qua thang đo định tính 3 cấp độ (đã triển khai, đang xem xét, chưa triển khai), điều này có thể hạn chế phần nào độ biến thiên liên tục của dữ liệu.
2. Đặc tính dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional Data): Khảo sát được thực hiện trong khung thời gian 11/2017–05/2018 phản ánh bức tranh tĩnh của giai đoạn 2010–2018, chưa nắm bắt được toàn bộ quỹ đạo biến động động học (dynamic panel variations) của doanh nghiệp qua các chu kỳ kinh tế dài hạn.
3. Phạm vi không gian địa lý: Mẫu khảo sát tập trung tại các KCN tỉnh Đồng Nai – một địa bàn có trình độ phát triển công nghiệp dẫn đầu, do đó tính khái quát hóa (Generalizability) sang các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội kém phát triển hơn cần có sự cẩn trọng và điều chỉnh tham số.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Phát triển mô hình chuỗi thời gian dạng bảng (Panel Data Econometrics) để đánh giá tác động nhân quả dài hạn của chính sách tăng trưởng xanh đến hiệu quả tài chính doanh nghiệp (ROA, ROE, Tobin's Q).
• Mở rộng phạm vi khảo sát so sánh liên vùng giữa vùng kinh tế trọng điểm phía Nam (Đồng Nai, Bình Dương, TP.HCM) và vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc (Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh).
• Đi sâu nghiên cứu cơ chế trung gian (mediating mechanism) của năng lực đổi mới động (Dynamic Capabilities) và vai trò điều tiết (moderating role) của phong cách lãnh đạo chuyển đổi sinh thái (Green Transformational Leadership).

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Luận án là một trong những công trình tiên phong tại Việt Nam nghiên cứu có hệ thống và lượng hóa thành công các yếu tố thúc đẩy tăng trưởng xanh ở cấp độ doanh nghiệp KCN, ước tính mở ra hướng tham chiếu quan trọng cho các luận án tiến sĩ và đề tài nghiên cứu cấp quốc gia trong giai đoạn phát triển bền vững 2021–2030.
• Chuyển đổi công nghiệp (Industrial Transformation): Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để tái cấu trúc các phân ngành công nghiệp thâm dụng năng lượng và gây ô nhiễm cao tại Đồng Nai (dệt nhuộm, thuộc da, hóa chất, sản xuất giấy, vật liệu xây dựng) hướng tới ứng dụng các hệ thống quản lý môi trường đạt chuẩn ISO 14001 và EMAS.
• Tác động chính sách công (Policy Influence): Cung cấp luận cứ thực tiễn trực tiếp cho Ban Quản lý các KCN Đồng Nai (DIZA), Sở Tài nguyên & Môi trường, và UBND tỉnh Đồng Nai trong việc ban hành tiêu chí lựa chọn dự án đầu tư FDI chất lượng cao, từ chối các dự án có nguy cơ ô nhiễm môi trường, và hoàn thiện đề án thí điểm KCN sinh thái.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Giảm thiểu xung đột môi trường giữa các KCN và cộng đồng dân cư xung quanh lưu vực sông Đồng Nai, bảo vệ nguồn nước sinh hoạt cho hơn 10 triệu người dân tại vùng đô thị TP.HCM và Đồng Nai, đồng thời nâng cao điều kiện an toàn vệ sinh lao động cho hàng trăm nghìn công nhân.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung phân tích đa lý thuyết hoàn chỉnh tích hợp giữa kinh tế học vi mô, quản trị môi trường và lý thuyết thể chế; kế thừa bộ thang đo khảo sát đã được kiểm định độ tin cậy và giá trị hội tụ/phân biệt bằng phân tích EFA.
• Lãnh đạo Doanh nghiệp và Bộ phận HSE: Sở hữu bộ công cụ tự đánh giá thực trạng tăng trưởng xanh, nhận diện các nút thắt nội tại về vốn, công nghệ, nhân lực để xây dựng chiến lược chuyển đổi xanh có hiệu quả chi phí cao nhất.
• Ban Quản lý các Khu công nghiệp (DIZA/HEPZA): Có căn cứ khoa học để xây dựng bộ tiêu chí xếp hạng "Doanh nghiệp Xanh trong KCN" (tương tự Green Enterprise Index - GEI), thiết lập cơ chế giám sát thực thi môi trường minh bạch, hiệu quả.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách (Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài nguyên & Môi trường): Nhận diện các điểm nghẽn thể chế để ban hành khung pháp lý đồng bộ về Khu công nghiệp Sinh thái (thể chế hóa Nghị định 82/2018/NĐ-CP và các văn bản kế thừa), chính sách thuế các-bon và cơ chế tài chính xanh hỗ trợ doanh nghiệp.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Đóng góp độc đáo nhất là việc tích hợp thành công hai trường phái Sản xuất Bền vững (Sustainable Manufacturing - OECD) và Cải tiến Sinh thái (Eco-innovation - Andersen, Reid & Miedzinski) vào khung khổ Lý thuyết Các bên Hữu quan để giải thích hành vi của doanh nghiệp trong không gian KCN tập trung, chứng minh vai trò thể chế đặc thù của Ban Quản lý KCN như một tác nhân thúc đẩy sinh thái trực tiếp.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?
Khác với các nghiên cứu trước chỉ sử dụng phương pháp định tính đơn thuần hoặc dựa vào dữ liệu thứ cấp vĩ mô (như Nguyễn Trọng Hoài, 2014c; Phạm Đức Chính, 2017), luận án kết hợp thiết kế hỗn hợp khám phá tiếp nối với mẫu khảo sát vi mô sâu tại 32 KCN, sử dụng quy trình kiểm định đo lường chuẩn mực (Cronbach's Alpha, EFA, hồi quy OLS đa biến với kiểm định VIF), mang lại độ tin cậy thực chứng cao.

3. Phát hiện nào gây bất ngờ nhất và được chứng minh bằng dữ liệu ra sao?
Phát hiện bất ngờ nhất là biến "Quy mô vốn" và "Nhận thức vai trò TTX" dù có tương quan thuận nhưng không phải là điều kiện đủ để tạo ra sự đột phá trong triển khai R&D sản phẩm xanh. Dữ liệu thực chứng chỉ ra rằng trên 60% doanh nghiệp có tiềm lực vốn tốt vẫn trì hoãn đầu tư sinh thái sâu do thiếu vắng sức ép từ thị trường tiêu thụ nội địa và cơ chế chế tài của nhà nước chưa đủ tính răn đe kinh tế.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) hay không?
Có. Luận án cung cấp chi tiết toàn bộ bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc hóa, bảng định nghĩa thao tác hóa các biến (Operationalization of Variables), hệ thống tiêu chí 5 nhóm hoạt động TTX, và các tham số kỹ thuật trong phân tích EFA/Hồi quy, cho phép các nhà nghiên cứu khác dễ dàng tái lặp quy trình tại các địa phương khác như Bình Dương, Long An hay Hải Phòng.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào?
Nghiên cứu định hướng lộ trình 10 năm chuyển dịch từ việc nghiên cứu "Hành vi tuân thủ xanh đơn lẻ của doanh nghiệp" (2021–2025) sang "Mô hình mạng lưới cộng sinh công nghiệp và kinh tế tuần hoàn trong KCN sinh thái" (2025–2030), kết nối với các cam kết Net Zero carbon của Việt Nam tại COP26.

Kết luận

Công trình luận án tiến sĩ của NCS. Nguyễn Anh Tuấn đã đóng góp toàn diện cho khoa học kinh tế và thực tiễn quản lý thông qua 6 điểm nhấn then chốt:

1. Hệ thống hóa và chuẩn hóa cơ sở lý luận về tăng trưởng xanh vi mô của doanh nghiệp dựa trên sự kết hợp hữu cơ giữa sản xuất bền vững và cải tiến sinh thái.
2. Thiết lập và kiểm định thành công bộ thang đo 5 nhóm hoạt động tăng trưởng xanh đặc thù cho các doanh nghiệp hoạt động trong khu công nghiệp tập trung.
3. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc chứng minh sức ép từ Ban Quản lý KCN và Cơ quan Quản lý Nhà nước là động lực then chốt chi phối hành vi môi trường của doanh nghiệp.
4. Chỉ rõ tác động thúc đẩy vượt trội của khu vực FDI và hội nhập quốc tế đối với việc áp dụng các quy trình sản xuất sạch hơn và tiết kiệm năng lượng.
5. Luận giải sâu sắc các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng "thực thi hình thức" và khoảng cách giữa nhận thức và hành động xanh trong cộng đồng doanh nghiệp KCN Đồng Nai.
6. Đề xuất hệ thống giải pháp chính sách mang tính khả thi cao, mở đường cho lộ trình chuyển đổi các KCN truyền thống thành các KCN sinh thái chuẩn mực, đóng góp thiết thực vào chiến lược phát triển kinh tế bền vững và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu. Nội dung của chương này nhằm tổng hợp các hướng nghiên cứu liên quan đến triển khai tăng trưởng xanh tiếp cận từ góc độ doanh nghiệp tại Việt Nam và quốc tế. Thông qua việc tổng hợp này, nghiên cứu chỉ ra xu hướng, những điểm thống nhất và những lỗ trống có thể tiếp cận và cơ sở cho việc thực hiện nghiên cứu của tác giả trong các chương tiếp theo. Chương 2: Cơ sở lý thuyết về tăng trưởng xanh tiếp cận từ góc độ doanh nghiệp.

Nội dung của chương này nhằm tổng hợp, xây dựng khung lý thuyết về tăng trưởng xanh tiếp cận từ góc độ doanh nghiệp, hình thành tiêu chí đánh giá và các yếu tố tác động tới hoạt động tăng trưởng xanh của doanh nghiệp. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Với cơ sở lý thuyết tổng hợp cùng với việc kế thừa các nghiên cứu trước đó, nội dung của chương này nhằm xây dựng phương pháp 11 nghiên cứu: xây dựng bảng hỏi, tiến hành khảo sát, phỏng vấn các đối tượng liên quan, số lượng mẫu khảo sát và phương pháp định lượng nhằm chỉ ra các yếu tố tác động tới hoạt động tăng trưởng xanh tại doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Đồng Nai. Chương 4: Thực trạng triển khai hoạt động tăng trưởng xanh của các doanh nghiệp trong khu công nghiệp tỉnh Đồng Nai.

Chương này sẽ khái quát về quá trình phát triển của khu công nghiệp Đồng Nai và đi sâu phân tích thực trạng triển khai các hoạt động tăng trưởng xanh của các doanh nghiệp đang hoạt động trong khu. Để từ đó thấy được xu hướng của các hoạt động này trong bối cảnh hiện nay. Chương 5: Yếu tố tác động tới hoạt động tăng trưởng xanh tại các doanh nghiệp trong khu công nghiệp tỉnh Đồng Nai. Chương này sẽ chỉ ra các yếu tố chính tác động tới việc triển khai các hoạt động tăng trưởng xanh tại doanh nghiệp trên địa bàn khu công nghiệp tỉnh Đồng Nai.

Kết hợp giữa kết quả đánh giá định tính tại chương 4, kết quả nghiên cứu định lượng tại chương 5, nghiên cứu chỉ ra nguyên nhân dẫn đến thực trạng triển khai hoạt động hướng đến tăng trưởng xanh của doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh. Chương 6: Định hướng và giải pháp thúc đẩy hoạt động tăng trưởng xanh cho các doanh nghiệp tại Khu công nghiệp tỉnh Đồng Nai. Trên cơ sở những phân tích, đánh giá của chương 5, nghiên cứu đề xuất những giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh của các doanh nghiệp trong khu công nghiệp Đồng Nai trong giai đoạn tiếp theo. 12 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ TĂNG TRƯỞNG XANH TIẾP CẬN TỪ GÓC ĐỘ DOANH NGHIỆP Chủ đề tăng trưởng xanh đã được nghiên cứu phổ biến thế giới, tuy nhiên ở Việt Nam số lượng nghiên cứu còn khá hạn chế.

Tiếp cận ở góc độ vĩ mô, thông thường các tác giả thường đề cập đến vai trò cũng như thách thức của tăng trưởng xanh đối với các nền kinh tế. Tiếp cận ở góc độ doanh nghiệp, các nghiên cứu thường tập trung nghiên cứu về vai trò, các hoạt động và các yếu tố tác động đến tăng trưởng xanh của doanh nghiệp. Tổng hợp, một số những hướng nghiên cứu chủ yếu về tăng trưởng xanh tác giả đã tiếp cận được như sau: 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu quốc tế 1.

Tiếp cận từ góc độ vĩ mô Hầu hết, các nhà nghiên cứu đều thống nhất tăng trưởng xanh có nhiều cơ hội để phát triển ở các quốc gia, điều này xuất phát từ việc mô hình tăng trưởng hiện tại của nhiều quốc gia chủ yếu xuất phát từ việc tận dụng các nguồn tài nguyên, ít coi trọng yếu tố môi trường. Chính vì vậy, việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng xanh là điều vô cùng quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra ngày càng phức tạp. Theo đó, tăng trưởng xanh là bước chuyển tiếp quan trọng nhằm hướng đến sự phát triển kinh tế bền vững trong tương lai (OECD,2011c; ESCAP,2013). Chương trình môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP,2012) đưa ra một hướng tiếp cận mới cho phát triển kinh tế được nhiều quốc gia đồng tình hưởng ứng, đó là phát triển “nền kinh tế xanh” (Green Economy).

Theo World bank (2012), tăng trưởng xanh là mô hình tăng trưởng hiệu quả, sạch và có tính đàn hồi – hiệu quả trong việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên, sạch trong việc giảm thiểu tác động gây ô nhiễm môi trường và có tính đàn hồi, chống chịu được trước các thiên tai, thảm họa thiên nhiên. Theo OECD (2011d), tăng trưởng xanh là thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế với sự đảm bảo các nguồn lực tự nhiên sẽ tiếp tục đủ khả năng đáp ứng nhu cầu tài nguyên và môi trường sống cho con người trong tương lai. Để thực hiện được điều này, tăng trưởng xanh có nội hàm thúc đẩy sự đổi mới, đầu tư và cạnh tranh nhằm mang lại những cơ hội kinh tế mới và sự tăng trưởng hướng tới “xanh hóa” và ổn định nền kinh tế. 13 Có nhiều cách tiếp cận khác nhau, tuy nhiên định nghĩa thường được các nhà khoa học thống nhất: tăng trưởng xanh là sự kết hợp giữa việc sử dụng các yếu tố đầu vào một cách hiệu quả kèm theo hạn chế tác động tới môi trường.

Tăng trưởng xanh là cả một quá trình, với sự tham gia đóng góp của tất cả các đối tượng trong nền kinh tế, từ người tiêu dùng, nhà sản xuất, Chính phủ và các bên hữu quan (World bank, 2012). Điều kiện thuận lợi để thúc đẩy tăng trưởng xanh ở các quốc gia có thể xuất phát từ tầm quan trọng, ý nghĩa của quá trình này. Tuy nhiên, việc thực hiện lại không phải đơn giản, bởi có nhiều rào cản khi thực hiện: (1) thể chế; (2) công nghệ; (3) cải tiến; (4) nguồn nhân lực; (5) tài chính… Theo World Bank (2012), tài chính không phải là yếu tố chính, mà vấn đề chính lại xuất phát từ nhận thức của các đối tượng trong xã hội. Những nghiên cứu này cũng đã chỉ ra, để thúc đẩy tăng trưởng xanh bên cạnh các chính sách hỗ trợ của Chính phủ (liên quan đến các công cụ thuế, chính sách tài chính, công nghệ…) thì cần có sự gắn kết với các bên hữu quan, từ người tiêu dùng, doanh nghiệp, tổ chức tài chính cho đến các tổ chức phi chính phủ.

Tiếp cận góc độ vi mô, từ phía các doanh nghiệp 1. Các nghiên cứu tiếp cận về các hoạt động và tiêu chí hướng đến tăng trưởng xanh của doanh nghiệp Có nhiều nghiên cứu tiếp cận về hoạt động TTX, tuy nhiên tác giả tập trung theo 2 cách tiếp cận phổ biến hiện nay: (1) Sản xuất bền vững: việc sử dụng các yếu tố đầu vào đến hoàn thiện sản phẩm đầu ra với việc sử dụng một quy trình và hệ thống không gây ô nhiễm của các doanh nghiệp (OECD, 2009); (2) Cải tiến sinh thái: các hoạt động của doanh nghiệp mà ứng dụng hoặc thực thi những cái mới một cách chủ đích hoặc không chủ đích nhằm vừa nâng cao hiệu quả, vừa giảm thiểu sự tác động tiêu cực tới môi trường (Nasr& Thurston,2006; OECD,2009). Mặc dù 2 cách tiếp cận khác nhau, nhưng có sự tương đồng: áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ mới nhằm mục tiêu cải tiến, nâng cao hiệu quả doanh nghiệp đồng thời tránh/ giảm thiểu những tác động tiêu cực của hoạt động sản xuất tới môi trường sinh thái. Để đạt được sự chuyển đổi thành công trong thay đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh hơn, các doanh nghiệp cần cụ thể bằng các hoạt động.

Theo đó, hoạt động xanh (tăng trưởng xanh) là sự kết hợp giữa tăng hiệu quả cùng với xem xét 14 các yếu tố về môi trường, cụ thể là giảm thiểu tác động tới môi trường: đó là việc ứng dụng cải tiến sinh thái cùng với phân tích quy trình hoạt động sản xuất, kinh doanh vào các hoạt động thực tiễn tại doanh nghiệp (Wugan Cai & Guangpei Li, 2018; Chin et al; 2016). Cách tiếp cận này, hoạt động TTX mặc dù ở cấp độ doanh nghiệp nhưng những ảnh hưởng của nó có thể tác động ở phạm vi rộng hơn: tạo ra sự lan toả, định hướng tiêu dùng mới, xanh hơn, gần gũi với môi trường, qua đó có thể tạo ra tác động ở tầm trung gian hoặc toàn bộ nền kinh tế. Việc phân loại, cũng như đánh giá các hoạt động TTX được nhiều nhà khoa học tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau: Theo Rennings (2000), Kemp&Foxcon(2007), tiếp cận từ góc độ cải tiến sinh thái, chia hoạt động này thành 4 loại trên cơ sở mức độ tác động của các hoạt động triển khai trong doanh nghiệp: (1) Giải pháp công nghệ: triển khai các thay đổi, cải tiến về công nghệ tác động trực tiếp đến hiệu quả của doanh nghiệp; (2) Cải tiến trong tổ chức: thay đổi trong công cụ quản lý doanh nghiệp hay cải tiến trong dịch vụ. Nội dung này liên quan đến những thay đổi trong cơ sở hạ tầng và áp dụng những tiến bộ khoa học công nghệ.

(3) Xã hội: chú trọng đến thay đổi giá trị của con người và hành vi tiêu dùng hoặc phong cách sống hướng đến giá trị bền vững hơn. (4) Thế chế: nhấn mạnh về đặc thù cải tiến của thể chế nhằm phản hồi lại những vấn đề của phát triển bền vững bởi cộng đồng địa phương và các tổ chức, chương trình hoặc thương mại toàn cầu. Chúng được coi là nền tảng để hướng đến sự phát triển bền vững. Nghiên cứu của Andersen (2008) đã phân loại cải tiến sinh thái thành 4 nội dung: (1) Thêm vào (add-on): hướng đến quản lý nguồn lực và dịch vụ liên quan đến vấn đề ô nhiễm nhằm cải tiến hiện trạng và thúc đẩy những vấn đề môi trường.

(2) Tích hợp: là việc áp dụng công nghệ về quy trình, sản xuất sạch hơn so với đối thủ, nhằm đóng góp vào việc giải quyết hoặc giảm thiểu những vấn đề môi trường trong công ty hoặc tổ chức cũng như xã hội. (3) Thay thế:là việc sử dụng những xu hướng công nghệ mới thay thế cho những công nghệ cũ, tạo ra những sản phẩm cấp tiến, ít ảnh hưởng đến môi trường hơn. 15 (4) Tổ chức hướng đến một hình thức sinh thái hiệu quả của xã hội: bao gồm những cách thức mới để tổ chức sản xuất và tiêu dùng hệ thống rộng hơn, đòi hỏi có sự tham gia, tương tác giữa các tổ chức. Ở cấp độ này, các sáng kiến có ảnh hưởng sâu sắc đến nền kinh tế, góp phần đổi mới những công nghệ khác, tạo ra xu hướng mới trong tiêu dùng, sản xuất.