CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA NGOẠI THƯƠNG. Ngoại thương là sự trao đổi hàng hoá giữa nước này với nước khác thông qua các hoạt động mua và bán. Trong hoạt động ngoại thương : Xuất khẩu là việc bán hàng hoá và dịch vụ cho nước ngoài và nhập khẩu chính là việc mua hàng hoá, dịch vụ của nước ngoài. Toàn bộ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu trong ngoại thương của các nước hay một nhóm nước gọi là mậu dịch quốc tế hay thương mại quốc tế.2 Vai trò của hoạt động ngoại thương.
Ngoại thương được xem là có các vai trò sau : 1.1 Nâng cao hiệu quả kinh doanh, thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá. Đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, ngoại thương có nhiệm vụ tìm kiếm những đầu vào mới cho công nghiệp và tiêu thụ những sản phẩm của công nghiệp. Ngoại thương còn được sử dụng như một công cụ thúc đẩy quá trình liên kết kinh tế ở trong nước với nước ngoài.2 Góp phần giải quyết những vấn đề kinh tế – xã hội quan trọng của đất nước: vốn, việc làm, công nghệ, sử dụng tài nguyên có hiệu quả. Thông qua hoạt động ngoại thương để tạo vốn và tìm kiếm kỹ thuật từ nước ngoài cần thiết cho sự nghiệp phát triển kinh tế của đất nước.
Phát triển công nghệ là một mục tiêu quan trọng của ngoại thương. Đây vừa là mục tiêu trước mắt vừa là mục tiêu lâu dài của quá trình công nghiệp hoá.3 Đảm bảo sự thống nhất giữa kinh tế và chính trị trong ngoại thương. Đảm bảo sự thống nhất giữa kinh tế và chính trị là một nguyên tắc chủ yếu trong việc tổ chức và quản lý có hiệu quả hoạt động kinh tế đối ngoại nói chung và ngoại thương nói riêng. Phát triển kinh tế, ổn định và cải thiện đời sống nhân dân là điều kiện quan trọng nhất để ổn định chính trị.
Phải luôn đổi mới và hoàn thiện cơ chế quản lý ngoại thương nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động ngoại thương, hoặc nhiệm vụ ngoại thương phục vụ cho an ninh, quốc phòng… 1.2 LÝ THUYẾT MẬU DỊCH QUỐC TẾ.1 Adam Smith và lý thuyết về lợi thế tuyệt đối. -1- Khảo Sát Giải Pháp Xuất Khẩu Biên Mậu Cao Su Sang Thị Trường Trung Quốc Quan điểm của Adam Smith cho rằng “mỗi quốc gia cần chuyên môn hoá sản xuất để xuất khẩu những sản phẩm mà họ có lợi thế tuyệt đối (lợi thế tuyệt đối ở đây là chi phí thấp hơn để sản xuất ra cùng một loại sản phẩm, nhưng chỉ có chi phí lao động mà thôi), đồng thời nhập khẩu những sản phẩm thuộc về lợi thế tuyệt đối của các quốc gia mà họ giao thương” Thương mại quốc tế tồn tại trên cơ sở lợi thế tuyệt đối, nghĩa là thương mại quốc tế chỉ có thể thực hiện được giữa các quốc gia có lợi thế tuyệt đối. Mỗi quốc gia sẽ chỉ xuất khẩu những hàng hoá có lợi thế tuyệt đối và chỉ nhập khẩu những hàng hoá không có lợi thế tuyệt đối. Dùng lợi thế tuyệt đối chỉ có thể giải thích được một phần nhỏ trong mậu dịch thế giới ngày nay ví như giữa các nước phát triển với các nước đang phát triển.2 David Ricardo và lý thuyết lợi thế so sánh.Ricardo cho rằng nền nông nghiệp tồn tại trên cơ sở lợi thế tương đối, lao động và tư bản sẽ di chuyển tới những nơi có năng suất và lợi nhuận cao, quá trình di chuyển sẽ tiếp tục cho đến khi lợi nhuận bằng nhau giữa các nơi.
Theo quy luật này “các quốc gia có thể chuyên môn hoá sản xuất và xuất khẩu sản phẩm mà họ không có lợi thế tuyệt đối lớn hơn giữa hai sản phẩm trong nước, tức là sản phẩm có lợi thế tương đối (hay lợi thế so sánh) và nhập khẩu sản phẩm mà lợi thế tuyệt đối nhỏ hơn giữa hai sản phẩm trong nước (sản phẩm không có lợi thế so sánh)”. Nếu các quốc gia đều tập trung “chuyên môn hoá hoàn toàn”, tất cả các nguồn tài nguyên được sử dụng cho một số loại sản phẩm có lợi thế so sánh và kết hợp với thương mại quốc tế thì hiệu quả của kinh tế sẽ cao hơn so với không xúc tiến thương mại quốc tế. Chiến lược phát triển ngoại thương phải nhằm tạo ra và duy trì lợi thế so sánh của quốc gia trong từng giai đoạn phát triển.3 KHÁI QUÁT VỀ XUẤT NHẬP KHẨU BIÊN MẬU. Xuất khẩu biên mậu là hình thức xuất khẩu nhưng hoạt động buôn bán hàng hoá diễn ra tại các đường biên được gọi là hoạt động biên mậu.2 Một số thuật ngữ liên quan.
Xuất khẩu biên mậu : là hình thức xuất khẩu nhưng hoạt động buôn bán hàng hoá diễn ra tại các đường biên được gọi là hoạt động biên mậu. Hình thức sản xuất xuất khẩu : là hình thức nhập nguyên liệu để sản xuất và sau đó xuất khẩu toàn bộ thành phẩm. Hình thức này khác với gia công ở đặc điểm : khách hàng mua và người bán nguyên liệu cho nhà sản xuất hoàn toàn khác nhau. -2- Khảo Sát Giải Pháp Xuất Khẩu Biên Mậu Cao Su Sang Thị Trường Trung Quốc Hình thức tam nhập tái xuất : là hình thức nhập khẩu sản phẩm và xuất khẩu sang nước thứ ba.
Sản phẩm nhập khẩu không được đưa vào nội địa để tiêu thụ mà phải xuất hết trong khoảng thời gian qui định. Tìm kiếm thị trường và tạo nguồn thu chủ yếu vào các hợp đồng xuất khẩu, từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm và hiệu quả xuất nhập khẩu. Tạo điều kiện thu hút khách hàng với chi phí vận chuyển thấp. Xuất khẩu biên mậu là hoạt động xuất khẩu đơn giản góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và còn là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
Tạo điều kiện cho nhà kinh doanh đẩy mạnh xuất khẩu qua biên giới.4 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG BIÊN MẬU 1.1 Các văn bản liên quan. Hiện nay, hoạt động xuất nhập khẩu biên mậu dựa chủ yếu vào các căn cứ pháp lý sau : - Văn bản của Bộ Thương Mại, số : 14/2001/TT-BTM, ngày 02/05/2001 hướng dẫn việc mua hàng hoá qua biên giới trên bộ giữa Việt Nam và Trung Quốc. - Văn bản của Bộ Tài Chính Tổng Cục Hải Quan, số : 3910/TCHQ-KTTT, ngày 13/08/2003 về việc thanh toán theo phương thức biên mậu. - Văn bản của Bộ Tài Chính số : 47/2004/TT-BTC, ngày 31/05/2004 hướng dẫn thủ tục hải quan, chế độ kiểm tra, giám sát hải quan và chính sách thuế đối với hàng hoá buôn bán qua biên giới với các nước có chung biên giới theo Quyết định số 2552/2003/QĐ-TTg ngày 24/11/2003 của Thủ tướng Chính phủ.2 Tổng quan hoạt động biên mậu.
Thị trường biên mậu hiện nay của Việt Nam gồm 3 nước : Trung Quốc, Campuchia, Lào với khoảng trên 50 đôi cửa khẩu hoặc khu kinh tế cửa khẩu phù hợp cho xuất biên mậu. - Trung Quốc là thị trường rộng lớn nhưng tốc độ phát triển từng vùng chênh lệch nhau rất rõ. Đó là miền Duyên hải phát triển như Thẩm Quyến với thu nhập bình quân đầu người trên 20.000 USD/năm trong khi các vùng Miền Tây có thu nhập bình quân đầu người trên 300 USD/năm. - Lào, Campuchia thực chất có qui mô nhu cầu không lớn do dân số và thu nhập không cao.
Dân số mỗi thị trường chỉ ngang tầm với Tp. Tuy nhiên đây lại là thị -3- Khảo Sát Giải Pháp Xuất Khẩu Biên Mậu Cao Su Sang Thị Trường Trung Quốc trường trung chuyển và tự do. Lợi dụng được thị trường này sẽ tạo điều kiện để hàng hoá thâm nhập vào các nước thứ ba trong khu vực không cùng biên giới với Việt Nam. - Lào, Campuchia và Việt Nam có mối quan hệ lâu đời, sản phẩm được ưa chuộng và sẽ trở nên quen thuộc với thị trường nếu giá cả và chất lượng hợp lý.
Với tổng dân số của hai thị trường gần 20 triệu dân vẫn cho thấy một sức mua đáng kể, không thể bỏ qua. - Do hình dáng Việt Nam hẹp, khoảng cách từ nhà máy đến bất cứ cửa khẩu biên mậu nào cũng tương đương như việc đưa hàng đến các tỉnh để tiêu thụ, do đó rất thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc vận chuyển hàng xuất với chi phí không cao. Tiêu thụ biên mậu gần như đã thành một hoạt động tiêu thụ bình thường như bán hàng nội địa. Với các đặc điểm trên, thời gian gần đây bên cạnh những biểu hiện tiêu cực như lợi dụng biên mậu để chiếm dụng tiền hoàn thuế của Nhà nước thì rất nhiều doanh nghiệp nghiêm túc chọn thị trường biên mậu làm chủ lực tiêu thụ của mình.
Buôn bán qua biên giới với Trung Quốc, Capuchia, Lào gọi tắt là biên mậu, mấy năm qua tăng khá nhanh, góp phần đáng kể vào việc tăng trưởng kim ngạch mậu dịch với ba quốc gia đó. Với Trung Quốc, so với năm trước kim ngạch buôn bán 2 chiều năm 2000 tăng 81%, năm 2001 tăng14,7%, năm 2002 tăng 15,9% và mục tiêu 5 tỉ USD vào năm 2005 nằm trong tầm tay, trong số này biên mậu đóng góp trên dưới 40%. Kim ngạch buôn bán với Lào tuy nhỏ cũng tăng liên tục, nổi bật là hai năm 1998- 1999 có mức tăng hàng năm từ 66%-69%. Với Campuchia, từ năm 1990 liên tục tăng.
Năm 1996 tăng 238% so với năm 1995. Các năm gần đây buôn bán tính bằng số tuyệt đối tăng liên tục. Kết quả trên có yếu tố khách quan là nước ta có giải biên cương với ba nước dài tới 4.512 km, thuộc địa phận 23 tỉnh, được thông quan qua 12 cửa khẩu quốc tế, 20 cửa khẩu quốc gia, 40 cửa khẩu địa phương, cùng nhiều cửa khẩu phụ, đường tiểu ngạch. Dọc theo biên giới đã thoả thuận mở trên 60 chợ.
Chợ Móng cái thu hút khoảng 400 hộ kinh doanh từ bên Trung Quốc, còn mạn Lào Cai lại thu hút khoảng 40 hộ Việt Nam sang buôn bán tại Hà Khẩu -Vân Nam. Trên tuyến giáp với Lào có bốn chợ mới : Lao Bảo, Cầu Treo, Na Mèo và Tây Trang. Dọc đường biên giới với Campuchia có 25 chợ được buôn bán khá sầm uất, trong đó Tây Ninh có 6 và An Giang có 7 chợ. Với các cửa khẩu làm hạt nhân, 15 tỉnh tiếp giáp với ba nước đã có 24 khu kinh tế cửa khẩu, được áp dụng chính sách ưu đãi về nhiều mặt nên sớm phát huy lợi thế, thúc đẩy buôn bán nói chung và biên mậu nói riêng.
Rõ ràng biên mậu không còn là câu chuyện riêng của các địa phương biên giới mà trở thành hoạt động có tác động lớn đến kinh tế, an ninh, quốc phòng, một bộ phận hợp thành quan trọng hoạt động XNK nước ta với ba nuớc láng giềng.