Chương 1: Một số vấn đề chung về hợp đồng quyền chọn chứng khoán 1. Lý luận chung về hợp đồng quyền chọn chứng khoán 1.1 Sơ lược về hợp đồng quyền chọn chứng khoán 1.1 Định nghĩa hợp đồng quyền chọn - Hợp đồng quyền chọn chứng khoán : là một hợp đồng quyền chọn cho phép người mua có quyền để mua chứng khoán (call option) hay quyền để bán chứng khoán (put option) ở một mức giá được xác định trước và trong một khoảng thời gian đã được xác định trước trong tương lai. - Đặc điểm chính trong hợp đồng này là người sở hữu hợp đồng có quyền chứ không phải nghĩa vụ để thực hiện hợp đồng. Nếu người nắm giữ hợp đồng quyền chọn không thực hiện quyền của họ trước ngày đã được xác định trong hợp đồng, thì quyền chọn và cơ hội để thực hiện hợp đồng sẽ chấm dứt - Tuy nhiên, người bán hợp đồng quyền chọn phải có nghĩa vụ thực hiện quyền của người mua khi hợp đồng quyền chọn được thực hiện .Trong trường hợp hợp đồng quyền chọn mua chứng khoán (call option), thì người bán đã bán quyền để mua chứng khoán đó .Vì vậy, người bán hợp đồng quyền chọn mua phải có nghĩa vụ bán chứng khoán cho người mua hợp đồng quyền chọn nếu hợp đồng quyền chọn được thực hiện.Trong trường hợp hợp đồng quyền chọn bán chứng khoán, người bán hợp đồng quyền chọn đã bán quyền để bán chứng khoán đó.
Người bán hợp đồng quyền chọn bán vì vậy có nghĩa vụ phải mua chứng khoán từ người sở hữu quyền chọn bán nếu hợp đồng quyền chọn được thực hiện 1.2 Kiểu hợp đồng quyền chọn - Hợp đồng quyền chọn chứng khoán kiểu Mỹ (American - Style options): là hợp đồng quyền chọn cho phép người sở hữu hợp đồng có quyền (chứ không phải nghĩa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 vụ) để thực hiện hợp đồng ở một mức giá đã được xác định trước ở bất kỳ thời gian nào trước ngày đáo hạn -Hợp đồng quyền chọn chứng khoán kiểu Châu âu ( European - Style options): là hợp đồng quyền chọn cho phép người sở hữu có quyền được hiện hợp đồng tại mức giá đã được xác định trước chỉ khi đến ngày đáo hạn - Sự khác biệt giữa hai hợp đồng kiểu Châu âu và kiểu Mỹ không phải là sự khác nhau về mặt địa lý, mà sự khác biệt ở đây là ở quyền được thực hiện hợp đồng trước hay đến ngày đáo hạn. Đến khi Sàn Chicago Board of Exchange (CBOE) đưa ra quyền chọn kiểu Châu âu trên chỉ số S&P 500 vào ngày 1/7/1983 thì sự phân biệt giữa hai lọai hợp đồng này đã không còn quan trọng đối với các nhà đầu tư trên thị trường quyền chọn, bởi vì lúc này chỉ có những hợp đồng quyền chọn kiểu Mỹ là được niêm yết trên sàn; kể từ sau đó trở đi thì nhiều hợp đồng quyền chọn kiểu châu âu mới được niêm yết một cách phổ biến. Do đặc điểm linh họat của quyền chọn kiểu Mỹ trong việc thực hiện hợp đồng sớm hơn thời gian đáo hạn cho nên thỉnh thoảng phí dành cho hợp đồng quyền chọn kiểu Mỹ cao hơn hợp đồng quyền chọn kiểu Châu âu 1.2 Lợi ích của hợp đồng quyền chọn chứng khoán Đặc điểm quan trọng của hợp đồng quyền chọn chính là bản chất rủi ro của hợp đồng quyền chọn và các nhà đầu tư phải thật sự nhận thức rõ được những rủi ro tiềm tàng của hợp đồng quyền chọn trước khi quyết định tham gia vào thị trường quyền chọn chứng khoán .Tuy nhiên,bên cạnh những rủi ro đó, hợp đồng quyền chọn còn đem lại cho nhà đầu tư một số ích lợi như sau: 1.1 Cơ hội thu lãi Đối với hợp đồng quyền chọn, nhà đầu tư có thể tìm được cơ hội để thu lãi bất kể thị trường chứng khoán tăng hay giảm .Hơn nữa, có nhiều cách thức để nhà đầu tư có cơ hội thu lãi khi sử dụng hợp đồng quyền chọn như mua hoặc bán hợp đồng quyền chọn. Chẳng hạn, một người nắm giữ hợp đồng quyền chọn mua và người bán hợp đồng quyền chọn bán sẽ kỳ vọng thị trường tăng giá để có cơ hội thu lãi, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 ngược lại một người nắm giữ hợp đồng quyền chọn bán và người bán hợp đồng quyền chọn mua sẽ kỳ vọng thị trường giảm giá để có cơ hội thu lãi Có nhiều chiến lược để thu lãi ngay khi thị trường không biến động nhiều khi sử dụng hợp đồng quyền chọn .Ví dụ như thực hiện bán hợp đồng quyền chọn và khai thác đặc điểm hợp đồng quyền chọn là một tài sản bị hao mòn bởi thời gian, có nghĩa khi thời gian càng gần ngày đáo hạn thì giá trị hợp đồng quyền chọn sẽ càng giảm, nhà đầu tư bán hợp đồng quyền chọn có thể sẽ thu lãi được từ việc thị trường không biến động, đến khi ngày đáo hạn , giá cổ phiếu vẫn không biến động nhiều và lúc đó hợp đồng quyền chọn sẽ không được thực hiện và nhà đầu tư bán hợp đồng quyền chọn sẽ thu được phí bán hợp đồng quyền chọn được xem như lãi khi người mua hợp đồng quyền chọn không thực hiện hợp đồng .Tuy nhiên, những chiến lược này chỉ được dùng khi nhà đầu tư hòan toàn có nhiều kinh nghiệm trên thị trường hợp đồng quyền chọn và xác định chính xác được khi nào thị trường có độ biến động thấp và khi nào thị trường biến động cao.2 Bảo hiểm Hợp đồng quyền chọn có thể dùng để bảo vệ những cổ đông hiện tại hoặc những cổ đông tiềm năng .Chẳng hạn, nếu một cổ đông dự định nắm giữ cổ phiếu trong một khoản thời gian, nhưng họ sợ giá cổ phiếu sẽ giảm và làm giảm giá trị cổ phần .Nhà đầu tư có thể mua một hợp đồng quyền chọn bán sẽ cho họ quyền để bán cổ phiếu ở một mức giá được định trước gọi là giá thực hiện .Giá thực hiện sẽ trở thành giá sàn của cổ phiếu và bất kể giá cổ phiếu đó trên thị trường giảm đến mức nào thì nhà đầu tư vẫn có quyền bán cổ phiếu trước hoặc ngay ngày đáo hạn tại mức giá thực hiện .Cùng lúc đó,nếu giá cổ phiếu trên thị trường tăng, nhà đầu tư vẫn có lợi từ việc nắm giữ cổ phiếu đó.
Vì vậy, khi sử dụng hợp đồng quyền chọn, nhà đầu tư có lợi từ việc giá tăng trong khi được bảo vệ ở mức giá sàn khi giá cổ phiếu trên thị trường giảm mạnh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Gia tăng thu nhập Hợp đồng quyền chọn có thể đựơc dùng để tạo thu nhập đối với một danh mục đầu tư những cổ phiếu hiện đang tồn tại thông qua việc bán hợp đồng quyền chọn và thu lãi từ việc nhận phí hợp đồng quyền chọn .Nhà đầu tư có thể bán hợp đồng quyền chọn mua được bảo đảm bằng số cổ phiếu hiện đang có trong danh mục của mình, ví dụ cho người mua hợp đồng quyền chọn có quyền mua cổ phiếu trong danh mục của nhà đầu tư. Nếu hợp đồng quyền chọn mua không được thực hiện, phí hợp đồng quyền chọn nhận được từ người mua được xem như một khoản thu nhập thêm cho nhà đầu tư. Dĩ nhiên, nếu giá cổ phiếu tăng cao hơn giá thực hiện, hợp đồng quyền chọn mua mới được thực hiện và người bán hợp đồng quyền chọn phải bán cổ phiếu ở mức giá thực hiện và mất đi những khoản lãi tiềm ẩn khi giá cao hơn giá thực hiện lớn hơn những gì nhận được từ phí hợp đồng quyền chọn khi bán hợp đồng quyền chọn mua.4 Đòn bẩy nợ Hợp đồng quyền chọn là một cộng cụ đòn bẩy nợ .Trong trường hợp mua một hợp đồng quyền chọn mua, nhà đầu tư trả một khoản phí để có được quyền mua cổ phiếu ở một mức giá được xác định trước trong một khoản thời gian trong tương lai Phí hợp đồng quyền chọn chỉ là một phần trong số tiền mà nhà đầu tư phải bỏ ra khi quyết định mua cổ phiếu thực sự .Nếu giá cổ phiếu tăng một phần trăm nhất định nào đó thì hầu hết giá trị các hợp đồng quyền chọn mua trên cổ phiếu đó sẽ tăng ở một phần trăm lớn hơn sự tăng giá của cổ phiếu đó. Số tiền từ lợi nhuận thu được của hợp đồng quyền chọn có thể nhỏ hơn số lợi nhuận thu được từ việc mua cổ phiếu trên thị trường, nhưng so về tỷ suất lợi nhuận thì việc mua bán hợp đồng quyền chọn sẽ có tỷ suất sinh lợi cao hơn và số tiền mà người mua hợp đồng quyền chọn có thể bị mất sẽ ít hơn rất nhiều.
Tuy nhiên, hiệu ứng đòn bẩy cũng có mặt trái của nó, nếu trường hợp giá cổ phiếu trên thị trường giảm và làm cho hợp đồng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 quyền chọn mua rơi vào trạng thái out-of-the-money, thì lúc này giá trị của hợp đồng sẽ giảm nhiều hơn so với sự giảm giá của cổ phiếu, tuy nhiên, sự tổn thất này tối đa chỉ bằng mức phí của hợp đồng quyền chọn. Việc mua hợp đồng quyền chọn không được xem như một hình thức khác của việc mua bán qua tài khoản ký quỹ là trường hợp nhà đầu tư trả cho nhà môi giới một khoản tiền ký quỹ ban đầu bằng một phần tỷ lệ phần trăm so với giá mua cổ phiếu. Đối với việc mua bán cổ phiếu bằng tài khoản ký quỹ khi giá cổ phiếu giảm đáng kể, nhà đầu tư có thể sẽ bị gọi nộp thêm tiền vào tài khoản ký quỹ hoặc bị mất đi khoản tiền ký quỹ .Ngược lại, đối với một trạng thái mua hợp đồng quyền chọn mua, khi giá giảm thì nhà đầu tư không phải bị buộc nộp thêm tiền và quyền chọn có thể giữ được cơ hội thu lãi khi giá cổ phiếu tăng trở lại cho đến khi hợp đồng hết hạn, hoặc người mua hợp đồng quyền chọn mua có thể bán lại hợp đồng quyền chọn mua của mình trên thị trường để hưởng lợi từ giá trị còn lại của hợp đồng quyền chọn .Chiến lược tương tự có thể áp dụng bằng cách mua hợp đồng quyền chọn bán để hưởng lợi của tính đòn bẩy khi thị trường giảm giá. Những điều kiện cần thiết để thực hiện hợp đồng quyền chọn chứng khoán - Do đặc điểm của thị trường chứng khoán Việt Nam là một thị trường mới nổi, tính thanh khoản chưa cao, việc đầu tư chứng khoán có thể đem đến lợi nhuận cao nhưng cũng hàm chứa rất nhiều rủi ro do thị trường chứng khoán Việt Nam còn khá thô sơ chưa có đủ nghiệp vụ và công cụ đầu tư cần thiết giúp thị trường phát triển ổn định trong dài hạn.