MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đối với Thanh niên qua việc làm, khả năng có việc làm công hưởng lương, được ký hợp đồng lao động cao hơn so với nhóm chưa qua việc làm lần lượt là 12,8% và 0,4% nhưng khả năng được đóng bảo hiểm xã hội thấp hơn so với nhóm từ 25 tuổi trở lên qua việc làm khoảng 7,5%. Nguyễn Thị Mai Lan (2015; tr.20) Giải quyết việc làm là một trong những chính sách quan trọng của mỗi quốc gia, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển như Việt Nam. Thiếu việc làm, không có việc làm hoặc việc làm với năng suất và thu nhập thấp sẽ không thể giúp thanh niên bảo đảm cuộc sống và phát triển bền vững.
Nghị quyết về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá tại Ban chấp hành Trung Ương ngày 25 tháng 07 năm 2008 đã đưa ra nhiệm vụ: “Nâng cao chất lượng lao động trẻ, giải quyết việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho thanh niên".Ăng ghen (1993; tr.27) Sự phát triển kinh tế-xã hội và quá trình đô thị hoá của thành phố Hà Nội trong những năm qua đã có những tác động tích cực: Thúc đẩy thị trường lao động phát triển, cơ cấu lại lực lượng lao động, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo môi trường và nhiều cơ hội cho người lao động tìm được việc làm, ổn định đời sống. Tuy nhiên, bên cạnh những yếu tố tích cực, quá trình đô thị hoá và phát triển của thành phố cũng làm nảy sinh một số khó khăn về việc giải quyết việc làm cho một bộ phận lao động. Trong quá trình cơ cấu, sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước, một bộ phận lao động không đáp ứng yêu cầu sử dụng, nhưng không thể đào tạo lại, bị mất việc làm; vấn đề chuyển đổi ngành nghề, đào tạo, phục hồi thu nhập, tạo việc làm cho số lao động của các hộ trong diện di dời, chỉnh trang đô thị, còn nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, số học sinh, sinh viên tốt nghiệp ra trường hàng năm, bộ đội xuất ngũ, công an xuất ngũ, thanh niên tình nguyện hoàn thành nhiệm vụ thực hiện chương trình, dự án phát triển kinh tế- xẫ hội và lao động nhập cư cần tìm việc làm.
càng làm cho vấn đề giải quyết việc làm trở nên bức xúc. Việc làm cho 2 lớp trẻ thanh niên vừa là động lực vừa là phát triển con người và xã hội. Nguyễn Hữu An (2014; tr.30) Nhằm đánh giá đúng thực trạng việc làm cho thanh niên tại quận Hà Đông, thành phố Hà Nội thời gian qua, từ đó đề xuất những giải pháp chính sách nhằm tạo việc làm cho thanh niên ở quận Hà Đông, thành phố Hà Nội những năm đến, tôi chọn đề tài “Việc làm cho thanh niên quận Hà Đông thành phố Hà Nội” cho Luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Kinh tế chính trị. Tình hình nghiên cứu Thực hiện chính sách việc làm cho thanh niên là một vấn đề không mới, đã có nhiều nhà khoa học, nhiều công trình nghiên cứu, tiếp cận dưới những góc độ khác nhau và có những nhìn nhận, đánh giá khách quan, trung thực về thực trạng thực hiện chính sách việc làm cho người nói chung và cho thanh niên nói riêng, dưới đây là một vài nghiên cứu của các tác giả trong nước về vấn đề tài thực hiện chính sách việc làm: Nguyễn Chí Tường (2012), “Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến công tác dạy nghề tại Việt Nam: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giai đoạn 2013- 2020” đã xác định và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dạy nghề, gồm: đặc tính cá nhân; trình độ giáo viên dạy nghề; Cơ sở vật chất giảng dạy; Năng lực quản lý; Cơ hộ việc làm; Thông tin thị trường lao động; Hỗ trợ chính sách về dạy nghề.
Nguyễn Văn Thắng (2014) Chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn vùng thu hồi đất của Hà Nội cho rằng: (i) Thanh niên nông thôn phần lớn chưa được đào tạo nghề, trình độ văn hóa, chuyên môn thấp hơn so với thanh niên đô thị nên cơ hội tiếp cận việc làm của họ sau khi bị thu hồi đất là rất hạn chế và chưa bền vững, nhất là khả năng tìm việc làm có thu nhập cao trong khu vực công nghiệp, do vậy cần tập trung vào chính sách đào tạo nghề; (ii) Thanh niên nông thôn có quy mô lớn trong lực lượng lao động, do đó cần phát triển mô hình kinh tế tạo nhiều việc làm tại chỗ như phát triển các doanh nghiệp và làng nghề. Cơ cấu việc làm theo giới tính của thanh niên nông thôn vùng thu hồi đất cũng cho thấy nữ giới khó tìm được 3 việc làm hơn nam giới, do vậy cần có một số ưu tiên, hỗ trợ cho lao động nữ để dễ dàng tìm kiếm việc hơn, khuyến khích lao động nữ tham gia vào lớp học nghề với các nghề phù hợp như dệt may, nghề thủ công, đan lát…(iii) Thanh niên nông thôn cần được sự hỗ trợ của Nhà nước và Đoàn thanh niên để khắc phục vị thế thấp trên thị trường lao động, do vậy cần có các chính sách bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất, hỗ trợ vay vốn để học nghề và phát triển sản xuất trong quá trình tìm và tự tạo việc làm, đồng thời cần xây dựng và phát triển các hình thức liên kết, phối hợp với tổ chức Đoàn thanh niên, chẳng hạn Quỹ việc làm do Đoàn Thanh niên quản lý vận hành, mô hình làng thanh niên, trung tâm dạy nghề, giới thiệu việc làm thanh niên; (iv) Phát triển doanh nghiệp và làng nghề là một giải pháp khả thi để giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn vì Hà Nội là nơi có khả năng phát triển các khu công nghiệp, các ngành công nghiệp và dịch vụ; đồng thời Hà Nội cũng có nhiều làng nghề truyển thống, nhưng với thực trạng hiện nay để bảo đảm hiệu quả kinh tế, cần phải đầu tư, hiện đại hóa, nâng cao chất lượng sản phẩm, hỗ trợ xúc tiến thương mại, phát triển làng nghề kết hợp với phát triển du lịch văn hóa. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất hoàn thiện chính sách việc làm cho thanh niên nông thôn vùng thu hồi đất của Hà Nội theo các định hướng: Nhà nước hỗ trợ nhưng thanh niên chủ động tìm và tự tạo việc làm; tạo việc làm tại chỗ trong khu vực phi nông nghiệp, nhất là ngoại thành và các vùng mới sáp nhập vào Hà Nội; hướng tới việc làm bền vững và có chất lượng, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của thanh niên. Các giải pháp được đề xuất dựa trên phân tích thực thực trạng và nguyên nhân, tác động lên cả cung và cầu việc làm trên thị trường nhưng cũng cần phải điều chỉnh sao cho hài hòa và hướng tới đối tượng thanh niên nông thôn nhiều hơn, đồng thời luận án kiến nghị các điều kiện thực hiện để các giải pháp được nêu trở nên khả thi hơn.
Ngoài ra còn một số công trình công bố có liên quan đến việc làm thanh niên như Nguyễn Hữu Dũng (2005) Thị trường lao động và hướng nghiệp cho thanh niên; Ngô Quỳnh An (2012) Tăng cường khả năng tự tạo việc làm cho thanh niên Việt Nam,… 4 Các công trình trên đã luận giải dưới nhiều góc độ khác nhau, chỉ ra những vấn đề về lý luận, thực tiễn để giải quyết việc làm cho thanh niên là rất cần thiết, đặt ra cho các cơ quan, chức năng ban ngành hiện nay, chỉ ra nguyên nhân của thực trạng việc làm cho thanh niên bao gồm cả nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan trong đó có nguyên nhân về cơ chế, chính sách được các tác giả cho là quan trọng, cần phải tháo bỏ những khúc mắc tạo hành lang thông thoáng để đẩy mạnh việc việc làm cho thanh niên ở nước ta hiện nay, đáp ứng được với yêu cầu, nhiệm vụ của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Tuy nhiên, các công trình này nghiên cứu trên phạm vi cả nước hoặc nghiên cứu cho đối tượng thanh niện nông thôn. Giải quyết việc làm cho thanh niên thành phố chưa nhiều, chưa chuyên sâu, và đặc biệt chưa có công trình nào nghiên cứu cho thanh niên Quận Hà Đông, thành phố Hà Nội. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 3.1 Mục đích nghiên cứu Từ thực trạng việc làm của thanh niên quận Hà Đông hiện nay, luận văn đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu để tạo việc làm cho thanh niên quận Hà Đông, thành phố Hà Nội những năm tới.
Nhiệm vụ nghiên cứu Góp phần làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về việc làm cho thanh niên. Nghiên cứu thực trạng việc làm cho thanh niên quận Hà Đông, thành phố Hà Nội hiện nay, chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân hạn chế. Đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường giải quyết việc làm cho thanh niên tại quận Hà Đông, thành phố Hà Nội. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4.
Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là việc làm cho thanh niên. Tuy nhiên việc làm thanh niên là một đối tượng rộng, và có nhiều cách tiếp cận giải quyết vấn đề này. Luận văn này tiếp cận việc làm theo hướng tạo việc làm cho thanh niên 5 4. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu về không gian: Nghiên cứu tạo việc làm cho thanh niên quận Hà Đông, thành phố Hà Nội.
Phạm vi nghiên cứu về thời gian: Nghiên cứu được thu thập số liệu từ năm 2016 đến 2018, đề xuất cho tới những năm 2025 5. Phƣơng pháp nghiên cứu 5. Cách tiếp cận Luận văn nghiên cứu tạo việc làm cho thanh niên theo cách tiếp cận đa ngành, liên ngành xã hội học và triệt để vận dụng phương pháp nghiên cứu việc làm. Đó là cách tiếp cận quy phạm việc làm từ các hình thức việc làm đến các điều kiện tổ chức thực hiện tạo việc làm cho thanh niên có sự tham gia của các chủ thể chính sách.
Lý thuyết việc làm được soi sáng qua thực tiễn việc làm giúp hình thành lý luận về việc làm cho thanh niên. Phương pháp nghiên cứu Luận văn kết hợp sử dụng tài liệu thứ cấp từ các công trình nghiên cứu đã công bố, các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội lao động, việc làm của quận với phỏng vấn 5 cá nhân là cán bộ quản lý quận, cán bộ đoàn thanh niên và người lao động để lấy thông tin phân tích đánh giá làm rõ những nhận định trong nghiên cứu của tác giả.