Luận văn giải pháp thu hút và kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên TTCK Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích giải pháp thu hút và kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Xuân
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Thị Minh Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Giải pháp thu hút và kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VỐN ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI (FPI)
• 1.1. Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 1.2. Khái niệm và đặc trưng cơ bản của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 1.4. Tác động hai mặt của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 1.5. Các hình thức thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 1.6. Phát hành chứng khoán trên thị trường trong nước
• 1.7. Phát hành chứng khoán trên thị trường tài chính quốc tế
• 1.8. Các loại hình quỹ đầu tư
• 1.9. Kiểm soát vốn
• 1.10. Các phương pháp kiểm soát vốn
• 1.11. Mục tiêu của kiểm soát vốn
• 1.12. Kinh nghiệm thu hút và kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán ở một số nước trên thế giới
• 1.12.1. Thái Lan: sự kiểm soát “bồng bột”
• 1.12.2. Malaixia: sự kiểm soát “khôn ngoan”
• 1.12.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.13. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THU HÚT VÀ KIỂM SOÁT VỐN ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát về thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.2. Hàng hóa trên thị trường chứng khoán
• 2.3. Các công ty thành viên
• 2.4. Số lượng nhà đầu tư
• 2.5. Thực trạng thu hút và kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.6. Toàn cảnh vốn đầu tư nước gián tiếp ngoài trên thị trường chứng khoán từ năm 2000 đến tháng 06/2009
• 2.7. Tình hình kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên TTCK Việt Nam trong thời gian qua
• 2.8. Những hạn chế trong việc thu hút và kiểm soát dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam thời gian qua
• 2.9. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP THU HÚT VÀ KIỂM SOÁT VỐN ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Định hướng phát triển thị trường vốn Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm 2020
• 3.2. Quan điểm và nguyên tắc phát triển thị trường chứng khoán
• 3.3. Các biện pháp đẩy mạnh thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài vào thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.4. Cải thiện môi trường kinh doanh
• 3.5. Cho phép thành lập công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán 100% vốn nước ngoài
• 3.6. Phát triển các thị trường giao dịch chứng khoán chuyên nghiệp, phát triển quy mô và chất lượng hoạt động của thị trường chứng khoán
• 3.7. Chuẩn mực hóa hệ thống kế toán, kiểm toán quốc tế trong các thông tin tài chính
• 3.8. Thực hiện chính sách minh bạch công khai thông tin
• 3.9. Hoàn thiện hệ thống giao dịch và hạ tầng công nghệ
• 3.10. Giới thiệu, quảng bá Việt Nam và TTCK Việt Nam với NĐTNN
• 3.11. Thực hiện chính sách mở cửa thu hút FPI
• 3.12. Phát triển đa dạng hàng hóa trên thị trường chứng khoán
• 3.13. Xây dựng hệ thống xếp hạng tín nhiệm
• 3.14. Giải pháp kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài vào thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.15. Mở tài khoản giao dịch tại tổ chức tín dụng
• 3.16. Đánh thuế đối với những khoản đầu tư ngắn hạn
• 3.17. Xây dựng hệ thống thông tin, chế độ báo cáo về vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài
• 3.18. Tăng cường quản lí và giám sát thị trường tài chính
• 3.19. Thực hiện chế độ tỷ giá linh hoạt hơn
• 3.20. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Việt Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) trở thành một yếu tố quan trọng trong việc phát triển thị trường chứng khoán. FPI không chỉ cung cấp nguồn vốn cần thiết mà còn thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tài chính nội địa. Tuy nhiên, để thu hút và kiểm soát dòng vốn này, cần có những giải pháp hiệu quả.

1.1. Khái niệm và đặc trưng của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) là hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu và các giấy tờ có giá khác. FPI có tính thanh khoản cao, tính bất ổn và tính đa dạng, điều này khiến cho nó trở thành một kênh đầu tư hấp dẫn nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

1.2. Tác động của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài đến nền kinh tế

FPI có tác động tích cực đến nền kinh tế thông qua việc tăng cường nguồn vốn, giảm chi phí vốn và thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tài chính. Tuy nhiên, nó cũng có thể gây ra những rủi ro nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

II. Những thách thức trong việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như môi trường đầu tư chưa hoàn thiện, thiếu minh bạch và rủi ro chính trị là những yếu tố cản trở dòng vốn này.

2.1. Môi trường đầu tư và hệ thống pháp lý

Môi trường đầu tư tại Việt Nam cần được cải thiện để thu hút FPI. Hệ thống pháp lý cần rõ ràng và minh bạch hơn để bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư nước ngoài.

2.2. Rủi ro và bất ổn chính trị

Rủi ro chính trị và bất ổn trong nền kinh tế có thể khiến nhà đầu tư nước ngoài e ngại khi quyết định đầu tư vào thị trường chứng khoán Việt Nam. Cần có các biện pháp để giảm thiểu những rủi ro này.

III. Các phương pháp thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài hiệu quả

Để thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài, Việt Nam cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các biện pháp này không chỉ giúp tăng cường dòng vốn mà còn nâng cao chất lượng của thị trường chứng khoán.

3.1. Cải thiện môi trường kinh doanh

Cải thiện môi trường kinh doanh là một trong những giải pháp quan trọng để thu hút FPI. Cần tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi, minh bạch và ổn định.

3.2. Phát triển các quỹ đầu tư và công ty quản lý quỹ

Việc cho phép thành lập các công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán 100% vốn nước ngoài sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về FPI

Nghiên cứu về vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài cho thấy rằng việc thu hút FPI đã mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, cần có những biện pháp kiểm soát hiệu quả để đảm bảo sự ổn định của thị trường.

4.1. Kinh nghiệm từ các nước khác

Nghiên cứu kinh nghiệm thu hút FPI từ các nước như Thái Lan và Malaysia có thể giúp Việt Nam rút ra bài học quý giá trong việc kiểm soát dòng vốn này.

4.2. Kết quả thực tiễn từ thị trường chứng khoán Việt Nam

Thực trạng thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam cho thấy sự gia tăng đáng kể trong những năm qua, nhưng vẫn cần cải thiện hơn nữa.

V. Kết luận và tương lai của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài tại Việt Nam

Việc thu hút và kiểm soát vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài là một nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Tương lai của FPI tại Việt Nam phụ thuộc vào các chính sách và biện pháp được thực hiện để cải thiện môi trường đầu tư.

5.1. Định hướng phát triển thị trường vốn

Định hướng phát triển thị trường vốn Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 cần được xác định rõ ràng để thu hút FPI hiệu quả hơn.

5.2. Các chính sách hỗ trợ và khuyến khích đầu tư

Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích đầu tư để tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị trường chứng khoán Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam sau giai đoạn đầu phát triển đã chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ của dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI). Vào thời điểm hoàng kim năm 2007, tổng giá trị vốn hóa toàn thị trường đạt trên 490.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 43% GDP, trong đó giá trị danh mục đầu tư của khối ngoại ước tính đạt gần 20 tỷ USD trên cả sàn niêm yết và thị trường phi tập trung. Dòng vốn này đóng vai trò đòn bẩy gia tăng thanh khoản, bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, đồng thời thúc đẩy chuẩn mực quản trị doanh nghiệp. Tuy nhiên, tính chất bất ổn và khả năng đảo chiều nhanh chóng của FPI cũng đặt hệ thống tài chính trước những rủi ro khôn lường. Điều này thể hiện rõ trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 khi chỉ số VN-Index lao dốc gần 70%, rơi từ đỉnh cao 1.170,67 điểm xuống đáy 235,5 điểm vào đầu năm 2009.

Trước bối cảnh đó, luận văn tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Làm thế nào để vừa tối đa hóa khả năng thu hút dòng vốn FPI phục vụ tăng trưởng kinh tế, vừa thiết lập công cụ kiểm soát hữu hiệu nhằm phòng ngừa khủng hoảng tài chính tiền tệ. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm hệ thống hóa lý luận về FPI, đánh giá toàn diện thực trạng thu hút và kiểm soát dòng vốn này trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn từ ngày 28/07/2000 đến tháng 06/2009, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp mang tính chiến lược đến năm 2020. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng cho các cơ quan quản lý và nhà đầu tư trong việc xây dựng cơ chế điều tiết thị trường vốn an toàn, bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết Danh mục Đầu tư Hiện đại (Modern Portfolio Theory) nhằm phân tích động cơ đa dạng hóa rủi ro và tìm kiếm tỷ suất sinh lời của các nhà đầu tư quốc tế khi luân chuyển dòng vốn xuyên biên giới. Bên cạnh đó, mô hình Bộ ba bất khả thi (The Impossible Trinity) của Mundell-Fleming được sử dụng làm nền tảng lý giải sự đánh đổi giữa tự do hóa tài khoản vốn, ổn định tỷ giá hối đoái và tính độc lập của chính sách tiền tệ quốc gia.

Về mặt khái niệm, nghiên cứu làm rõ các thuật ngữ cốt lõi theo Luật Đầu tư năm 2005:

• Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI): Hình thức đầu tư thông qua mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ và các công cụ tài chính phái sinh mà nhà đầu tư không trực tiếp tham gia điều hành doanh nghiệp.
• Tính thanh khoản cao (High Liquidity) và Tính bất ổn định (Volatility & Reversibility): Đặc tính cho phép dòng vốn dịch chuyển tức thì, tạo cơ hội tìm kiếm lợi nhuận nhưng cũng dễ dẫn đến hiện tượng tháo chạy vốn hàng loạt khi xuất hiện cú sốc vĩ mô.
• Kiểm soát vốn trực tiếp (Administrative Controls) và Kiểm soát vốn gián tiếp (Market-based Controls): Phân biệt giữa các biện pháp hành chính như siết tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại) với các biện pháp thị trường như thuế rút vốn lũy thoái theo thời gian nắm giữ, tương tự bài học thuế thoái vốn 30% đến 0% của Malaysia giai đoạn 1997-1999 hoặc can thiệp phong tỏa 30% tiền gửi ngoại tệ của Thái Lan năm 2006 gây sụt giảm 23 tỷ USD vốn hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác từ Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE), Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HASTC), Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và báo cáo thường niên của hơn 74 quỹ đầu tư quốc tế. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 253 doanh nghiệp niêm yết trên hai sàn giao dịch, 102 công ty chứng khoán thành viên cùng 13.139 tài khoản nhà đầu tư nước ngoài đăng ký tính đến giữa năm 2008.

Phương pháp chọn mẫu toàn thể có chủ đích (purposive full-market sampling) được áp dụng nhằm bao quát mọi giao dịch khớp lệnh và thỏa thuận của khối ngoại trong suốt 9 năm (từ tháng 7/2000 đến tháng 6/2009). Luận văn kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian và đối chiếu đa chiều. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm tái hiện bức tranh chân thực về diễn biến dòng tiền qua ba chu kỳ thị trường riêng biệt, loại trừ các sai lệch cục bộ và xác định chính xác mối tương quan giữa hành vi của khối ngoại với biến động của chỉ số VN-Index.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2000 - tháng 06/2009 chỉ ra 3 phát hiện nổi bật:

• Giai đoạn hình thành và tích lũy (2000-2004): Khối ngoại tham gia với tâm lý thăm dò cẩn trọng. Số lượng tài khoản nhà đầu tư nước ngoài tăng từ 45 tài khoản năm 2001 (giá trị giao dịch 14,5 tỷ đồng) lên 203 tài khoản vào năm 2004 (giá trị giao dịch 863,7 tỷ đồng, tăng gấp gần 60 lần). Giao dịch mua vào đạt 22.825.509 cổ phiếu, vượt trội hoàn toàn so với lượng bán ra chỉ 3.332.384 cổ phiếu, thể hiện chiến lược gom giữ trung và dài hạn.
• Giai đoạn bùng nổ vượt bậc (2005-2007): Quyết định số 238/2005/QĐ-TTg nới room ngoại từ 30% lên 49% đã tạo lực đẩy khổng lồ. Năm 2007, khối ngoại mua vào 367.682 đơn vị chứng khoán với tổng giá trị đạt 52.839 tỷ đồng (tăng gấp 5 lần so với năm 2006), chiếm 19,85% tổng giá trị giao dịch toàn thị trường. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài chạm trần 49% tại các cổ phiếu chủ chốt như SAM, REE, VNM, AGF và STB.
• Giai đoạn suy thoái và thoái lui (2008 - tháng 06/2009): Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã kích hoạt làn sóng rút vốn. Riêng quý IV/2008, khối ngoại bán ròng hơn 1.730 tỷ đồng cổ phiếu và hơn 27.000 tỷ đồng trái phiếu trên cả hai sàn. Giá trị danh mục đầu tư ngoại giảm mạnh gần 50%, từ 7,6 tỷ USD cuối năm 2007 xuống còn 4,6 tỷ USD vào tháng 12/2008. Giá trị tài sản ròng (NAV) của quỹ VEIL thuộc Dragon Capital giảm 40,56%, trong khi Vietnam Emerging Equity Fund giảm tới 60,2%.

Thảo luận kết quả

Thực tế nghiên cứu chứng minh dòng vốn FPI là con dao hai lưỡi. Trong pha tăng trưởng, dòng vốn này kích thích thanh khoản và tạo hiệu ứng lan tỏa tâm lý tích cực, kéo theo sự gia nhập của 600.000 tài khoản nhà đầu tư cá nhân nội địa vào cuối năm 2008. Tuy nhiên, khi thị trường toàn cầu biến động, tâm lý bầy đàn khiến khối ngoại bán tháo bằng mọi giá để thu hồi tiền mặt về nước, tạo áp lực giảm điểm nghiêm trọng cho VN-Index.

Khi đối chiếu với các mô hình quốc tế, thất bại can thiệp hành chính của Ngân hàng Trung ương Thái Lan năm 2006 (khiến chỉ số SET giảm 14,8% trong một ngày) chứng minh rằng các mệnh lệnh hành chính cứng nhắc sẽ phản tác dụng. Ngược lại, chính sách kiểm soát vốn dựa trên thị trường của Malaysia đã bảo vệ thành công hệ thống tài chính nội địa. Kết quả phân tích từ các biểu đồ chuỗi thời gian (Biểu đồ 2.1 và 2.2) cùng bảng thống kê sở hữu (Bảng 2.8) trong luận văn khẳng định: Việt Nam cần dịch chuyển từ cơ chế kiểm soát trực tiếp sang các công cụ điều tiết gián tiếp, vừa giữ chân dòng vốn dài hạn, vừa giảm thiểu chấn động khi thị trường quốc tế biến động.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực nghiệm, luận văn đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp then chốt nhằm hoàn thiện cơ chế thu hút và kiểm soát dòng vốn FPI:

• Áp dụng thuế thoái vốn lũy thoái theo thời gian nắm giữ (Market-based Exit Tax): Bộ Tài chính cần nghiên cứu triển khai biểu thuế thu nhập đầu tư giảm dần: áp mức thuế 20% đến 30% đối với các khoản vốn chuyển ra nước ngoài dưới 6 tháng, giảm còn 10% cho kỳ hạn 6 đến 12 tháng, và miễn thuế hoàn toàn cho các khoản đầu tư trên 12 tháng. Giải pháp này hướng tới mục tiêu hạ tỷ trọng dòng vốn đầu cơ lướt sóng xuống dưới 15% tổng dòng FPI trong giai đoạn 2010-2015.
• Thiết lập cơ chế quản lý tài khoản vốn chuyên dùng tại tổ chức tín dụng: Ngân hàng Nhà nước chủ trì ban hành quy chế buộc 100% dòng vốn FPI vào và ra phải thông qua tài khoản ngoại tệ chuyên dụng tại các ngân hàng thương mại được cấp phép. Hệ thống này cho phép giám sát dữ liệu dòng tiền theo thời gian thực, đạt mục tiêu kiểm soát 100% các giao dịch chuyển tiền xuyên biên giới từ năm 2011.
• Đa dạng hóa hàng hóa và chuẩn hóa công bố thông tin theo IFRS: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đẩy mạnh cổ phần hóa các Tổng công ty nhà nước lớn, đồng thời cho phép thành lập công ty quản lý quỹ 100% vốn nước ngoài. Bắt buộc 100% doanh nghiệp có vốn hóa trên 1.000 tỷ đồng áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) trước năm 2015 nhằm nâng cao tính minh bạch.
• Thực hiện chính sách tỷ giá linh hoạt và phát triển tổ chức xếp hạng tín nhiệm: Ngân hàng Nhà nước cần điều hành tỷ giá theo biên độ linh hoạt dựa trên rổ tiền tệ để vô hiệu hóa rủi ro đầu cơ tỷ giá. Song song đó, Bộ Tài chính cấp phép thành lập tối thiểu 2 tổ chức định mức tín nhiệm độc lập nội địa vào năm 2012 để đánh giá khách quan chất lượng trái phiếu doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan hoạch định chính sách (Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, UBCKNN): Sử dụng khung phân tích của luận văn để xây dựng lộ trình mở room ngoại hợp lý, hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm rủi ro đảo chiều dòng vốn và điều hành chính sách tiền tệ thích ứng với bối cảnh hội nhập.
• Các Quỹ đầu tư và Công ty chứng khoán: Khai thác các phân tích định lượng về hành vi giao dịch của khối ngoại qua các chu kỳ khủng hoảng để hoàn thiện chiến lược phân bổ danh mục, quản trị rủi ro thanh khoản và thiết kế các sản phẩm chứng chỉ quỹ mới.
• Doanh nghiệp niêm yết và Doanh nghiệp cổ phần hóa: Tham khảo các tiêu chí lựa chọn cổ phiếu của khối ngoại (quy mô vốn hóa, tốc độ tăng trưởng lợi nhuận, chuẩn mực IFRS) nhằm tái cấu trúc quản trị, gia tăng sức hút đối với các cổ đông chiến lược quốc tế.
• Chuyên gia phân tích, Giảng viên và Học viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng toàn bộ hệ thống số liệu giao dịch, bảng biểu lịch sử giai đoạn 2000-2009 làm tư liệu giảng dạy và nghiên cứu thực nghiệm chuyên sâu về thị trường tài chính mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) khác gì so với vốn đầu tư trực tiếp (FDI)? FDI là hình thức đầu tư vào tài sản cố định và nhà xưởng kèm quyền trực tiếp điều hành doanh nghiệp với cam kết dài hạn. Ngược lại, FPI là hoạt động mua chứng khoán, chứng chỉ quỹ nhằm hưởng cổ tức hoặc chênh lệch giá mà không trực tiếp quản lý. FPI có tính thanh khoản cao nhưng dễ đảo chiều, thể hiện qua việc khối ngoại bán ròng hơn 1.730 tỷ đồng cổ phiếu trong quý IV/2008 khi có biến động kinh tế.

Chính sách nới room ngoại lên 49% năm 2005 có tác động như thế nào đến thị trường? Quyết định số 238/2005/QĐ-TTg nâng giới hạn sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài từ 30% lên 49% đã tháo gỡ điểm nghẽn thanh khoản cho các mã cổ phiếu blue-chip. Động thái này trực tiếp kích hoạt làn sóng vốn mới, thúc đẩy giá trị giao dịch của khối ngoại năm 2007 đạt 52.839 tỷ đồng và đưa vốn hóa toàn thị trường tăng vọt lên mức 43% GDP.

Bài học can thiệp vốn của Thái Lan năm 2006 mang lại kinh nghiệm gì cho Việt Nam? Tháng 12/2006, Ngân hàng Trung ương Thái Lan áp dụng quy định phong tỏa 30% giá trị tiền gửi ngoại tệ ngắn hạn nhằm chặn đà tăng giá của đồng Baht. Quyết định hành chính đột ngột này khiến chỉ số SET bốc hơi 14,8% điểm số chỉ trong một phiên và thổi bay 23 tỷ USD vốn hóa. Bài học cho Việt Nam là phải hạn chế tối đa các biện pháp hành chính gián đoạn thị trường.

Mô hình thuế rút vốn của Malaysia kiểm soát dòng vốn nóng ra sao? Malaysia thay thế lệnh cấm rút vốn bằng hệ thống thuế rút vốn lũy thoái dựa trên thị trường: 30% đối với thời gian đầu tư dưới 7 tháng, 20% từ 7 đến 9 tháng, 10% từ 9 đến 12 tháng và 0% sau 1 năm. Cơ chế này vừa triệt tiêu động cơ đầu cơ lướt sóng ngắn hạn, vừa bảo vệ nguồn dự trữ ngoại hối quốc gia mà không làm suy giảm niềm tin của các nhà đầu tư chiến lược dài hạn.

Doanh nghiệp cần đáp ứng những tiêu chuẩn nào để thu hút dòng vốn FPI bền vững? Các quỹ đầu tư tổ chức quốc tế ưu tiên doanh nghiệp có vốn hóa lớn, thanh khoản cao, hệ thống quản trị minh bạch và tỷ suất sinh lời vượt trội. Điển hình trong năm 2007, các doanh nghiệp tuân thủ tốt nghĩa vụ công bố thông tin và tăng trưởng ổn định như VNM, REE, SAM luôn được khối ngoại nắm giữ kịch trần hạn mức cho phép.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về FPI, làm rõ tác động hai mặt của dòng vốn ngoại đối với sự phát triển và tính ổn định của thị trường tài chính nội địa.
• Đúc kết bài học quản lý dòng vốn quốc tế sâu sắc từ thực tiễn can thiệp hành chính của Thái Lan và công cụ thuế thị trường linh hoạt của Malaysia.
• Phân tích định lượng chuyên sâu thực trạng thu hút và biến động dòng vốn FPI trên thị trường chứng khoán Việt Nam qua 3 giai đoạn từ năm 2000 đến tháng 06/2009.
• Chỉ rõ nguyên nhân cốt lõi khiến thị trường tổn thương nặng nề trong năm 2008 khi khối ngoại bán ròng hơn 28.730 tỷ đồng cổ phiếu và trái phiếu do thiếu các rào cản kỹ thuật gián tiếp.
• Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ 4 trụ cột kết hợp giữa mở rộng thu hút vốn (IFRS, quỹ 100% vốn ngoại) và kiểm soát rủi ro thị trường (thuế rút vốn lũy thoái, tài khoản chuyên dùng).

Về lộ trình tiếp theo, các cơ quan quản lý cần ưu tiên hoàn thiện khung pháp lý giám sát tài khoản vốn chuyên dụng trong giai đoạn 2010-2012, tiến tới áp dụng các công cụ điều tiết thị trường hiện đại và nâng hạng thị trường chứng khoán đến năm 2020. Hãy liên hệ với tác giả hoặc tra cứu toàn văn luận văn tại thư viện để tiếp cận toàn bộ hệ thống số liệu phân tích chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VỐN ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI 1. VỐN ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI (FPI) 1. Khái niệm và đặc trưng cơ bản của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. Khái niệm: Trong thuật ngữ kinh tế quốc tế, bên cạnh thuật ngữ “Foreign Indirect Investment” (FII-đầu tư gián tiếp nước ngoài) vẫn tồn tại và phát triển thuật ngữ “Foreign Porfolio Investment” (FPI-đầu tư nước ngoài qua danh mục chứng khoán).

Nhiều nhà khoa học và hoạch định chính sách coi hai thuật ngữ này là đồng nghĩa, không có sự phân biệt. Có quan điểm cho rằng FII được sử dụng trong mối quan hệ với đầu tư trực tiếp – tức là chỉ bao gồm đầu tư vào doanh nghiệp thông qua việc mua bán cổ phiếu doanh nghiệp (không kể đầu tư mua trái phiếu hoặc chứng chỉ có giá khác) ở giới hạn chưa trở thành đầu tư trực tiếp. Trong khi, FPI lại có nghĩa rộng hơn: đó là việc đầu tư mua cổ phiếu, trái phiếu mà thông qua đó, nhà đầu tư có thể trực tiếp sở hữu và quản lý doanh nghiệp (trở thành đầu tư trực tiếp) hoặc không trực tiếp quản lý doanh nghiệp (đầu tư gián tiếp). Theo Luật Đầu Tư năm 2005 của Việt Nam thì " Đầu tư gián tiếp là hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, các giấy tờ có giá khác, quỹ đầu tư chứng khoán và thông qua các định chế tài chính trung gian khác mà nhà đầu tư không trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư" Vì vậy, đầu tư gián tiếp nước ngoài có thể được hiểu theo nghĩ rộng thông qua 3 hình thức: - “Mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu và giấy tờ có giá khác” của doanh nghiệp, Chính phủ và các tổ chức khác được phép phát hành.

- Đầu tư thông qua “quỹ đầu tư chứng khoán”. - Đầu tư thông qua “các định chế trung gian khác”. Với nghĩa này thì đầu tư gián tiếp nước ngoài được hiểu tương đương với thuật ngữ Foreign Porfolio Investment (FPI). Những đặc trưng cơ bản của vốn FPI: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 - Tính thanh khoản cao Do chỉ quan tâm đến lợi tức (với một mức rủi ro nhấn định) hoặc mức độ an toàn của chứng khoán (với một mức lợi tức nhất định) chứ không quan tâm đến việc quản lý quá trình sản xuất và kinh doanh thực tế nên FPI có tính thanh khoản cao (high liquidity).

Nói cách khác, nhà đầu tư gián tiếp nước ngoài có thể dễ dàng bán lại những chứng khoán cổ phần và chứng khoán nợ mà họ đang nắm giữ để đầu tư vào nơi khác với mức tỷ suất lợi tức cao và một mức rủi ro nhất định, hay với mức rủi ro thấp hơn và với mức tỷ suất lợi tức nhất định. Tính thanh khoản cao của FPI khiến cho hình thức đầu tư này mang tính ngắn hạn (short term), mặc dù cổ phiếu được coi là hình thức đầu tư dài hạn và thời hạn trái phiếu có thời hạn lớn hơn một năm. - Tính bất ổn Do có thể thay đổi rất nhanh để tìm kiếm tỷ suất lợi tức cao hơn hay để có được mức độ rủi ro thấp hơn nên FPI còn có đặc tính là bất ổn định (volatility) và dễ bị đảo ngược (reveribility). Tính bất ổn định trong một giới hạn nào đó, có thể là có lợi khi nó cung cấp những cơ hội kinh doanh với lợi nhuận cao hoặc những cơ hội kinh doanh chênh lệch giá.

Những cơ hội này sẽ thu hút các nhà đầu tư và khiến cho thị trường tài chính nội địa hoạt động hiệu quả hơn. Tính bất ổn còn chỉ ra rằng thị trường đang tìm kiếm những hình thức phân bổ vốn tốt nhất cho những cơ hội kinh tế hiện hành. Tuy vậy, nếu điều này xảy ra thường xuyên và với mức độ lớn, những tác động tiêu cực đến hệ thống tài chính nói riêng và nền kinh tế nói chung sẽ xuất hiện. Hơn thế nữa, tính thanh khoản cao cùng với tính bất ổn của FPI còn có thể dẫn tới tình trạng rút vốn ồ ạt khi có sự thay đổi trong quan niệm của giới đầu tư hoặc của các điều kiện kinh tế bên trong cũng như bên ngoài.

- Tính đa dạng Ngoài các đặc điểm trên, vốn FPI còn có đặc tính là tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau (multiform) và rất phức tạp (complexity) như trái phiếu, cổ phiếu, giấy nợ thương mại (commercial paper) hoặc dưới dạng các công cụ phái sinh (derivative); có kỳ hạn (forward), tương lai (future), quyền chọn (option). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các nhân tố ảnh hưởng đến vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. - Nhà đầu tư nước ngoài khi quyết định đầu tư vào một nước, điều họ quan tâm đầu tiên là môi trường đầu tư và hệ thống luật pháp của nước họ đầu tư vào.

Môi trường đầu tư thông thoáng , hệ thống pháp lý ổn định, rõ ràng, minh bạch, bảo vệ được nhà đầu tư chân chính sẽ thu hút vốn đầu tư nước ngoài mạnh mẽ. - Dòng vốn đầu tư nước ngoài chịu ảnh hưởng bởi sự phát triển cơ sở hạ tầng tài chính và độ mở của thị trường chứng khoán, chất lượng của các cổ phiếu, trái phiếu, uy tín của nhà phát hành và nước phát hành; sự đa dạng và vận hành có hiệu quả của các định chế tài chính trung gian; sự phát triển và chất lượng của hệ thống thông tin và dịch vụ chứng khoán, trong đó có các tổ chức tư vấn và dịch vụ định mức hệ số tín nhiệm chứng khoán và doanh nghiệp. - Dòng chảy của vốn đầu tư nước ngoài vào thị trường tài chính các nước theo tỷ lệ thuận với sự gia tăng quá trình cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước, các doanh nghiệp tư nhân và các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang hoạt động hiệu quả trong nước, cũng như việc nới rộng biên độ nắm giữ cổ phần của các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào các doanh nghiệp. - Vốn đầu tư nước ngoài còn chịu ảnh hưởng bởi các nhân tố như bối cảnh quốc tế (hòa bình, kinh tế ổn định, các quan hệ ngoại giao và môi trường pháp lý thuận lợi); mức độ tự do hóa (chính sách khuyến khích đầu tư, sự thông thoáng của chính sách quản lý nhà nước đối với nhà đầu tư.); sự phát triển của hệ thống tiền tệ và các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh nói riêng, và của các thể chế thị trường nói chung của nước tiếp nhận đầu tư.

Tác động hai mặt của vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. Tác động tích cực: - FPI góp phần làm tăng nguồn vốn trên thị trường vốn nội địa và làm giảm chi phí vốn thông qua việc đa dạng hóa rủi ro. Dòng vốn đầu tư nước ngoài đổ vào các nước đang phát triển sẽ trực tiếp làm tăng nguồn vốn trên thị trường nội địa để thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế. Ngoài ra, FPI còn cho phép các nhà đầu tư nước ngoài có cơ hội chia sẻ rủi ro của LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 mình với các nhà đầu tư nội địa.

FPI sẽ khiến cho thị trường vốn nội địa trở nên có tính thanh khoản cao hơn và theo đó là việc đa dạng hóa rủi ro sẽ trở nên dễ dàng hơn, với kết quả là nguồn vốn sẽ dồi dào hơn và chi phí vốn đối với công ty sẽ giảm. - FPI thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tài chính nội địa, hoàn thiện các thể chế và cơ chế thị trường. Dòng vốn đầu tư gián tiếp đổ vào thị trường tài chính thông qua việc mua bán các loại chứng khoán trên thị trường chứng khoán và làm cho các loại chứng khoán niêm yết có tính thanh khoản cao hơn, thị trường năng động hơn và quy mô của thị trường qua đó cũng mở rộng hơn. Một khi thị trường có tính thanh khoản cao hơn, sâu hơn, và rộng hơn, một loạt dự án đầu tư khác nhau sẽ được tài trợ.

Nhà đầu tư sẽ mạnh dạn đầu tư vì họ tin rằng có thể quản lý được danh mục đầu tư của họ và có thể bán đi một cách nhanh chóng nếu muốn thu hồi vốn. Khi đó, các doanh nghiệp trong nước có nhiều cơ hội tiếp nhận được nguồn vốn phong phú, đa dạng. Vì thế, những thị trường có tính thanh khoản và hiệu suất cao sẽ tạo sức hút mạnh mẽ đối với đầu tư dài hạn. Sự hiện diện của các nhà đầu tư thể chế nước ngoài (công ty bảo hiểm, quỹ tương hỗ, quỹ tự bảo vệ rủi ro.) sẽ giúp cho các thể chế tài chính trong nước có cơ hội tiếp cận với thị trường vốn quốc tế; áp dụng các công cụ và kỹ thuật tài chính mới như tương lai, quyền chọn, hoán đổi hoặc những công cụ bảo hiểm khác; cải tiến các khuôn khổ giám sát và điều tiết.

với kết quả là khả năng quản lý rủi ro của các nhà đầu tư nước ngoài lẫn các nhà đầu tư nội địa sẽ được tăng cường và nâng cao sức cạnh tranh của các thể chế tài chính nội địa. Thị trường tài chính phát triển làm tăng hiệu quả quản lý doanh nghiệp. Một công ty muốn cạnh tranh thu hút nguồn tài trợ thì phải hoạt động có hiệu quả hơn, triển vọng tốt hơn và có trình độ điều hành tốt hơn. Mặt khác, nếu thị trường chứng khoán phát triển tạo điều kiện cho các nhà đầu tư bên ngoài có thể mua lại doanh nghiệp hoạt động không hiệu quả.

Mua lại có thể khiến cho công ty kinh doanh kém hiệu quả trở nên có hiệu quả và có lợi tức cao hơn. Mua lại cũng còn khiến cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 công ty trở nên vững mạnh hơn và đem lại lợi tức cho các nhà đầu tư cũng như cho nền kinh tế nội địa. FPI giúp tăng cường tính kỷ luật đối với thị trường nội địa. Do không có lợi thế về những thông tin nội bộ về các dự án đầu tư của công ty, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ đặc biệt yêu cầu một mức độ công khai hóa cao hơn, những chuẩn mực kế toán cao hơn và mang theo những kinh nghiệm của họ trong việc thực hiện những chuẩn mực này.

Cạnh tranh trong việc cung cấp các dịch vụ tài chính cũng như trong việc tiếp nhận nguồn tài trợ sẽ buộc các thế chế tài chính nội địa và các công ty nội địa phải áp dụng những chuẩn mực kế toán quốc tế, thực hiện minh bạch hoá thông tin và cải tiến hình thức quản lý.