Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng và giải pháp thích ứng với thiên tai của người dân trong sản xuất nông nghiệp tại thị trấn hòa mạc huyện duy tiên tỉnh hà nam

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp giúp người dân Hòa Mạc thích ứng với thiên tai trong sản xuất nông nghiệp.

• Tác giả: Đặng Minh Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Văn Điếm
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Thực Trạng Và Giải Pháp Thích Ứng Với Thiên Tai Của Người Dân Trong Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Thị Trấn Hòa Mạc, Huyện Duy Tiên, Tỉnh Hà Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ ĐỒ THỊ
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
• 3. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 5. YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 6. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 6.1. THỜI TIẾT, KHÍ HẬU VÀ THIÊN TAI
• 6.1.1. Khái niệm
• 7. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 7.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 7.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 7.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 7.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 7.3.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 8. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 8.1. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN – KINH TẾ XÃ HỘI THỊ TRẤN HÒA MẠC, HUYỆN DUY TIÊN, TỈNH HÀ NAM
• 8.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 8.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 8.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 8.2. BIỂU HIỆN THIÊN TAI MƯA LỤT VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 8.2.1. Xu hướng biến đổi nhiệt độ
• 8.2.2. Xu hướng thay đổi lượng mưa
• 8.3. NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI DÂN VỀ THIÊN TAI MƯA LỤT TẠI THỊ TRẤN HÒA MẠC, HUYỆN DUY TIÊN, TỈNH HÀ NAM
• 8.3.1. Nhận thức của người dân về thiên tai khí hậu
• 8.3.2. Nhận thức của người dân về xu hướng mưa lụt trên địa bàn thị trấn
• 8.4. ẢNH HƯỞNG CỦA MƯA LỤT ĐẾN SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
• 8.4.1. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của mưa lụt đến năng suất
• 8.4.2. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của mưa lụt đến diện tích
• 8.4.3. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng mưa lụt đến sâu bệnh
• 8.5. CÁC BIỆN PHÁP THÍCH ỨNG CỦA NGƯỜI DÂN VỚI THIÊN TAI MƯA LỤT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI HÒA MẠC
• 8.6. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THÍCH ỨNG VỚI THIÊN TAI MƯA LỤT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
• 8.6.1. Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức khi thực hiện các giải pháp thích ứng của người dân với thiên tai mưa lụt
• 8.6.2. Vai trò của các tổ chức tham gia vào thích ứng với thiên tai mưa lụt
• 8.6.3. Đề xuất giải pháp thích ứng với thiên tai mưa lụt có hiệu quả cao
• 9. KẾT LUẬN & KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Thích Ứng Thiên Tai Nông Nghiệp

Thị trấn Hòa Mạc, Hà Nam, đối mặt với nhiều thách thức từ thiên tai trong nông nghiệp, đặc biệt là mưa lũ, do vị trí địa lý và tác động của biến đổi khí hậu Hà Nam. Việc tìm kiếm và áp dụng các giải pháp thích ứng là vô cùng cấp thiết để bảo vệ sản xuất nông nghiệp Hòa Mạc và đời sống của người dân. Các giải pháp này cần dựa trên đánh giá thực trạng, kinh nghiệm địa phương và ứng dụng khoa học kỹ thuật. Theo nghiên cứu của Đặng Minh Quang, biến đổi khí hậu đang tác động mạnh mẽ đến khu vực đồng bằng sông Hồng, gây ra những diễn biến thời tiết cực đoan và khó lường. Điều này đòi hỏi sự chủ động và linh hoạt trong ứng phó biến đổi khí hậu để giảm thiểu rủi ro thiên tai nông nghiệp.

1.1. Tầm quan trọng của thích ứng với biến đổi khí hậu

Thích ứng với biến đổi khí hậu không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là chiến lược lâu dài để đảm bảo nông nghiệp bền vững Hòa Mạc. Nó bao gồm việc thay đổi phương thức canh tác, lựa chọn giống cây trồng phù hợp và xây dựng cơ sở hạ tầng chống chịu thiên tai. Theo Lương Chính Kế và cộng sự, nhiệt độ trung bình ở Việt Nam có thể tăng 2-3 độ C vào năm 2100, gây ra nhiều hệ lụy cho sản xuất nông nghiệp.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc

Sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm biến đổi khí hậu, thiên tai, đặc điểm địa hình và hệ thống canh tác truyền thống. Việc đánh giá toàn diện các yếu tố này là cơ sở để xây dựng các giải pháp thích ứng hiệu quả. Nghiên cứu của Đặng Minh Quang chỉ ra rằng, thiên tai diễn biến xấu và thất thường làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

II. Thách Thức Từ Thiên Tai Tác Động Đến Nông Nghiệp Hòa Mạc

Thiên tai gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc, từ giảm năng suất cây trồng đến thiệt hại về cơ sở hạ tầng. Mưa lớn, ngập úng, hạn hán và sâu bệnh hại là những thách thức thường xuyên mà người nông dân phải đối mặt. Theo thống kê, từ năm 2000 đến nay, Hà Nam liên tục hứng chịu bão lũ, gây ngập úng và ảnh hưởng đến năng suất lúa và hoa màu. Việc đánh giá đúng mức độ và phạm vi ảnh hưởng của thiên tai là bước quan trọng để xây dựng các biện pháp phòng chống thiên tai nông nghiệp hiệu quả.

2.1. Ảnh hưởng của mưa lũ đến năng suất và diện tích cây trồng

Mưa lũ gây ngập úng, làm thối rễ, giảm khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây trồng, dẫn đến giảm năng suất. Ngoài ra, mưa lũ còn gây xói mòn đất, làm mất diện tích canh tác. Theo kết quả nghiên cứu, thiên tai mưa lụt ảnh hưởng đến năng suất và diện tích gieo trồng tại Hòa Mạc, gây thiệt hại kinh tế cho người nông dân.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến sâu bệnh hại

Biến đổi khí hậu tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của sâu bệnh hại, gây ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng cây trồng. Nhiệt độ tăng, độ ẩm cao là môi trường lý tưởng cho nhiều loại sâu bệnh phát triển mạnh. Việc quản lý rủi ro thiên tai và sâu bệnh hại là một phần quan trọng của nông nghiệp bền vững.

2.3. Rủi ro từ hạn hán và thiếu nước tưới tiêu

Hạn hán và thiếu nước tưới tiêu là một thách thức lớn đối với sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc, đặc biệt trong mùa khô. Thiếu nước làm cây trồng không phát triển được, giảm năng suất và chất lượng. Việc xây dựng và phát triển hệ thống tưới tiêu tiết kiệm là một giải pháp quan trọng để ứng phó với hạn hán.

III. Giải Pháp Canh Tác Thích Ứng Bí Quyết Cho Nông Nghiệp Bền Vững

Để ứng phó với thiên tai và biến đổi khí hậu, người nông dân Hòa Mạc cần áp dụng các kỹ thuật canh tác thích ứng, bao gồm lựa chọn giống cây trồng chịu hạn, điều chỉnh thời vụ, sử dụng phân bón hợp lý và áp dụng các biện pháp bảo vệ thực vật sinh học. Các giải pháp nông nghiệp thông minh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu rủi ro. Theo kinh nghiệm của nhiều địa phương, việc kết hợp giữa kiến thức truyền thống và khoa học kỹ thuật hiện đại là chìa khóa để thích ứng với thiên tai.

3.1. Lựa chọn giống cây trồng chịu hạn và ngập úng

Việc lựa chọn giống cây trồng chịu hạn và ngập úng là một trong những biện pháp thích ứng với thiên tai hiệu quả nhất. Các giống cây này có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, giúp đảm bảo năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần có chính sách hỗ trợ nông dân tiếp cận các giống cây trồng chịu hạn và ngập úng.

3.2. Điều chỉnh thời vụ gieo trồng để tránh thiên tai

Điều chỉnh thời vụ gieo trồng là một biện pháp quan trọng để tránh thiên tai như mưa lũ và hạn hán. Việc gieo trồng vào thời điểm thích hợp giúp cây trồng phát triển tốt và giảm thiểu rủi ro. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và người nông dân để xây dựng lịch thời vụ phù hợp với điều kiện địa phương.

3.3. Áp dụng kỹ thuật tưới tiêu tiết kiệm nước

Áp dụng kỹ thuật tưới tiêu tiết kiệm nước là một giải pháp quan trọng để ứng phó với hạn hán và thiếu nước. Các kỹ thuật này giúp sử dụng nước hiệu quả hơn, giảm thiểu lãng phí và đảm bảo cung cấp đủ nước cho cây trồng. Cần có chính sách khuyến khích và hỗ trợ nông dân áp dụng các kỹ thuật tưới tiêu tiết kiệm.

IV. Ứng Dụng Nông Nghiệp Công Nghệ Cao Giải Pháp Tiên Tiến

Nông nghiệp công nghệ cao Hà Nam đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng thích ứng với thiên tai và biến đổi khí hậu. Các công nghệ như nhà kính, hệ thống tưới nhỏ giọt, cảm biến thời tiết và hệ thống quản lý thông minh giúp kiểm soát môi trường, tối ưu hóa quá trình sản xuất và giảm thiểu rủi ro. Việc đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao là một chiến lược quan trọng để đảm bảo nông nghiệp bền vững và nâng cao thu nhập cho người nông dân.

4.1. Sử dụng nhà kính và lưới che để bảo vệ cây trồng

Sử dụng nhà kính và lưới che là một biện pháp hiệu quả để bảo vệ cây trồng khỏi thiên tai như mưa lớn, gió mạnh và nắng nóng. Nhà kính và lưới che giúp kiểm soát môi trường, tạo điều kiện thuận lợi cho cây trồng phát triển và giảm thiểu rủi ro. Cần có chính sách hỗ trợ nông dân xây dựng nhà kính và lưới che.

4.2. Ứng dụng hệ thống tưới nhỏ giọt và phun sương

Ứng dụng hệ thống tưới nhỏ giọt và phun sương giúp tiết kiệm nước, cung cấp nước đều đặn cho cây trồng và giảm thiểu nguy cơ sâu bệnh. Các hệ thống này có thể được điều khiển tự động, giúp tối ưu hóa quá trình tưới tiêu và giảm thiểu công lao động. Cần có chính sách khuyến khích và hỗ trợ nông dân áp dụng các hệ thống tưới nhỏ giọt và phun sương.

4.3. Quản lý nông nghiệp thông minh dựa trên dữ liệu

Quản lý nông nghiệp thông minh dựa trên dữ liệu giúp người nông dân đưa ra quyết định chính xác và kịp thời, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu rủi ro. Các dữ liệu về thời tiết, độ ẩm đất, tình trạng cây trồng được thu thập và phân tích để đưa ra các khuyến nghị về tưới tiêu, bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Cần có chính sách hỗ trợ nông dân tiếp cận và sử dụng các hệ thống quản lý nông nghiệp thông minh.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Nâng Cao Nhận Thức Về Thiên Tai

Để nâng cao khả năng thích ứng với thiên tai trong sản xuất nông nghiệp, cần có sự hỗ trợ từ chính sách và nâng cao nhận thức cho người dân. Chính sách hỗ trợ nông nghiệp cần tập trung vào việc cung cấp thông tin về biến đổi khí hậu, thiên tai, hỗ trợ tài chính cho việc áp dụng các giải pháp thích ứng và xây dựng cơ sở hạ tầng chống chịu thiên tai. Nâng cao nhận thức cho người dân về tác động của biến đổi khí hậu đến nông nghiệp và các biện pháp phòng chống thiên tai là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của các giải pháp thích ứng.

5.1. Vai trò của bảo hiểm nông nghiệp trong giảm thiểu rủi ro

Bảo hiểm nông nghiệp Hà Nam đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro cho người nông dân khi gặp thiên tai. Bảo hiểm giúp bù đắp thiệt hại về tài sản và thu nhập, giúp người nông dân ổn định cuộc sống và tiếp tục sản xuất. Cần có chính sách khuyến khích và hỗ trợ nông dân tham gia bảo hiểm nông nghiệp.

5.2. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục về biến đổi khí hậu

Tăng cường tuyên truyền và giáo dục về biến đổi khí hậu và thiên tai giúp nâng cao nhận thức cho người dân về những thách thức mà họ đang phải đối mặt và các biện pháp thích ứng có thể áp dụng. Các hoạt động tuyên truyền và giáo dục cần được thực hiện thường xuyên và đa dạng, sử dụng nhiều hình thức khác nhau để tiếp cận được đông đảo người dân.

5.3. Xây dựng cộng đồng nông nghiệp thích ứng với thiên tai

Xây dựng cộng đồng nông nghiệp thích ứng với thiên tai là một quá trình lâu dài và cần có sự tham gia của tất cả các bên liên quan, từ chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội đến người nông dân. Cộng đồng cần được trang bị kiến thức, kỹ năng và nguồn lực để đối phó với thiên tai một cách hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để xây dựng cộng đồng nông nghiệp thích ứng với thiên tai.

VI. Kết Luận Hướng Phát Triển Nông Nghiệp Thích Ứng Tương Lai

Thích ứng với thiên tai trong sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc là một quá trình liên tục và cần có sự đổi mới không ngừng. Việc áp dụng các giải pháp canh tác thích ứng, nông nghiệp công nghệ cao, chính sách hỗ trợ và nâng cao nhận thức cho người dân là những yếu tố quan trọng để đảm bảo nông nghiệp bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giải pháp thích ứng mới, phù hợp với điều kiện địa phương và xu hướng biến đổi khí hậu.

6.1. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp thích ứng đã áp dụng

Việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp thích ứng đã áp dụng là rất quan trọng để rút ra kinh nghiệm và điều chỉnh các giải pháp cho phù hợp. Đánh giá cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, như năng suất cây trồng, thu nhập của người nông dân, mức độ thiệt hại do thiên tai và tác động đến môi trường. Cần có sự tham gia của các chuyên gia và người nông dân trong quá trình đánh giá.

6.2. Nghiên cứu và phát triển các giải pháp thích ứng mới

Nghiên cứu và phát triển các giải pháp thích ứng mới là một nhiệm vụ quan trọng để đáp ứng với những thách thức ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu. Các giải pháp mới cần dựa trên khoa học kỹ thuật hiện đại, kinh nghiệm truyền thống và phù hợp với điều kiện địa phương. Cần có sự đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giải pháp thích ứng mới.

6.3. Hợp tác quốc tế trong ứng phó với biến đổi khí hậu

Hợp tác quốc tế trong ứng phó biến đổi khí hậu là rất quan trọng để chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức và nguồn lực. Việt Nam có thể học hỏi từ các quốc gia khác về các giải pháp thích ứng hiệu quả và nhận được sự hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật. Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong ứng phó biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo đánh giá rủi ro thảm họa, Việt Nam phải đối mặt với bình quân khoảng 649 đợt thiên tai mỗi năm trong giai đoạn 2005-2014, trong đó thiệt hại kinh tế do lũ lụt chiếm tỷ trọng lớn nhất với 58% trên tổng mức tổn thất khoảng 5,2 tỷ USD hàng năm. Thị trấn Hòa Mạc thuộc huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam có tổng diện tích tự nhiên 184,26 ha, nằm ở vị trí trung tâm huyện và mang đặc trưng địa hình đồng bằng trũng thấp của châu thổ sông Hồng. Mặc dù có đê sông Châu Giang dài khoảng 2 km bảo vệ ngăn lũ tràn bờ, địa phương vẫn thường xuyên đối diện với tình trạng ngập úng cục bộ do các đợt mưa lớn nội đồng diễn biến dị thường.

Nông nghiệp hiện chiếm 20% trong cơ cấu kinh tế của thị trấn với tổng sản lượng lương thực có hạt đạt khoảng 850 tấn mỗi năm. Sinh kế của hơn 1.635 hộ dân với gần 5.000 nhân khẩu tại địa bàn phụ thuộc lớn vào canh tác lúa và rau màu vụ đông. Tuy nhiên, sự thay đổi thất thường của khí hậu cùng tần suất ngập úng gia tăng đang đe dọa nghiêm trọng tới năng suất mùa màng và chất lượng nông sản. Trước thực trạng đó, nghiên cứu này được thực hiện nhằm ba mục tiêu trọng tâm: đánh giá thực trạng thiên tai khí hậu và mưa lụt trong chuỗi thời gian dài, phân tích nhận thức cùng các giải pháp ứng phó thực tế của cộng đồng địa phương, và đề xuất gói giải pháp thích ứng chủ động, hiệu quả cao.

Phạm vi không gian của đề tài tập trung tại 3 tiểu vùng canh tác đại diện của thị trấn Hòa Mạc. Phạm vi thời gian bao gồm việc phân tích dữ liệu khí tượng thủy văn giai đoạn 48 năm từ 1970 đến 2017 kết hợp điều tra khảo sát thực tế năm 2018. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp luận cứ khoa học để duy trì hệ số sử dụng đất 2,8 lần, bảo vệ giá trị canh tác đạt trên 50 triệu đồng trên mỗi hecta hàng năm và kéo giảm tỷ lệ suy giảm năng suất cây trồng do thiên tai xuống dưới mức 10%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Khung lý thuyết Đánh giá Tính dễ bị tổn thương và Thích ứng với Biến đổi Khí hậu của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC). Khung tiếp cận này phân chia các hành động thích ứng thành 8 nhóm biện pháp chính, bao gồm thay đổi nguy cơ, chấp nhận tổn thất, chia sẻ rủi ro, nghiên cứu ứng dụng, chuyển đổi vị trí canh tác, ngăn ngừa tác động tiêu cực, truyền thông nâng cao nhận thức và khuyến khích thay đổi hành vi canh tác. Bên cạnh đó, đề tài kết hợp Lý thuyết Thích ứng dựa vào Cộng đồng (Community-Based Adaptation - CBA) để khai thác tri thức bản địa của người nông dân trong việc xử lý rủi ro thiên tai tại chỗ.

Năm khái niệm cốt lõi được vận dụng xuyên suốt đề tài bao gồm:

1. Thiên tai khí hậu: Hiện tượng thời tiết cực đoan vượt ngưỡng bình thường gây thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp.
2. Khả năng thích ứng: Năng lực điều chỉnh của hệ sinh thái nông nghiệp và con người nhằm hạn chế thiệt hại do biến động môi trường.
3. Tính dễ bị tổn thương: Mức độ nhạy cảm và thiếu khả năng chống chịu của hệ thống canh tác trước các cú sốc ngập lụt.
4. Nguy cơ mưa lụt cục bộ: Trạng thái ngập úng do lượng mưa ngày vượt 100 mm hoặc mưa vừa trên 20 mm kéo dài liên tục từ 3 ngày trở lên.
5. Hệ thống cơ cấu cây trồng thích ứng: Mô hình luân canh linh hoạt giữa lúa và rau màu vụ đông nhằm tối ưu hóa thời gian sinh trưởng, né tránh các đỉnh cực đoan của thời tiết.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Trạm Khí tượng tỉnh Hà Nam với chuỗi số liệu nhiệt độ, lượng mưa, số giờ nắng trong 48 năm từ 1970 đến 2017, kết hợp các báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ của UBND thị trấn Hòa Mạc và Phòng Nông nghiệp huyện Duy Tiên.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn 30 hộ nông dân bằng phiếu khảo sát cấu trúc tại 3 tiểu vùng đại diện: Khu A (gồm xóm Yên Hòa và Bắc Hòa, địa hình ven sông chuyên lúa), Khu B (phố Phú Hòa và Thịnh Hòa, khu vực trung tâm chuyên lúa) và Khu C (xóm Thái Hòa, vùng trũng thấp canh tác lúa kết hợp màu). Phương pháp chọn mẫu áp dụng theo kỹ thuật khối ngẫu nhiên (Randomized Complete Block Design) với 10 hộ cho mỗi tiểu vùng để đảm bảo tính khách quan và đại diện sinh thái.

Phương pháp thảo luận nhóm có sự tham gia (PRA) theo bộ công cụ ICRAF được triển khai qua 3 phiên làm việc tập trung, thu hút từ 4 đến 5 người tham gia mỗi phiên với sự đa dạng về độ tuổi, giới tính và thâm niên canh tác. Các công cụ sử dụng gồm vẽ sơ đồ hiểm họa ngập úng, lập dòng lịch sử thiên tai, lập biểu đồ lịch thời vụ nông nghiệp, phân tích sơ đồ Venn và ma trận SWOT. Dữ liệu định lượng được làm sạch trên phần mềm bảng tính Excel và kiểm định xu thế biến động thông qua phương pháp phân tích phương sai ANOVA một nhân tố. Phương pháp phân tích phương sai được lựa chọn vì khả năng kiểm định thống kê chính xác sự khác biệt có ý nghĩa giữa các giai đoạn thời gian 10 năm, giúp loại bỏ các nhiễu loạn ngẫu nhiên của các đợt thời tiết cực đoan ngắn hạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, phân tích chuỗi dữ liệu 48 năm cho thấy khí hậu tại địa bàn có sự dịch chuyển rõ nét. Nhiệt độ trung bình năm tăng khoảng 0,32°C kể từ năm 1970, nhiệt độ tối cao mùa hè chạm ngưỡng 40°C trong khi số giờ nắng hàng năm giảm từ khoảng 1.600 giờ xuống còn 1.400 giờ. Lượng mưa trung bình năm đạt khoảng 1.500 mm nhưng phân bố mất cân đối nghiêm trọng, trong đó 70% đến 75% tổng lượng mưa tập trung vào giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 11. Các tháng cao điểm ghi nhận lượng mưa vượt mức 600 mm mỗi tháng với 19 đến 20 ngày mưa mỗi tháng.

Thứ hai, nguy cơ mưa lụt nội đồng ngày càng khốc liệt. Tần suất các trận mưa rất to với lượng mưa ngày vượt 100 mm và các đợt mưa vừa trên 20 mm kéo dài trên 3 ngày liên tiếp có xu hướng tập trung mạnh vào tháng 8 và tháng 9. Tình trạng này khiến khoảng 20% đến 35% diện tích đất canh tác tại Khu C trũng thấp bị ngập úng từ 2 đến 4 ngày liên tục sau mỗi đợt mưa bão lớn.

Thứ ba, nhận thức của người dân về thiên tai đã có chuyển biến nhưng hành động chưa đồng đều. Khoảng 80% hộ được phỏng vấn nhận biết rõ sự thay đổi bất thường của nhiệt độ và chế độ mưa, song chỉ có khoảng 30% hộ chủ động áp dụng các giải pháp kỹ thuật bài bản. Mưa ngập cục bộ gây suy giảm từ 15% đến 30% năng suất lúa vụ mùa và làm tăng mật độ sâu bệnh hại như rầy nâu, bệnh đạo ôn lên 25% so với các vụ điều kiện thời tiết ôn hòa.

Thứ tư, các giải pháp thích ứng nội tại của người dân đã mang lại hiệu quả đáng kể. Nhờ chuyển đổi cơ cấu thời vụ và đưa các giống lúa ngắn ngày vào gieo cấy, phong trào sản xuất cây vụ đông trên đất hai lúa đạt tỷ lệ bao phủ từ 80% đến 90% diện tích, giúp giá trị thu nhập bình quân trên đất trồng màu duy trì từ 50 đến 70 triệu đồng trên mỗi hecta hàng năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ngập úng tại Hòa Mạc không xuất phát từ lũ sông mà do hệ thống tiêu thoát nước nội đồng chưa được đầu tư đồng bộ. Khẩu độ một số cống tiêu qua trục giao thông chính còn hẹp, kết hợp với địa hình lòng chảo của vùng trũng khiến nước mưa dồn ứ nhanh nhưng thoát chậm. Hiện tượng bốc hơi trong mùa khô từ tháng 5 đến tháng 9 lớn gấp 2,5 đến 4,5 lần lượng mưa cũng gây ra tình trạng hạn hán cục bộ xen kẽ trước khi bước vào mùa lũ úng.

Kết quả nghiên cứu này hoàn toàn tương thích với các báo cáo khí hậu của Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu (IMHEN), khẳng định xu thế lượng mưa mùa mưa tại đồng bằng Bắc Bộ có xu hướng biến động dữ dội theo từng đợt ngắn hạn. Sự thích ứng linh hoạt của bà con nông dân Hòa Mạc chứng minh tri thức bản địa đóng vai trò phòng vệ tiên quyết, giúp duy trì năng suất lúa bình quân 115 đến 120 tạ/ha/năm ngay trong bối cảnh khí hậu bất lợi.

Về phương diện trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu diễn biến nhiệt độ và lượng mưa 48 năm có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ kết hợp cột và đường (Clustered Column and Line Chart) để thể hiện rõ tương quan nghịch giữa số giờ nắng suy giảm và nền nhiệt độ gia tăng. Đồng thời, một ma trận phân vùng rủi ro (Risk Frequency Matrix) kết hợp bản đồ không gian ngập úng sẽ phân định rõ 3 cấp độ nguy cơ (nghiêm trọng, nguy cơ cao, an toàn) cho từng khu vực A, B, C, tạo công cụ quản lý trực quan cho chính quyền địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Kiên cố hóa và nâng cấp hệ sinh thái thủy lợi nội đồng: UBND thị trấn Hòa Mạc phối hợp cùng Công ty Khai thác Công trình Thủy lợi huyện Duy Tiên triển khai nạo vét 100% các tuyến kênh mương trục chính tại Khu A, Khu B và Khu C; hoàn thành việc xây mới 2 cống tiêu thoát nước khẩu độ lớn và bố trí 2 trạm bơm dã chiến công suất 1.000 m3/giờ trước mùa mưa bão năm 2019-2020. Mục tiêu là rút ngắn thời gian ngập úng cục bộ từ 48 giờ xuống dưới 12 giờ sau mỗi trận mưa vượt ngưỡng 100 mm.

2. Chuyển dịch cơ cấu giống cây trồng chống chịu ngập úng và giá lạnh: Hợp tác xã Nông nghiệp thị trấn cùng các hộ dân đẩy mạnh thay thế 40% diện tích lúa truyền thống bằng các giống lúa thuần chất lượng cao có khả năng ngập nước từ 5 đến 7 ngày mà không thối rễ; mở rộng quy mô 3 mô hình chuyên canh rau màu giá trị cao trong giai đoạn 2019-2022 để nâng giá trị sản xuất bình quân lên 60 đến 75 triệu đồng/ha/năm.

3. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật canh tác thích ứng thông minh: Trạm Khuyến nông huyện Duy Tiên phối hợp Hội Nông dân hướng dẫn 100% hộ trồng màu áp dụng kỹ thuật lên luống cao từ 25 đến 30 cm, tạo rãnh thoát nước sâu và thực hiện che phủ 100% diện tích đất bằng rơm rạ hoặc màng phủ nilon trong vụ đông nhằm giảm 85% lượng đất bị xói mòn và giữ ẩm trong mùa khô. Lộ trình áp dụng thực hiện ngay từ quý 3 năm 2019.

4. Nâng cao năng lực cảnh báo sớm và truyền thông cộng đồng: Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai thị trấn tổ chức định kỳ 12 lớp tập huấn chuyên đề thích ứng biến đổi khí hậu mỗi năm; vận hành hệ thống loa truyền thanh thông minh đảm bảo 100% hộ nông dân tiếp cận thông tin dự báo thời tiết cực đoan trước 48 giờ để chủ động thu hoạch sớm hoặc điều chỉnh lịch gieo cấy trong giai đoạn 2019-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nông nghiệp và tài nguyên môi trường cấp huyện, xã: Tài liệu cung cấp số liệu thực chứng và phương pháp đánh giá rủi ro thiên tai tại chỗ, phục vụ trực tiếp cho công tác xây dựng Kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu và quy hoạch sử dụng 184,26 ha đất tự nhiên trong chu kỳ 5 năm.

2. Ban quản trị Hợp tác xã nông nghiệp và cán bộ khuyến nông cơ sở: Nắm bắt lịch thời vụ gắn với thiên tai để chỉ đạo xã viên gieo cấy lúa vụ xuân và vụ mùa né tránh đỉnh lũ tháng 8, đồng thời ứng dụng kỹ thuật che phủ đất nhằm giữ vững năng suất lúa trên 115 tạ/ha/năm.

3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Khoa học Môi trường: Tham khảo mô hình nghiên cứu kết hợp giữa phân tích thống kê phương sai ANOVA trên chuỗi dữ liệu khí tượng 48 năm với các công cụ đánh giá có sự tham gia của người dân (PRA/ICRAF) trong các nghiên cứu sinh kế nông thôn.

4. Các tổ chức phát triển nông thôn và tổ chức phi chính phủ: Sử dụng kết quả nghiên cứu như một điển cứu thực tiễn (case study) điển hình về mô hình thích ứng dựa vào cộng đồng (CBA) tại vùng đồng bằng sông Hồng để thiết kế các dự án tài trợ sinh kế bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Dạng thiên tai khí hậu nào gây tác động tiêu cực lớn nhất đến sản xuất nông nghiệp tại thị trấn Hòa Mạc? Mưa lớn tập trung gây ngập úng nội đồng là thiên tai gây thiệt hại nặng nề nhất. Dù thị trấn có hệ thống đê sông Châu Giang dài 2 km ngăn lũ triệt để, các đợt mưa ngày vượt 100 mm vào tháng 7 đến tháng 11 vẫn làm ngập 20% đến 35% diện tích lúa và màu tại các chân đất trũng thấp.

2. Xu thế biến đổi của nhiệt độ và lượng mưa tại Hòa Mạc trong gần nửa thế kỷ qua diễn ra như thế nào? Theo số liệu quan trắc từ năm 1970 đến 2017, nhiệt độ trung bình năm tăng khoảng 0,32°C trong khi số giờ nắng hàng năm sụt giảm rõ rệt. Lượng mưa trung bình đạt 1.500 mm/năm nhưng phân bố ngày càng cực đoan, với lượng mưa tháng đỉnh điểm vượt trên 600 mm, làm gia tăng nguy cơ ngập úng mùa hè thu.

3. Người nông dân địa phương đã có những biện pháp thích ứng thực tế nào để giảm thiểu thiệt hại do ngập lụt? Bà con đã chủ động điều chỉnh lịch gieo cấy lúa sớm hơn 10 đến 15 ngày để thu hoạch trước đỉnh mưa tháng 8, áp dụng luống cao 25 đến 30 cm cho hoa màu, sử dụng rơm rạ che phủ bề mặt đất và nhân rộng cây vụ đông trên 80% đến 90% diện tích đất hai lúa.

4. Luận văn đã kết hợp các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính nào để đảm bảo độ tin cậy? Tác giả đã kết hợp phân tích phương sai ANOVA trên chuỗi số liệu khí tượng 48 năm với phương pháp phỏng vấn 30 phiếu hộ theo khối ngẫu nhiên tại 3 tiểu vùng sinh thái, cùng 3 phiên thảo luận nhóm trọng tâm sử dụng bộ công cụ PRA chuẩn hóa của ICRAF.

5. Giải pháp kỹ thuật then chốt nào giúp nâng cao giá trị canh tác của thị trấn lên trên 50 triệu đồng/ha/năm? Giải pháp mấu chốt là nạo vét đồng bộ hệ thống kênh mương tiêu thoát nước, đưa các giống lúa chịu ngập 5 đến 7 ngày vào sản xuất đại trà và phát triển 3 mô hình chuyên canh rau màu vụ đông có màng phủ nilon bảo vệ đất.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa bức tranh biến đổi khí hậu 48 năm (1970-2017) tại Hòa Mạc với xu thế gia tăng nhiệt độ 0,32°C và sự phân hóa cực đoan của lượng mưa mùa mưa.
• Phân tích chi tiết mức độ tổn thương của sản xuất nông nghiệp, chỉ rõ tình trạng mưa ngập làm suy giảm 15% đến 30% năng suất cây trồng tại các khu vực trũng thấp.
• Đánh giá khách quan năng lực thích ứng bản địa, khẳng định hiệu quả của việc phát triển cây vụ đông đạt độ che phủ 80% đến 90% diện tích đất lúa.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược bao gồm hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, chuyển đổi giống cây trồng, chuẩn hóa kỹ thuật che phủ đất và hiện đại hóa hệ thống cảnh báo sớm.
• Đóng góp cơ sở thực tiễn vững chắc cho công tác quản lý tài nguyên môi trường và quy hoạch sản xuất nông nghiệp bền vững tại huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam.

Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn là việc tích hợp thành công phương pháp phân tích chuỗi dữ liệu khí tượng lịch sử với khung thích ứng dựa vào cộng đồng, chứng minh rằng kết hợp công trình thủy lợi với kỹ thuật canh tác thích ứng là chìa khóa phát triển nông nghiệp bền vững. Địa phương cần tập trung hoàn thành kiên cố hóa hệ thống kênh tiêu trong giai đoạn 2019-2021 và chuẩn hóa 100% cơ cấu giống thích ứng trước năm 2025. Các nhà quản lý, cán bộ khuyến nông và nhà nghiên cứu hãy cùng tham khảo, khai thác những phát hiện giá trị từ công trình này để triển khai ngay các hành động thích ứng khí hậu tại cơ sở!

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐẶNG MINH QUANG ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG VỚI THIÊN TAI CỦA NGƯỜI DÂN TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI THỊ TRẤN HÒA MẠC, HUYỆN DUY TIÊN, TỈNH HÀ NAM Chuyên ngành: Khoa ho ̣c môi trường Mã số: 8440301 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đoàn Văn Điếm NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa hề được sử dụng cho một học vị nào Tôi cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn tốt nghiệp này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong khóa luận đều đã được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, Ngày ……. Tháng 11 Năm 2018 Tác giả luận văn Đặng Minh Quang i c LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS.TS Đoàn Văn Điếm đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Khoa Môi trường - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn Xin cảm ơn các cán bộ trạm Khí tượng tỉnh Hà Nam, Ủy ban nhân dân thị trấn Hòa Mạc, cán bộ và cộng đồng dân cư tại các Khu về sự hợp tác nhiệt tình đồng thời đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành đề ở địa phương trong thời gian qua. Cuối cùng mình xin chân thành cảm ơn bạn bè và người thân đã nhiệt tình giúp đỡ, động viên khích lệ mình trong suốt thời gian học tập, rèn luyện tại trường Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, Ngày …….

Tháng 11 Năm 2018 Tác giả luận văn Đặng Minh Quang ii c MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU .vii DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ ĐỒ THỊ .viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN.

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. THỜI TIẾT, KHÍ HẬU VÀ THIÊN TAI. Một số loại thiên tai thường gặp.

THIÊN TAI LŨ LỤT VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU. Lũ lụt là một biểu hiện của biến đổi khí hậu. Thiên tai gia tăng do biến đổi khí hậu. THIÊN TAI VỚI SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP VÀ ĐỜI SỐNG.

Thiên tai đối với đời sống của người dân. Thiên tai đối với sản xuất nông nghiệp. NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI DÂN VỀ THIÊN TAI VÀ THÍCH ỨNG. Nhận thức của người dân về thiên tai khí hậu.

Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của thiên tai đến sản xuất. Vấn đề thích ứng với thiên tai khí hậu. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội trên địa bàn thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Đánh giá những biểu hiện của biến đổi khí hậu và thiên tai mưa lụt trong nửa thế kỷ qua trên địa bàn thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Đánh giá nhận thức của người dân về thiên tai mưa lụt và ảnh hưởng của thiên tai mưa lụt tới sản xuất nông nghiệp tại thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam.

Các giải pháp thích ứng trong sản xuất nông nghiệp tại thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên. Đề xuất giải pháp thích ứng với thiên tai mưa lụt chủ động và có hiệu quả cao trong sản xuất nông nghiệp tại thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp.

Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN – KINH TẾ XÃ HỘI THỊ TRẤN HÒA MẠC, HUYỆN DUY TIÊN, TỈNH HÀ NAM. Điều kiện tự nhiên.

Điều kiện kinh tế - xã hội. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. BIỂU HIỆN THIÊN TAI MƯA LỤT VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU. Xu hướng biến đổi nhiệt độ.

Xu hướng thay đổi lượng mưa. NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI DÂN VỀ THIÊN TAI MƯA LỤT TẠI THỊ TRẤN HÒA MẠC, HUYỆN DUY TIÊN, TỈNH HÀ NAM. Nhận thức của người dân về thiên tai khí hậu. Nhận thức của người dân về xu hướng mưa lụt trên địa bàn thị trấn.

ẢNH HƯỞNG CỦA MƯA LỤT ĐẾN SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của mưa lụt đến năng suất. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của mưa lụt đến diện tích. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng mưa lụt đến sâu bệnh.

Sơ đồ các vùng bị ảnh hưởng của thiên tai mưa lụt đến nông nghiệp. Lịch thời vụ và thiên tai mưa lụt tại thị trấn Hòa Mạc. CÁC BIỆN PHÁP THÍCH ỨNG CỦA NGƯỜI DÂN VỚI THIÊN TAI MƯA LỤT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI HÒA MẠC. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THÍCH ỨNG VỚI THIÊN TAI MƯA LỤT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP .1 Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức khi thực hiện các giải pháp thích ứng của người dân với thiên tai mưa lụt.

Vai trò của các tổ chức tham gia vào thích ứng với thiên tai mưa lụt. Đề xuất giải pháp thích ứng với thiên tai mưa lụt có hiệu quả cao. KẾT LUẬN & KIẾN NGHỊ. 68 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

69 v c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ATTP An toàn thực phẩm BĐKH Biến đổi khí hậu BNNPTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn BTNMT Bộ Tài Nguyên và Môi Trường BVTV Bảo vệ thực vật CN – TTCN Công Nghiệp và Tiểu thủ Công nghiệp ĐBSCL Đồng bằng sôn Cửu Long GDP Tổng sản phẩm quốc nội. IMHEN Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu IPB Phòng trừ sâu bệnh IPCC Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu. SWOT Mô hình phân tích Điểm mạnh, Điểm yếu, Cơ hội, Thách thức SXNN Sản xuất nông nghiệp TTC Nhiệt độ tối cao TTT Nhiệt độ tối thấp TW Trung ương UBND Ủy ban nhân dân UNDP Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc UNICEF Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc WB Ngân hàng thế giới XTNĐ Xoáy thuận nhiệt đới vi c DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2. Bão, áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng trực tiếp (*) hoặc gián tiếp (**).

Tần số bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam. Mức thay đổi lượng mưa ngày lớn nhất (%) vào cuối thế kỷ 21 so với thời kỳ 1980-1999 theo kịch bản phát thải trung bình. Tác động của thiên tai đến hoạt động sản xuất trồng trọt. Quy mô hộ, số hộ và dân số thị trấn Hòa Mạc năm 2017.

Nguy cơ mưa lụt do có mưa lớn (R>100mm/ngày) tại Duy Tiên. Nguy cơ mưa lụt do mưa vừa (R>20 mm/ngày) kéo dài 3 ngày liên tục tại Hà Nam qua các tháng. Dòng lịch sử về khí hậu cực đoan và thiên tai đã xảy ra, gây hại đối với sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc. Nhận thức của người dân về biểu hiện của mưa lụt tại thị trấn Hòa Mạc.

Lịch thời vụ gắn với thiên tai mưa lụt trong năm. Chiến lược thích ứng với mưa lụt tại khu A và khu B trồng lúa. Chiến lược thích ứng với mưa lụt tại khu C trồng hoa màu. Phân tích SWOT một số biện pháp thích ứng với thiên tai mưa lụt.

61 vii c DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ ĐỒ THỊ Hình 2. Ảnh vệ tinh chụp một cơn bão hoạt động trên biển Đông. Đường đi của các cơn bão vào Việt Nam qua các tháng. Xu thế của lượng mưa năm tại một số trạm khí tượng.

Xu hướng nhiệt độ trung bình năm trên toàn cầu và ở Việt Nam. Biến đổi của nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam (oC). Sơ đồ vị trí thị trấn Hòa mạc. Xu hướng thay đổi nhiệt độ trung bình giai đoạn 1970-2017.

Xu hướng thay đổi nhiệt độ tối cao giai đoạn 1970-2017. Xu hướng thay đổi nhiệt độ tối thấp giai đoạn 1970-2017. Xu hướng thay đổi số giờ nắng tại địa phương giai đoạn 1970-2017. Diễn biến lượng mưa trung bình các năm giai đoạn từ 1970-2017.

Tần suất các cấp nguy cơ mưa lụt do có mưa lớn (>100mm/ngày) các tháng tại Duy Tiên (%). Tần suất các cấp nguy cơ mưa lụt do mưa vừa kéo dài >3 ngày/tháng (R>20mm/ngày) tại Duy Tiên (%). Nhận biết về thiên tai khí hậu của người dân (%). Nhận biết của người dân về các loại thiên tai khí hậu.

Nhận thức của người dân về xu hướng mưa lớn và lụt cục bộ. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của thiên tai mưa lụt đến sản lượng. Nhận thức về ảnh hưởng của mưa lụt đến diện tích gieo trồng. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của mưa lụt đến sâu bệnh hại cây trồng.

Sơ đồ các vùng bị ảnh hưởng của mưa lụt tại khu B. Sơ đồ các vùng bị ảnh hưởng bởi mưa lụt tại khu C. Sơ đồ các vùng bị ảnh hưởng bởi mưa lụt tại khu A. Sơ đồ Venn về vai trò của chủ thể thích ứng với thiên tai mưa lụt.

65 viii c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Đặng Minh Quang Tên Luận văn: “Đánh giá thực trạng và giải pháp thích ứng với thiên tai của người dân trong sản xuất nông nghiệp tại thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam” Ngành: Khoa học Môi trường Mã số: 8440301 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Đánh giá thực trạng thiên tai khí hậu tại huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Phân tích các giải pháp thích ứng của người dân với thiên tai trong sản xuất nông nghiệp tại thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Đề xuất giải pháp thích ứng với thiên tai phù hợp và có hiệu quả cao trong sản xuất nông nghiệp trên địa bàn nghiên cứu.