CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN 1.1 Lý luận chung về hoạt động môi giới chứng khoán 1.1 Khái niệm hoạt động môi giới chứng khoán Thị trường chứng khoán là loại thị trường đặc biệt, ở đó thực hiện trao đổi, mua bán các loại chứng khoán, những hàng hóa khác với các loại hàng hóa thông thường khác. Trong thị trường này có nhiều người tham gia, nhưng rất ít người có khả năng phân tích và xác định được giá cả của chứng khoán trên thị trường. Chính vì vậy trong quá trình hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán, môi giới chứng khoán đã trở thành hoạt động nghiệp vụ đặc trưng và là nghiệp vụ cơ bản trên thị trường chứng khoán. Quá trình phát triển không ngừng của thị trường chứng khoán dẫn đến việc ra đời các tài sản tài chính, các công cụ tài chính mới, trong đó có nhiều hình thái mới khác công cụ tài chính truyền thống và điển hình là công cụ phái sinh.
Những công cụ này giúp cho thị trường ngày càng mở rộng, tạo điều kiện chia sẻ rủi ro, tối đa hóa lợi nhuận. Thị trường chứng khoán càng phát triển ở trình độ cao, sản phẩm dịch vụ càng dồi dào về số lượng, đa dạng, phong phú về chủng loại, càng đòi hỏi sự tinh tế và nhạy cảm trên trong cách thức vận hành thị trường. Chính điều đó đặt ra vấn đề làm thế nào để cung cấp cho nhà đầu tư thông tin cần thiết, đưa ra những ý tưởng đầu tư, những lời khuyên tức thời, những lời tư vấn mang tính chiến lược và có những hoạt động hỗ trợ giúp cho nhà đầu tư thực hiện các giao dịch thu lợi nhuận cao nhất. Sự phát triển của thị trường đòi hỏi hoạt động môi giới chứng khoán phải ngày càng chuyên nghiệp hơn, vì vậy dần dần đã hình thành nghề môi giới chứng khoán trên thị trường.
Nghề môi giới chứng khoán trên thị trường chứng khoán được hình thành trong mối quan hệ qua lại giữa nhân viên môi giới với các công ty môi giới chứng khoán và chính mối tương quan này lại tác động cho sự vận hành và phát triển của thị trường chứng khoán. Như vậy có thể hiểu hoạt động môi giới chứng khoán là công việc chuyên môn của các cá nhân và tổ chức theo sự phân công lao động xã hội, đó là làm trung gian giúp cho việc mua, bán chứng khoán được thực hiện, kết nối nhu cầu của bên mua với bên bán chứng khoán. Trong quá trình phát triển của thị trường, với tư cách làm trung gian môi 4 Học viện Ngân hàng Khóa luận tốt nghiệp giới, người môi giới thúc đẩy quá trình lưu chuyển chứng khoán bằng cách rút ngắn khoảng thời gian tìm kiếm và gặp gỡ của người mua và người bán, đặc biệt là đối với loại hàng hóa là chứng khoán mà người có nhu cầu mua không được gặp người có nhu cầu bán.2 Chức năng của hoạt động môi giới chứng khoán Trên thực tế, không phải chỉ TTCK mới có hoạt động môi giới, song với những đặc trưng riêng của một thị trường cao cấp và những hàng hoá đặc biệt, hoạt động môi giới chứng khoán có những nét đặc thù riêng có cả về cách tổ chức lẫn những kĩ năng và điều kiện hoạt động. Hoạt động môi giới chứng khoán được xem như một sản phẩm của TTCK, trước hết vì nó ra đời dựa trên nguyên tắc trung gian của TTCK, với tư cách là một hoạt động tác nghiệp nghề môi giới chứng khoán có các chức năng chính như sau: ✓ Cung cấp thông tin và tư vấn cho khách hàng.
Ngày nay, cùng với sự phát triển của TTCK, hàm lượng tư vấn trong hoạt động môi giới chứng khoán ngày càng cao. Các CTCK sẽ cung cấp cho khách hàng các báo cáo nghiên cứu và những khuyến nghị đầu tư. Việc thu thập và xử lý thông tin để cho ra các báo cáo đó đòi hỏi những khoản đầu tư khổng lồ về nhân lực và các phương tiện kĩ thuật mà các nhà đầu tư cá nhân không thể làm được, chỉ có các công ty mới có đủ khả năng tài chính để trang trải. Những báo cáo này được chia thành ba mảng chính: - Phân tích vĩ mô.
- Phân tích vi mô. - Phân tích công ty. Nhân viên môi giới sẽ sử dụng những thông tin kèm theo khuyến nghị để cung cấp cho nhà đầu tư tuỳ theo yêu cầu cụ thể. Tại những TTCK phát triển, người môi giới luôn là người đầu tiên nhận được những thông tin mới nhất từ khắp nơi trên thế giới về lãi suất, thị trường và những thông tin khác liên quan tới cổ phiếu của khách hàng.
Nếu không có họ, nhà đầu tư sẽ phải phụ thuộc rất nhiều vào nguồn thông tin qua các báo cáo định kì về cổ phiếu mình đang nắm giữ, rất có thể bị chậm hoặc không đủ. Chính nhờ nguồn thông tin được cập nhật và xử lý công phu như vậy mà người môi giới có đủ khả năng trở thành nhà tư vấn tài chính riêng của khách hàng. 5 Học viện Ngân hàng Khóa luận tốt nghiệp ✓ Thực hiện giao dịch theo lệnh cho khách hàng Tại chức năng này, nhà đầu tư sẽ gửi các lệnh đặt mua hoặc bán chứng khoán của mình tới CTCK, lệnh sẽ được công ty đưa vào hệ thống máy tính kết nối với Sở giao dịch, và được so khớp với các lệnh của các nhà đầu tư khác để tìm ra đối tác thích hợp. Kết thúc giao dịch, các CTCK sẽ hạch toán tiền và chứng khoán trên hệ thống tài khoản mà khách hàng mở tại công ty, mọi hạch toán đều được thực hiện dưới dạng bút toán ghi sổ thông qua trung tâm thanh toán và bù trừ chứng khoán.
✓ Cung cấp các sản phẩm và dịch vụ tài chính. CTCK là nơi có đầy đủ các điều kiện về cơ sở vật chất, con người và pháp lý để giao dịch của khách hàng được thực hiện một cách chính xác và hiệu quả. Khi sử dụng dịch vụ môi giới chứng khoán, nhà đầu tư sẽ được hưởng các dịch vụ tài chính do CTCK cung cấp. Ngày nay, hoạt động môi giới đã tiến lên mức độ “bán hàng tư vấn”.
Sau khi giao dịch của khách hàng được thực hiện xong, nhân viên môi giới tại các CTCK sẽ tiếp tục chăm sóc tài khoản của khách hàng, đồng thời cung cấp những thông tin, khuyến cáo về những thay đổi, biến động trong nền kinh tế trong nước và trên thế giới có thể ảnh hưởng tới tình trạng tài chính hay thái độ đầu tư (độ chấp nhận rủi ro và tỉ lệ lợi tức yêu cầu) của khách hàng, từ đó đề xuất những giải pháp kịp thời hay những chiến lược đầu tư mới thích hợp hơn.3 Vai trò của hoạt động môi giới chứng khoán ✓ Giảm phí giao dịch Đối với những hàng hoá và dịch vụ thông thường, trước khi tiến hành giao dịch, người mua và người bán có thể gặp nhau để thẩm định chất lượng của loại sản phẩm muốn trao đổi và để thương lượng về mặt giá cả. Nhưng đối với hàng hoá là các chứng khoán, một loại hàng hoá bậc cao, thì công việc này khó có thể thực hiện. Bởi vì để có thể thẩm định chất lượng của các chứng khoán, người ta cần bỏ ra một khoản chi phí khổng lồ để thu thập, xử lý và phân tích các thông tin; đào tạo kĩ năng phân tích và dự đoán xu thế của thị trường. Những chi phí đó khiến các nhà đầu tư nhỏ lẻ không thể làm được, mà chỉ có các CTCK với hoạt động chuyên nghiệp trên quy mô lớn mới có đủ điều kiện nhờ lợi thế về quy mô.
Mặt khác, sự có mặt của các trung gian tài chính có tính chuyên nghiệp cao như thế trên thị trường sẽ giảm đáng kể chi phí tìm kiếm đối tác 6 Học viện Ngân hàng Khóa luận tốt nghiệp và chi phí giám sát thực hiện hợp đồng giữa các nhà đầu tư. Chính từ vai trò này mà chi phí trong từng giao dịch nói riêng và chi phí vận hành của cả thị trường nói chung đã giảm đáng kể, đem lại sự hiệu quả và nâng cao tính thanh khoản cho toàn thị trường. ✓ Phát triển các sản phẩm và dịch vụ trên thị trường. Các CTCK khi thực hiện nghiệp vụ môi giới có thể nắm bắt được chính xác nhu cầu, và đặc điểm tâm lý đầu tư của khách hàng, từ đó góp phần thiết kế sản phẩm mới nhiều tính năng, phù hợp với từng đối tượng khách hàng.
Có thể nói, hoạt động môi giới là một trong những nguồn chủ yếu cung cấp các thông tin và ý tưởng để thiết kế các sản phẩm và dịch vụ mới theo yêu cầu của khách hàng. Vai trò này đem lại nhiều lợi ích lâu dài, đó là việc đa dạng hoá các hàng hoá và dịch vụ, đồng thời đa dạng hoá cơ cấu khách hàng, thu hút ngày càng nhiều hơn nguồn vốn nhàn rỗi phục vụ nhu cầu đầu tư tăng trưởng. Rõ ràng, với việc bán những gì khách hàng cần và không ngừng cải tiến các sản phẩm cung cấp, các CTCK đã góp phần quan trọng làm đa dạng hoá các sản phẩm trên thị trường, đem lại sự thoả mãn tối đa cho mọi khách hàng. Trong các TTCK mới thành lập, các hàng hoá và dịch vụ còn nghèo nàn, đơn điệu, không thu hút được nhiều nhà đầu tư đến với thị trường.
Nếu được tổ chức tốt, hoạt động môi giới chứng khoán có thể góp phần cải thiện đáng kể tình trạng này. ✓ Cải thiện môi trường kinh doanh. - Tăng chất lượng và hiệu quả dịch vụ nhờ canh tranh. Sự thành công của nghề môi giới chứng khoán được thể hiện ở việc thu hút được ngày càng nhiều khách hàng, giữ chân được khách hàng cũ và gia tăng khối lượng tài sản uỷ thác của khách hàng.
Ngày nay, nghề môi giới đang thu hút được rất nhiều người tham gia với rất nhiều chiêu thức tiếp thị, bán hàng, tạo ra sự cạnh tranh gay gắt trong môi trường làm việc. Nhà môi giới nào cũng muốn bán được hàng nên không ngừng trau dồi kiến thức, kĩ năng nghiệp vụ và nâng cao chất lượng sản phẩm. Họ luôn tìm cách đổi mới và tạo ra những nét khác biệt trong dịch vụ của mình nhằm thu hút khách hàng. Chính nhờ môi trường cạnh tranh đó đã làm cho nghề môi giới tiếp tục phát triển hơn nữa, chất lượng dịch vụ không ngừng được nâng cao, nhà đầu tư ngày càng được hưởng nhiều lợi ích hơn.
Điều này đã làm cải thiện đáng kể môi trường kinh doanh của thị trường tài chính. 7 Học viện Ngân hàng Khóa luận tốt nghiệp - Tạo điều kiện hình thành các dịch vụ mới và phong phú thêm thị trường.