CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TIÊU THỤ SẢN PHẨM, DOANH THU TIÊU THỤ SẢN PHẨM CỦA DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề lý luận cơ bản về tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp 1. Khái niệm và vai trò của tiêu thụ sản phẩm 1. Khái niệm Tiêu thụ sản phẩm là khâu cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh, là yếu tố quyết định sự thành bại của doanh nghiệp.
Để quá trình sản xuất diễn ra một cách liên tục thì các doanh nghiệp phải tiêu thụ được sản phẩm của mình đã sản xuất ra. Tiêu thụ sản phẩm còn là một trong sáu chức năng cơ bản của doanh nghiệp, đó là: tiêu thụ, hậu cần, kinh doanh, tài chính, kế toán và quản trị doanh nghiệp. Đặc trưng lớn nhất của sản xuất hàng hoá là sản phẩm sản xuất ra tiêu thụ được và bù đắp được chi phí, thu được lợi nhuận. Thực hiện việc tiêu thụ thành phẩm hay còn gọi là bán hàng, các doanh nghiệp mới đảm bảo cho quá trình tái sản xuất được diễn ra thường xuyên, liên tục và có hiệu quả.
Trên góc độ kinh tế, tiêu thụ sản phẩm là quá trình chuyển hoá quyền sở hữu và sử dụng hàng hoá - tiền tệ giữa các chủ thể kinh tế. Về thực chất, đó chính là quá trình thực hiện giá trị hàng hoá. Qua tiêu thụ, hàng hoá được chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái giá trị và vòng chu chuyển vốn sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được hoàn thành. Tiêu thụ biểu hiện ra bên ngoài là quá trình doanh nghiệp tiến hành xuất giao sản phẩm, hàng hoá sản xuất ra cho đơn vị, nhận tiền thanh toán hoặc được chấp nhận thanh toán tiền hàng theo thoả thuận giữa bên bán và bên mua.
Như vậy, thông qua tiêu thụ doanh nghiệp thực hiện được nhiệm vụ chu chuyển hàng từ lĩnh vực sản xuất sang lĩnh vực lưu thông để thoả mãn nhu cầu xã hội, thu hồi vốn và tiếp tục quá trình tái sản xuất. Tiêu thụ chính là điểm kết thúc của một quá trình chu chuyển vốn. Đứng trên góc độ luân chuyển vốn thì tiêu thụ sản phẩm là quá trình chuyển hoá từ hình thái vật chất sang hình thái tiền tệ, làm cho vốn trở lại hình thái ban đầu khi nó bước vào mỗi chu kỳ sản xuất kinh doanh. Thật vậy, quá trình tái sản xuất được bắt đầu Lê Thị Mai Lớp TCDNE-K12 Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viện Ngân Hàng bằng những đồng vốn mà nhà sản xuất bỏ ra để mua các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất như: công cụ lao động, đối tượng lao động và sức lao động.
Lúc này, vốn bằng tiền được chuyển hoá thành vốn dưới hình thái vật chất. Vốn hiện vật được đưa vào quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm. Sản phẩm, hàng hoá được tạo ra, đem đi tiêu thụ và kết quả quá trình tiêu thụ là doanh nghiệp thu tiền về. Lúc đó, đồng vốn của doanh nghiệp từ hình thái vật chất quay trở về hình thái ban đầu- hình thái tiền tệ.
Đến đây một chu kỳ sản xuất hoàn thành, vốn tiền tệ lại được sử dụng lặp lại đúng chu kỳ mà nó đã trải qua. Trên phạm vi nền kinh tế quốc dân, làm tốt khâu tiêu thụ hàng hoá là cơ sở cho sự cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa tiền và hàng, đảm bảo sự cân đối sản xuất giữa các ngành. Đồng thời sẽ cung cấp cho thị trường, cho người tiêu dùng những hàng hoá có chất lượng, giá cả hợp lý. Công tác tiêu thụ sản phẩm được làm tốt sẽ giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường không chỉ trong nước mà còn vươn ra thị trường quốc tế.
Vai trò của tiêu thụ sản phẩm Đối với nền kinh tế sản xuất hàng hoá, TTSP có vai trò hết sức quan trọng, nó được nhìn nhận trên hai bình diện : bình diện vĩ mô (tức là đối với tổng thể nền kinh tế ) và bình diện vi mô (đối với doanh nghiệp). Về phương diện xã hội, TTSP có vai trò trong việc cân đối giữa cung và cầu. Nền kinh tế quốc dân là một tổng thể thống nhất với những cân bằng, những tương quan tỷ lệ nhất định. TTSP có tác dụng cân đối cung cầu ;khi sản phẩm sản xuất được tiêu thụ tức là sản xuất đang diễn ra một cách bình trôi chảy, không có được cân đối ở một mức giá được xác định trong quá trình tiêu thụ.
Hoạt động TTSP càng được tổ chức tốt càng thúc đẩy nhanh quá trình phân phối lưu thông hàng hoá, tái sản xuất xã hội càng tiến hành nhanh chóng, sản xuất càng phát triển nhanh cả chiều rộng lẫn chiều sâu. TTSP giúp các đơn vị xác định được phương hướng và bước đi của kế hoạch sản xuất cho giai đoạn tiếp theo. Thông qua TTSP có thể dự đoán được nhu cầu tiêu dùng của xã hội nói chung và từng khu vực, từng loại mặt hàng nói riêng. Dựa trên kết quả Lê Thị Mai Lớp TCDNE-K12 Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện Ngân Hàng đó, các doanh nghiệp sẽ xây dựng được các chiến lược, kế hoạch phù hợp cho hoạt động sản xuất kinh doanh của mình sao cho hiệu quả nhất.
Đối với doanh nghiệp, TTSP đóng vai trò cực kỳ quan trọng quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp đó. Khi sản phẩm của doanh nghiệp được tiêu thụ tức là khi đó được người tiêu dùng chấp nhận sử dụng, tin dùng sản phẩm. Nhờ vậy mà doanh nghiệp mới có thể tồn tại và phát triển. Sức tiêu thụ của sản phẩm thể hiện uy tín của doanh nghiệp, chất lượng sự thích ứng nhu cầu, sự hoàn thiện của các dịch vụ.
Nói cách khác TTSP phản ánh rõ nét những điểm mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp. Các hình thức tiêu thụ sản phẩm Căn cứ vào đặc điểm sản xuất kinh doanh, tính chất sản phẩm, mối quan hệ giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng cuối cùng,… doanh nghiệp có thể lựa chọn kênh tiêu thụ trực tiếp ( bán trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng) hoặc kênh tiêu thụ gián tiếp ( bán sản phẩm cho người tiêu dùng cuối cùng có qua trung gian). Kênh tiêu thụ trực tiếp Bán lẻ - Khái niệm: Bán lẻ là những hoạt động liên quan đến việc bán sản phẩm hay dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng để họ sử dụng vào mục đích cá nhân chứ không phải kinh doanh. - Đặc điểm: + Khối lượng mỗi lần bán thường nhỏ, lẻ, do vậy giá trị bán lẻ thường nhỏ.
Nhưng cũng có trường hợp ban lẻ những lô hàng lớn, ví dụ như bán hàng cho đơn vị tiêu dùng tập thể ( trường học, trạm y tế, khu tập thể…) + Thông thường bán lẻ được tiến hành trong mạng lưới thương nghiệp bán lẻ ( cửa hàng, siêu thị…) + Hàng hóa sau khi bán là đã kết thúc quá trình lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng cá nhân, giá trị hàng hóa được thực hiện. Lê Thị Mai Lớp TCDNE-K12 Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viện Ngân Hàng - Ưu điểm: + Thông qua thị trường bán lẻ, doanh nghiệp có thể trực tiếp tiếp xúc với người tiêu dùng, nắm bắt các thông tin như nhu cầu của khách hàng và những thay đổi trong xu hướng, thói quen tiêu dùng của họ. Đồng thời thông qua việc bán lẻ hàng hóa, doanh nghiệp có thể thấy được phản ứng của khách hàng với sản phẩm của mình. Từ đó doanh nghiệp sẽ có những điều chỉnh, chính sách phù hợp hơn để đáp ứng nhu cầu của khách hàng cũng như tăng doanh thu cho doanh nghiệp.
+ Hình thức này làm giảm bớt không gian vận động của sản phẩm. Lợi nhuận của của doanh nghiệp ít hoặc không bị chia sẻ. - Nhược điểm: Hình thức bán lẻ có tổ chức phức tạp, thời gian luân chuyển vốn chậm, thời gian lưu thông hàng hóa kéo dài dẫn đến chu kì sản xuất kinh doanh bị kéo dài hơn. Kênh tiêu thụ gián tiếp Bán buôn - Khái niệm: Bán buôn là tất cả các hoạt động nhằm bán hàng hóa và dịch vụ cho những người mua về để bán lại hoặc để kinh doanh.
- Đặc điểm: + Khối lượng hàng bán thường lớn, hàng hóa không phong phú như bán lẻ, hình thức thanh toán chủ yếu là không dùng tiền mặt. + Hàng hóa chưa đi vào lĩnh vực cá nhân mà nằm trong lĩnh vực lưu thông hoặc đi vào một quá trình sản xuất mới để trở lại lưu thông dưới hình thái hàng hóa khác. + Giá bán buôn thường thấp hơn giá bán lẻ. + Khách hàng thường ít và tương đối ổn định cả về số lượng và nhu cầu.
Do người mua thường là những doanh nghiệp sản xuất mua về để phục vụ nhu cầu sản xuất. Lê Thị Mai Lớp TCDNE-K12 Khóa luận tốt nghiệp 8 Học viện Ngân Hàng - Ưu điểm: Khối lượng tiêu thụ ổn định, lớn, thời gian lưu thông hàng hóa nhanh, từ đó doanh nghiệp tiết kiệm được chi ph lưu thông và thu hồi vốn nhanh. - Nhược điểm: Sản phẩm trải qua nhiều khâu trung gian rồi mới tới tay người tiêu dùng cuối cùng. Do vậy, ngươì sản xuất phải phân chia lợi nhuận, không kiểm soát được giá bán cũng như khó nắm bắt được tâm lý của người tiêu dùng cuối cùng và các thông tin chính xác từ thị trường.
Từ đó khó có được những quyết định sản xuất đúng đắn, phù hợp. Tiêu thụ sản phẩm qua đại lý - Khái niệm: Đại lý tiêu thụ sản phẩm là việc bên đại lý nhận hàng của bên giao đại lý để bán và nhận thù lao do bên đại lý trả trên cơ sở thỏa thuận giữa các bên. - Các hình thức: + Đại lý hưởng hoa hồng: Là hình thức đại lý mà bên đại lý thực hiện việc bán hàng hóa theo giá do bên giao đại lý ấn định để hưởng hoa hồng. Mức hoa hồng được hưởng tính theo tỉ lệ phần trăm do các bên thỏa thuận theo giá bán hàng hóa.
+ Đại lý bao tiêu sản phẩm, dịch vụ: Là hình thức đại lý phổ biến mà bên đại lý thực hiện ban trọn vẹn khối lượng hàng hóa do bên giao đại lý ấn định để hươngr thù lao theo quy định của công ty mở đại lý. Mức thù lao mà đại lý được hưởng là mức chênh lệch giữa giá bán thực tế so với giá do bên giao đại lý ấn định hoặc thỏa thuận. + Đại lý quyền: Là hình thức đại lý mà tại một khu vực nhất định có thể là trên quy mô toàn quốc hay quy mô khu vực, bên giao đại lý chỉ giao cho một đại lý độc quyền việc bán một hoặc một số mặt hàng.