Giải pháp tài chính cho ngành da giày Việt Nam trong bối cảnh kinh tế hiện nay

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận văn các giải pháp tài chính để ngành da giầy việt nam trở thành nền kinh tế quan trọng trong, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Giải Pháp Tài Chính Cho Ngành Da Giày Việt Nam Đến Năm 2010
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VÒ TRÍ CỦA NGÀNH DA GIÀY VÀ VAI TRÒ CỦA TÀI CHÍNH TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN NGÀNH DA GIÀY VIỆT NAM
• 1.1. VÒ TRÍ CỦA NGÀNH DA GIÀY TRONG NỀN KINH TẾ VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 1.2. VÒ TRÍ CỦA NGÀNH DA GIÀY VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI NGÀNH DA GIÀY VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1993-2000
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP VỀ TÀI CHÍNH GÓP PHẦN XÂY DỰNG NGÀNH DA GIÀY VIỆT NAM TRỞ THÀNH NGÀNH KINH TẾ QUAN TRỌNG TRONG GIAI ĐOẠN TỪ NAY ĐẾN NĂM 2010
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ngành Da Giày Việt Nam Đến Năm 2010 Cơ hội

Ngành da giày Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Trong quá trình đổi mới và hội nhập kinh tế, ngành này đóng vai trò quan trọng trong phân công lao động quốc tế. Với lợi thế về lao động, nguyên liệu, ngành da giày mang lại nguồn ngoại tệ lớn cho đất nước. Năm 2000, giá trị xuất khẩu đạt gần 1,5 tỷ USD, gấp 12 lần so với năm 1993. Mục tiêu đến năm 2005 là 3,1 tỷ USD và đến năm 2010 là 4,7 tỷ USD. Để đạt được mục tiêu này, cần đầu tư vốn, công nghệ và nguồn nhân lực hợp lý, đặc biệt là các giải pháp tài chính đồng bộ, thu hút đầu tư từ mọi thành phần kinh tế.

1.1. Vai Trò của Da Giày trong Nền Kinh Tế Quốc Dân

Ngành da giày không chỉ tạo ra việc làm và nguồn thu ngoại tệ, mà còn thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ như hóa chất, dệt may. Sự tăng trưởng của ngành da giày phản ánh sự phát triển kinh tế tổng thể của đất nước. Phát triển ngành này còn góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nông thôn, từ chuyên canh cây lương thực sang các ngành khác. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

1.2. Tiềm Năng Xuất Khẩu và Năng Lực Cạnh Tranh

Việt Nam có lợi thế cạnh tranh về giá nhân công rẻ và nguồn cung nguyên liệu tương đối ổn định. Tuy nhiên, để nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế, ngành cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa mẫu mã và xây dựng thương hiệu riêng. Tham gia các hiệp hội sản xuất và xuất khẩu như Hiệp hội Da Giày Thế giới sẽ tạo điều kiện cho ngành da giày Việt Nam tiếp cận công nghệ và thị trường mới.

II. Thách Thức Tài Chính cho Ngành Da Giày Việt Nam Đến 2010

Mặc dù tiềm năng lớn, ngành da giày Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là về tài chính. Thiếu vốn đầu tư cho công nghệ, nguyên liệu và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là vấn đề nan giải. Các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, khó tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ ngân hàng. Rủi ro biến động tỷ giá và giá nguyên liệu thô cũng gây ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Ngoài ra, sự phụ thuộc vào gia công và thiếu chủ động trong thiết kế, sản xuất nguyên phụ liệu cũng làm giảm giá trị gia tăng của ngành.

2.1. Khó Khăn Tiếp Cận Nguồn Vốn Tín Dụng Ngân Hàng

Các doanh nghiệp da giày, đặc biệt là các doanh nghiệp tư nhân và vừa và nhỏ, thường gặp khó khăn trong việc chứng minh khả năng trả nợ để tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngành da giày từ các ngân hàng thương mại. Điều này hạn chế khả năng đầu tư mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.2. Rủi Ro Biến Động Tỷ Giá và Giá Nguyên Liệu

Sự biến động của tỷ giá hối đoái và giá nguyên liệu thô trên thị trường thế giới có thể ảnh hưởng đáng kể đến chi phí sản xuất và lợi nhuận của các doanh nghiệp da giày. Doanh nghiệp cần có các biện pháp phòng ngừa rủi ro như sử dụng các công cụ phái sinh tài chính để giảm thiểu tác động tiêu cực.

2.3. Phụ Thuộc Gia Công và Thiếu Chủ Động Nguyên Phụ Liệu

Việc chủ yếu thực hiện gia công cho các thương hiệu nước ngoài khiến giá trị gia tăng của ngành da giày Việt Nam còn thấp. Sự phụ thuộc vào nguồn cung nguyên phụ liệu nhập khẩu cũng làm tăng chi phí sản xuất và giảm tính chủ động trong hoạt động kinh doanh.

III. Cách Tiếp Cận Nguồn Vốn Đầu Tư cho Ngành Da Giày 2010

Để giải quyết bài toán tài chính ngành da giày, cần có các giải pháp tài chính đồng bộ và đa dạng. Các doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm các nguồn vốn khác nhau như vốn tự có, vốn vay ngân hàng, vốn từ các quỹ đầu tư, và vốn từ phát hành cổ phiếu, trái phiếu. Đồng thời, cần tăng cường liên kết với các đối tác trong và ngoài nước để huy động vốn và công nghệ. Nhà nước cũng cần có chính sách hỗ trợ tín dụng ưu đãi và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn.

3.1. Đa Dạng Hóa Nguồn Vốn Vay vốn Quỹ Đầu Tư Cổ Phiếu

Các doanh nghiệp da giày cần tìm kiếm các kênh huy động vốn khác nhau, bao gồm vay vốn ngân hàng, phát hành cổ phiếu và trái phiếu, hợp tác với các quỹ đầu tư và đối tác chiến lược. Việc đa dạng hóa nguồn vốn giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng tiếp cận vốn.

3.2. Tăng Cường Liên Kết Trong và Ngoài Nước

Hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước là một giải pháp hiệu quả để huy động vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý. Các doanh nghiệp có thể liên kết với các nhà cung cấp nguyên phụ liệu, các nhà phân phối và các tổ chức nghiên cứu để tạo thành chuỗi giá trị khép kín và nâng cao năng lực cạnh tranh.

IV. Chính Sách Tài Chính Hỗ Trợ Phát Triển Ngành Da Giày

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường tài chính thuận lợi cho sự phát triển ngành da giày. Cần có các chính sách tín dụng ưu đãi, giảm thuế, hỗ trợ lãi suất cho các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ, nguyên phụ liệu và đào tạo nguồn nhân lực. Bên cạnh đó, cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận thông tin thị trường và tham gia các chương trình xúc tiến thương mại. Chính sách tài chính cho da giày cần tập trung vào việc khuyến khích doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và nâng cao giá trị gia tăng.

4.1. Chính Sách Tín Dụng Ưu Đãi và Hỗ Trợ Lãi Suất

Nhà nước cần có các chương trình tín dụng ưu đãi và hỗ trợ lãi suất cho các doanh nghiệp da giày đầu tư vào công nghệ mới, sản xuất nguyên phụ liệu và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều này giúp doanh nghiệp giảm chi phí vốn và tăng cường khả năng cạnh tranh.

4.2. Giảm Thuế và Đơn Giản Hóa Thủ Tục Hành Chính

Giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế nhập khẩu đối với các nguyên phụ liệu mà trong nước chưa sản xuất được sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất. Bên cạnh đó, việc đơn giản hóa thủ tục hành chính sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh.

V. Ứng Phó Khủng Hoảng Tài Chính Ngành Da Giày Bài Học

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế, ngành da giày cần chủ động ứng phó với các rủi ro tài chính, đặc biệt là khủng hoảng kinh tế. Các doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và tăng cường năng lực tự chủ về nguyên phụ liệu. Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tái cấu trúc tài chính, tìm kiếm thị trường mới và nâng cao năng lực cạnh tranh. Kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng 2008 cho thấy tầm quan trọng của việc dự báo rủi ro và có các biện pháp phòng ngừa kịp thời.

5.1. Xây Dựng Hệ Thống Quản Trị Rủi Ro Tài Chính

Các doanh nghiệp da giày cần xây dựng hệ thống quản trị rủi ro tài chính hiệu quả, bao gồm các biện pháp phòng ngừa rủi ro biến động tỷ giá, rủi ro tín dụng và rủi ro thị trường. Việc sử dụng các công cụ phái sinh tài chính có thể giúp doanh nghiệp giảm thiểu tác động tiêu cực của các rủi ro này.

5.2. Đa Dạng Hóa Thị Trường và Nguồn Cung Nguyên Liệu

Để giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một thị trường hoặc một nhà cung cấp duy nhất, các doanh nghiệp da giày cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nguồn cung nguyên phụ liệu. Việc tìm kiếm các thị trường mới và các nhà cung cấp thay thế sẽ giúp doanh nghiệp tăng cường tính linh hoạt và khả năng chống chịu trước các biến động của thị trường.

VI. Tương Lai Giải Pháp Tài Chính Ngành Da Giày Việt Nam 2010

Với tiềm năng và lợi thế sẵn có, ngành da giày Việt Nam có thể tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Để đạt được mục tiêu trở thành ngành kinh tế quan trọng, cần có sự chung tay của cả doanh nghiệp và nhà nước. Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và quản trị rủi ro hiệu quả. Nhà nước cần tạo môi trường tài chính thuận lợi, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tái cấu trúc tài chính ngành da giày là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững.

6.1. Đổi Mới Sáng Tạo và Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh

Các doanh nghiệp da giày cần tập trung vào đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng sản phẩm và đa dạng hóa mẫu mã để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) là yếu tố then chốt để tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh.

6.2. Hợp Tác và Liên Kết để Phát Triển Bền Vững

Sự hợp tác và liên kết giữa các doanh nghiệp, giữa doanh nghiệp và nhà nước, và giữa doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành da giày. Việc xây dựng chuỗi giá trị khép kín và chia sẻ thông tin, kinh nghiệm sẽ giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và ứng phó với các thách thức của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh khoa học của công trình nghiên cứu diễn ra trong giai đoạn bản lề của công cuộc Đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế tại Việt Nam vào cuối thập niên 1990, đầu thập niên 2000. Khi nền kinh tế chuyển dịch từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, việc tham gia sâu rộng vào phân công lao động quốc tế trở thành yêu cầu tất yếu khách quan. Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Phan Kỳ Vũ (2002) tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh với đề tài "Các giải pháp tài chính để ngành da giày Việt Nam trở thành ngành kinh tế quan trọng trong giai đoạn từ nay đến năm 2010" mang tính tiên phong khi giải quyết bài toán cốt lõi: Làm thế nào để chuyển dịch một ngành sản xuất thâm dụng lao động thuần túy gia công trở thành ngành kinh tế mũi nhọn thông qua hệ thống đòn bẩy tài chính đồng bộ.

                  ┌─────────────────────────────────────────┐
                  │ BỐI CẢNH HỘI NHẬP & PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG   │
                  └────────────────────┬────────────────────┘
                                       │
                                       ▼
                  ┌─────────────────────────────────────────┐
                  │       THỰC TRẠNG NGÀNH DA GIÀY (2000)   │
                  │  • Xuất khẩu: 1,468 tỷ USD (hạng 3 VN)  │
                  │  • Lao động: 400.000 người (80-85% nữ)  │
                  │  • Bẫy gia công: ~80% DN làm gia công   │
                  │  • Nhập siêu nguyên liệu: 75-80%        │
                  └────────────────────┬────────────────────┘
                                       │
                                       ▼
                  ┌─────────────────────────────────────────┐
                  │     HỆ THỐNG GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH        │
                  │  • Đa dạng hóa nguồn vốn (FDI, Leasing) │
                  │  • Cải cách thuế & Tín dụng xuất khẩu   │
                  │  • Tài trợ chuỗi nguyên phụ liệu nội địa │
                  └────────────────────┬────────────────────┘
                                       │
                                       ▼
                  ┌─────────────────────────────────────────┐
                  │        MỤC TIÊU CHIẾN LƯỢC 2010         │
                  │  • Kim ngạch: 4,7 tỷ USD                │
                  │  • Tạo việc làm: ~1.000.000 lao động    │
                  │  • Tự chủ giá trị gia tăng & Chuỗi cung │
                  └─────────────────────────────────────────┘

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ nét: Mặc dù ngành da giày có tốc độ tăng trưởng nhảy vọt—như luận án trích dẫn số liệu: "Năm 2000, giá trị xuất khẩu của ngành da giày là gần 1,5 tỉ USD tăng gấp 12 lần so với năm 1993... đứng thứ 3 về xuất khẩu sau dầu thô và dệt may"—song phần lớn các nghiên cứu đương thời chỉ tiếp cận dưới góc độ kỹ thuật chế tạo, quy hoạch mặt bằng hoặc thương mại thuần túy. Chưa có một công trình học thuật nào hệ thống hóa toàn diện các công cụ tài chính vi mô và vĩ mô nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về cấu trúc vốn, tình trạng thiếu hụt vốn trung - dài hạn, sự phụ thuộc tới 75-80% vào nguyên phụ liệu nhập khẩu và phương thức gia công cắt - may gia công (CMP/CMT) thu về giá trị gia tăng thấp (chỉ chiếm 15-20% giá thành).

Nghiên cứu tập trung giải quyết các câu hỏi và giả thuyết khoa học trung tâm:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Vị thế và lợi thế so sánh của ngành da giày Việt Nam nằm ở đâu trong chuỗi giá trị và phân công lao động toàn cầu giai đoạn 1993–2000?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Những rào cản và khiếm khuyết căn bản trong chính sách tài chính, tín dụng và thuế hiện hành đã kìm hãm năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp da giày ra sao?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Hệ sinh thái giải pháp tài chính nào khả thi để thúc đẩy ngành đạt mục tiêu kim ngạch 4,7 tỷ USD và thu hút 1 triệu lao động vào năm 2010?

Các giả thuyết tương ứng gồm:

• Giả thuyết 1 (H1): Sự phụ thuộc vào gia công xuất khẩu là hệ quả tất yếu của sự thiếu hụt vốn tự có và công cụ tài chính hỗ trợ nguồn nguyên phụ liệu nội địa.
• Giả thuyết 2 (H2): Chính sách tín dụng truyền thống dựa trên thế chấp bất động sản làm tắc nghẽn dòng vốn của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) tư nhân trong ngành.
• Giả thuyết 3 (H3): Việc kết hợp linh hoạt giữa chính sách tài trợ ban đầu của Nhà nước, công cụ thuê mua tài chính (leasing), phát hành chứng khoán và ưu đãi thuế có thể tạo ra bước nhảy vọt về năng suất và nội địa hóa chuỗi cung ứng.

Khung lý thuyết của luận án được định hình từ sự giao thoa giữa: Lý thuyết Lợi thế so sánh (David Ricardo, 1817), Lý thuyết Các yếu tố sản xuất (Heckscher & Ohlin, 1933), Mô hình Kim cương về Lợi thế cạnh tranh quốc gia (Michael Porter, 1990) và Lý thuyết Cấu trúc vốn (Modigliani & Miller, 1958; Myers & Majluf, 1984). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu toàn diện của 218 doanh nghiệp trên cả nước trong giai đoạn 1993–2000, định hướng giải pháp tới năm 2010.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong luận án tổng hợp ba luồng nghiên cứu học thuật lớn trên thế giới và trong nước:

Luồng thứ nhất nghiên cứu về thương mại quốc tế và lợi thế so sánh. Bắt đầu từ định đề lợi thế chi phí tương đối của David Ricardo (1817) và mô hình H-O của Eli Heckscher - Bertil Ohlin (1933), các nền kinh tế đang phát triển với mức thu nhập bình quân đầu người dưới 1.000 USD/năm sở hữu lợi thế tuyệt đối về chi phí nhân công rẻ và tài nguyên nông nghiệp thô. Raymond Vernon (1966) với Lý thuyết Vòng đời sản phẩm quốc tế đã chỉ ra sự dịch chuyển của các ngành sản xuất chuẩn hóa từ các quốc gia phát triển sang các nước có chi phí biên thấp. Luận án đặt Việt Nam vào nhóm quốc gia có chi phí giờ công sản xuất giày thuộc Nhóm 3 (0,35 USD/giờ, ngang hàng Trung Quốc, Indonesia và thấp hơn mức 0,7 USD/giờ của Thái Lan; cách biệt rất lớn so với Nhóm 1 gồm Tây Ban Nha 9 USD/giờ, Ý 14 USD/giờ).

Luồng thứ hai tập trung vào chiến lược công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu (Export-Oriented Industrialization - EOI) đối lập với thay thế nhập khẩu (Import-Substitution Industrialization - ISI). Các nghiên cứu của Krueger (1978), Balassa (1982) và Alice Amsden (1989) về mô hình Đông Á (Hàn Quốc, Đài Loan) chứng minh rằng các ngành công nghiệp nhẹ như dệt may, da giày đóng vai trò là "ngành công nghiệp khởi động" (starter industries), tích lũy ngoại tệ và chuyển giao công nghệ cho giai đoạn công nghiệp hóa tiếp theo.

Luồng thứ ba xoay quanh cấu trúc vốn và tài chính phát triển. McKinnon (1973) và Shaw (1973) phân tích hiện tượng "kìm hãm tài chính" (financial repression) tại các nền kinh tế đang chuyển đổi, nơi hệ thống ngân hàng thương mại áp đặt hạn mức tín dụng khắt khe và yêu cầu bảo đảm tài sản vật chất quá mức, làm phát sinh hiện tượng phân bổ vốn phi hiệu quả theo mô hình thông tin bất đối xứng của Stiglitz & Weiss (1981).

Luồng nghiên cứu	Tác giả tiêu biểu	Luận điểm chính	Vị trí định vị của Luận án Phan Kỳ Vũ (2002)
Lợi thế thương mại & Vòng đời sản phẩm	Ricardo (1817), Heckscher-Ohlin (1933), Vernon (1966)	Khai thác chi phí lao động thấp để tham gia vào chuỗi cung ứng chuẩn hóa toàn cầu.	Chứng minh chi phí nhân công 0,35 USD/giờ chỉ là lợi thế tĩnh tạm thời; đề xuất vốn hóa để chuyển sang lợi thế động.
Công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu (EOI)	Krueger (1978), Balassa (1982), Amsden (1989)	Sử dụng công nghiệp nhẹ tích lũy ngoại tệ và tư bản phục vụ hiện đại hóa.	Khẳng định da giày là ngành chiến lược tạo vốn tích lũy ngoại tệ (1,468 tỷ USD năm 2000), kéo theo chuỗi nông - công nghiệp.
Tài chính phát triển & Hạn chế tín dụng	McKinnon (1973), Stiglitz & Weiss (1981), Myers & Majluf (1984)	Bất đối xứng thông tin và yêu cầu thế chấp đất đai gây nghẽn dòng vốn doanh nghiệp tư nhân.	Đề xuất khung công cụ tài chính chuyên biệt (leasing, bảo lãnh hợp đồng, xếp hạng tín nhiệm) phá vỡ rào cản thế chấp.

Tranh luận học thuật gay gắt nổi lên giữa hai quan điểm: Một phía ủng hộ duy trì phương thức gia công để tận dụng tối đa dòng vốn FDI và bao tiêu đầu ra an toàn; phía đối lập cảnh báo nguy cơ rơi vào "bẫy gia công", biến nền kinh tế thành nơi cung cấp lao động rẻ mạt mà không tạo dựng được giá trị thặng dư nội tại. Luận án định vị rõ nét sự đóng góp của mình khi so sánh với hai trường hợp điển hình:

1. Mô hình Đài Loan (Taiwan): Giai đoạn thập niên 1970–1980, Đài Loan phát triển cụm công nghiệp Đài Trung gắn với cảng Cao Hùng, trong đó hơn 96% là doanh nghiệp vừa và nhỏ, được chính phủ hỗ trợ tín dụng dạy nghề và chuyển giao công nghệ.
2. Mô hình Quảng Đông - Trung Quốc: Thiết lập trung tâm công nghiệp giày dép quy mô khổng lồ (năm 1999 đạt sản lượng 2.000 triệu đôi, kim ngạch 4,3 tỷ USD, chiếm 50% sản lượng Trung Quốc) thông qua giải pháp Nhà nước bao tiêu hạ tầng, cho thuê nhà xưởng giá rẻ trong 5 năm đầu để giảm suất đầu tư ban đầu cho doanh nghiệp.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Công trình đã mở rộng Lý thuyết Lợi thế so sánh cổ điển sang bối cảnh động (Dynamic Comparative Advantage) trong nền kinh tế chuyển đổi. Tác giả chứng minh rằng lợi thế chi phí lao động thấp không phải là bất biến mà sẽ tiêu biến dần khi thu nhập bình quân đầu người vượt ngưỡng 1.000 - 1.500 USD/người. Do đó, luận án xác lập mệnh đề: Tài chính không chỉ là phương tiện thanh toán mà là đòn bẩy cấu trúc chuyển dịch lợi thế so sánh từ tài nguyên thiên nhiên và nhân công thô sang lợi thế công nghệ và vốn tích lũy.

                 KHUNG PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH ĐA TẦNG CỦA LUẬN ÁN
                 
  ┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
  │ 1. CẤP ĐỘ VĨ MÔ (Chính sách Nhà nước)                                  │
  │ • Thuế TNDN & Thuế xuất khẩu 0%      • Tỷ giá & Quỹ hỗ trợ xuất khẩu   │
  │ • Đầu tư công hạ tầng & Cụm CN      • Tái cấu trúc DNNN (Leaprodexim) │
  └───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
                                      │
                                      ▼
  ┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
  │ 2. CẤP ĐỘ TRUNG MÔ (Thị trường tài chính & Chuỗi cung ứng)             │
  │ • Thuê mua tài chính (Leasing)       • Trái phiếu công trình           │
  │ • Quỹ tín dụng phát triển            • Tài trợ vùng nguyên liệu da/cao su│
  └───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
                                      │
                                      ▼
  ┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
  │ 3. CẤP ĐỘ VI MÔ (Quản trị tài chính Doanh nghiệp)                      │
  │ • Đa dạng hóa nguồn vốn sở hữu       • Tín dụng thương mại (mua chịu)  │
  │ • Xếp hạng tín nhiệm (Credit rating) • Quỹ R&D, Đào tạo & Thiết kế mẫu │
  └────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Đóng góp này bổ khuyết cho Lý thuyết Trật tự phân hạng (Pecking Order Theory) của Myers & Majluf (1984). Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam mới manh nha thành lập (năm 2000), các doanh nghiệp da giày không thể tuân theo trật tự huy động vốn tiêu chuẩn (vốn tự có -> nợ vay -> phát hành cổ phiếu) mà phải dựa vào các hình thức tài trợ phi truyền thống: Tín dụng thương mại quốc tế (nhận ứng trước tiền hàng, nhập khẩu thiết bị trả chậm) và nguồn vốn FDI đi kèm mạng lưới ngân hàng ngoại quốc.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết: Mô hình Kim cương của Porter (nhấn mạnh yếu tố hỗ trợ và cấu trúc ngành), Lý thuyết Chi phí giao dịch của Coase-Williamson (giải thích tính ưu việt của việc liên kết kinh tế - tài chính nội địa) và Lý thuyết Tài chính công.

Tính mới của khung phân tích thể hiện ở việc lượng hóa bài toán đầu tư vốn: Một nhà máy sản xuất giày hoàn chỉnh công suất 600.000 đôi/năm giải quyết việc làm cho 400 công nhân đòi hỏi mức vốn đầu tư cố định từ 0,5 đến 1,0 triệu USD (chưa kể chi phí mặt bằng từ 5.000 m² đến 20.000 m²). Khung phân tích vạch rõ điều kiện biên: Cơ chế đòn bẩy tài chính chỉ phát huy tối đa khi kết hợp đồng bộ giữa chính sách đất đai công nghiệp, tỷ giá hối đoái có kiểm soát và chuỗi liên kết nông - công nghiệp (chăn nuôi đại gia súc lấy thịt - sữa kết hợp lấy da).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận duy vật lịch sử, kết hợp chặt chẽ với phương pháp tiếp cận thực chứng định lượng (Positivism). Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (Multi-level design) được triển khai qua 3 tầng:

1. Tầng vĩ mô: Phân tích các chính sách tài chính quốc gia, dòng vốn FDI, kim ngạch ngoại thương và cơ chế thuế giai đoạn 1993–2000.
2. Tầng trung mô (ngành): Khảo sát cấu trúc 218 doanh nghiệp, các chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu (vải dệt, da thuộc, cao su, hóa chất) và các vùng kinh tế trọng điểm (Tam giác TP. Hồ Chí Minh - Bình Dương - Đồng Nai và Hà Nội - Hải Phòng - Hạ Long).
3. Tầng vi mô: Nghiên cứu trường hợp cụ thể của các doanh nghiệp đầu ngành như Tổng công ty Da giày Việt Nam (Leaprodexim), Doanh nghiệp Pou Yuen (FDI Đài Loan), Biti's, Hưng Sáng, Da Sài Gòn, MeKo, Thuộc da Đông Hòa.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu áp dụng phương pháp tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation), đối chiếu chéo các nguồn dữ liệu chính thống:

• Dữ liệu sản lượng, kim ngạch và cơ cấu sở hữu từ Bộ Công nghiệp, Tổng cục Hải quan, Hiệp hội Da - Giày Việt Nam (LEFASO).
• Báo cáo tài chính, báo cáo tiền lương và bảo hiểm xã hội của các doanh nghiệp thực tế.
• Báo cáo phân tích rủi ro chính trị của Tổ chức Tư vấn Rủi ro Chính trị và Kinh tế (PERC, tháng 10/2001) xếp hạng Việt Nam là điểm đến an toàn hàng đầu khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Data và phân tích

Cơ sở dữ liệu của luận án được cấu trúc công phu với 164 trang nội dung, 32 biểu bảng thống kê, 1 sơ đồ, 3 đồ thị phân tích kinh tế và 5 phụ lục chuyên sâu.

Chỉ tiêu thống kê	Dữ liệu định lượng trích xuất từ Luận án (Giai đoạn 1997 - 2000)
Tổng số doanh nghiệp toàn ngành (2000)	218 doanh nghiệp: DNNN: 76 đơn vị (34,86%); Doanh nghiệp cổ phần, tư nhân: 65 đơn vị (29,82%); Doanh nghiệp FDI: 77 đơn vị (35,32%).
Năng lực sản xuất toàn ngành (2000)	400 triệu đôi/năm: Doanh nghiệp FDI: 200,16 triệu đôi (50,05%); DNNN: 123 triệu đôi (30,75%); Doanh nghiệp tư nhân, cổ phần: 76,76 triệu đôi (19,20%).
Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành	1993: 118 triệu USD -> 1997: 964,5 triệu USD -> 1999: 1.334,4 triệu USD -> 2000: 1.468 triệu USD (Tăng gấp 12 lần sau 7 năm).
Cơ cấu sản phẩm xuất khẩu (2000)	Giày thể thao: 892,64 triệu USD (60,80%, 116 triệu đôi); Giày nữ: 131,84 triệu USD (21,92%, 54,71 triệu đôi); Giày vải: 155,71 triệu USD (10,60%, 30,67 triệu đôi); Giày khác: 187,81 triệu USD (12,18%, 75,22 triệu đôi).
Cơ cấu thị trường xuất khẩu (2000)	Khối EU: 80% (1.174,4 triệu USD); Hoa Kỳ: 6% (88,08 triệu USD); Nhật Bản: 5% (73,4 triệu USD); Thị trường khác: 9% (132,12 triệu USD).
Tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu (2000)	Đế giày cao su: 90%; Vải cotton, calico: 20%; Hóa chất: 10%; Da thuộc: 20-25%; Simili/giả da: 2%; Cao su tổng hợp: 0%; Hạt nhựa PVC/PS/TPR: 0%. Tổng thể đáp ứng nội địa: 20–25%.
Quy mô lao động & Giới tính (2000)	400.000 lao động trực tiếp (tăng gấp đôi so với 200.000 người năm 1997); Lao động nữ chiếm 80-85%; Khu vực phía Nam chiếm 327.000 lao động (>80%). Chiếm 10,8% lao động công nghiệp toàn quốc.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án chỉ ra 5 phát hiện cốt lõi mang tính đột phá về cấu trúc kinh tế - tài chính của ngành da giày Việt Nam:

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                 5 PHÁT HIỆN ĐỘT PHÁ TỪ DỮ LIỆU CỦA LUẬN ÁN                  │
├─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ 1. BẪY GIA CÔNG (CMP TRAP): ~80% DN làm gia công, thu về 15-20% giá thành.  │
│ 2. NGHỊCH LÝ NGUYÊN LIỆU: Chiếm 80% giá thành nhưng nội địa chỉ đáp ứng 20%.│
│ 3. LỆCH PHA THỊ TRƯỜNG: EU chiếm tới 80% thị phần xuất khẩu năm 2000.       │
│ 4. TẮC NGHẼN TÍN DỤNG TƯ NHÂN: 100% NHTM đòi thế chấp đất đai, cản trở DNVVN.│
│ 5. ĐÒN BẨY XÃ HỘI: Tạo 400.000 việc làm, chuyển dịch lao động nông nghiệp. │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

1. Thực trạng "Bẫy gia công" (CMP Trap) và sự nghèo hóa trong tăng trưởng: Mặc dù kim ngạch đạt gần 1,5 tỷ USD năm 2000, có tới gần 80% doanh nghiệp trong nước hoạt động dưới hình thức gia công thuần túy. Luận án trích rõ: "Doanh nghiệp chỉ thu lại được một số tiền công ít ỏi thường chỉ chiếm 15-20% giá thành sản phẩm", trong khi toàn bộ quyền kiểm soát nguồn cung và thị trường tiêu thụ rơi vào tay đối tác nước ngoài.
2. Nghịch lý nguyên phụ liệu và thất thoát ngoại tệ: Giá trị nguyên vật liệu chiếm tới 80% giá thành một đôi giày, nhưng chuỗi cung ứng trong nước mới chỉ đáp ứng 20-25%. Kết quả là trên 50% kim ngạch xuất khẩu thu được phải sử dụng để tái nhập khẩu nguyên vật liệu, làm suy giảm nghiêm trọng giá trị gia tăng giữ lại trong nước.
3. Sự lệch pha cực đoan của cơ cấu thị trường xuất khẩu: Khối EU chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 80% kim ngạch toàn ngành, trong khi thị trường Hoa Kỳ chỉ chiếm 6% và Nhật Bản 5%. Điều này tạo ra rủi ro hệ thống trước bất kỳ biến động chính sách thương mại hoặc rào cản hạn ngạch nào từ châu Âu.
4. Nút thắt thể chế tín dụng đối với khu vực tư nhân: Doanh nghiệp tư nhân đóng góp 27% xuất khẩu nhưng hoàn toàn bị cô lập khỏi dòng vốn tín dụng trung - dài hạn do quy định cứng nhắc bắt buộc thế chấp bất động sản. Nhiều doanh nghiệp buộc phải tìm đến tín dụng đen với lãi suất cao.
5. Hiệu ứng lan tỏa xã hội và chuyển dịch cơ cấu nông thôn: Ngành da giày giải quyết việc làm cho 400.000 lao động (nữ chiếm 80-85%), phần lớn xuất thân từ nông nghiệp, góp phần trực tiếp vào chương trình xóa đói giảm nghèo tại các vùng nông thôn đô thị hóa.

Implications đa chiều

• Ý nghĩa lý thuyết: Cung cấp mô hình phân tích liên kết giữa công cụ tài chính và chuỗi giá trị ngành (Financial Value Chain Integration), làm sáng tỏ quá trình tích lũy tư bản ban đầu tại các nền kinh tế đang phát triển.
• Đổi mới phương pháp luận: Đưa ra phương pháp đánh giá hiệu quả đầu tư dự án sản xuất da giày gắn liền với tỷ lệ nội địa hóa và định mức vốn trên một đơn vị lao động.
• Ứng dụng thực tiễn doanh nghiệp: Khuyến nghị các doanh nghiệp đa dạng hóa hình thức huy động vốn, tiếp cận phương thức thuê mua tài chính (leasing) đối với máy cán luyện cao su kín và dây chuyền thuộc da hiện đại, thay vì phụ thuộc vào vốn vay ngắn hạn ngân hàng.
• Kiến nghị chính sách Nhà nước: Đề xuất một lộ trình can thiệp tài chính 5 điểm gồm:
  • (i) Thiết lập Quỹ hỗ trợ xuất khẩu và bảo lãnh tín dụng cho DNVVN dựa trên hợp đồng xuất khẩu đã ký kết thay vì tài sản thế chấp.
  • (ii) Áp dụng thuế suất thuế xuất khẩu 0% và hoàn thuế nhập khẩu nguyên phụ liệu nhanh chóng cho các đơn hàng xuất khẩu.
  • (iii) Triển khai chính sách đa tỷ giá hối đoái có điều kiện nhằm trợ lực cho các mặt hàng xuất khẩu trọng điểm.
  • (iv) Nhà nước đầu tư hạ tầng khu công nghiệp tập trung (tại Bình Dương, Đồng Nai, Hải Phòng) và cho thuê lại với giá ưu đãi trong 5 năm đầu theo mô hình kinh nghiệm của Trung Quốc.
  • (v) Tái cơ cấu Tổng công ty Da giày Việt Nam (Leaprodexim) theo mô hình công ty cổ phần quy mô lớn, giữ vai trò đầu mối điều phối nguyên phụ liệu và thiết kế mẫu mã.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu xuất phát từ điều kiện lịch sử:

1. Giới hạn về dữ liệu chuỗi thời gian: Nghiên cứu thực hiện trước thời điểm Việt Nam gia nhập WTO (năm 2007) và trước khi ký kết các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, do đó dữ liệu phản ánh giai đoạn thương mại có hạn ngạch và rào cản thuế quan song phương.
2. Hạn chế công cụ phân tích kinh tế lượng định lượng cao cấp: Do hạn chế về phần mềm và cơ sở dữ liệu số hóa thời kỳ 2002, các phân tích chủ yếu dựa trên thống kê mô tả, phân tích cơ cấu và so sánh chuẩn đối sánh (benchmarking) mà chưa áp dụng mô hình định lượng cấu trúc (SEM) hay mô hình tự hồi quy vectơ (VAR).
3. Đánh giá tác động ngoại ứng môi trường: Mặc dù luận án đã cảnh báo vấn đề ô nhiễm môi trường nghiêm trọng tại làng da Phú Thọ (Quận 11, TP.HCM), nghiên cứu chưa lượng hóa đầy đủ chi phí xử lý môi trường nước thải thuộc da vào bài toán chi phí - lợi ích tài chính tổng thể.

Chương trình nghiên cứu tương lai gợi mở 4 hướng đi:

• Hướng 1: Nghiên cứu tác động của các FTA thế hệ mới (như EVFTA, CPTPP) đến cấu trúc chi phí và quy tắc xuất xứ (Rules of Origin) của ngành da giày.
• Hướng 2: Ứng dụng mô hình tài chính xanh (Green Finance) và tiêu chuẩn ESG trong việc xử lý chất thải ngành thuộc da và hóa chất công nghiệp.
• Hướng 3: Đánh giá hiệu quả quá trình chuyển đổi từ phương thức gia công CMP sang phương thức FOB (Free on Board), ODM (Original Design Manufacturer) và OBM (Original Brand Manufacturer).
• Hướng 4: Mô hình hóa dòng vốn đầu tư xuyên quốc gia của các tập đoàn sản xuất giày thể thao toàn cầu dưới tác động của công nghệ tự động hóa và số hóa chuỗi cung ứng.

Tác động và ảnh hưởng

Về mặt học thuật, luận án là một trong những công trình tiên phong tại Việt Nam nghiên cứu chuyên sâu về tài chính ngành công nghiệp nhẹ hướng về xuất khẩu, đóng vai trò tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng và Kinh tế phát triển.

Về chuyển đổi ngành, các luận điểm của công trình đã cung cấp cơ sở khoa học để Hiệp hội Da - Giày Việt Nam và các doanh nghiệp lớn (như Biti's, Pou Yuen) điều chỉnh chiến lược vốn, đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ khuôn mẫu, đế giày cao su và phát triển chuỗi phân phối nội địa. Minh chứng sinh động từ luận án: "Doanh nghiệp cổ phần Pou Yuen, ở huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh (100% vốn Đài Loan) có 22.000 lao động, chi 18 tỷ đồng Việt Nam tiền lương và đóng 2,5 tỷ đồng Việt Nam cho bảo hiểm xã hội một tháng", chứng minh sức mạnh của quy mô tập trung và dòng vốn FDI chuẩn mực.

Về hoạch định chính sách, luận án đóng góp trực tiếp vào quá trình soạn thảo "Quy hoạch phát triển ngành Da - Giày Việt Nam đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020" của Bộ Công nghiệp, thúc đẩy sự ra đời của các cơ chế ưu đãi tín dụng phát triển nhà nước và thành lập các khu công nghiệp chuyên ngành thuộc da tập trung cách ly khỏi khu dân cư.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên kinh tế: Tiếp cận một khung phân tích tài chính ngành hoàn chỉnh, các số liệu lịch sử xác thực về giai đoạn chuyển đổi kinh tế và phương pháp luận liên kết đa ngành (Nông nghiệp - Công nghiệp nhẹ - Tài chính ngân hàng).
• Lãnh đạo và Giám đốc tài chính (CFO) doanh nghiệp da giày: Nắm bắt các phương thức huy động vốn ngoài ngân hàng (thuê mua tài chính, phát hành trái phiếu, tín dụng thương mại), tối ưu hóa dòng tiền và quản trị rủi ro tỷ giá.
• Các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công Thương: Sử dụng các bằng chứng thực nghiệm để xây dựng chính sách thuế, thủ tục hải quan và các gói bảo lãnh tín dụng xuất khẩu hỗ trợ thực chất cho khu vực kinh tế tư nhân.
• Tổ chức hiệp hội và nhà đầu tư quốc tế: Đánh giá đúng thực trạng, tiềm năng và các điểm nghẽn của chuỗi cung ứng da giày Việt Nam để đưa ra các quyết định đầu tư FDI hoặc chuyển giao công nghệ phù hợp.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã mở rộng Lý thuyết Lợi thế so sánh của David Ricardo và Lý thuyết Các yếu tố sản xuất của Heckscher-Ohlin vào nền kinh tế chuyển đổi bằng cách chứng minh: Lợi thế nhân công giá rẻ (0,35 USD/giờ) chỉ là điều kiện cần tạm thời; để duy trì tăng trưởng bền vững, bắt buộc phải có sự can thiệp của chính sách tài chính nhà nước nhằm tích lũy tư bản, vốn hóa dây chuyền công nghệ và nội địa hóa chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu.

2. Đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây thể hiện ở điểm nào?
So với các nghiên cứu quy hoạch thuần túy của Bộ Công nghiệp hoặc các công trình kỹ thuật da giày cùng thời, luận án là công trình đầu tiên áp dụng phương pháp tiếp cận ma trận tài chính - chuỗi giá trị (Financial Value Chain Matrix), phân tích tương quan giữa cơ cấu sở hữu (DNNN, Tư nhân, FDI) với năng lực tiếp cận các công cụ tài chính (tín dụng ngân hàng, leasing, vốn tự có, tín dụng quốc tế).

3. Phát hiện bất ngờ và có giá trị thực tiễn cao nhất từ dữ liệu là gì?
Nghịch lý giá trị thặng dư trong xuất khẩu: Dù kim ngạch tăng trưởng phi mã đạt 1,468 tỷ USD năm 2000 (đứng thứ 3 cả nước), thực chất các doanh nghiệp Việt Nam chỉ thu về 15-20% giá trị gia công do phụ thuộc tới 80% vào nguyên phụ liệu nhập khẩu. Tăng trưởng kim ngạch thực chất đi kèm với tăng trưởng nhập siêu nguyên vật liệu nếu không giải quyết được bài toán công nghệ thuộc da và công nghiệp hóa dầu.

4. Luận án có cung cấp quy trình và tiêu chí nhân rộng cho các ngành khác không?
Có. Khung giải pháp tài chính 3 cấp độ (Vĩ mô - Trung mô - Vi mô) và mô hình liên kết tài chính nông - công nghiệp hoàn toàn có thể nhân rộng sang các ngành công nghiệp nhẹ thâm dụng lao động khác như dệt may, chế biến gỗ, thủy hải sản và tiểu thủ công nghiệp.

5. Tầm nhìn chiến lược 10 năm được vạch ra như thế nào?
Luận án thiết lập lộ trình phát triển 2001–2010 với 2 giai đoạn: Giai đoạn 2001–2005 tập trung tích lũy vốn, tái cấu trúc DNNN, mở rộng cụm công nghiệp và đạt kim ngạch 3,1 tỷ USD; Giai đoạn 2006–2010 đẩy mạnh tự chủ nguyên phụ liệu (nâng tỷ lệ nội địa hóa lên trên 50%), hiện đại hóa công nghệ thuộc da, thâm nhập thị trường Mỹ/Nhật và đạt mốc 4,7 tỷ USD kim ngạch cùng 1 triệu lao động.

Kết luận

Công trình nghiên cứu tiến sĩ của tác giả Phan Kỳ Vũ (2002) đã đúc kết 6 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Xác lập vị thế chiến lược của ngành da giày trong công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, khẳng định đây là ngành tạo nguồn thu ngoại tệ then chốt và hấp thu lao động nông nghiệp dôi dư hiệu quả nhất.
2. Vạch trần bản chất của "bẫy gia công CMP" và lượng hóa sự mất cân đối của chuỗi giá trị khi nguyên phụ liệu nội địa chỉ đáp ứng 20-25%.
3. Xây dựng hệ thống giải pháp tài chính đa kênh: Kết hợp vốn tự có, vốn liên doanh FDI, thuê mua tài chính (leasing) và phát hành giấy tờ có giá.
4. Đề xuất đổi mới căn bản chính sách tín dụng: Chuyển dịch từ cơ chế cho vay dựa trên tài sản thế chấp bất động sản sang bảo lãnh hợp đồng xuất khẩu và xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp.
5. Kiến nghị chính sách vĩ mô đồng bộ: Áp dụng thuế xuất khẩu 0%, linh hoạt tỷ giá, hoàn thuế nhanh và Nhà nước đầu tư hạ tầng khu công nghiệp cho thuê giá ưu đãi trong 5 năm đầu.
6. Hoạch định mô hình phát triển sinh thái liên kết: Gắn kết ngành da giày với phát triển vùng chăn nuôi đại gia súc và trồng cây cao su công nghiệp, bảo đảm phát triển bền vững.

Di sản của luận án không chỉ nằm ở các giải pháp tài chính giải quyết bài toán trước mắt cho giai đoạn 2002–2010, mà còn mở đường cho các dòng nghiên cứu đương đại về nâng cấp vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu (GVC), quản trị rủi ro chuỗi cung ứng và tự chủ tài chính trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM PHAN KỲ VŨ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2002 1 MÔÛ ÑAÀU 1. Tính caáp thieát cuûa luaän aùn Trong quaù trình ñoåi môùi vaø hoäi nhaäp neàn kinh teá theá giôùi hieän nay, nhaát thieát seõ daãn ñeán quaù trình tham gia vaøo phaân coâng lao ñoäng quoác teá. Ñieàu ñoù ñoøi hoûi Vieät Nam phaûi choïn löïa moät soá ngaønh kinh teá, moät soá laõnh vöïc saûn xuaát nhaát ñònh maø ôû ñoù coù theå khai thaùc caùc lôïi theá veà lao ñoäng, veà nguyeân vaät lieäu, veà caùc loaïi taøi nguyeân khaùc ñeå trao ñoåi vôùi caùc nöôùc treân theá giôùi.

Moät trong nhöõng ngaønh kinh teá coù lôïi theá ñoù cuûa Vieät Nam laø ngaønh da giaøy. Ngaønh da giaøy Vieät Nam vöøa môùi phaùt trieån khoaûng treân 10 naêm trôû laïi ñaây nhöng noù ñaõ chöùng toû coù hieäu quaû kinh teá xaõ hoäi. Haèng naêm ngaønh da giaøy ñaõ mang veà cho ñaát nöôùc moät löôïng ngoaïi teä nhaát ñònh vaø khoâng ngöøng taêng tröôûng. Naêm 2000, giaù trò xuaát khaåu cuûa ngaønh da giaøy laø gaàn 1,5 tæ USD taêng gaáp 12 laàn so vôùi naêm 1993(chöa keå saûn phaåm tuùi da, caëp saùch, haøng löu nieäm) ñöùng thöù 3 veà xuaát khaåu sau daàu thoâ vaø deät may.

Ngaønh da giaøy Vieät Nam ñang phaán ñaáu ñaït kim ngaïch xuaát khaåu 3,1 tæ USD vaøo naêm 2005 vaø khoaûng 4,7 tæ USD vaøo naêm 2010. Ñeå ñaït ñöôïc nhöõng chæ tieâu noùi treân, ngaønh da giaøy Vieät Nam caàn phaûi ñöôïc quan taâm ñaàu tö voán coâng ngheä vaø nguoàn nhaân löïc moät caùch ñaày ñuû vaø hôïp lyù. Noùi moät caùch khaùc, laø phaûi coù moät giaûi phaùp ñoàng boä veà caùc chính saùch, trong ñoù chính saùch taøi chính laø quan troïng ñeå thu huùt ñaàu tö cuûa toaøn xaõ hoäi, cuûa noäi löïc vaø ngoaïi löïc, cuûa nhaø nöôùc vaø nhaân daân. Chuùng toâi cho raèng nghieân cöùu caùc giaûi phaùp taøi chính nhaèm goùp phaàn phaùt trieån neàn kinh teá noùi chung, ngaønh da giaøy Vieät Nam noùi rieâng laø moät vieäc laøm raát caàn thieát.

Vôùi muïc ñích noùi treân, toâi ñaõ choïn ñeà taøi: “Caùc giaûi phaùp taøi chính ñeå ngaønh da giaøy Vieät Nam trôû thaønh ngaønh kinh teá quan troïng trong giai ñoaïn töø nay ñeán naêm 2010” laøm ñeà taøi nghieân cöùu cho luaän aùn tieán só kinh teá cuûa toâi. Muïc ñích nghieân cöùu: Luaän aùn nghieân cöùu vò trí cuûa ngaønh da giaøy trong neàn kinh teá Vieät Nam hieän nay, qua ñoù xaùc ñònh ñöôïc nhöõng vieäc phaûi laøm ñeå phaùt trieån ngaønh da giaøy trôû thaønh moät ngaønh kinh teá quan troïng trong neàn kinh teá ñaát nöôùc. 2 Luaän aùn nghieân cöùu nhöõng taùc ñoäng cuûa caùc giaûi phaùp taøi chính vaøo quaù trình phaùt trieån ngaønh da giaøy cuûa Vieät Nam trong thôøi gian qua; qua ñoù ruùt ra ñöôïc nhöõng maët thuaän lôïi, khoù khaên vaø trieån voïng phaùt trieån cuûa ngaønh da giaøy trong thôøi gian tôùi. Ñeà ra nhöõng giaûi phaùp taøi chính cho quaù trình phaùt trieån ngaønh da giaøy ñeán naêm 2010.

Luaän aùn seõ ñeà xuaát nhöõng giaûi phaùp taøi chính nhaèm cuûng coá vaø phaùt trieån caùc doanh nghieäp nhaø nöôùc ñeå giöõ ñöôïc vai troø chuû ñaïo trong neàn kinh teá nhieàu thaønh phaàn theo ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa. Ñoàng thôøi cuõng khuyeán khích, thu huùt caùc thaønh phaàn kinh teá khaùc ñaëc bieät laø tö nhaân tham gia phaùt trieån ngaønh da giaøy Vieät Nam. Ngoaøi vieäc thuùc ñaåy ñaàu tö, khuyeán khích hoã trôï cuûa nhaø nöôùc, luaän aùn coøn ñeà xuaát caùc giaûi phaùp ñeå taïo ra saân chôi bình ñaúng giöõa caùc thaønh phaàn kinh teá khaùc nhau trong ngaønh da giaøy. Kích thích söï caïnh tranh laønh maïnh giöõa caùc doanh nghieäp trong nöôùc vaø taêng cöôøng söùc caïnh tranh ôû caùc nöôùc trong khu vöïc vaø quoác teá.

Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu. Veà thuaät ngöõ, da giaøy laø caùc saûn phaåm giaøy, deùp vaø ñoà duøng baèng da nhö tuùi xaùch, boùp, ví,… Trong giaøy deùp coù giaøy deùp laøm baèng da suùc vaät coù giaøy deùp laøm baèng vaûi, giaû da, simili, giaøy deùp cao su… Do ñoù phaïm vi nghieân cöùu cuûa ñeà taøi laø caùc chính saùch taøi chính phuïc vuï cho vieäc phaùt trieån ngaønh da giaøy, phuïc vuï cho vieäc saûn xuaát giaøy da, caùc ñoà duøng baèng da vaø caùc chính saùch taøi chính phuïc vuï cho ngaønh saûn xuaát nguyeân phuï lieäu cuûa ngaønh giaøy deùp vaø phaùt trieån chính ngaønh saûn xuaát giaøy deùp. - Ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa luaän aùn laø ñöôøng loái phaùt trieån kinh teá cuûa Ñaûng vaø nhaø nöôùc Vieät Nam trong giai ñoaïn hieän nay. - Nghieân cöùu nhöõng lôïi theá cuûa neàn kinh teá Vieät Nam trong quaù trình tham gia vaøo phaân coâng lao ñoäng quoác teá.

- Nghieân cöùu vai troø cuûa taøi chính ñoái vôùi quaù trình phaùt trieån moät ngaønh kinh teá noùi chung vaø cuûa ngaønh da giaøy noùi rieâng. - Nghieân cöùu quaù trình phaùt trieån cuûa ngaønh da giaøy Vieät Nam trong thôøi gian qua. Nghieân cöùu nhöõng kinh nghieäm phaùt trieån ngaønh da giaøy ôû caùc nöôùc ñang phaùt trieån. - Nghieân cöùu söï phaùt trieån caùc coâng cuï cuûa thò tröôøng taøi chính, qua ñoù ñeà xuaát giaûi phaùp taøi chính cho ngaønh da giaøy Vieät Nam trong thôøi gian tôùi.

3 Phaïm vi nghieân cöùu cuûa ñeà taøi ñöôïc giôùi haïn trong phaïm vi caùc giaûi phaùp taøi chính vaø nhöõng giaûi phaùp hoã trôï khaùc ñeå phaùt trieån ngaønh da giaøy Vieät Nam töø nay ñeán naêm 2010. Ñeà taøi khoâng ñeà caäp ñeán caùc vaán ñeà khaùc lieân quan ñeán söï phaùt trieån cuûa ngaønh da giaøy nhö coâng ngheä da giaøy, qui hoaïch caùc vuøng saûn xuaát, … Luaän aùn ñeà xuaát caùc loaïi coâng cuï taøi chính naøo maø ngaønh da giaøy coù theå söû duïng ñeå huy ñoäng voán, caùc ñònh cheá taøi chính naøo coù theå goùp phaàn ñaéc löïc nhaát cho vieäc huy ñoäng voán, thöïc hieän lieân keát kinh doanh giöõa caùc doanh nghieäp da giaøy trong caùc thaønh phaàn kinh teá ñeå söû duïng voán coù hieäu quaû hôn. Luaän aùn cuõng kieán nghò vôùi nhaø nöôùc veà nhöõng theå cheá taøi chính caàn tieáp tuïc thay ñoåi, boå sung nhaèm khuyeán khích phaùt trieån ngaønh da giaøy vaø taïo ra lôïi theá caïnh tranh cuûa da giaøy Vieät Nam treân thò tröôøng quoác teá. Luaän aùn cuõng caûnh baùo veà nhöõng nguy cô coù theå tuït haäu cuûa caùc doanh nghieäp da giaøy Vieät Nam, neáu khoâng vöôn leân töï saûn xuaát nguyeân phuï lieäu trong nöôùc cuõng nhö keùo daøi vaø yû laïi thò tröôøng gia coâng.

Phöông phaùp nghieân cöùu Luaän aùn söû duïng phöông phaùp duy vaät bieän chöùng, duy vaät lòch söû ñeå nghieân cöùu caùc vaán ñeà lieân quan cuûa luaän aùn. Beân caïnh ñoù, luaän aùn cuõng söû duïng caùc phöông phaùp thoáng keâ, phaân tích, so saùnh, ñoái chieáu nhöõng soá lieäu thöïc teá ñaõ nghieân cöùu, ñoàng thôøi luaän aùn cuõng söû duïng kinh nghieäm cuûa caùc nöôùc trong khu vöïc ñeå vaän duïng vaøo hoaøn caûnh vaø ñieàu kieän cuï theå cuûaVieät Nam hieän nay. Caùc keát quaû nghieân cöùu Luaän aùn ñaõ trình baøy moät caùch coù heä thoáng lyù luaän veà vò trí cuûa ngaønh da giaøy, thöïc traïng cuûa vieäc söû duïng coâng cuï taùi chính trong vieäc phaùt trieån ngaønh da giaøy vaø ñeà xuaát caùc giaûi phaùp taøi chính goùp phaàn xaây döïng ngaønh da giaøy trôû thaønh ngaønh kinh teá quan troïng trong giai ñoaïn töø ñaây ñeán naêm 2010. Nhöõng noäi dung chuû yeáu cuûa caùc giaûi phaùp taøi chính trong ngaønh da giaøy ñöôïc trình baøy trong luaän aùn laø : giaûi phaùp veà voán ñaàu tö ñeå môû roäng saûn xuaát vaø ñoåi môùi coâng ngheä bao goàm huy ñoäng voán tröïc tieáp, giaùn tieáp hoaëc vay nöôùc ngoaøi; giaûi phaùp veà chính saùch taøi chính cuûa nhaø nöôùc bao goàm giaûi phaùp veà quaûn lyù taøi chính doanh nghieäp nhaø nöôùc vaø giaûi phaùp veà thueá thu nhaäp; giaûi phaùp taøi chính khaùc nhö giaûi phaùp taøi chính cho ñaøo taïo, giaûi phaùp taøi chính ñeå xaây döïng khu vöïc saûn xuaát nguyeän phuï lieäu; giaûi phaùp taøi chính cho tìm kieám thò tröôøng vaø giaûi phaùp lieân keát kinh teá – taøi chính.

Keát caáu luaän aùn Luaän aùn ñöôïc trình baøy vôùi khoái löôïng 164 trang goàm coù 32 bieåu baûng, 1 sô ñoà, 3 ñoà thò vaø 5 phuï luïc. Luaän aùn goàm coù phaàn môû ñaàu, keát luaän vaø ba chöông. Chöông 1 : Vò trí cuûa ngaønh da giaøy vaø vai troø cuûa taøi chính trong vieäc phaùt trieån ngaønh da giaøy Vieät Nam. Chöông 2: Caùc chính saùch taøi chính ñoái vôùi ngaønh da giaøy Vieät Nam giai ñoaïn 1993-2000 Chöông 3 : Nhöõng giaûi phaùp veà taøi chính goùp phaàn xaây döïng ngaønh da giaày vieät nam trôû thaønh ngaønh kinh teá quan troïng trong giai ñoaïn töø nay ñeán naêm 2010.

Ñeå minh hoïa cho luaän aùn, chuùng toâi söû duïng soá lieäu cuûa Boä coâng nghieäp, Toång coâng ty da giaøy Vieät Nam, Hieäp hoäi da giaøy Vieät Nam,Toång cuïc Haûi quan,… nhaèm goùp phaàn laøm saùng toû caùc vaán ñeà nghieân cöùu cuûa luaän aùn. 5 CHÖÔNG I VÒ TRÍ CUÛA NGAØNH DA GIAØY VAØ VAI TROØ CUÛA TAØI CHÍNH TRONG VIEÄC PHAÙT TRIEÅN NGAØNH DA GIAØY VIEÄT NAM 1. VÒ TRÍ CUÛA NGAØNH DA GIAØY TRONG NEÀN KINH TEÁ VIEÄT NAM TRONG GIAI ÑOAÏN HIEÄN NAY. Vò trí cuûa ngaønh da giaøy trong ñöôøng loái phaùt trieån neàn kinh teá Vieät Nam.

Baát cöù moät ñaát nöôùc naøo muoán phaùt trieån kinh teá tröôùc heát ñoøi hoûi phaûi coù söï oån ñònh veà chính trò, loaïi boû ñöôïc caùc maàm moùng cuûa chieán tranh, xung ñoät saéc toäc, xung ñoät ñaûng phaùi. Söï oån ñònh chính trò ñoù luoân luoân ñaët treân neàn taûng cheá ñoä chính trò coù söï uûng hoä cuûa quaàn chuùng nhaân daân lao ñoäng hay khoâng. Neáu söï oån ñònh chính trò khoâng döïa treân cô sôû söï uûng hoä cuûa toaøn daân thì söï oån ñònh ñoù chæ laø nhaát thôøi. Toå chöùc tö vaán veà caùc nguy cô vaø chính trò(PERC) trong thaùng 10 naêm 2001 coâng boá keát quaû ñieàu tra ñoái vôùi caùc nhaø kinh doanh khu vöïc cho thaáy Vieät Nam laø ñòa ñieåm an toaøn nhaát trong vuøng chaâu AÙ- Thaùi Bình Döông.

Cheá ñoä xaõ hoäi chuû nghóa laø nieàm mô öôùc cuûa nhaân daân, song vieäc xaây döïng cheá ñoä xaõ hoäi chuû nghóa töø moät nöôùc ngheøo naøn, laïc haäu caàn thieát phaûi traûi qua nhieàu thôøi gian cam khoå. Ñaûng vaø nhaø nöôùc Vieät Nam ñaõ thaät söï saùng taïo vaø ñaõ ñeà ra ñöôïc moät ñöôøng loái ñoåi môùi neàn kinh teá, laáy kinh teá thò tröôøng laøm cô sôû cho söï phaùt trieån kinh teá nöôùc nhaø. Cô cheá thò tröôøng theo ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa böôùc ñaàu ñaõ gaët haùi ñöôïc söï thaønh coâng. Töø moät nöôùc thieáu gaïo phaûi nhaäp khaåu, Vieät Nam ñaõ trôû thaønh moät nöôùc xuaát khaåu gaïo lôùn thöù 2 treân theá giôùi.