CHƯƠNG 1 THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC ÁP DỤNG QUYỀN CHỌN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 1. Thị trường chứng khoán 1.1 Khái niệm Thị trường chứng khoán (Securities Market) là thuật ngữ dùng ñể chỉ cơ chế của hoạt ñộng giao dịch mua bán chứng khoán trung và dài hạn như các loại trái phiếu, cổ phiếu và các công cụ tài chính khác như chứng chỉ quỹ ñầu tư, công cụ phái sinh - hợp ñồng tương lai, quyền chọn, chứng quyền. TTCK là thị trường vốn trung và dài hạn, tập trung các nguồn vốn cho ñầu tư và phát triển kinh tế, do ñó có tác ñộng rất lớn ñến môi trường ñầu tư nói riêng và nền kinh tế nói chung. Mặt khác, TTCK là một thị trường cao cấp, nơi tập trung nhiều ñối tượng tham gia với các mục ñích, sự hiểu biết và lợi ích khác nhau; giao dịch các sản phẩm tài chính ñược thực hiện với giá trị rất lớn.
ðặc tính ñó khiến cho TTCK cũng là môi trường dễ xảy ra các hoạt ñộng kiếm lời không chính ñáng thông qua các hoạt ñộng gian lận, không công bằng, gây tổn thất cho các nhà ñầu tư; tổn thất cho thị trường và cho toàn bộ nền kinh tế. Chức năng và vai trò của thị trường chứng khoán 1. Chức năng của TTCK Thứ nhất, Huy ñộng vốn ñầu tư cho nền kinh tế ðây là chức năng quan trọng nhất của TTCK, TTCK sẽ thu hút và tập trung các nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế qua các công cụ tài chính ña dạng, phong phú có khả năng tài trợ cho các dự án ñầu tư dài hạn phát triển hạ tầng kinh tế, phục vụ các nhu cầu chung của xã hội cũng như tài trợ cho các nhu cầu tạo vốn, tăng vốn của các doanh nghiệp và Chính phủ. TTCK cũng là yếu tố quyết ñịnh ñể thu hút vốn ñầu tư nước ngoài.
ðây là yếu tố ñảm bảo cho sự phân bổ có hiệu quả các nguồn lực trong một quốc gia cũng như trên phạm vi quốc tế. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Khi các nhà ñầu tư mua chứng khoán do các công ty phát hành, số tiền nhàn rỗi của họ ñược ñưa vào hoạt ñộng sản xuất kinh doanh và qua ñó góp phần mở rộng sản xuất xã hội. Bằng cách hỗ trợ các hoạt ñộng ñầu tư của công ty, TTCK ñã có những tác ñộng quan trọng ñối với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân. Thông qua TTCK, Chính phủ và chính quyền ở các ñịa phương cũng huy ñộng ñược các nguồn vốn cho mục ñích sử dụng và ñầu tư phát triển hạ tầng kinh tế, phục vụ các nhu cầu chung của xã hội.
Thứ hai, Cung cấp môi trường ñầu tư cho công chúng TTCK cung cấp cho công chúng một môi trường ñầu tư lành mạnh với các công cụ ñầu tư ña dạng. Các loại chứng khoán trên thị trường rất khác nhau về tính chất, khả năng sinh lời, ñộ rủi ro,… cho phép các nhà ñầu tư có thể lựa chọn loại hàng hóa phù hợp với khả năng, mục tiêu và sở thích của mình. Vì vậy, TTCK góp phần ñáng kể làm tăng mức tiết kiệm quốc gia. Thứ ba, Tạo tính thanh khoản cho các chứng khoán Thông qua TTCK, các NðT có thể dễ dàng chuyển ñổi các chứng khoán sở hữu thành tiền khi có nhu cầu.
Khả năng thanh khoản là một trong những ñặc tính hấp dẫn của chứng khoán ñối với NðT. ðây là yếu tố cho thấy tính linh hoạt, an toàn của vốn ñầu tư. Một TTCK càng năng ñộng và hiệu quả càng có khả năng nâng cao tính thanh khoản của các chứng khoán giao dịch trên thị trường Thứ tư, ðánh giá hoạt ñộng của các doanh nghiệp Thông qua giá chứng khoán, hoạt ñộng của các doanh nghiệp ñược phản ảnh một cách tổng hợp và chính xác, giúp cho việc ñánh giá và so sánh hoạt ñộng của các doanh nghiệp ñược nhanh chóng và thuận tiện, từ ñó cũng tạo ra ñược một môi trường cạnh tranh lành mạnh nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, kích thích áp dụng công nghệ mới, cải tiến sản phẩm. Ngược lại, TTCK hoạt ñộng trên cơ sở thông tin hoàn hảo sẽ góp phần ñịnh giá chứng khoán ñược chính xác.
Thứ năm, Tạo môi trường giúp Chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô Các chỉ báo của TTCK phản ánh ñộng thái của nền kinh tế một cách nhạy bén và chính xác. Sự tăng giảm giá chứng khoán cho thấy dấu hiệu tăng trưởng hoặc suy TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 thoái kinh tế của một quốc gia. Vì thế, TTCK ñược gọi là phong vũ biểu của nền kinh tế và là một công cụ quan trọng giúp Chính phủ thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô: chính sách thuế, chính sách lãi suất, quản lý lạm phát, về thu-chi ngân sách. Các chức năng của TTCK có phát huy tác dụng còn phụ thuộc vào sự quản lý, giám sát của nhà nước và vai trò của các chủ thể tham gia thị trường ở mỗi quốc gia.
Vai trò của TTCK TTCK luôn ñóng một vai trò quan trọng ñối với nền kinh tế của mỗi quốc gia, ñặc biệt là các quốc gia có nền kinh tế hoạt ñộng theo cơ chế thị trường. Thứ nhất, TTCK là công cụ khuyến khích dân chúng tiết kiệm và thu hút mọi nguồn vốn nhàn rỗi vào ñầu tư. Khi TTCK ra ñời, công chúng ñã có thêm công cụ ñầu tư mới ña dạng, phong phú phù hợp với từng ñối tượng có suy nghĩ và tâm lý riêng. Những người tiết kiệm có thể tự mình hoặc thông qua những nhà tài chính chuyên môn lựa chọn những loại cổ phiếu, trái phiếu của các công ty khác nhau từ nhiều ngành kinh tế, nhiều lĩnh vực.
Ngoài việc nhận ñược cổ tức hàng năm từ việc mua cổ phiếu, nhà ñầu tư còn thu ñược lợi ích lớn hơn ñó là sự gia tăng giá trị công ty, giá trị cổ phần qua việc tích lũy và giá chứng khoán trên thị trường cao hơn mệnh giá do kết quả hoạt ñộng và uy tín của công ty phát hành. Ngoài ra, nhà ñầu tư còn ñược thực hiện quyền kiểm soát ñối với công ty mà mình góp vốn. ðây chính là những nhân tố kích thích ý thức tiết kiệm của dân chúng. Trong xã hội, luôn tồn tại những loại quỹ có vốn tạm thời nhàn rỗi như quỹ bảo hiểm, quỹ phúc lợi tập thể, và các loại quỹ tương tự khác.
Một phần vốn của các loại quỹ này ñược gửi vào ngân hàng ñể thực hiện việc thanh toán. Số còn lại quan trọng hơn, những người quản trị quỹ phải luôn tìm mọi cách ñể số vốn này vừa ñược sinh lời nhiều nhất, vừa an toàn,… Và họ ñã có thể thực hiện ñiều này khi tham gia ñầu tư trên TTCK. Thứ hai, Hỗ trợ và thúc ñẩy các công ty cổ phần ra ñời và phát triển: TTCK hỗ trợ chương trình cổ phần hóa cũng như việc thành lập và phát triển của công ty TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 cổ phần qua việc quảng bá thông tin, ñịnh giá doanh nghiệp, bảo lãnh phát hành, phân phối chứng khoán một cách nhanh chóng, tạo tính thanh khoản cho chúng và như thế thu hút các nhà ñầu tư ñến góp vốn vào công ty cổ phần. Ngược lại, chính sự phát triển của mô hình công ty cổ phần ñã làm phong phú và ña dạng các loại hàng hóa trên TTCK, thúc ñẩy sự phát triển sôi ñộng của TTCK.
Có thể nói TTCK và công ty cổ phần là 2 ñịnh chế song hành hỗ trợ nhau cùng phát triển. Thứ ba, Thu hút vốn ñầu tư nước ngoài TTCK không những thu hút các nguồn vốn trong nội ñịa mà còn giúp Chính phủ và doanh nghiệp có thể phát hành trái phiếu hoặc cổ phiếu công ty ra thị trường vốn quốc tế ñể thu hút thêm ngoại tệ. Việc thu hút vốn ñầu tư nước ngoài qua kênh chứng khoán là an toàn và hiệu quả vì các chủ thể phát hành ñược toàn quyền sử dụng vốn huy ñộng cho mục ñích riêng mà không bị ràng buộc bởi bất kỳ ñiều kiện nào của các nhà ñầu tư nước ngoài. Thứ tư, TTCK là một công cụ giúp nhà nước thực hiện chương trình phát triển kinh tế xã hội Thị trường chứng khoán tạo ñiều kiện thuận lợi cho việc thực hiện chính sách mở cửa, cải cách kinh tế thông qua việc phát hành chứng khoán ra nước ngoài.
Thị trường chứng khoán rất nhạy cảm ñối với các hoạt ñộng kinh tế, là thước ño hiệu quả các hoạt ñộng kinh tế. Chỉ số chung của thị trường chứng khoán phản ánh mức tăng trưởng kinh tế của quốc gia ñó trong thời gian ngắn, trung và dài hạn. Thứ năm, TTCK thúc ñẩy các doanh nghiệp làm ăn hiệu quả hơn: Khi tham gia niêm yết trên TTCK tập trung, các doanh nghiệp niêm yết cần phải ñáp ứng ñược một số ñiều kiện: kinh doanh hợp pháp, tình hình tài chính, có lợi nhuận,… và các doanh nghiệp phải công khai tình hình tài chính, kết quả hoạt ñộng sản xuất kinh doanh theo chế ñộ báo cáo ñịnh kỳ. Bên cạnh ñó, nhà ñầu tư chỉ mua cổ phiếu của các công ty tăng trưởng.
Với sức ép thường xuyên của thị trường, với quyền tự do lựa chọn mua chứng khoán của nhà ñầu tư ñòi hỏi các nhà quản lý doanh nghiệp TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 phải biết tính toán, nâng cao hoạt ñộng kinh doanh một cách có hiệu quả. Từ ñó, tạo một môi trường cạnh tranh lành mạnh nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, kích thích áp dụng công nghệ mới và nâng cao chất lượng sản phẩm. Thứ sáu, Thúc ñẩy việc tích lũy và tập trung vốn ñể ñáp ứng nhu cầu xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế. Nếu chỉ dựa vào nguồn vốn của bản thân một ñơn vị hoặc qua con ñường vay truyền thống thì không ñáp ứng ñược về thời gian và lượng vốn.
Vì thế các ñơn vị và ñịa phương có thể phát hành trái phiếu ñể thu hút vốn nhanh. Thứ bảy, Là nền tảng ñể thúc ñẩy sự phát triển các công cụ phái sinh chứng khoán. Từ những nội dung trên ñây cho thấy thị trường chứng khoán ñóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế và là nền tảng ñể giao dịch chứng khoán phái sinh nói chung, quyền chọn chứng khoán nói riêng hình thành và phát triển. Quyền chọn Quyền chọn là một hợp ñồng giữa hai bên - người mua và người bán - trong ñó cho người mua quyền, nhưng không phải là nghĩa vụ, ñể mua hoặc bán một tài sản nào ñó vào một ngày trong tương lai với giá ñã ñồng ý vào ngày hôm nay.