Mô hình và giải pháp quy hoạch trung tâm công nghiệp văn hóa gắn với di sản thế giới vịnh hạ long tại đặc khu kinh tế vân đồn quảng ninh

Khám phá mô hình quy hoạch trung tâm công nghiệp văn hóa tại Vịnh Hạ Long, gắn liền với di sản thế giới và phát triển kinh tế Vân Đồn.

• Tác giả: Phạm Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Đình Tuyển
• Trường học: Trường Đại Học Xây Dựng
• Chuyên ngành: Kiến Trúc
• Đề tài: Giải Pháp Quy Hoạch Trung Tâm Công Nghiệp Văn Hóa Gắn Với Di Sản Vịnh Hạ Long
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TRUNG TÂM CNVH
• 1.1. Các khái niệm liên quan đến ngành CNVH và Trung tâm CNVH
• 1.1.1. Khái niệm CNVH và đặc điểm sản phẩm CNVH
• 1.1.2. Các khái niệm liên quan dến Trung tâm CNVH
• 1.2. Bối cảnh nền kinh tế - văn hóa Việt Nam đối với phát triển ngành CNVH
• 1.2.1. Bối cảnh chung
• 1.2.2. Tiềm năng văn hóa và Di sản thế giới tại Việt Nam
• 1.3. Thực trạng phát triển ngành CNVH tại Việt Nam
• 1.3.1. Thực trạng chung phát triển ngành CNVH
• 1.3.2. Thực trạng phát triển một số loại ngành CNVH chính tại Việt Nam
• 1.3.3. Thực trạng phát triển Trung tâm CNVH - không gian sáng tạo tại Việt Nam
• 1.3.4. Thực trạng phát triển ngành CNVH tại Quảng Ninh và Vân Đồn
• 1.3.4.1. Thực trạng ngành CNVH tại tỉnh Quảng Ninh và khu vực có liên quan
• 1.3.4.2. Thực trạng ngành CNVH tại ĐKKT Vân Đồn
• 1.4. Vai trò, xu hướng phát triển ngành CNVH, Trung tâm CNVH thế giới
• 1.4.1. Vai trò của ngành CNVH trong nền kinh tế quốc dân
• 1.4.2. Xu hướng phát triển các ngành CNVH thế giới
• 1.5. Các vấn đề thực tiễn đặt ra cho việc hình thành Mô hình và giải pháp quy hoạch Trung tâm CNVH tại ĐKKT Vân Đồn, Quảng Ninh
• 1.5.1. Vấn đề thực tiễn chung của ngành CNVH và sản phẩm CNVH Việt Nam
• 1.5.2. Các vấn đề thực tiễn cần nghiên cứu về Mô hình và giải pháp Quy hoạch Trung tâm CNVH tại ĐKKT Vân Đồn, Quảng Ninh
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC CHO VIỆC THIẾT LẬP MÔ HÌNH VÀ GIẢI PHÁP QUY HOẠCH TRUNG TÂM CNVH TẠI ĐKKT VÂN ĐỒN, QUẢNG NINH
• 2.1. Cơ sở pháp lý liên quan đến phát triển ngành CNVH tại Việt Nam
• 2.2. Cơ sở pháp lý liên quan đến Mô hình Trung tâm CNVH và giải pháp quy hoạch
• 2.3. Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới tại Việt Nam và Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long
• 2.3.1. Hệ thống Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới tại Việt Nam
• 2.3.2. Mối quan hệ giữa Di sản thế giới và các ngành CNVH tại Việt Nam
• 2.4. Các ngành CNVH và Trung tâm Dịch vụ sản xuất và tiêu dùng cấp cao cho các ngành CNVH
• 2.4.1. Các ngành CNVH tại Việt Nam
• 2.4.2. Trung tâm dịch vụ sản xuất và tiêu dùng cấp cao cho các ngành CNVH
• 2.4.3. Cơ hội bố trí các ngành CNVH tại ĐKKT Vân Đồn
• 2.5. Đào tạo nguồn nhân lực CNVH và mối quan hệ giữa các trung tâm đào tạo
• 2.6. Đặc điểm của ĐKKT Vân Đồn, Quảng Ninh
• 2.6.1. Giới thiệu tóm tắt về Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh có liên quan
• 2.6.2. Giới thiệu tóm tắt về huyện đảo Vân Đồn, Quảng Ninh
• 2.6.3. Giới thiệu tóm tắt về ĐKKT Vân Đồn, Quảng Ninh
• 2.6.4. Dự báo số lao động CNVH thuộc Trung tâm CNVH tại ĐKKT Vân Đồn đến năm 2030
• 2.7. Một số lý luận và mô hình phát triển có liên quan đến Trung tâm CNVH trên thế giới
• 2.7.1. Một số hệ thống lý luận có liên quan
• 2.7.2. Mô hình về không gian vật lý và không gian trực tuyến
• 2.7.3. Các lý thuyết mô hình tổ hợp Công nghiệp sáng tạo và Trung tâm CNVH
• 2.7.4. Các dạng công trình kiến trúc có liên quan đến Trung tâm CNVH hay Công nghiệp sáng tạo
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ GIẢI PHÁP QUY HOẠCH TRUNG TÂM CNVH TẠI ĐKKT VÂN ĐỒN, QUẢNG NINH
• 3.1. Quan điểm, nguyên tắc hình thành Mô hình và giải pháp quy hoạch Trung tâm CNVH tại ĐKKT Vân Đồn, Quảng Ninh
• 3.1.1. Quan điểm chung về phát triển các ngành CNVH tại Việt Nam
• 3.1.2. Quan điểm về Mô hình Trung tâm CNVH
• 3.1.3. Quan điểm, nguyên tắc QHXD Trung tâm CNVH gắn với Di sản thế giới Vịnh Hạ Long, tại ĐKKT Vân Đồn, Quảng Ninh
• 3.2. Mối quan hệ giữa Trung tâm CNVH tại ĐKKT Vân Đồn, Quảng Ninh với các Trung tâm CNVH khác – Hệ thống mạng lưới
• 3.2.1. Mối quan hệ
• 3.2.2. Hệ thống mạng lưới
• 3.2.3. Phát triển Hệ thống mạng lưới theo các kịch bản có liên quan tại ĐKKT Vân Đồn, Quảng Ninh
• 3.3. Quy mô đất đai và lựa chọn địa điểm xây dựng Trung tâm CNVH tại ĐKKT Vân Đồn, Quảng Ninh
• 3.3.1. Quy mô đất đai của Trung tâm CNVH
• 3.3.2. Lựa chọn địa điểm bố trí Trung tâm CNVH
• 3.4. Giải pháp quy hoạch định hướng phát triển không gian Trung tâm CNVH
• 3.4.1. Các không gian chức năng trong Trung tâm CNVH
• 3.4.2. Định hướng phát triển không gian Trung tâm CNVH
• 3.5. Giải pháp quy hoạch không gian kiến trúc cảnh quan Trung tâm CNVH
• 3.5.1. Quan điểm tổ chức không gian kiến trúc
• 3.5.2. Bố cục và tổ chức không gian các khu vực trọng tâm, các tuyến, các điểm nhấn và các điểm nhìn quan trọng
• 3.5.3. Bố cục mặt bằng và tổ chức không gian các khu vực đặc thù - Khu vực văn phòng
• 3.5.4. Bố cục mặt bằng và tổ chức không gian các khu vực đặc thù - Khu vực trình diễn, thương mại hóa sản phẩm
• 3.5.5. Bố cục mặt bằng và tổ chức không gian các khu vực đặc thù - Khu vực cây xanh công viên, nghỉ ngơi giải trí
• 3.5.6. Các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật
• 3.5.7. Thương hiệu và tác giả thiết kế kiến trúc
• 3.6. Giải pháp quy hoạch định hướng hệ thống công trình HTKT và môi trường
• 3.6.1. Nguyên tắc chung
• 3.6.2. Giải pháp quy hoạch hệ thống HTKT
• 3.7. Mô hình triển khai đầu tư xây dựng, quản lý và khai thác
• 3.7.1. Đầu tư xây dựng, quản lý và vận hành
• 3.7.2. Tiến trình thực hiện triển khai đề án Trung tâm CNVH tại ĐKKT Vân Đồn, Quảng Ninh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Giải Pháp Quy Hoạch Trung Tâm Công Nghiệp Văn Hóa

Giải pháp quy hoạch trung tâm công nghiệp văn hóa gắn với di sản Vịnh Hạ Long là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế và văn hóa tại Việt Nam. Vịnh Hạ Long, với vẻ đẹp tự nhiên và giá trị văn hóa, là một trong những di sản thế giới được UNESCO công nhận. Việc quy hoạch một trung tâm công nghiệp văn hóa tại đây không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

1.1. Tổng quan về Di sản Vịnh Hạ Long và Công nghiệp Văn hóa

Di sản Vịnh Hạ Long không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên mà còn là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa. Công nghiệp văn hóa tại đây có thể phát triển mạnh mẽ nhờ vào sự kết hợp giữa du lịch và các sản phẩm văn hóa độc đáo.

1.2. Tầm quan trọng của quy hoạch trung tâm công nghiệp văn hóa

Quy hoạch trung tâm công nghiệp văn hóa giúp tạo ra một không gian sáng tạo, thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của Vịnh Hạ Long.

II. Vấn đề và Thách thức trong Quy Hoạch Trung Tâm Công Nghiệp Văn Hóa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc quy hoạch trung tâm công nghiệp văn hóa tại Vịnh Hạ Long cũng gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như bảo tồn di sản, phát triển bền vững và sự tham gia của cộng đồng là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Thách thức trong việc bảo tồn di sản văn hóa

Bảo tồn di sản văn hóa trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa là một thách thức lớn. Cần có các biện pháp cụ thể để đảm bảo rằng các hoạt động phát triển không làm tổn hại đến giá trị di sản.

2.2. Sự tham gia của cộng đồng trong quy hoạch

Sự tham gia của cộng đồng địa phương là rất quan trọng trong quy hoạch trung tâm công nghiệp văn hóa. Cần có các cơ chế để người dân có thể đóng góp ý kiến và tham gia vào quá trình phát triển.

III. Phương Pháp Quy Hoạch Trung Tâm Công Nghiệp Văn Hóa Hiệu Quả

Để quy hoạch trung tâm công nghiệp văn hóa gắn với di sản Vịnh Hạ Long một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp quy hoạch hiện đại và bền vững. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào phát triển kinh tế mà còn bảo vệ môi trường và di sản văn hóa.

3.1. Các mô hình quy hoạch hiện đại

Áp dụng các mô hình quy hoạch hiện đại giúp tối ưu hóa không gian và tài nguyên, đồng thời tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa.

3.2. Giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững

Cần có các giải pháp cụ thể để bảo tồn di sản văn hóa trong khi vẫn phát triển các hoạt động kinh tế. Điều này bao gồm việc phát triển các sản phẩm văn hóa độc đáo và bền vững.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc áp dụng các giải pháp quy hoạch trung tâm công nghiệp văn hóa tại Vịnh Hạ Long đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc phát triển các sản phẩm văn hóa có thể tạo ra giá trị kinh tế cao và thu hút du khách.

4.1. Kết quả từ các dự án thí điểm

Nhiều dự án thí điểm đã được triển khai tại Vịnh Hạ Long, cho thấy sự thành công trong việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo tồn di sản văn hóa.

4.2. Tác động đến kinh tế địa phương

Sự phát triển của trung tâm công nghiệp văn hóa đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm và tăng thu nhập cho người dân địa phương, góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

V. Kết Luận và Tương Lai của Quy Hoạch Trung Tâm Công Nghiệp Văn Hóa

Quy hoạch trung tâm công nghiệp văn hóa gắn với di sản Vịnh Hạ Long là một hướng đi đúng đắn cho sự phát triển bền vững. Tương lai của quy hoạch này phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan và sự tham gia của cộng đồng.

5.1. Tương lai của ngành công nghiệp văn hóa tại Vịnh Hạ Long

Ngành công nghiệp văn hóa tại Vịnh Hạ Long có tiềm năng phát triển mạnh mẽ nếu được quy hoạch và quản lý hiệu quả. Cần có các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy sự phát triển này.

5.2. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các mô hình quy hoạch mới, đồng thời đánh giá tác động của các hoạt động phát triển đến di sản văn hóa và môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành công nghiệp văn hóa trên quy mô toàn cầu đã khẳng định vị thế là động lực kinh tế mũi nhọn khi đóng góp tới 2.253 tỷ USD doanh thu, tương đương 4,04% tổng sản phẩm quốc nội thế giới. Tại Việt Nam, số liệu thống kê năm 2015 ghi nhận lĩnh vực này đạt quy mô doanh thu ước tính 8.039 tỷ USD, chỉ chiếm gần 2,68% GDP cả nước, cho thấy tiềm năng phát triển vẫn chưa được khai thác tương xứng. Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự thiếu hụt nghiêm trọng các hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, đặc biệt là những trung tâm tích hợp dịch vụ sản xuất và tiêu dùng cấp cao kết nối với các vùng di sản trọng điểm.

Mục tiêu cụ thể của công trình nghiên cứu là xác lập hệ thống luận cứ khoa học và giải pháp quy hoạch không gian kiến trúc cho Trung tâm Công nghiệp văn hóa gắn với Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long tại Đặc khu kinh tế Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát huyện đảo Vân Đồn trong mối liên hệ mật thiết với Di sản Vịnh Hạ Long, Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và mạng lưới quốc tế. Phạm vi thời gian nghiên cứu thiết lập lộ trình phân kỳ qua các mốc then chốt: 2018, 2020, 2025 và tầm nhìn đến năm 2030.

Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược nhằm cụ thể hóa Quyết định số 1755/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam. Việc hiện thực hóa mô hình quy hoạch này hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp kinh tế của ngành từ 2,68% lên 4% và đạt 7% GDP vào năm 2030, đồng thời tối ưu hóa lợi thế thu hút du khách tại khu vực di sản, nơi thống kê quốc tế của UNESCO chỉ ra lượng khách đến đông hơn và thời gian lưu trú dài hơn 2,5 lần so với các điểm đến thông thường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa của ba hệ thống lý luận nền tảng: Lý thuyết cụm công nghiệp sáng tạo (Creative Clusters Theory), Khung mô hình tổ chức không gian văn hóa sáng tạo (Creative HubKit với 6 dạng mô hình không gian của Hội đồng Anh), và Lý thuyết bảo tồn thích ứng di sản văn hóa gắn với kinh tế tri thức. Mô hình nghiên cứu tích hợp đa chiều giữa kinh tế công nghiệp, kinh tế dịch vụ và kinh tế số nhằm chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành các giá trị thương mại gia tăng cao.

Hệ thống khái niệm trọng tâm bao gồm:

• Công nghiệp văn hóa: Tập hợp 12 phân ngành kinh tế khai thác tài sản trí tuệ, kỹ năng sáng tạo và công nghệ số theo khung phân loại quốc gia;
• Trung tâm Công nghiệp văn hóa (Creative Hub): Hệ thống kết cấu hạ tầng đa chức năng, cung cấp dịch vụ sản xuất và tiêu dùng cấp cao, đóng vai trò điểm nút ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp và kết nối chuỗi giá trị toàn cầu;
• Không gian sáng tạo vật lý và trực tuyến: Môi trường làm việc chia sẻ (Coworking Space) kết hợp nền tảng số hóa (Digital Platform) nhằm kết nối cộng đồng sáng tạo với thị trường tiêu thụ;
• Di sản thế giới: Nguồn lực tài nguyên văn hóa và thương hiệu biểu tượng đóng vai trò đầu vào định hình bản sắc sản phẩm sáng tạo.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp toàn diện từ hệ thống văn bản pháp lý quốc gia (Nghị quyết 33-NQ/TW, Luật Di sản văn hóa, Luật Sở hữu trí tuệ, Quyết định 1296/QĐ-TTg), dữ liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê, niên giám thống kê tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010-2016, và các báo cáo chuyên đề của UNESCO, Ngân hàng Thế giới.

Cỡ mẫu khảo sát thực địa bao gồm 30 doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ văn hóa, du lịch, thiết kế và xây dựng tại địa bàn huyện Vân Đồn, kết hợp phân tích đối chiếu mẫu thứ cấp gồm 7.450 doanh nghiệp trên toàn quốc và 10 mô hình không gian sáng tạo tiêu biểu tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (Purposive Sampling) kết hợp phân tầng theo 12 nhóm ngành nghề nhằm đảm bảo tính đại diện cho đặc thù kinh tế biển đảo.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy hoạch kiến trúc kết hợp phân tích ma trận đa tiêu chí và dự báo kịch bản phát triển là vì bài toán quy hoạch tại đặc khu kinh tế đòi hỏi tính liên ngành cao, cần giải quyết hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn nghiêm ngặt cảnh quan sinh thái Vịnh Hạ Long và việc đáp ứng chỉ tiêu sử dụng đất công trình phức hợp hiện đại. Timeline thực hiện thu thập dữ liệu, phân tích thực trạng và xây dựng mô hình quy hoạch được tiến hành trong giai đoạn 2016-2017 với tầm nhìn quy hoạch định hướng đến năm 2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tồn tại khoảng cách rất lớn về hiệu quả kinh tế và năng suất lao động giữa Việt Nam và khu vực. Trong khi ngành công nghiệp văn hóa và du lịch văn hóa khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đạt doanh thu trung bình 28.186,99 USD/lao động/năm và chiếm tỷ trọng 4,97% tổng doanh thu nền kinh tế, thì tại Việt Nam tỷ lệ đóng góp mới dừng ở mức 2,68% GDP. Năng suất lao động của Việt Nam năm 2012 còn thấp hơn Singapore 14,5 lần và thấp hơn Thái Lan 2,9 lần, đặt ra yêu cầu cấp bách phải chuyển dịch sang mô hình kinh tế sáng tạo có hàm lượng giá trị gia tăng cao.

Thứ hai, cơ cấu doanh nghiệp công nghiệp văn hóa tại địa phương phát triển mất cân đối và thiếu hụt năng lực nghiên cứu phát triển (R&D). Thống kê tại huyện Vân Đồn chỉ ra 46,7% doanh nghiệp hoạt động thuần túy trong lĩnh vực du lịch và đại lý du lịch, các ngành kiến trúc xây dựng chiếm 40%, trong khi các ngành có giá trị gia tăng đột phá như thiết kế, phần mềm giải trí, truyền thông số hoàn toàn vắng bóng. Tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam đầu tư cho R&D chỉ chiếm 6,23% (464 trên tổng số 7.450 doanh nghiệp được điều tra), với kinh phí đầu tư R&D thực tế chưa tới 0,01% doanh thu.

Thứ ba, sự phân bổ hạ tầng văn hóa có sự chênh lệch sâu sắc giữa các vùng di sản. Ngoại trừ Hà Nội sở hữu 31 thư viện và 23 rạp chiếu phim, tỉnh Quảng Ninh dù đón hơn 2,5 triệu lượt khách tham quan Vịnh Hạ Long mỗi năm nhưng chỉ có 14 thư viện địa phương và 3 rạp chiếu phim, hoàn toàn thiếu vắng các không gian phức hợp sáng tạo để thương mại hóa sản phẩm văn hóa, khiến doanh thu du lịch bình quân trên một lao động địa phương chỉ đạt 47,4 triệu đồng/năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những bất cập trên bắt nguồn từ cơ chế quản lý nhà nước đơn ngành, phân tán quyền hạn giữa nhiều bộ ngành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bộ Xây dựng; Bộ Thông tin và Truyền thông), thiếu khung pháp lý đồng bộ về ưu đãi thuế và đất đai cho các mô hình không gian sáng tạo. Đa phần các cơ sở sáng tạo hiện nay phát triển tự phát theo hướng từ dưới lên (Bottom-up), thiếu sự hỗ trợ quy hoạch hạ tầng từ trên xuống (Top-down) từ cấp quốc gia.

Dữ liệu khảo sát cơ cấu doanh nghiệp và phân bổ chức năng sử dụng đất có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng 12 phân ngành kinh tế sáng tạo, kết hợp biểu đồ cột so sánh năng suất lao động giữa các quốc gia trong khu vực ASEAN. Bên cạnh đó, bảng ma trận đối chiếu nhu cầu hạ tầng kỹ thuật với quy mô diện tích từ 10 ha đến 75 ha cho phép luận chứng rõ nét tính khả thi của việc thiết lập trung tâm dịch vụ sản xuất và tiêu dùng cấp cao tại Vân Đồn so với mô hình các nước phát triển như Anh, Pháp và Đức.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Quy hoạch phân khu chức năng Trung tâm Công nghiệp văn hóa Vân Đồn với quy mô từ 50 đến 75 ha: Ban Quản lý Khu kinh tế Vân Đồn phối hợp cùng Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ninh hoàn thiện phương án phân khu chi tiết trước năm 2020. Mục tiêu đáp ứng không gian làm việc, nghiên cứu và trình diễn cho 10.000 đến 15.000 lao động sáng tạo trình độ cao vào năm 2030, với đầy đủ các phân khu văn phòng ươm tạo, xưởng chế tác thực nghiệm, trung tâm hội nghị quốc tế và không gian triển lãm nghệ thuật công cộng.

2. Thiết lập cơ chế chính sách đặc thù và ưu đãi tài chính: Bộ Kế hoạch và Đầu tư trình Chính phủ ban hành khung cơ chế hỗ trợ trực tiếp, giảm 50% chi phí thuê mặt bằng trong 3 năm đầu và miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong giai đoạn 2020-2025 cho các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp sáng tạo đặt trụ sở tại trung tâm. Chỉ tiêu thu hút tối thiểu 100 doanh nghiệp sáng tạo vừa và nhỏ cùng 20 doanh nghiệp đầu chuỗi quốc tế.

3. Triển khai hạ tầng kỹ thuật số và công nghệ thực tế ảo tích hợp di sản: Sở Thông tin và Truyền thông kết hợp cùng các tập đoàn công nghệ triển khai hệ thống quét 3D, GIS và nền tảng thực tế tăng cường (AR/VR) cho toàn bộ không gian Di sản Vịnh Hạ Long trong lộ trình 2021-2025. Target metric đặt ra là gia tăng 35% mức chi tiêu phi lưu trú của khách du lịch thông qua việc tiêu dùng các sản phẩm số và quà lưu niệm sáng tạo.

4. Xây dựng mạng lưới liên kết đào tạo nhân lực tinh hoa: Trường Đại học Xây dựng, Đại học Quốc gia Hà Nội và các viện nghiên cứu chuyên ngành ký kết chương trình hợp tác đào tạo và chuyển giao công nghệ với tỉnh Quảng Ninh từ năm 2022. Target định lượng là đào tạo và cung ứng 2.000 chuyên gia, kiến trúc sư, nhà thiết kế đạt chứng chỉ hành nghề quốc tế cho chuỗi sản xuất văn hóa tại địa phương đến năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và ban quản lý quy hoạch đô thị: Bộ Xây dựng, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh và Ban Quản lý Khu kinh tế Vân Đồn có thể ứng dụng trực tiếp các luận cứ khoa học và chỉ tiêu quy hoạch để xây dựng đồ án quy hoạch phân khu và ban hành quy chế quản lý kiến trúc cảnh quan đặc thù.

• Kiến trúc sư và chuyên gia tư vấn quy hoạch xây dựng: Các đơn vị tư vấn thiết kế trong và ngoài nước có được bộ công cụ tham chiếu về cơ cấu tổ chức không gian, tỷ lệ sử dụng đất công trình văn hóa sáng tạo và giải pháp kết nối hạ tầng kỹ thuật bền vững tại vùng bờ biển hải đảo.

• Doanh nghiệp, nhà đầu tư và cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo: Các nhà đầu tư hạ tầng bất động sản văn hóa, công ty truyền thông, điện ảnh và thiết kế tìm thấy mô hình vận hành không gian làm việc chung (Creative Hub) tối ưu nhằm kết nối thị trường tiêu thụ và gia tăng tỷ suất sinh lời trên tài sản trí tuệ.

• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Kiến trúc - Đô thị: Tài liệu cung cấp khung lý thuyết liên ngành cập nhật, phương pháp luận nghiên cứu thực chứng và hệ thống dữ liệu thống kê tin cậy phục vụ công tác giảng dạy và phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến kinh tế sáng tạo.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần quy hoạch Trung tâm Công nghiệp văn hóa tại Đặc khu kinh tế Vân Đồn thay vì các đô thị lớn như Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh? Vân Đồn sở hữu vị trí chiến lược liền kề Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, nơi đón hơn 2,5 triệu lượt khách quốc tế và nội địa mỗi năm. Việc đặt trung tâm tại đây tận dụng được thương hiệu di sản toàn cầu, kết hợp cơ chế mở của đặc khu kinh tế để hình thành cửa ngõ giao thương văn hóa quốc tế, tạo lực đẩy lan tỏa kinh tế cho toàn bộ Vùng duyên hải Bắc Bộ.

Mô hình Trung tâm Công nghiệp văn hóa khác biệt như thế nào so với các không gian làm việc chung thông thường? Khác với Coworking Space đơn thuần chỉ cho thuê chỗ ngồi làm việc, Trung tâm Công nghiệp văn hóa là một tổ hợp hạ tầng đa chức năng hoàn chỉnh gồm không gian R&D, xưởng chế tác thử nghiệm, sàn giao dịch bản quyền, trung tâm trình diễn nghệ thuật và hạ tầng công nghệ số chuyên biệt phục vụ toàn diện 12 phân ngành sáng tạo theo chuỗi giá trị khép kín.

Giải pháp nào để giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực sáng tạo chất lượng cao tại địa phương? Luận văn đề xuất mô hình liên kết ba bên giữa Nhà nước, Doanh nghiệp và 8 trường đại học hàng đầu khu vực phía Bắc. Bằng việc cung cấp môi trường sống chất lượng cao tại đặc khu và cơ chế đãi ngộ vượt trội, trung tâm sẽ thu hút chuyên gia quốc tế đồng thời đào tạo chuyển giao kỹ năng chuyên sâu cho lực lượng lao động chiếm 86,7% tại địa phương.

Quy hoạch trung tâm văn hóa có nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến vùng bảo vệ Di sản Vịnh Hạ Long không? Hoàn toàn không. Luận văn đã xác lập các nguyên tắc quy hoạch xanh nghiêm ngặt, lựa chọn địa điểm xây dựng nằm ngoài ranh giới vùng đệm bảo vệ tuyệt đối của di sản, đồng thời tích hợp hệ thống hạ tầng kỹ thuật kiểm soát môi trường hiện đại, ưu tiên phát triển công nghiệp nội dung số và dịch vụ sạch không phát thải.

Làm thế nào để đo lường hiệu quả kinh tế - xã hội của đề án quy hoạch này khi đưa vào thực tế? Hiệu quả được lượng hóa qua 3 nhóm chỉ số cốt lõi: Tỷ trọng đóng góp vào GDP địa phương (đạt 7% vào năm 2030), thu nhập bình quân của lao động văn hóa (tăng gấp 2 lần so với mức 47,4 triệu đồng/năm hiện nay), và tỷ lệ chuyển đổi sản phẩm sáng tạo có đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ thành công trên thị trường quốc tế.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công luận cứ khoa học liên ngành và đề xuất hoàn chỉnh mô hình quy hoạch Trung tâm Công nghiệp văn hóa gắn với Di sản thế giới Vịnh Hạ Long tại Đặc khu kinh tế Vân Đồn.
• Đề xuất hệ thống giải pháp không gian kiến trúc cảnh quan và hạ tầng kỹ thuật cho khu phức hợp sáng tạo quy mô 50 đến 75 ha, giải quyết triệt để nút thắt thiếu hụt dịch vụ sản xuất và tiêu dùng văn hóa cao cấp.
• Xác lập mô hình quản lý vận hành kết hợp công tư (PPP), tạo tiền đề thể chế giúp liên kết 12 phân ngành công nghiệp văn hóa với chuỗi giá trị toàn cầu.
• Thiết lập lộ trình phân kỳ đầu tư rõ ràng qua các mốc 2018, 2020, 2025 và 2030, hướng tới mục tiêu đưa kinh tế sáng tạo đóng góp 7% GDP quốc gia.
• Công trình là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị ứng dụng thực tiễn cao dành cho các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia quy hoạch và cộng đồng doanh nghiệp cùng chung tay thúc đẩy vị thế văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TRUNG TÂM CNVH 1.1 Các khái niệm liên quan đến ngành CNVH và Trung tâm CNVH 1.1Khái niệm CNVH và đặc điểm sản phẩm CNVH a) Khái niệm Công nghiệp văn hóa (CNVH) Thuật ngữ “Công nghiệp văn hóa” (Culture Industries), theo UNESCO, là sự tập hợp các ngành kinh tế khai thác và sử dụng hiệu quả tính sáng tạo, kỹ năng, sở hữu trí tuệ, sản xuất các sản phẩm và dịch vụ có ý nghĩa văn hóa xã hội; nhấn mạnh đến hai yếu tố công nghiệp và sáng tạo. Sự kết hợp giữa hai yếu tố này đã tạo nên đặc trưng của ngành công nghiệp này. Nói cách khác, CNVH là ngành công nghiệp kết hợp sáng tạo, sản xuất, phân phối và dịch vụ tiêu dùng các sản phẩm có yếu tố văn hóa và được các quyền sở hữu trí tuệ bảo vệ. Cơ cấu ngành CNVH (Culture Industries) ở các nước khác nhau tùy thuộc vào bối cảnh địa phương.

Tại Việt Nam. Có 12 nhóm ngành được xếp vào CNVH: Quảng cáo, Kiến trúc, Phần mềm và trò chơi giải trí, Thủ công mỹ nghệ, Thiết kế, Điện ảnh, Xuất bản, Thời trang, Nghệ thuật biểu diễn, Mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm, Truyền hình và phát thanh, Du lịch văn hóa. Tổng quan lại, Công nghiệp Văn hóa là hoạt động sản xuất, dịch vụ gắn với sáng tạo (vì vậy còn được gọi là ngành Công nghiệp sáng tạo – Creative Industries), nằm giữa kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa, giữa lĩnh vực kinh tế công nghiệp, kinh tế dịch vụ và kinh tế số, là điểm giao của nghệ thuật, sản xuất, kinh doanh và khoa học – công nghệ, giữa bản sắc văn hóa quốc gia và hội nhập quốc tế. Phân chia các ngành thuộc lĩnh vực CNVH trong mỗi quốc gia khác nhau.1 cho thấy: Một số quốc gia không gọi CNVH mà gọi là Công nghiệp Sáng tạo hay Công nghiệp Văn hóa và Sáng tạo.

Nhiều quốc gia không xếp Du lịch văn hóa và lĩnh vực CNVH.1 So sánh thuật ngữ ngành Công nghiệp sáng tạo/ Công nghiệp văn hóa và cơ cấu ngành ở các nước trên thế giới Quốc gia Anh Đức Tây Pháp Việt Nam Ban Nha Từ sử dụng CN sáng CN văn CN văn Ngành CN văn hóa tạo hóa và hóa văn hóa sáng tạo Quảng cáo (Advertising) x x x Kiến trúc (Architecture) x x x x Phần mềm và trò chơi x x x giải trí (Software and Gamification) Thủ công mỹ nghệ x x (Crafts) Thiết kế (Design) x x x Truyền thông nghe nhìn x x x x Chia thành: Điện (Điện ảnh, truyền hình, ảnh và Truyền phát thanh) hình, phát thanh Xuất bản (Publishing) x x x x x Thời trang (Fashion) x x Nghệ thuật biểu diễn x x x x x (Performing Arts) Nghệ thuật thị giác x x x x Mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm Thư viện x x Bảo tàng/ Di sản x x Du lịch văn hóa Âm nhạc x x x x Nghệ thuật biểu diễn Du lịch văn hóa (Travel) x Nguồn: Mapping the creative industries: a tool kit (2010) của British Council (41) b) Đặc điểm của sản phẩm ngành CNVH - Về sản phẩm: Theo cuốn Di sản thế giới tại ASEAN “Một tầm nhìn, một bản sắc, một cộng đồng” (8), đặc điểm của sản phẩm ngành CNVH được khái quát như sau: Sản phẩm có thị trường rộng lớn (trong và ngoài nước) và thu hút nhiều doanh nghiệp, cộng đồng xã hội khởi nghiệp; Nguyên liệu đầu vào (hay tài nguyên cơ bản) cho tạo lập sản phẩm chủ yếu là ý tưởng sáng tạo, một loại tài nguyên mang tính toàn cầu, không giới hạn bởi các nguồn lực hạn chế như trong các ngành công nghiệp truyền thống; Sản phẩm tạo ra không cố định, luôn được điều chỉnh theo nhu cầu của 5 thị trường tiêu thụ; Người lao động tạo lập sản phẩm tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành, hoàn thiện và định hình sản phẩm gắn với thị trường tiêu thụ; Có sự phối hợp giữa nhiều cá nhân, nhóm, tổ chức… để tạo lập ra một sản phẩm có giá trị; Sản phẩm được phân biệt bởi chất lượng và tính độc đáo; mỗi sản phẩm là một sự kết hợp khác nhau của vô số các yếu tố đầu vào dẫn đến kết quả sản phẩm là đa dạng, vô tận; Sự khác biệt về kỹ năng, sáng tạo dù nhỏ cũng có thể mang lại những thành công lớn về vị thế, tài chính mà không phụ thuộc vào mức độ đầu tư; Thời gian có vai trò quan trọng trong việc tạo lập và thị trường hóa sản phẩm; Sự phân chia nguồn lợi của các bên tham gia theo tiến trình tạo lập và dịch vụ tiêu dùng sản phẩm phải tính cả bản quyền tác giả của sản phẩm. - Các ngành CNVH thường gắn với công nghệ kỹ thuật số, ví dụ như: Công nghệ thực tại ảo (Virtual Reality); Công nghệ tăng cường thực tế thật (Augement Reality); Quét và in 3D (3D Scanning and Printing); Công nghệ thông tin địa lý (Geographic Information System – GIS); Kỹ xảo điện ảnh (Visual Effect – VFX),… - Lợi thế cho phát triển CNVH và doanh nghiệp tạo lập sản phẩm văn hóa là tại các quốc gia có truyền thống văn hóa phong phú và các quốc gia có môi trường thúc đẩy năng lực sáng tạo.2 Các khái niệm liên quan dến Trung tâm CNVH a) Trung tâm CNVH Ngày 8/9/2016, Chính phủ ra quyết định số 1755/QĐ-TTg phê duyệt “Chiến lược phát triển các ngành CNVH Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030” (15). Theo như văn bản này, Trung tâm CNVH là hệ thống kết cấu hạ tầng hỗ trợ sự phát triển của ngành CNVH. Trên thế giới, đặc biệt là Anh – nước có ngành CNVH rất phát triển, gọi các không gian hỗ trợ cho mạng lưới kết nối, phát triển kinh doanh của doanh nghiệp và tổ chức trong lĩnh vực CNVH, ví dụ như nơi hỗ trợ các dự án khởi nghiệp, phòng thử nghiệm, các khu vực nghệ thuật…bằng các thuật ngữ như: Không gian văn hóa và sáng tạo (Creative and Cultural Hub) hoặc Không gian sáng tạo (Creative Hub; Coworking Space).

Trong những năm gần đây, Mô hình Không gian sáng tạo (Coworking Space) 6 phát triển nhanh chóng. Đây là mô hình văn phòng khác biệt so với mô hình văn phòng truyền thống. Không gian sáng tạo phục vụ cho các công ty, nhà cung cấp, nhà tư vấn… Tất cả các thành viên trở thành một cộng đồng chia sẻ các tiện ích bên trong một không gian làm việc chung, được vận hành bởi cá nhân hoặc tổ chức tư nhân như là một cơ sở tự trị. Tinh thần cộng đồng và tính sẻ chia là cốt lõi của Coworking Space.

Mục đích chính của không gian này là tạo ra một nơi làm việc và gặp gỡ cho các doanh nghiệp, người làm nghề tự do, nhà tư vấn…,những người có ý tưởng sáng tạo và muốn chia sẻ chúng với những người khác. Bộ công cụ Không gian sáng tạo Hubkit (Creative HubKit) của Hội đồng Anh phân loại Không gian sáng tạo thành 6 mô hình: i) Studio: Một không gian nhỏ cho một tập thể cá nhân và/hoặc doanh nghiệp nhỏ cùng làm việc; ii) Công trình: Một không gian lớn, có thể bao gồm những cơ sở vật chất khác nhau như: Văn phòng; Xưởng sản xuất; Không gian trưng bày triển lãm; Không gian biểu diễn; Cửa hàng, quán cà phê, giải khát…; iii) Mạng lưới: Gồm các cá nhân và/hoặc doanh nghiệp phân tán ở các nơi – thường bao gồm các ngành hoặc không gian cụ thể;iv) Cụm/Tổ hợp/Trung tâm: Là nơi tập trung các cá nhân và doanh nghiệp sáng tạo trong một khu vực địa lý nhất định; v) Không gian trực tuyến: Loại hình này chỉ hoạt động theo hình thức online như các trang web, mạng xã hội để kết nối với những đối tượng công chúng rải rác; vi) Không gian Thể nghiệm (Alternative): Là loại hình tập trung thử nghiệm với cộng đồng mới, ngành nghề mới và mô hình tài chính mới. Như vậy có thể xác định Trung tâm CNVH là: - Hệ thống kết cấu hạ tầng phát triển các ngành CNVH, trước hết là hệ thống dịch vụ sản xuất và tiêu dùng cấp cao trong lĩnh vực CNVH; là không gian hay môi trường văn hóa và sáng tạo, hỗ trợ cho mạng lưới kết nối, phát triển kinh doanh của các cá nhân, doanh nghiệp và cộng đồng hoạt động trong lĩnh vực CNVH; - Các cụm hay tổ hợp không gian sáng tạo tập trung trong một khu vực địa lý nhất định (địa điểm tập trung thực và kết hợp trực tuyến); Đa chức năng phù hợp với tính đa dạng của các loại ngành CNVH; Nằm trong mạng lưới không gian sáng tạo và là một trong những điểm nút của hệ thống mạng lưới các ngành CNVH; - Điểm khởi đầu, đột phá trong phát triển ngành CNVH, Trung tâm CNVH được 7 đặt tại các địa điểm: i) Có tiềm năng về tài nguyên văn hóa; ii) Có nguồn lao động sáng tạo và iii) Có môi trường thúc đẩy sáng tạo và và hội nhập quốc tế. b) Mô hình Trung tâm CNVH Trong thực tế, để khái quát hoá các sự vật, hiện tượng, các quá trình, các mối quan hệ hay một ý tưởng nào đó, người ta thường thể hiện dưới dạng mô hình.

Mô hình Trung tâm CNVH trong đề tài được thiết lập để khái quát hóa (lý luận hóa) các quan điểm, pháp lý, nội dung và tổ chức thực hiện phát triển Trung tâm CNVH, trước hết trong lĩnh vực QHXD hay lĩnh vực không gian, gắn với tiến trình thực hiện Chiến lược phát triển các ngành CNVH Việt Nam đến năm 2030. Có nhiều loại Mô hình Trung tâm CNVH, phụ thuộc vào từng địa điểm, thời điểm, tạo thành hệ thống Mô hình Trung tâm CNVH. c) Mô hình Trung tâm CNVH gắn với Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới và tại ĐKKT - văn hóa: ĐKKT Vân Đồn gắn với Di sản thế giới Vịnh Hạ Long là nơi có tiềm năng tài nguyên và thương hiệu văn hóa to lớn, môi trường thúc đẩy hội nhập quốc tế thuận lợi. Đây là địa điểm vô cùng thích hợp cho việc xây dựng Mô hình Trung tâm CNVH.

Từ đây, lan tỏa động lực hình thành hệ thống mạng lưới các ngành CNVH tại Quảng Ninh, Vùng Kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và Vùng Duyên hải Bắc Bộ.2 Bối cảnh nền kinh tế - văn hóa Việt Nam đối với phát triển ngành CNVH 1.1 Bối cảnh chung Việt Nam là một quốc gia thuộc nhóm Nước đang phát triển, một thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO); thành viên của Cộng đồng Kinh tế ASEAN và tham gia Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Việt Nam có diện tích đất liền khoảng 331.699 km2, đứng thứ 66 trên thế giới; Dân số khoảng 95,414 triệu người (năm 2017), đứng thứ 14 trên thế giới.