CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.1 Quản trị rủi ro thanh khoản tại ngân hàng thương mại. Dưới góc độ tài sản: "Thanh khoản là khả năng chuyển hóa thành tiền của tài sản và ngược lại". Tài sản có tính thanh khoản cao có các đặc điểm: − Phổ biến trên thị trường nên có thể chuyển hóa ra tiền nhanh chóng. − Giá cả ổn định để không ảnh hưởng đến tốc độ và doanh thu bán tài sản.
− Có thể mua lại dễ dàng với giá không cao hơn nhiều so với giá đã bán ra để khôi phục lại khoản đầu tư ban đầu. Thực tế trong lĩnh vực tài chính những tài sản có tính thanh khoản cao gồm các giấy tờ có giá như: Tín phiếu kho bạc, chứng chỉ tiền gửi, lệnh phiếu, hối phiếu…; những tài sản có tính thanh khoản thấp như bất động sản, dây chuyền sản xuất, máy móc thiết bị… Dưới góc độ ngân hàng, "thanh khoản là khả năng ngân hàng đáp ứng đầy đủ và kịp thời các nghĩa vụ tài chính phát sinh trong quá trình hoạt động giao dịch như chi trả tiền gửi, cho vay, thanh toán và các hoạt động giao dịch tài chính khác" (Nguyễn Văn Tiến, 2009, trang 451). Nói một cách đầy đủ, dựa vào cả hai tiếp cận từ tài sản và nguồn vốn, thanh khoản là khả năng tiếp cận các tài sản và nguồn vốn với một chi phí hợp lý để phục vụ các nhu cầu hoạt động khác nhau của ngân hàng. Một tài sản có tính thanh khoản cao khi chi phí chuyển đổi thành tiền thấp và thời gian chuyển đổi thành tiền nhanh.
Một nguồn vốn được gọi là có tính thanh khoản cao khi chi phí huy động thấp và thời gian huy động nhanh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Rủi ro thanh khoản. Định nghĩa về rủi ro được đưa ra dưới nhiều góc độ khác nhau như trong sách The Economic theory of risk and insurance của tác giả Allan Willet: "Rủi ro là sự bất trắc cụ thể liên quan đến việc xuất hiện một biến cố không mong đợi". Dưới góc độ kinh doanh ngân hàng, rủi ro được hiểu là "những sự kiện xảy ra ngoài ý muốn và ảnh hưởng xấu đến hoạt động kinh doanh của NHTM" (Nguyễn Thị Mùi, 2006, trang 319).
Thông thường mức lợi nhuận mong đợi càng cao thì xác suất xảy ra rủi ro càng lớn. Rủi ro thanh khoản là rủi ro tiềm ẩn có tác động bất lợi tới thu nhập hoặc vốn phát sinh khi ngân hàng không có khả năng đáp ứng các nghĩa vụ khi đến hạn, hoặc có khả năng đáp ứng nghĩa vụ khi đến hạn nhưng phải chịu tổn thất lớn để thực hiện nghĩa vụ đó. Rủi ro thanh khoản cần được xem xét trong mối quan hệ với các rủi ro khác như rủi ro tín dụng, rủi ro uy tín, rủi ro lãi suất, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động, rủi ro chiến lược. Rủi ro thanh khoản thường là hệ quả của các rủi ro trên.
Một ngân hàng có thể mất khả năng thanh khoản nếu chỉ số tín nhiệm tín dụng của ngân hàng này giảm sút, khi đó ngân hàng sẽ đối mặt với tình trạng lượng tiền ra ồ ạt không dự kiến hay một sự kiện nào đó ảnh hưởng đến uy tín khiến các đối tác không muốn giao dịch hoặc cho vay đối với ngân hàng đó nữa. Bên cạnh đó RRTK gắn liền với rủi ro tín dụng nếu khách hàng vay tiền có nguy cơ vỡ nợ mà ngân hàng không có khả năng huy động tiền để thanh toán các khoản nợ đến hạn thì chính ngân hàng cũng đối mặt với rủi ro vỡ nợ. Ngoài ra trong trường hợp lãi suất và tỷ giá biến động bất lợi, ngân hàng khó khăn trong việc huy động vốn thì RRTK hoàn toàn có thể xảy ra vì khả năng thanh toán của ngân hàng đó bị hạn chế.3 Quản trị thanh khoản. Quản trị thanh khoản là việc quản lý có hiệu quả cấu trúc tính thanh khoản (tính lỏng) của tài sản và cấu trúc danh mục của nguồn vốn.
Bản chất của công tác quản trị thanh khoản trong ngân hàng gồm hai nội dung chính: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Một là, hiếm khi nào tại một thời điểm tổng cung bằng với tổng cầu thanh khoản. Do đó, các ngân hàng phải thường xuyên đối phó với tình trạng thâm hụt hoặc thặng dư thanh khoản. Hai là, thanh khoản và khả năng sinh lời là hai đại lượng tỷ lệ nghịch với nhau. Một tài sản có tính thanh khoản càng cao thì khả năng sinh lời của nó càng thấp và ngược lại; một nguồn vốn có tính thanh khoản cao thường có chi phí huy động lớn (làm giảm khả năng sinh lời khi sử dụng để cho vay).4 Quản trị rủi ro thanh khoản Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng là không thể tránh khỏi, mà đặc biệt nó còn có phản ứng dây chuyền, lây lan và ngày càng có biểu hiện phức tạp.
Chính vì vậy, quản trị rủi ro được xem là hoạt động trọng tâm và cần được thực hiện ở mọi cấp độ ngân hàng. Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng là cần quản trị tất cả các loại rủi ro trong kinh doanh ngân hàng một cách toàn diện. Theo đó, quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro. Quản trị rủi ro không có nghĩa là né tránh mà là đối diện với rủi ro để lựa chọn mức giới hạn rủi ro có thể chấp nhận được nhằm tăng khả năng sinh lợi cho ngân hàng.
Quản trị rủi ro thanh khoản là quá trình nhận dạng, đo lường, kiểm soát và tài trợ những nguy cơ rủi ro về việc ngân hàng không thể đáp ứng kịp thời và đầy đủ các nhu cầu thanh khoản cho khách hàng.2 Vai trò của quản trị rủi ro thanh khoản Thanh khoản của ngân hàng liên quan trực tiếp đến hoạt động an toàn và sinh lời của một ngân hàng. Duy trì an toàn thanh khoản cho ngân hàng là mục tiêu quan trọng và xuyên suốt trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Quản trị rủi ro thanh khoản giúp các ngân hàng phòng ngừa, kiểm soát, hạn chế được rủi ro thanh khoản; giúp dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn khả dụng với chi phí hợp lý và đúng lúc cần thiết. Quản trị rủi ro thanh khoản đóng vai trò quan trọng vì một ngân hàng có thể bị đóng cửa nếu không đáp ứng đủ nhu cầu thanh khoản, mặc dù về kỹ thuật nó vẫn còn khả năng trả nợ.
Ngoài ra, năng lực quản trị thanh khoản của một ngân hàng là thước đo quan trọng về tính hiệu quả tổng thể để đạt đến các mục tiêu dài hạn của ngân hàng.3 Sự cần thiết phải quản trị rủi ro thanh khoản Có nhiều rủi ro khác nhau trong hoạt động kinh doanh ngân hàng tuy nhiên rủi ro có tính lây lan nhanh chóng là rủi ro thanh khoản. Một ngân hàng luôn ở tình trạng báo động về thiếu hụt thanh khoản và khả năng quản trị thanh khoản kém hiệu quả sẽ ảnh hưởng xấu đến kết quả kinh doanh, lợi nhuận cũng như uy tín của ngân hàng đó. Việc hoàn thiện nâng cao chất lượng hoạt động quản trị rủi ro thanh khoản, hướng tới chuẩn mực quốc tế đóng vai trò quan trọng nhất là trong giai đoạn Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với quốc tế trong lĩnh vực ngân hàng. Quản trị rủi ro thanh khoản hiệu quả giúp phòng ngừa, hạn chế được rủi ro thanh khoản, từ đó giúp ngân hàng hoàn thành được các kế hoạch kinh doanh đề ra; phát huy lợi thế cạnh tranh, nắm bắt được cơ hội; đạt được chất lượng hoạt động tốt hơn nhờ tuân thủ các quy định chặt chẽ hơn.4 Nguyên nhân và hậu quả của rủi ro thanh khoản.
Nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản Một là, ngân hàng vay mượn quá nhiều các khoản tiền gửi ngắn hạn từ các cá nhân và định chế tài chính khác, sau đó chuyển hóa chúng thành những tài sản đầu tư dài hạn. Việc này đã gây ra tình trạng mất cân xứng giữa ngày đáo hạn của các khoản sử dụng vốn và ngày đáo hạn của các nguồn vốn huy động. Hai là, tiền gửi ngân hàng rất nhạy cảm với sự thay đổi của lãi suất đầu tư. Sự thay đổi lãi suất ảnh hưởng đến cả khách hàng tiền gửi và khách hàng vay tiền và họ đã tác động đến trạnh thái thanh khoản của ngân hàng: khi lãi suất đầu tư LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 tăng, một số người rút tiền gửi của họ ra khỏi ngân hàng để đầu tư vào nơi có tỷ suất sinh lợi cao hơn trong khi đó khách hàng vay tiền tích cực tiếp cận các khoản tín dụng vì có lãi suất thấp hơn.
Hơn nữa, những xu hướng về sự thay đổi lãi suất còn ảnh hưởng đến giá trị thị trường của các tài sản mà ngân hàng có thể đem bán để tăng thêm nguồn cung cấp thanh khoản và trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí vay mượn trên thị trường tiền tệ. Ba là, do ngân hàng có chiến lược quản trị thanh khoản không phù hợp và kém hiệu quả: Các chứng khoán ngân hàng đang sở hữu có tính thanh khoản thấp, dự trữ của ngân hàng ở mức độ thấp và không hợp lý không đủ cho nhu cầu chi trả, thiếu biện pháp để ngăn ngừa nguồn tiền gửi sụt giảm,. Bốn là, do hoạt động kinh doanh của ngân hàng không hiệu quả hoặc bị thua lỗ kéo dài. Khi đó niềm tin của người dân vào ngân hàng sẽ giảm sút và sẽ rút tiền khỏi ngân hàng đó do lo sợ bị mất vốn.
Hậu quả của rủi ro thanh khoản Ngân hàng rơi vào tình trạng khó khăn tài chính kéo dài và ngày càng nghiêm trọng. Mất uy tín dẫn đến mất khách hàng, đặc biệt là khách hàng tiền gửi và nguồn tiền gửi giảm sút. Giảm hiệu quả kinh doanh do phải đối phó với tình trạng thiếu hụt thanh khoản. Rủi ro thanh khoản ở mức độ nghiêm trọng có thể đẩy ngân hàng đến nguy cơ bị phá sản.
Khi một ngân hàng bị đẩy đến bờ vực phá sản vì mất khả năng thanh toán có thể gây nên hiệu ứng dây chuyền kéo theo sự phá sản của hàng loạt ngân hàng khác do niềm tin của công chúng vào hệ thống ngân hàng bị lung lay. Hậu quả xấu nhất có thể xảy ra là khủng khoảng kinh tế - chính trị - xã hội của một quốc gia.5 Quy trình quản trị rủi ro thanh khoản.