MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với sự phát triển về kinh tế không ngừng lớn mạnh thì chính sách an sinh xã hội của các nước trên thế giới cũng phát triển không ngừng. Ở nước ta, Bảo hiểm xã hội là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội, đời sống nhân dân, phát triển bền vững đất nước. Hệ thống pháp luật, chính sách BHXH bao gồm 05 chế độ hưu trí, tử tuất, ốm đau, thai sản, tai nạn lao động-bệnh nghề nghiệp đã từng bước được hoàn thiện, phù hợp với thực tế đất nước và thông lệ quốc tế.
Chính sách BHXH đã khẳng định và phát huy vai trò là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, bảo đảm thay thế, hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ gặp phải những rủi ro trong cuộc sống. Bảo hiểm xã hội là hoạt động do Nhà nước tổ chức thực hiện và quản lý, không vì mục tiêu lợi nhuận. Do đó, yếu tố quản lý luôn được xem là vấn đề quan trọng khi triển khai thực hiện thu bảo hiểm xã hội. Bảo hiểm xã hội huyện Tam Nông là cơ quan chuyên môn do BHXH tỉnh Đồng Tháp trực tiếp quản lý về ngành dọc, đóng trên địa bàn huyện Tam Nông và chịu sự quản lý hành chính của Đảng bộ, UBND huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp.
Những năm qua, chính sách bảo hiểm xã hội được tổ chức thực hiện và đạt những kết quả hết sức khả quan, kết quả thu năm sau luôn tăng cao hơn năm trước cả về số đơn vị, số người tham gia và số tiền thu. Công tác thu bảo hiểm xã hội là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong công tác của ngành bảo hiểm xã hội, do vậy luôn được bảo hiểm xã hội huyện quan tâm và thực hiện quản lý tốt góp phần ổn định kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội trên địa bàn huyện. Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện chính sách BHXH vẫn còn nhiều hạn chế. Hệ thống pháp luật về BHXH chưa theo kịp tình hình phát triển kinh tế - xã hội, chưa kịp thích ứng với sự già hoá dân số.
Công tác phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội còn chậm; độ bao phủ bảo hiểm xã hội thấp; số người hưởng 1 Luan van bảo hiểm xã hội một lần tăng nhanh. Tình trạng trốn đóng, nợ đóng, gian lận, trục lợi bảo hiểm xã hội phổ biến và chậm được khắc phục. Thực tế đó đã đặt ra yêu cầu cần có sự nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện vấn đề quản lý thu bảo hiểm xã hội trong giai đoạn hiện nay trên địa bàn huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp, nhằm tìm ra những giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn huyện, đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trong điều kiện nền kinh tế hội nhập sâu rộng vào nên kinh tế thế giới. Với những yêu cầu trên, bản thân em chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý thu bảo hiểm xã hội tại huyện Tam Nông tỉnh Đồng Tháp, thực trạng và giải pháp” cho luận văn thạc sĩ của mình.
Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 2. Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài Bảo hiểm xã hội là chính sách lớn trong hệ thống chính sách an sinh xã hội nhằm mục đích mang công bằng xã hội đến với tất cả mọi người. Vì vậy, đã có rất nhiều luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ nghiên cứu những vấn đề về chính sách BHXH, tuy nhiên những đề tài về vấn đề quản lý thu BHXH vẫn đang hạn chế. Các nghiên cứu liên quan đến đề tài cụ thể như sau: Trần Văn Tiền và cộng sự (2011) đã tiến hành nghiên cứu dựa trên việc áp dụng phương pháp tiếp cận OASIS1 (Mathauer/Carrin, 2011), nhóm tác giả đã đánh giá những đặc điểm của hệ thống tài chính y tế hiện tại ở Việt Nam về thiết kế thể chế và thực hành tổ chức của hệ thống gắn kết với các chức năng tài chính y tế.
Trên cơ sở này, nhóm tác giả gợi ý thay đổi cần thiết trong thiết kế thể chế và thực hành tổ chức tài chính y tế được thực hiện để cải thiện hơn nữa hiệu suất của hệ thống tài chính y tế và tiến tới bao phủ BHYT toàn dân. Mathauer và cộng sự (2008) đã tiến hành nghiên cứu tập trung làm rõ các nhân tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến việc mở rộng BHYT xã hội. Số liệu được sử dụng trong nghiên cứu được thu thập bằng phương pháp thảo luận nhóm tập trung. Kết quả phân tích cho thấy có nhân tố ảnh hưởng đến việc tham gia BHYT, BHXH của NLĐ phi chính thức ở Kenya, đó là: Nhận thức của NLĐ và công tác tuyên truyền; thủ tục đăng ký tham gia; sự tin cậy và tin tưởng vào quản lý quỹ; tỷ lệ đóng 2 Luan van góp phù hợp; dịch vụ CSSK chất lượng; tổ chức thu BHYT tốt.
Trong đó, nhận thức của NLĐ và công tác tuyên truyền ảnh hưởng nhiều nhất vào việc mở rộng tham gia BHYT, BHXH của NLĐ phi chính thức. Tổng quan các nghiên cứu trong nước Nguyễn Thị Thanh Thanh (2017 “Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam”, hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý thu BHXH, các nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH, đề tài nghiên cứu đánh giá thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại BHXH tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2014 - 2016; những thành công đạt được như: Công tác quản lý đối tượng tham gia, quản lý quỹ lương, mức đóng BHXH trên địa bàn đã được cũng cố, hoàn thiện, công tác đôn đốc, vận động được quan tâm đúng mức. Bên cạnh đó, đề tài cũng chỉ ra những hạn chế trong công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại BHXH tỉnh Quảng Nam như: tỷ lệ nợ còn khá cao, nhiều đơn vị chưa tham gia BHXH. Tác giả đã vận dụng lý luận và thực tiễn đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam.
Phạm Thị Phong (2013) luận văn thạc sĩ “Tăng cường quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Nghệ An”. Luận văn phân tích thực trạng công tác quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh Nghệ An, đưa ra những giải pháp chủ yếu để nâng cao hiệu quả quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh Nghệ An. Từ những kết quả nghiên cứu, ta thấy được Luận văn đã đưa ra được những nhóm giải pháp, những kiến nghị, đề xuất nhằm tăng cường quản lý thu BHXH trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Nguyễn Thị Minh Trang (2017) “Tăng cường công tác kiểm soát thu BHXH tại BHXH tỉnh Quảng Nam”, đã dựa trên cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ, kiểm soát quy trình quản lý thu BHXH để làm rõ thực trạng và đánh giá công tác kiểm soát thu BHXH tại BHXH tỉnh Quảng Nam, bên cạnh đó tác giả đã tổng hợp các sai phạm, các hạn chế và nguyên nhân của thực trạng kiểm soát thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam; trên cơ sở đó tác giả đã đề xuất các giải pháp tăng cường kiểm soát thu bảo hiểm xã hội tại BHXH tỉnh Quảng Nam.
Luận văn này trình bày về kiểm soát thu BHXH nên phạm vi nghiên cứu của luận văn này chủ yếu 3 Luan van về vấn đề quy định kiểm soát thu. Tuy nhiên, Luận văn nghiên cứu giai đoạn từ năm 2009 đến 2013 nên những nhóm giải pháp, kiến nghị, đề xuất của tác giả không còn phù hợp với thực tại; Luật BHXH số 58/2014/QH13 có hiệu lực từ ngày 01/01/2016 thay đổi rất nhiều nội dung mới nên cần phải có những giải pháp, kiến nghị và những đề xuất mới, phù hợp với hiện tại hơn. Trần Đình Liệu “Xây dựng quy định quản lý thu nợ BHXH, BHYT, BHTN”. Đề án đã nghiên cứu và đánh giá tình hình nợ BHXH, BHYT của các đơn vị sử dụng lao động tại 63 tỉnh, thành phố trên cả nước và công tác quản lý thu nợ BHXH, BHYT trong thời gian 03 năm 2010-2012.
Xác định những nguyên nhân khách quan, chủ quan đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý có hiệu quả nhằm chống thất thu, ngăn ngừa tình trạng chiếm dụng tiền đóng và giảm nợ đọng BHXH, BHYT như: + Hoàn thiện Luật BHXH và các văn bản hướng dẫn có liên quan, giao thẩm quyền thanh tra về thu BHXH, BHYT cho cơ quan BHXH. + Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp uỷ Đảng và chính quyền địa phương, sự phối hợp của các cơ quan quản lý Nhà nước ở địa phương trong công tác thu hồi nợ đọng BHXH, BHYT. Tuy nhiên, từ ngày 01/01/2016, luật BHXH năm 2014 có hiệu lực thi hành, do đó đề án khoa học có những nội dung không còn phù hợp với thực tế hiện tại. Phạm Lương Sơn “Không ngừng đổi mới, đẩy mạnh công tác tuyên truyền” Tạp chí báo bảo hiểm xã hội kỳ 03, tháng 5/2017 (số 325).
Tác giả đã nêu lên những thuận lợi và thành tựu trong thời gian vừa qua và khẳng định công tác tuyên truyền đem lại hiệu quả tích cực, thiết thực, tạo được chuyển biến quan trọng làm nền tảng cho những hoạt động của ngành BHXH trong thời gian tới. Ngoài ra, bài viết cũng nêu lên được những tồn tại, yến kém, nguyên nhân trong công tác tuyên truyền và đưa ra những định hướng về nội dung, đối tượng, hình thức và một số giải pháp chủ yếu để thực hiện tốt công tác tuyên truyền như: đẩy mạnh công tác phối hợp với cơ quan truyền thông, cơ quan phối hợp, đơn vị chức năng có liên quan để tuyên tuyền đến mọi đối tượng tham gia BHXH, BHYT; mở rộng phạm vi triển 4 Luan van khai đến thôn, xóm, xã, phường; phân nhóm đối tượng có tỷ lệ tham gia BHXH, BHYT còn thấp như nông dân, xã viên hợp tác xã, người lao động tự do. để có giải pháp triển khai, phát triển đối tượng.