Luận Văn Thạc Sĩ Về Biện Pháp Gắn Kết Mạng Lưới Tổ Chức Khoa Học và Công Nghệ Tại Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu biện pháp gắn kết mạng lưới tổ chức khoa học và công nghệ theo định hướng phát triển kinh tế xã hội, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Trường học: Trường Đại Học Phú Thọ
• Chuyên ngành: Khoa Học và Công Nghệ
• Đề tài: Biện Pháp Gắn Kết Mạng Lưới Tổ Chức Khoa Học và Công Nghệ Tại Phú Thọ Để Phát Triển Kinh Tế Xã Hội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Phú Thọ

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. LÝ DO NGHIÊN CỨU
• 0.2. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
• 0.3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 0.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.5. MẪU KHẢO SÁT
• 0.6. VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 0.7. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 0.8. LUẬN CỨ NGHIÊN CỨU
• 0.8.1. Luận cứ lý thuyết
• 0.8.2. Luận cứ thực tiễn
• 0.9. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.9.1. Phương pháp tiếp cận
• 0.9.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 0.9.3. Phương pháp xử lý thông tin
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MẠNG LƯỚI TỔ CHỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VÀ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU VÀ TRIỂN KHAI
• 1.1. MẠNG LƯỚI CÁC TỔ CHỨC KH&CN VÀ CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
• 1.1.1. Hoạt động KH&CN
• 1.1.2. Khái niệm và đặc trưng của hoạt động NC&TK
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG NC&TK CỦA CÁC TỔ CHỨC KH&CN TRÊN ĐỊA BÀN VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA TỈNH
• 3. CHƯƠNG III: BIỆN PHÁP GẮN KẾT HOẠT ĐỘNG CỦA MẠNG LƯỚI CÁC TỔ CHỨC KH&CN VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH PHÚ THỌ
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về mạng lưới tổ chức KH CN tại Phú Thọ

Mạng lưới các tổ chức KH&CN tại tỉnh Phú Thọ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Mạng lưới khoa học này không chỉ là nơi thực hiện các hoạt động nghiên cứu và phát triển mà còn là cầu nối giữa các chính sách của Nhà nước và thực tiễn địa phương. Các tổ chức này giúp phát hiện và phát huy các tiềm năng của tỉnh, từ đó đưa ra các quyết định phù hợp với đặc thù địa phương. Tuy nhiên, sự thiếu liên kết và các chính sách chưa đủ mạnh để khuyến khích hoạt động của các tổ chức này đã dẫn đến hiệu quả chưa cao trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc cần có các biện pháp gắn kết hiệu quả hơn giữa các tổ chức KH&CN và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội tại Phú Thọ.

1.1. Vai trò của các tổ chức KH CN

Các tổ chức KH&CN tại Phú Thọ có vai trò quan trọng trong việc cung cấp các giải pháp khoa học và công nghệ cho các vấn đề phát triển kinh tế - xã hội. Chúng không chỉ thực hiện các nghiên cứu mà còn chuyển giao công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc áp dụng các công nghệ mới. Tuy nhiên, sự thiếu hụt trong việc nhận diện và phát huy vai trò của các tổ chức này đã dẫn đến việc các chính sách hiện hành chưa đủ sức để tạo ra sự liên kết cần thiết giữa các tổ chức KH&CN và doanh nghiệp. Điều này cần được khắc phục để phát huy tối đa tiềm năng của công nghệ thông tin và các lĩnh vực khác trong phát triển kinh tế địa phương.

II. Thực trạng hoạt động của mạng lưới tổ chức KH CN

Thực trạng hoạt động của mạng lưới tổ chức KH&CN tại Phú Thọ cho thấy sự đa dạng về hình thức tổ chức và loại hình hoạt động. Tuy nhiên, các tổ chức này vẫn chưa phát huy được hết tiềm năng của mình. Các chính sách hiện hành chưa đủ mạnh để khuyến khích hoạt động nghiên cứu và phát triển, dẫn đến việc các tổ chức KH&CN không thể kết nối hiệu quả với doanh nghiệp và cộng đồng. Việc thiếu hụt trong các chính sách hỗ trợ và khuyến khích đã làm giảm tính hiệu quả của các hoạt động này. Cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao tính hướng đích của các tổ chức KH&CN, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh.

2.1. Các chính sách hiện hành

Các chính sách hiện hành liên quan đến hoạt động của các tổ chức KH&CN tại Phú Thọ còn nhiều hạn chế. Việc thiếu các chính sách khuyến khích cụ thể đã làm cho các tổ chức này không thể phát huy hết vai trò của mình trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội. Cần thiết phải xem xét lại các chính sách này để đảm bảo rằng chúng có thể tạo ra môi trường thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển, từ đó thúc đẩy sự gắn kết giữa các tổ chức KH&CN và doanh nghiệp. Việc áp dụng các chính sách phù hợp sẽ giúp tăng cường hợp tác nghiên cứu và phát triển, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức này.

III. Đề xuất biện pháp gắn kết mạng lưới tổ chức KH CN

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của mạng lưới tổ chức KH&CN tại Phú Thọ, cần thiết phải đề xuất một số biện pháp cụ thể. Đầu tiên, cần xây dựng một mô hình hợp tác nghiên cứu hiệu quả giữa các tổ chức KH&CN và doanh nghiệp. Thứ hai, cần có các chính sách khuyến khích cụ thể để hỗ trợ các tổ chức này trong việc thực hiện các hoạt động nghiên cứu và phát triển. Cuối cùng, việc tăng cường đầu tư phát triển cho các tổ chức KH&CN cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo rằng các tổ chức này có đủ nguồn lực để thực hiện các hoạt động của mình. Những biện pháp này sẽ giúp gắn kết các tổ chức KH&CN với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Phú Thọ.

3.1. Mô hình hợp tác nghiên cứu

Mô hình hợp tác nghiên cứu giữa các tổ chức KH&CN và doanh nghiệp cần được xây dựng dựa trên nguyên tắc chia sẻ lợi ích và trách nhiệm. Các tổ chức KH&CN cần chủ động tìm kiếm cơ hội hợp tác với doanh nghiệp để thực hiện các dự án nghiên cứu và phát triển. Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần nhận thức rõ vai trò của các tổ chức KH&CN trong việc cung cấp các giải pháp công nghệ và hỗ trợ phát triển sản phẩm. Việc xây dựng một nền tảng hợp tác vững chắc sẽ giúp tăng cường chuyển giao công nghệ và nâng cao hiệu quả hoạt động của cả hai bên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2005-2009, tỉnh Phú Thọ đã hình thành mạng lưới gồm trên 70 tổ chức khoa học và công nghệ (KH&CN), bao gồm các tổ chức trực thuộc Trung ương và địa phương. Mạng lưới này đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện đặc thù địa phương, cung cấp cơ sở khoa học cho các quyết định phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Tuy nhiên, tỉnh Phú Thọ vẫn là một tỉnh nghèo với GDP bình quân đầu người năm 2010 đạt khoảng 633,2 USD, chỉ bằng 52,8% bình quân cả nước, và cơ cấu kinh tế đang chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm nhận dạng các loại hình tổ chức và hoạt động KH&CN trên địa bàn, phân tích chính sách hiện hành tác động đến hoạt động nghiên cứu và triển khai (NC&TK), đồng thời đề xuất các biện pháp gắn kết hoạt động NC&TK với phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Phú Thọ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tổ chức KH&CN trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn 2005-2009, với khảo sát cụ thể một số tổ chức do tỉnh và Trung ương quản lý. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động mạng lưới tổ chức KH&CN, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương, đặc biệt trong bối cảnh tỉnh còn nhiều khó khăn về nguồn lực và cơ sở vật chất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết hoạt động KH&CN và NC&TK: Hoạt động NC&TK được định nghĩa là các hoạt động sáng tạo có hệ thống nhằm tăng cường vốn tri thức và ứng dụng tri thức đó vào thực tiễn. Các loại hình NC&TK gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai thực nghiệm. Năng lực NC&TK được đánh giá qua các yếu tố nhân lực, tài chính, thông tin và cơ sở vật chất kỹ thuật.

• Lý thuyết tổ chức KH&CN và mạng lưới tổ chức: Tổ chức KH&CN bao gồm viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm nghiên cứu và các tổ chức dịch vụ KH&CN. Mạng lưới tổ chức KH&CN là hệ thống các tổ chức liên kết với nhau qua các quan hệ kinh tế, khoa học, tổ chức và pháp lý, tạo thành một hệ thống có tổ chức nhằm phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

• Lý thuyết hệ thống đổi mới quốc gia (NIS): Hệ thống đổi mới quốc gia là mạng lưới các tổ chức KH&CN, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các tổ chức hỗ trợ liên kết với nhau để thúc đẩy đổi mới công nghệ và phát triển kinh tế. Chính sách đổi mới đóng vai trò điều tiết và tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động đổi mới.

Ba khái niệm chính được sử dụng là: hoạt động NC&TK, tổ chức KH&CN và hệ thống đổi mới quốc gia. Luận văn tập trung phân tích mối quan hệ giữa các tổ chức KH&CN trong mạng lưới với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Phú Thọ, dựa trên quan điểm chính sách đổi mới và hệ thống đổi mới quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng, bao gồm:

• Thu thập dữ liệu: Sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu để tổng hợp các văn bản pháp luật, báo cáo ngành, các công trình nghiên cứu liên quan. Thực hiện khảo sát trực tiếp một số tổ chức KH&CN trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, gồm nhóm tổ chức do tỉnh quản lý và nhóm do Trung ương quản lý.

• Phân tích dữ liệu: Áp dụng phương pháp phân tích thống kê mô tả để đánh giá thực trạng hoạt động NC&TK, năng lực tổ chức, phân bố nhân lực và đầu tư tài chính. Phân tích chính sách hiện hành và tác động của chúng đến hoạt động NC&TK thông qua phương pháp phân tích nội dung và so sánh với các nghiên cứu tương tự.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2005-2009, với khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu chính thức trong năm 2010. Quá trình phân tích và đề xuất giải pháp được thực hiện trong năm tiếp theo.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 19 tổ chức KH&CN, trong đó có 7 tổ chức Trung ương và 12 tổ chức địa phương, đảm bảo tính đại diện cho mạng lưới tổ chức trên địa bàn tỉnh. Phương pháp chọn mẫu theo tiêu chí đa dạng về loại hình tổ chức và lĩnh vực hoạt động nhằm phản ánh đầy đủ thực trạng mạng lưới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng và quy mô mạng lưới tổ chức KH&CN: Trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có khoảng trên 70 tổ chức KH&CN, bao gồm 8 tổ chức Trung ương, 20 tổ chức địa phương và hơn 44 trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp. Trong đó, 6 tổ chức nghiên cứu chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế của tỉnh.

2. Năng lực nhân lực KH&CN còn hạn chế: Tổng số cán bộ KH&CN có trình độ từ cao đẳng trở lên là khoảng 18.392 người, trong đó địa phương quản lý chiếm 81%. Tuy nhiên, tỷ lệ cán bộ có trình độ thạc sĩ và tiến sĩ còn thấp, chỉ khoảng 403 người. Đặc biệt, lực lượng cán bộ trẻ dưới 30 tuổi chiếm khoảng 22%, trong khi đa số cán bộ ở độ tuổi từ 41 trở lên (55,27%), cho thấy nguy cơ lão hóa nguồn nhân lực.

3. Đầu tư cơ sở vật chất và tài chính còn yếu: Giá trị tài sản cố định bình quân của các tổ chức KH&CN khoảng 4,4 tỷ đồng, trong đó đầu tư cho trang thiết bị nghiên cứu thấp hơn nhiều so với nhà xưởng. Một số tổ chức mới thành lập có tài sản cố định rất thấp, ví dụ Trung tâm thủy lợi miền núi phía Bắc chỉ có 100 triệu đồng. Nguồn vốn chủ yếu đến từ ngân sách nhà nước, hợp đồng nghiên cứu và các nguồn tài trợ khác.

4. Chính sách hiện hành chưa đủ mạnh để gắn kết mạng lưới: Các chính sách hiện tại chưa nhận dạng rõ hình thức tổ chức và loại hình hoạt động, dẫn đến thiếu sự điều tiết và khuyến khích hiệu quả. Mối liên kết giữa các tổ chức KH&CN với doanh nghiệp và người dân còn yếu, chưa phát huy được vai trò của mạng lưới trong phát triển kinh tế - xã hội.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mạng lưới tổ chức KH&CN tỉnh Phú Thọ có quy mô và đa dạng, phù hợp với đặc thù kinh tế nông nghiệp và công nghiệp chế biến của địa phương. Tuy nhiên, năng lực nhân lực và đầu tư cơ sở vật chất còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động NC&TK. Sự lão hóa đội ngũ cán bộ và thiếu cán bộ trẻ là thách thức lớn trong việc duy trì và phát triển nguồn lực KH&CN.

So sánh với các nghiên cứu ở các tỉnh khác, Phú Thọ có điểm tương đồng về khó khăn trong liên kết mạng lưới và chính sách chưa đồng bộ. Các biểu đồ phân bố nhân lực theo độ tuổi và trình độ, bảng tổng hợp giá trị tài sản cố định của các tổ chức KH&CN minh họa rõ nét thực trạng này.

Việc thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức Trung ương và địa phương làm giảm khả năng huy động nguồn lực và khai thác hiệu quả tiềm năng KH&CN. Điều này cũng phản ánh qua tỷ lệ đầu tư trang thiết bị thấp và sự phân bố không đồng đều của cán bộ có trình độ cao.

Ý nghĩa của nghiên cứu là làm rõ những hạn chế hiện tại, từ đó đề xuất các giải pháp chính sách nhằm tăng cường liên kết, nâng cao năng lực mạng lưới tổ chức KH&CN, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Phú Thọ trong bối cảnh hội nhập và đổi mới công nghệ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và thu hút nhân lực KH&CN trẻ, chất lượng cao

   • Động từ hành động: Xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu, chính sách thu hút nhân tài.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ cán bộ dưới 40 tuổi có trình độ thạc sĩ, tiến sĩ lên ít nhất 30% trong 5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở KH&CN phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu và các cơ quan đào tạo.

2. Đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị nghiên cứu

   • Động từ hành động: Cải tạo, mua sắm thiết bị hiện đại, xây dựng phòng thí nghiệm trọng điểm.
   • Target metric: Tăng giá trị tài sản cố định và thiết bị nghiên cứu lên gấp đôi trong 3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở KH&CN, các tổ chức KH&CN địa phương.

3. Hoàn thiện chính sách điều tiết và khuyến khích hoạt động NC&TK

   • Động từ hành động: Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế, tạo cơ chế liên kết mạng lưới.
   • Target metric: Tăng số lượng hợp đồng nghiên cứu và chuyển giao công nghệ lên 50% trong 3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở KH&CN phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp.

4. Thúc đẩy liên kết giữa tổ chức KH&CN, doanh nghiệp và người dân

   • Động từ hành động: Tổ chức các diễn đàn, hội thảo kết nối, xây dựng mô hình hợp tác tam giác nghiên cứu - đào tạo - sản xuất.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ sản phẩm nghiên cứu được ứng dụng vào sản xuất lên 40% trong 5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở KH&CN, các tổ chức KH&CN, doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ.

Các giải pháp trên cần được triển khai đồng bộ, có lộ trình cụ thể và giám sát chặt chẽ để đảm bảo hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực mạng lưới tổ chức KH&CN, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Phú Thọ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về KH&CN

   • Lợi ích: Có cơ sở khoa học để xây dựng, điều chỉnh chính sách phát triển mạng lưới tổ chức KH&CN phù hợp với đặc thù địa phương.
   • Use case: Sở KH&CN tỉnh Phú Thọ sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện cơ chế quản lý và hỗ trợ hoạt động NC&TK.

2. Các tổ chức KH&CN và viện nghiên cứu

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng, hạn chế và cơ hội phát triển, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường liên kết với các đối tác.
   • Use case: Viện nghiên cứu nông nghiệp áp dụng các biện pháp gắn kết với doanh nghiệp và người dân để nâng cao ứng dụng kết quả nghiên cứu.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghệ

   • Lợi ích: Nắm bắt được mạng lưới tổ chức KH&CN địa phương, tìm kiếm đối tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và phát triển sản phẩm mới.
   • Use case: Doanh nghiệp chế biến nông sản hợp tác với các trung tâm nghiên cứu để cải tiến quy trình sản xuất.

4. Các nhà nghiên cứu, sinh viên và học viên cao học

   • Lợi ích: Tham khảo tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về mạng lưới tổ chức KH&CN, chính sách đổi mới và phát triển kinh tế địa phương.
   • Use case: Sinh viên ngành quản lý KH&CN sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Mạng lưới tổ chức KH&CN tỉnh Phú Thọ gồm những loại hình nào?
   Mạng lưới gồm các tổ chức nghiên cứu và đào tạo trực thuộc Trung ương và địa phương, các trung tâm nghiên cứu, viện nghiên cứu, trường đại học, cao đẳng và các tổ chức dịch vụ KH&CN. Ví dụ, có 8 tổ chức Trung ương và 20 tổ chức địa phương hoạt động nghiên cứu và phát triển.

2. Năng lực nhân lực KH&CN của tỉnh hiện ra sao?
   Tổng số cán bộ có trình độ từ cao đẳng trở lên khoảng 18.392 người, nhưng tỷ lệ cán bộ có trình độ thạc sĩ và tiến sĩ còn thấp, chỉ khoảng 403 người. Đa số cán bộ ở độ tuổi từ 41 trở lên, cho thấy nguy cơ lão hóa nguồn nhân lực.

3. Chính sách hiện hành có những hạn chế gì?
   Chính sách chưa nhận dạng rõ hình thức tổ chức và loại hình hoạt động, thiếu sự điều tiết và khuyến khích hiệu quả, dẫn đến mạng lưới chưa được gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp và phát triển kinh tế - xã hội.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động NC&TK?
   Cần tăng cường đào tạo và thu hút nhân lực chất lượng cao, đầu tư cơ sở vật chất, hoàn thiện chính sách hỗ trợ và thúc đẩy liên kết giữa các tổ chức KH&CN với doanh nghiệp và người dân.

5. Vai trò của doanh nghiệp trong hệ thống đổi mới quốc gia là gì?
   Doanh nghiệp là trung tâm của hệ thống đổi mới, nơi kết quả nghiên cứu được ứng dụng và thương mại hóa, góp phần tạo ra sản phẩm cạnh tranh và thúc đẩy phát triển kinh tế. Mối liên kết chặt chẽ với tổ chức KH&CN giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực đổi mới.

Kết luận

• Mạng lưới tổ chức KH&CN tỉnh Phú Thọ đa dạng với trên 70 tổ chức, tập trung nhiều vào lĩnh vực nông nghiệp và công nghiệp chế biến.
• Năng lực nhân lực KH&CN còn hạn chế, đặc biệt là tỷ lệ cán bộ trình độ cao và cán bộ trẻ thấp, gây thách thức cho phát triển bền vững.
• Đầu tư cơ sở vật chất và trang thiết bị nghiên cứu chưa đáp ứng yêu cầu, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động NC&TK.
• Chính sách hiện hành chưa đủ mạnh để điều tiết và khuyến khích sự gắn kết mạng lưới tổ chức KH&CN với phát triển kinh tế - xã hội.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp đào tạo nhân lực, đầu tư cơ sở vật chất, hoàn thiện chính sách và thúc đẩy liên kết tam giác nghiên cứu - đào tạo - sản xuất.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong 3-5 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách phù hợp.

Call-to-action: Các cơ quan quản lý, tổ chức KH&CN và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng mạng lưới đổi mới hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Phú Thọ bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MẠNG LƯỚI TỔ CHỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VÀ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU VÀ TRIỂN KHAI 1. MẠNG LƯỚI CÁC TỔ CHỨC KH&CN VÀ CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN 1. Hoạt động KH&CN a) Khái niệm khoa học, công nghệ và hoạt động KH&CN Khoa học được hiểu là "hệ thống tri thức về mọi loại quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội, tư duy" (theo UNESCO). Hệ thống tri thức ở đây là hệ thống tri thức khoa học khác với tri thức kinh nghiệm là những hiểu biết được tích luỹ một cách ngẫu nhiên trong đời sống hàng ngày.

Tri thức khoa học là những hiểu biết được tích luỹ có hệ thống nhờ hoạt động nghiên cứu khoa học là loại hoạt động được vạch sẵn theo một mục tiêu xác định và được tiến hành dựa trên những phương pháp khoa học. Đây là khái niệm đã được thừa nhận ở phạm vi quốc tế. Khái niệm khoa học trong Luật KH&CN cũng có tính tương đồng với khái niệm này. Công nghệ là "hệ thống kiến thức về quy trình và kỹ thuật dùng để chế biến vật liệu và thông tin.

Nó bao gồm kiến thức, kỹ năng, thiết bị, phương pháp và các hệ thống dùng trong việc tạo ra hàng hoá và cung cấp dịch vụ" (theo ESCAP) [1], [2]. Công nghệ là thuật ngữ đang được sử dụng rộng rãi, nhưng có rất nhiều định nghĩa khác nhau tuỳ theo từng mục đích sử dụng. Định nghĩa về công nghệ theo ESCAP có tính bao quát các khía cạnh liên quan đến công nghệ. Công nghệ là hệ thống kiến thức, nhấn mạnh bản chất cốt lõi của công nghệ là kiến thức, khẳng định vai trò dẫn đường của khoa học đối với công nghệ.

Công nghệ có khả năng chế biến các nguồn lực thành hàng hoá và dịch vụ, do đó phải đáp ứng được mục tiêu sử dụng và các yêu cầu về kinh tế để được áp dụng trong thực tế. Công nghệ là công cụ, phương tiện, nhấn mạnh đó là sản phẩm của con người và con người có thể làm chủ được nó. Công nghệ có thể là vật thể (thiết bị máy móc), hay còn được gọi là phần kỹ thuật (technoware); 10 z con người, phần con người (Humanware); ghi chép, phần thông tin (Inforware); và thiết chế tổ chức, hay phần tổ chức (Orgaware) [3]. Mục tiêu của công nghệ theo Nawaz sharif là sử dụng tối ưu các kỹ thuật để tác động vào các yếu tố môi trường vật chất, xã hội, văn hóa.

Khái niệm công nghệ cũng được quy định trong Luật KH&CN, Luật Chuyển giao công nghệ và nhiều giáo trình về quản lý công nghệ và chuyển giao công nghệ, tuy nhiên còn có sự khác nhau giữa các văn bản này. Cũng cần nhấn mạnh rằng, tùy thuộc vào mục tiêu mà người ta đưa ra và vận dụng các khái niệm về công nghệ. Ví dụ, để thuận lợi cho việc đàm phán chuyển giao công nghệ từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển, người ta vận dụng định nghĩa của Nawaz sharif với cấu trúc gồm 4 phần nói trên. Hoạt động KH&CN, theo UNESCO định nghĩa là "các hoạt động có hệ thống liên quan chặt chẽ với việc sản xuất, nâng cao, truyền bá và ứng dụng các tri thức khoa học và kỹ thuật trong mọi lĩnh vực của khoa học và công nghệ, là các khoa học tự nhiên và công nghệ, các khoa học y dược và nông nghiệp, cũng như các khoa học xã hội và nhân văn" [4].

Hoạt động KH&CN theo nghĩa này gồm: Hoạt động nghiên cứu khoa học gồm có nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai (viết tắt tiếng Anh là R&D); Hoạt động chuyển giao tri thức công nghệ; Hoạt động phát triển công nghệ (phổ cập công nghệ sau khi đã làm chủ công nghệ trong sản xuất và nâng cấp công nghệ); Hoạt động dịch vụ KH&CN. Theo Luật KH&CN thì "Hoạt động KH&CN bao gồm nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và phát triển công nghệ, dịch vụ khoa học và công nghệ, hoạt động phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất và các hoạt động khác nhằm phát triển khoa học và công nghệ". Quy định của Luật không làm rõ được bản chất của hoạt động KH&CN, vừa như rất chặt chi tiết, nhưng lại rất lỏng với một quy định chung chung về “các hoạt động khác”. Luận văn chọn cách tiếp cận theo UNESCO, với ý nghĩa không những chỉ ra các lĩnh vực hoạt động cụ thể mà còn thể hiện được đặc trưng bản chất của hoạt động KH&CN là tập trung và gắn chặt với việc sản xuất, phân 11 z bố và sử dụng các kiến thức khoa học và kỹ thuật [5].

Với quan điểm này, khái niệm hoạt động triển khai bao gồm cả sản xuất thử các vật mẫu. b) Khái niệm và đặc trưng của hoạt động NC&TK Khái niệm NC&TK (hoặc R&D) được định nghĩa theo UNESCO và OECD là "các hoạt động sáng tạo được thực hiện một cách có hệ thống để tăng cường vốn tri thức, bao gồm tri thức về con người, văn hoá, xã hội, và sử dụng vốn tri thức này để tìm ra các ứng dụng mới" [7, 8]. Định nghĩa trên cho thấy các yếu tố đặc trưng cơ bản của hoạt động NC&TK là: Yếu tố sáng tạo; Tính mới hoặc đổi mới (novelty or innovation); Sự sử dụng phương pháp khoa học; Sự sản sinh ra kiến thức mới. Trong đó hai yếu tố có tính quyết định để nhận dạng NC&TK là yếu tố sáng tạo và tính mới hoặc đổi mới.

c) Các loại hình hoạt động NC&TK Hoạt động NC&TK bao gồm NCCB, NCƯD và Triển khai. Đây là cách phân loại theo các giai đoạn của nghiên cứu khoa học [6]. Nghiên cứu cơ bản: là những nghiên cứu nhằm phát hiện thuộc tính, cấu trúc, động thái của sự vật, tương tác trong nội bộ sự vật và mối liên hệ giữa sự vật với sự vật khác. Sản phẩm của NCCB có thể là các phát hiện, phát minh dẫn đến hình thành một hệ thống lý thuyết có giá trị tổng quát, ảnh hưởng đến một hoặc nhiều lĩnh vực khoa học.

NCCB bao gồm: NCCB thuần tuý (chưa đề cập đến ý nghĩa ứng dụng) và NCCB định hướng (có dự kiến trước mục đích ứng dụng). NCCB định hướng gồm: Nghiên cứu nền tảng (về quy luật tổng thể) và nghiên cứu chuyên đề (về một hiện tượng đặc biệt của sự vật). Nghiên cứu ứng dụng: là sự vận dụng quy luật được phát hiện từ NCCB để giải thích một sự vật; tạo ra những nguyên lý mới về các giải pháp và áp dụng chúng vào sản xuất và đời sống, có thể là giải pháp về công nghệ, về vật liệu, hoặc về tổ chức và quản lý. Một số kết quả của NCƯD có thể là sáng chế.

Tuy nhiên kết quả của NCƯD phải qua giai đoạn triển khai mới có thể đưa vào sử dụng được. 12 z Triển khai (hoặc Triển khai thực nghiệm): là sự vận dụng các quy luật thu được từ NCCB và các nguyên lý thu được từ NCƯD, để đưa ra các hình mẫu và quy trình sản xuất với những tham số khả thi về kỹ thuật. Sản phẩm của triển khai chỉ mới là những hình mẫu khả thi kỹ thuật. Để áp dụng được còn phải tiến hành những tính khả thi khác, như khả thi về tài chính, kinh tế, môi trường, xã hội.

Hoạt động triển khai gồm có các giai đoạn: + Tạo vật mẫu (Prototype): nhằm tạo ra một sản phẩm mẫu, chưa quan tâm đến quy trình sản xuất và quy mô áp dụng. Việc tạo sản phẩm mẫu thường thực hiện trong các phòng thí nghiệm, labô công nghệ. + Tạo quy trình sản xuất (hoặc QTCN): nhằm xây dựng quy trình sản xuất sản phẩm mẫu. Hoạt động này thường được tiến hành trong các xưởng thực nghiệm thuộc viện, xí nghiệp sản xuất, nhà kính (nghiên cứu nông nghiệp).

+ Sản xuất thử (sản xuất loạt số 0): giai đoạn thử nghiệm cuối cùng nhằm khẳng định khả năng thực thi quy trình chế tạo và áp dụng trong sản xuất. So sánh với Luật KH&CN, cách phân loại nêu trên có điểm khác nhau về thuật ngữ được sử dụng. Trong Luật KH&CN không sử dụng "triển khai" mà là "phát triển công nghệ", để chỉ các hoạt động làm thực nghiệm, sản xuất thử… Trong Luận văn sử dụng thống nhất khái niệm "triển khai" vì thuật ngữ này có nội hàm phù hợp hơn để chỉ một giai đoạn của hoạt động nghiên cứu khoa học, là loại hình hoạt động có đặc trưng riêng và có chính sách tài chính riêng khác với các hoạt động phát triển khác [6]. Năng lực NC&TK a) Khái niệm năng lực NC&TK Năng lực NC&TK (hay năng lực R&D) là năng lực để tiến hành các hoạt động NC&TK nhằm tạo ra và ứng dụng các kết quả NC&TK vào thực tiễn.

Năng lực NC&TK thể hiện qua các yếu tố nguồn lực đầu vào của hoạt động NC&TK, chính là nguồn lực tạo nên sức mạnh của hoạt động NC&TK và đảm bảo sự thực thi các ý tưởng nghiên cứu [6]. Năng lực ứng dụng kết quả NC&TK cũng bao gồm các yếu tố nguồn lực đầu vào để có thể áp dụng các kết quả NC&TK đã được tạo ra vào thực 13 z tiễn sản xuất, đời sống và mang lại các hiệu quả về khoa học, công nghệ, kinh tế, xã hội. Năng lực NC&TK, tiếp cận ở góc độ liên quan đến năng lực công nghệ, là một yếu tố cấu thành năng lực công nghệ cùng với các yếu tố khác như hạ tầng thông tin, hạ tầng công nghiệp, năng lực thực hiện các dịch vụ kỹ thuật. b) Các yếu tố của năng lực NC&TK Với cách tiếp cận theo các yếu tố đầu vào của hoạt động NC&TK, năng lực NC&TK thường được xem xét trên các yếu tố cơ bản là nhân lực, tài chính, thông tin KH&CN và cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ NC&TK [5] [10].

- Về nhân lực, năng lực NC&TK của một tổ chức thể hiện qua số lượng, cơ cấu về trình độ chuyên môn, về biên chế ( chính nhiệm, kiêm nhiệm, hợp đồng), về giới tính. của nhân lực tham gia hoạt động NC&TK và khả năng đáp ứng các yêu cầu của hoạt động này. Theo OECD, nhân lực NC&TK là toàn bộ những người trực tiếp tham gia vào các hoạt động NC&TK và những người thực hiện các dịch vụ trực tiếp cho hoạt động NC&TK như cán bộ quản lý, cán bộ hành chính, nhân viên văn phòng trong đơn vị NC&TK [8]. Ngoài ra năng lực về nhân lực còn được thể hiện qua việc phối hợp sử dụng nhân lực (chuyên gia) ở bên ngoài và tình hình đào tạo bồi dưỡng, nâng cao trình độ nhân lực bên trong tổ chức.