MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài Rừng là tài nguyên quý báu của quốc gia, là bộ phận quan trọng của môi trường sống, có giá trị to lớn không chỉ đối với nền kinh tế đất nước, mà còn có vai trò quan trọng đối với phát triển sinh kế của cộng đồng và bảo vệ môi trường sinh thái. Ở nước ta, trong suốt nhiều thập kỷ qua, rừng đã có những đóng góp đáng kể vào công cuộc đấu tranh dành độc lập dân tộc, vào phát triển nền kinh tế quốc dân, và có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn và xói đói giảm nghèo. Tuy nhiên, các tác động khai thác quá mức, không bền vững của con người đã và đang làm suy giảm số lượng và chất lượng rừng rõ rệt.
Mất rừng và suy thóai tài nguyên rừng đã không chỉ gây ra những tác động xấu đến môi trường, như xói mòn đất, lũ lụt xảy ra với tần suất cao, góp phần dẫn đến biến đổi khí hậu, mà còn ảnh hưởng đến sinh kế của người dân và sự phát triển bền vững của đất nước. Ở nước ta hiện nay, nguồn tài nguyên rừng tự nhiên ngày càng suy giảm do nhu cầu không ngừng tăng lên của con người, vấn đề bảo vệ môi trường đang ngày càng trở lên cấp thiết, và việc xóa đói giảm nghèo và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng sống dựa vào rừng ngày càng trở nên quan trọng. Tuy nhiên, thực tế quản lý tài nguyên rừng theo cách truyền thống thông qua các chương trình, dự án… thì hiệu quả của việc bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng hầu như không cao, thiếu tính bền vững. Đứng trước thực tế đó, việc quản lý tài nguyên rừng cần phải hướng tới hiệu quả cả về mặt kinh tế, môi trường, xã hội và đáp ứng yêu cầu quốc tế.
Trong thời gian gần đây, quản lý rừng bền vững (QLRBV) đã trở thành một nguyên tắc đối với quản lý kinh doanh rừng, đồng thời cũng là một tiêu chuẩn quốc tế mà quản lý kinh doanh rừng phải hướng đến, nhằm quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên rừng cả về mặt kinh tế, môi trường và xã hội LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 theo các tiêu chuẩn quốc tế. Hiện nay, trong chiến lược phát triển lâm nghiệp quốc gia ở nước ta, QLRBV và chứng chỉ rừng (CCR) đã được coi là một giải pháp quan trọng để phát triển lâm nghiệp bền vững giá trị cao. Chính phủ khuyến khích các chủ rừng thực hiện quản lý rừng theo hướng bền vững và đạt được chứng chỉ rừng. Công ty lâm nghiệp Bến Hải là một trong những đơn vị tiên phong trong việc quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế.
Là một đơn vị hoạt động sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực lâm nghiệp ở tỉnh Quảng Trị có tổng diện tích rừng được nhà nước giao khóan bảo vệ, sản xuất kinh doanh là 8.664,1 ha, trong đó rừng trồng chiếm đa số (hơn 6. Do nhìn nhận được yêu cầu cấp thiết của việc quản lý rừng theo hướng tiên tiến cũng như hoạt động đánh giá quản lý rừng và chuỗi hành trình sản phẩm tiến tới CCR, Công ty đã xây dựng Kế hoạch và thực hiện quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế (FSC). Trải qua quá trình tiếp cận, tìm hiểu, mời các tổ chức, các chuyên gia trong nước hỗ trợ, đến năm 2011, Công ty đã được tổ chức GFA (Cộng hòa liên bang Đức) đánh giá chính thức và cấp Chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC FM/CoC. Để duy trì được Chứng chỉ rừng, Công ty tiếp tục thực hiện giám sát, đánh giá tất cả các hoạt động nội bộ hàng năm để xác định những điểm chưa phù hợp trong quản lý rừng và lập kế hoạch quản lý rừng (KHQLR), khắc phục các điểm chưa tuân thủ theo yêu cầu của bộ tiêu chuẩn FSC.
Vì lý do đó Tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu, đề xuất giải pháp tiếp tục thực hiện quản lý rừng bền vững sau khi được cấp Chứng chỉ rừng tại công ty Lâm nghiệp Bến Hải, tỉnh Quảng Trị”. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu tổng quát Tổng hợp các lỗi không tuân thủ của Lâm nghiệp Bến Hải trong các năm đánh giá quản lý rừng bền vững của tổ chức quốc tế theo tiêu chuẩn quản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 lý rừng bền vững FSC. Trên cơ sở những lỗi không tuân thủ đề xuất được những kế hoạch và giải pháp thực hiện quản lý rừng tại Công ty Lâm nghiệp Bến Hải theo đúng nguyên tắc quản lý rừng bền vững, đáp ứng tiêu chuẩn đánh giá của FSC hàng năm.
Mục tiêu cụ thể - Xác định được những lỗi không tuân thủ trong quản lý rừng bền vững tại Công ty Lâm nghiệp Bến Hải từ năm 2011 đến 2019. - Phân tích nguyên nhân để xảy ra các lỗi không tuân thủ nguyên tắc quản lý rừng bền vững (2011 - 2019). - Đề xuất biện pháp khắc phục lỗi cho các lỗi không tuân thủ của Công ty Lâm nghiệp Bến Hải. - Xây dựng kế hoạch quản lý rừng giai đoạn 2020 - 2025.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3. Ý nghĩa khoa học 1). Góp phần xây dựng và bổ sung cơ sở cho việc xây dựng bộ tiêu chuẩn quốc gia về QLRBV. Góp phần trong cơ sở khoa học cho lập Kế hoạch QLRBV đảm bảo được hài hòa cả phát triển kinh tế, xã hội và môi trường.
Ý nghĩa thực tiễn 1). Xây dựng được các biện pháp khắc phục những vấn đề chưa phù hợp khi áp dụng bộ tiêu chuẩn đánh giá của quốc tế cho Việt Nam trong đánh giá cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững tại Công ty Lâm nghiệp Bến Hải để duy trì được CCR trong những năm tiếp theo. Góp phần trong việc xây dựng kế hoạch QLRBV bền vững cho Công ty lâm nghiệp Bến Hải giai đoạn 2020 - 2025. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.
Nhận thức về phát triển bền vững Các ý tưởng có chứa nội dung phát triển bền vững sớm xuất hiện trong xã hội loài người, nhưng phải đến thập niên đầu của thế kỷ XVIII mới chuyển hóa thành hành động và cao hơn là phong trào của xã hội. Tiên phong cho các trào lưu này là giới bảo vệ môi trường ở Tây Âu và Bắc Mỹ. Uỷ ban bảo vệ môi trường Canada được thành lập năm 1915, nhằm khuyến khích con người tôn trọng những quy luật tự nhiên và cho rằng mỗi thế hệ có quyền khai thác lợi ích từ nguồn vốn thiên nhiên, nhưng việc khai thác nguồn vốn này phải được duy trì nguyên vẹn cho những thế hệ tương lai để họ hưởng thụ và sử dụng theo một cách thức tương tự. Trong báo cáo với nhan đề "Toàn thế giới bảo vệ động vật hoang dã", tại Hội nghị Paris (Pháp) năm 1928, nhà bảo vệ môi trường Thụy Sĩ - Paul Sarasin đã đề cập đến việc cần phải bảo vệ thiên nhiên.
Năm 1951, UNESCO đã xuất bản tài liệu với tiêu đề "Thực trạng bảo vệ môi trường thiên nhiên trên thế giới vào những năm 50". Tài liệu này được cập nhật vào năm 1954 và được coi là một trong số những tài liệu quan trọng của "Hội nghị về môi trường con người" (1972) do Liên hiệp quốc tổ chức tại Stockholm (Thuỵ Điển) và cũng được xem như là "tiền thân" của báo cáo Brundtland [8]. Đến đầu thập niên 80, thuật ngữ phát triển bền vững lần đầu tiên được sử dụng trong chiến lược bảo tồn thế giới do Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên quốc tế, Quỹ động vật hoang dã thế giới và Chương trình môi trường Liên hiệp quốc đề xuất, cùng với sự trợ giúp của UNESCO và FAO với khái niệm đơn giản: "Sự phát triển của nhân loại không thể chỉ chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tất yếu của xã hội và sự tác động đến môi trường sinh thái học". Tuy nhiên, khái LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 niệm này chính thức phổ biến rộng rãi trên thế giới từ sau báo cáo Brundtland (còn gọi là Báo cáo Our Common Future) của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới - WCED (nay là Ủy ban Brundtland) năm 1987.
Theo Brundtland "Phát triển bền vững là sự phát triển thoả mãn những nhu cầu của hiện tại và không phương hại tới khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai”. Như vậy, khái niệm "Phát triển bền vững" được đề cập trong báo cáo Brundtlanđ với một nội hàm rộng, nó không chỉ là nỗ lực nhằm hòa giải kinh tế và môi trường, mà còn phát triển kinh tế - xã hội. Kể từ khi khái niệm này xuất hiện, nó đã gây được sự chú ý và thu hút sự quan tâm của toàn nhân loại. Khái niệm phát triển bền vững trở thành khái niệm chìa khóa giúp các quốc gia xây dựng quan điểm, định hướng, giải pháp tháo gỡ bế tắc trong các vấn đề phát triển.
Đây được xem là giai đoạn mở đường cho "Hội thảo về phát triển và môi trường của Liên hiệp quốc và Diễn đàn toàn cầu hóa được tổ chức tại Rio de Janeiro (1992) và Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển bền vững tại Johannesburg (2002). Quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng 1. Trên thế giới 1. Quản lý rừng bền vững Có nhiều khái niệm khác nhau về vấn đề quản lý rừng bền vững, nhưng khái niệm được sử dụng nhiều nhất do ITTO (Hội đồng gỗ nhiệt đới quốc tế), như sau: “Quản lý rừng bền vững là quá trình quản lý rừng để đạt được một hay nhiều mục tiêu cụ thể, xem xét đến việc phát triển sản xuất dịch vụ và sản phẩm lâm nghiệp đồng thời không làm giảm giá trị hiện có và ảnh hưởng đến năng suất sau này, cũng như không gây ra các tác động xấu đến môi trường tự nhiên và xã hội” [11].
Cho đến nay, quản lý rừng bền vững đã trở thành một trong những chủ đề được quan tâm bởi cộng đồng Quốc tế. Các nước ở Bắc Âu, Châu Á Thái Bình Dương đã đi đầu trong lĩnh vực này và có nhiều thành tựu trong quản lý. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Trên thế giới đã có các bộ tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững cấp quốc gia (Canada, Thụy Điển, Malaysia, Indonesia.) và cấp quốc tế của tiến trình Helsinki, tiến trình Montreal.