CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN LÝ NHÀ NƯỚC VÀ XỬ LÝ CHAT THÁI RĂN ĐÔ THỊ 1. Một số khái niệm liên quan 1. Chất thải rắn đô thị Khái niệm chat thải ran đô thị Theo nghị định số 59/2007/NĐ-CP ngày 09 tháng 04 năm 2007 về Quản lý CTR, CTR là chất thải ở dạng rắn, được thải ra môi trường từ các hoạt động sinh hoạt, sản xuất —kinh doanh, dịch vụ và một số các hoạt động khác. Theo nghiên cứu Tchobanoglous et al., năm 1993, CTR là tất cả các loại chất thải dạng rắn được phát sinh từ các hoạt động của con người và các loại động thực vật, bị đô bỏ vì không thê trực tiếp sử dụng được nữa hoặc không còn được mong muốn sử dụng nữa.
CTR đô thị là khái niệm bao gồm CTR sinh hoạt, CTR xây dựng (đập phá công trình, phế liệu xây dựng, .), bùi thải ra từ các bề tự hoại, từ các hoạt động nạo vét kênh rạch, cống rãnh, chat thai ran của các nhà máy xử lý chat thải (nhà máy xử lý cap nước, nhà máy xử lý nước thai sinh hoạt, .), các lò đốt CTR sinh hoạt,. e CTR đô thị thường không có tính đồng nhất, xong các chat thải đã qua quá trình phân loại thường đồng nhất và được gọi chung là phế liệu 1. Nguồn phát sinh chat thải rắn đô thị Mọi hoạt động của thành phố đều có thé phát sinh ra CTR: Các hộ gia đình sinh hoạt, hoạt động của các cơ quan hành chính — sự nghiệp, các cơ sở kinh doanh — sản xuất, các hoạt động vui chơi, giải trí, trung tâm thương mai, công viên, hoạt động xây dựng, giải phóng mặt bang,. Bang 1: Nguồn phát sinh chú yếu chất thai rắn đô thị trên toàn quốc, năm 2015 Nguồn phát Nơi phát sinh Các dạng chất thải rắn sinh Khu dân cư Hộ gia đình, nhà riêng và Thực phâm bỏ đi, giấy, can nhựa, thủy chung cư tinh, lon nhôm thiéc,.
Khuthuong | Nhà hàng, chợ, nhà kho, Giấy, nhựa, thực phẩm bỏ đi, kim loại, mại khách sạn, khu trọ, các trạm thủy tinh, các loại chất thải nguy hại,. Chuyên dé tốt nghiệp Giáo viên hướng dan: Ts. Nguyên Thị Thanh Huyền Sinh viên: Ngô Việt Hoàng 5 Mã sinh viên: 11141626 sửa chữa và cung câp dịch vụ Cơ quan công | Trường học, bệnh viện, văn Giấy, nhựa, thực phâm thừa, thủy tinh, SỞ phòng, công sở nhà nước kim loại, chất thải nguy hại Công trình Nhà xây dựng mới, đường Gạch vụn, bê - tông, cốt thép, thạch xây dựng phó sửa chữa và nâng cấp, cao, gỗ tre, bụi,. nhà cao tầng, san nền xây dựng Địa điểm Phố phường, khu vui chơi Chất thải chung tại các khu vui chơi, công cộng giải trí, bãi tắm công cộng, giải trí, rác thai, rác vườn, cành cây bi công viên các loại đốn hạ, cắt tỉa Nhàmáy xử | Nhà máy cấp nước, xử lý Tro, bùi thai của quá trình xử lý lý chất thải đô | nước thải và chất thải công thị nghiệp khác Côngnghiệp | Các ngành xây dựng, chế tạo, | Chất thải phát sinh trong quá trình sản công nghiệp nặng và nhẹ, lọc | xuất công nghiệp, phế liệu và các rác dau, hoá chất, nhiệt điện, thải sinh hoạt thủy điện,.
Nôngnghiệp | Đồng ruộng, đồng cỏ, nông Thực phẩm bị thối rữa, rác, chất độc trại, vườn cây ăn quả hại, sản phẩm nông nghiệp bị bỏ đi (Nguồn: moitruongviet. Phân loại chất thải rắn đô thị Các loại CTR được thải ra từ các hoạt động khác nhau được phân loại theo những cách khác nhau: e Theo vi trí hình thành: người ta phân biệt rác hay chat thải rắn trong nhà, ngoài nhà, trên đường phó, chợ,. e Theo thành phan hóa học và vật lý: người ta phân biệt theo các thành phần hữu co, vô cơ, cháy được, không cháy được, kim loại, phi kim loại, da, gié vụn, cao su, chat dẻo,. e Theo bản chất nguồn tạo thành - CTR được phân thành các loại: CTR sinh hoạt là những chất thải liên quan đến các hoạt động của con người, nguồn tạo thành chủ yêu từ các khu dân cư, các cơ quan, trường học, các trung tâm dịch vụ, thương mại.
Chuyên dé tốt nghiệp Giáo viên hướng dan: Ts. Nguyên Thị Thanh Huyền Sinh viên: Ngô Việt Hoàng 6 Mã sinh viên: 11141626 CTR sinh hoạt có thành phần bao gồm kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch ngói vỡ, đất, đá, cao su, chất dẻo, thực phẩm dư thừa hoặc quá han sử dụng, xương động vat, tre, 26, lông gà vit, vai, giấy, rơm rạ, VỎ trâu, xác động vật, vỏ rau quả v. 'Theo phương diện khoa học, có thé phân biệt các loại CTR sau: Chất thải thực phâm bao gồm các thức ăn thừa, rau, quả,. loại chất thải này mang bản chat dé bị phân hủy sinh học, quá trình phân hủy tạo ra các chất có mùi khó chịu, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nóng 4m.
Ngoài các loại thức ăn dư thừa từ gia đình còn có thức ăn dư thừa từ các bếp ăn tập thể, các nhà hàng, khách sạn, ký túc xá, chợ,. Chất thải trực tiếp của động vật chủ yếu là phân, bao gồm phân người và phân của các động vật khác Chất thải lỏng chủ yếu là bùn ga cống rãnh, là các chất thải ra từ các khu vực sinh hoạt của dân cư Tro và các chất dư thừa thải bỏ khác bao gồm: các loại vật liệu sau đốt cháy, các sản phẩm sau khi đun nau bằng than, củi và các chất thai dé cháy khác trong gia đình, trong kho của các công sở, cơ quan, xí nghiệp, các loại xỉ than Các CTR từ đường phố có thành phan chủ yếu là các lá cây, que, củi, nilon, vỏ bao gói,. a) Chất thải công nghiệp: là các chất thải phát sinh từ các hoạt động sản xuất công nghiệp, tiéu thủ công nghiệp. Các nguồn phát sinh chat thải công nghiệp gồm: Các phế thải từ vật liệu trong quá trình sản xuất công nghiệp, tro, xỉ than trong các nhà máy nhiệt điện thải ra Các phế thải từ nhiên liệu phục vụ cho sản xuất Các phế thải trong quá trình công nghệ Bao bì đóng gói sản phẩm các loại b) Chat thải xây dựng: là các phế thải như dat cát, gạch ngói, bê tông vỡ do các hoạt động phá dỡ, xây dựng công trình v.
chất thải xây dựng gồm: e Vật liệu xây dựng trong quá trình dỡ bỏ công trình xây dựng e Dat đá do việc đào móng trong xây dựng e Các vật liệu như kim loại, chất dẻo,. Chuyên dé tốt nghiệp Giáo viên hướng dan: Ts. Nguyên Thị Thanh Huyền Sinh viên: Ngô Việt Hoàng 7 Mã sinh viên: 11141626 e Các chất thải từ các hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật như trạm xử lý nước thiên nhiên, nước thải sinh hoạt, bùn cặn từ các cốn ø thoát nước thành phố c) Chất thải nông nghiệp: là những chất thải và mẫu thừa thải ra từ các hoạt động nông nghiệp, thí dụ như trồng trọt, thu hoạch các loại cây trồng, các sản phẩm thải ra từ chế biến sữa, của các lò giết mô,. Hiện tại việc quản lý và xả thải các loại chất thải nông nghiệp không thuộc về trách nhiệm của các công ty môi trường đô thị của các địa phương.
e Theo mức độ nguy hại: CTR được phân thành các loại: — CTR nguy hại: bao gồm các loại hóa chất dé gây phản ứng, độc hai, chất thải sinh học dễ thối rita, các chất dễ cháy, nỗ hoặc các chất thải phóng xa, các chất thai nhiễm khuẩn, lây lan,. có nguy co đe doa tới sức khỏe người, động vật và cây cỏ. Nguồn phát sinh ra chất thải nguy hại chủ yếu từ các hoạt động y tế, công nghiệp và nông nghiệp — CTR không nguy hại: là những loại chất thải không chứa các chat và các hợp chat có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc tương tác thành phan. Trong số các chất thải của thành phó, chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ có thê sơ chế dùng ngay trong sản xuất và tiêu dùng, còn phần lớn phải hủy bỏ hoặc phải qua một quá trình chế biến phức tạp, qua nhiều khâu mới có thé sử dụng lại nhằm đáp ứng nhu cầu khác nhau của con người.
Lượng chất thải trong thành phố tăng lên do tác động của nhiều nhân tố như: sự tăng trưởng và phát triển của sản xuất, sự gia tăng dân số, sự phát triển về trình độ và tính chat của tiêu dùng trong thành phó v. Chuyên dé tốt nghiệp Giáo viên hướng dan: Ts. Nguyên Thị Thanh Huyền Sinh viên: Ngô Việt Hoàng 8 Mã sinh viên: 11141626 Hình 1: Các nguồn phát sinh chất thải và phân loại chất thải Hoạt động Các hoạt song vả tải động giao sản sinh con ; tiếp và đổi người ngoại Chất long dau mỡ 1. Tác động của chất thải rắn đô thị ra môi trường Nhìn chung, tất cả các giai đoạn quản lý CTR từ khâu thu gom, vận chuyền đến khâu xử lý (chôn lap, đt, xử lý sinh - hóa) đều gây ô nhiễm môi trường.
Ô nhiễm môi trường không khí do chất thải rắn CTR, đặc biệt là CTR sinh hoạt, có thành phần hữu cơ chiếm chủ yếu. Dưới tác động của nhiệt độ, độ 4m và các vi sinh vat, CTR hữu cơ bị phân hủy và sản sinh ra các chat khí (CH4 - 63.6%, và một số khí khác). Trong đó, CH4 và CO2 chủ yếu phát sinh từ các bãi rác tập trung (chiếm 3% - 19%), đặc biệt tại các bãi rác lộ thiên và các khu chôn lap. Khối lượng khí phát sinh từ các bãi rác chịu ảnh hưởng đáng kể của nhiệt độ không khí va thay đồi theo mùa.
Lượng khí phát thải tăng khi nhiệt độ tăng, lượng khí phát thai Chuyên dé tốt nghiệp Giáo viên hướng dan: Ts. Nguyên Thị Thanh Huyền Sinh viên: Ngô Việt Hoàng 9 Mã sinh viên: 11141626 trong mùa hè cao hơn mùa đông. Đối với các bãi chôn lấp, ước tính 30% các chất khí phát sinh trong quá trình phân hủy rác có thé thoát lên trên mặt đất mà không cần một sự tác động nào. Khi vận chuyền và lưu giữ CTR sẽ phát sinh mùi do quá trình phân hủy các chat hữu cơ gây ô nhiễm môi trường không khí.
Các khí phát sinh từ quá trình phân hủy chất hữu cơ trong CTR: Amoni có mùi khai, phân có mùi hôi, Hydrosunfur mùi trứng thối, Sunfur hữu cơ mùi bắp cải thối rữa, Mecaptan hôi nồng, Amin mùi cá ươn, Diamin mùi thịt thối, C12 hôi nồng, Phenol mùi ốc đặc trưng.