Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý bền vững hệ thống rừng trồng trong dự án phát triển ngành lâm nghiệp tại xã hiệp thuận huyện hiệp đức tỉnh quảng nam luận văn ths khoa học bền vững

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý bền vững hệ thống rừng trồng trong dự án phát triển ngành lâm, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Thị Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Hưng
• Trường học: Đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Khoa học bền vững
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý bền vững hệ thống rừng trồng trong dự án phát triển ngành lâm nghiệp ở xã Hiệp Thuận, huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Khái niệm về rừng và rừng trồng
• 1.1.2. Khái niệm về Quản lý rừng và Quản lý rừng bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU, CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vài nét tổng quan về địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Dự án Phát triển ngành Lâm nghiệp. Vài nét về địa bàn nghiên cứu
• 2.3. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Cách tiếp cận
• 2.3.2. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 2.4. Những đóng góp của đề tài. Ý nghĩa khoa học
• 2.5. Ý nghĩa thực tiễn
• 2.6. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• 2.6.1. Tổng quan về khách thể nghiên cứu
• 2.6.2. Đánh giá hiện trạng quản lý rừng
• 2.6.2.1. Quy mô tài nguyên rừng
• 2.6.2.2. Duy trì tính đa dạng sinh học
• 2.6.2.3. Duy trì tính chống chịu của rừng
• 2.6.2.4. Khả năng sản xuất của rừng
• 2.6.2.5. Khả năng phòng hộ của rừng
• 2.6.2.6. Các chức năng kinh tế - xã hội của rừng
• 2.6.3. Các khung thể chế và pháp lý. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý rừng bền vững tại địa bàn nghiên cứu
• 2.6.3.1. Yếu tố chủ quan
• 2.6.3.2. Yếu tố khách quan
• 2.6.4. Các đề xuất nhằm quản lý bền vững rừng trồng tại địa bàn nghiên cứu
• 2.6.4.1. Nhóm Giải pháp về chính sách
• 2.6.4.2. Nhóm Giải pháp kinh tế
• 2.6.4.3. Nhóm Giải pháp quản lý
• 3. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý bền vững rừng trồng tại Hiệp Thuận

Rừng trồng tại Hiệp Thuận, Quảng Nam đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương. Việc quản lý bền vững rừng trồng không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Để đạt được điều này, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả.

1.1. Khái niệm về quản lý rừng bền vững

Quản lý rừng bền vững là một phương pháp quản lý nhằm bảo vệ và phát triển rừng một cách hiệu quả. Điều này bao gồm việc duy trì đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường và đảm bảo lợi ích kinh tế cho cộng đồng. Theo Tổ chức Nông lương thế giới, quản lý rừng bền vững cần phải đáp ứng các tiêu chí về kinh tế, xã hội và môi trường.

1.2. Tình hình rừng trồng tại Hiệp Thuận

Hiệp Thuận có diện tích rừng trồng đáng kể, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức như suy thoái rừng và biến đổi khí hậu. Việc áp dụng các giải pháp quản lý bền vững là cần thiết để bảo vệ tài nguyên rừng và nâng cao đời sống người dân.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rừng trồng tại Hiệp Thuận

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc quản lý rừng trồng tại Hiệp Thuận vẫn gặp phải nhiều vấn đề. Các thách thức này bao gồm sự thiếu hụt nguồn lực, chính sách chưa đồng bộ và sự thay đổi khí hậu. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và chính sách

Nhiều hộ gia đình tham gia trồng rừng gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và kỹ thuật. Chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương chưa đủ mạnh để khuyến khích người dân tham gia vào quản lý rừng bền vững.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến rừng trồng tại Hiệp Thuận. Sự thay đổi về thời tiết và khí hậu làm giảm năng suất rừng, gây khó khăn cho người dân trong việc duy trì sinh kế.

III. Phương pháp quản lý bền vững rừng trồng tại Hiệp Thuận

Để quản lý bền vững rừng trồng, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này bao gồm việc sử dụng công nghệ trong quản lý rừng, phát triển chính sách bảo vệ rừng và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

3.1. Ứng dụng công nghệ trong quản lý rừng

Công nghệ có thể giúp theo dõi tình trạng rừng, phát hiện sớm các vấn đề và tối ưu hóa quy trình quản lý. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý rừng sẽ nâng cao hiệu quả và giảm thiểu rủi ro.

3.2. Chính sách bảo vệ rừng hiệu quả

Cần xây dựng các chính sách bảo vệ rừng rõ ràng và hiệu quả, nhằm khuyến khích người dân tham gia vào việc bảo vệ và phát triển rừng. Chính sách này cần được thực hiện đồng bộ và có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hiệp Thuận

Các giải pháp quản lý bền vững đã được áp dụng tại Hiệp Thuận và đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những ứng dụng này không chỉ giúp bảo vệ rừng mà còn nâng cao đời sống người dân.

4.1. Kết quả từ các dự án phát triển rừng

Các dự án phát triển rừng đã giúp cải thiện đáng kể tình hình quản lý rừng tại Hiệp Thuận. Người dân đã được đào tạo và trang bị kiến thức về quản lý rừng bền vững, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng rừng.

4.2. Tác động đến đời sống người dân

Việc áp dụng các giải pháp quản lý bền vững đã giúp người dân cải thiện thu nhập và sinh kế. Nhiều hộ gia đình đã có thể tăng cường sản xuất và phát triển kinh tế nhờ vào việc trồng rừng.

V. Kết luận và tương lai của quản lý rừng trồng tại Hiệp Thuận

Quản lý bền vững rừng trồng tại Hiệp Thuận là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tương lai của rừng trồng phụ thuộc vào sự hợp tác giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức liên quan.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác

Sự hợp tác giữa các bên liên quan là yếu tố quyết định cho thành công của quản lý rừng bền vững. Cần có sự tham gia tích cực từ cộng đồng để đảm bảo các giải pháp được thực hiện hiệu quả.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rừng. Việc phát triển bền vững rừng trồng sẽ góp phần bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành lâm nghiệp Việt Nam đóng vai trò chiến lược trong bảo vệ môi trường sinh thái và phát triển kinh tế xã hội. Sau giai đoạn suy giảm nghiêm trọng với tỷ lệ che phủ rừng chỉ còn 27% vào năm 1990, các chương trình phục hồi đã giúp nâng độ che phủ lên 40% vào năm 2010 và đạt 40,43% vào cuối năm 2014, tương ứng 13,506 triệu ha rừng trên cả nước. Cùng với sự phục hồi này, ngành chế biến và xuất khẩu gỗ tăng trưởng mạnh mẽ, đạt kim ngạch gần 7 tỷ USD vào năm 2016, đưa Việt Nam trở thành quốc gia xuất khẩu gỗ lớn thứ năm thế giới. Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu gỗ hợp pháp trong nước mới chỉ đáp ứng được khoảng 50% nhu cầu chế biến xuất khẩu, đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý rừng trồng theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là đánh giá tính bền vững của các mô hình rừng trồng tiểu điền quy mô hộ gia đình, vốn đang đối mặt với nguy cơ suy thoái đất, rủi ro dịch bệnh nấm thân và sự thiếu hụt các liên kết chuỗi giá trị sau khi dự án hỗ trợ kết thúc. Mục tiêu cụ thể của đề tài là phân tích thực trạng quản lý rừng trồng của các hộ dân tham gia Dự án Phát triển ngành Lâm nghiệp (FSDP), nhận diện các yếu tố tác động và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao tính bền vững tại xã Hiệp Thuận, huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 1.655,77 ha đất rừng sản xuất tại xã Hiệp Thuận với chuỗi số liệu theo dõi trong giai đoạn 2009-2017. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp căn cứ khoa học giúp duy trì mức thu nhập 70 đến 80 triệu đồng/ha cho người dân, bảo đảm tỷ lệ cây sống đạt 87% đến 90% và bảo vệ 2.661,77 ha đất lâm nghiệp trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung lý thuyết Quản lý rừng bền vững (SFM) hình thành từ Chương trình nghị sự 21 tại Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất năm 1992, kết hợp với các nguyên tắc chỉ đạo của Tổ chức Gỗ nhiệt đới quốc tế (ITTO) và định nghĩa chuẩn hóa của Liên Hợp Quốc năm 2017. Mô hình quản lý rừng bền vững bao quát 7 thành tố cốt lõi: quy mô tài nguyên, đa dạng sinh học, sức khỏe hệ sinh thái rừng, chức năng sản xuất, chức năng phòng hộ, chức năng kinh tế - xã hội và khung thể chế pháp lý. Bên cạnh đó, đề tài ứng dụng lý thuyết phát triển bền vững đa mục tiêu và phương pháp tiếp cận liên ngành trong khoa học bền vững nhằm cân bằng hài hòa giữa lợi ích kinh tế, công bằng xã hội và an toàn sinh thái.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Rừng và rừng trồng: Xác định theo tiêu chí của Tổ chức Nông lương Thế giới (FAO) và Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004, quy định diện tích liền vùng từ 0,5 ha trở lên và độ tàn che từ 0,1.
• Quản lý rừng bền vững: Phương thức quản trị bảo đảm duy trì liên tục các sản phẩm, dịch vụ sinh thái mà không làm suy giảm các giá trị di truyền và độ phì nhiêu của đất.
• Rừng trồng tiểu điền: Hệ thống rừng sản xuất quy mô nhỏ do hộ gia đình tự quản lý và khai thác.
• Chứng chỉ rừng FSC: Tiêu chuẩn quốc tế chứng nhận chuỗi hành trình và quản lý rừng có trách nhiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ Báo cáo tổng kết Dự án Phát triển ngành Lâm nghiệp FSDP (quy mô 76.571 ha với 43.743 hộ dân tại 5 tỉnh miền Trung) và các báo cáo thống kê kinh tế - xã hội của xã Hiệp Thuận giai đoạn 2009-2017.

Cỡ mẫu khảo sát được tính toán theo công thức Franklin với độ tin cậy 90% (tương ứng giá trị z = 1,65) và giới hạn sai số cho phép 12% trên tổng thể 500 hộ dân toàn xã, cho ra quy mô mẫu tối thiểu là 41 hộ. Tác giả đã tiến hành điều tra thực tế trên 45 hộ gia đình trồng rừng được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng đại diện tại 4 thôn của xã, kết hợp phỏng vấn sâu 1 cán bộ phụ trách lâm nghiệp xã.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả trên phần mềm Excel kết hợp phỏng vấn định tính và tham vấn chuyên gia là nhằm lượng hóa chính xác các chỉ số kinh tế như doanh thu, chi phí, đồng thời phân tích sâu sắc nhận thức của người dân về các khía cạnh sinh thái và thể chế. Tiến trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục từ năm 2009 đến năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về mặt kinh tế, mô hình trồng cây Keo lai và Keo tai tượng thuộc dự án FSDP mang lại hiệu quả vượt trội. Mức thu nhập thuần sau khi trừ toàn bộ chi phí và lãi vay ngân hàng đạt từ 70 đến 80 triệu đồng/ha đối với vùng đất thuận lợi tại xã Hiệp Thuận, cao hơn mức bình quân toàn tỉnh là 45 đến 60 triệu đồng/ha. Rừng trồng có chứng chỉ FSC được các thương lái thu mua với giá cao hơn từ 20% đến 30% so với gỗ đại trà. Đặc biệt, việc đầu tư các tuyến đường lâm sinh đã làm tăng giá trị thương phẩm của rừng lên từ 2 đến 3 lần.

Thứ hai, về mặt xã hội và thể chế, dự án đã giải quyết việc làm cho 808 lao động nông lâm nghiệp, chiếm 95,06% tổng số lao động làm việc tại xã Hiệp Thuận. Toàn bộ 1.655,77 ha đất rừng sản xuất của các hộ tham gia đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ), tạo niềm tin sở hữu lâu dài. Tỷ lệ đóng góp của kinh tế rừng vào tổng thu nhập hộ gia đình tăng rõ rệt, thúc đẩy bình đẳng giới khi phụ nữ được tham gia vào các quyết định đầu tư sản xuất và gia tăng chi tiêu cho giáo dục con em.

Thứ ba, về mặt sinh thái môi trường, tỷ lệ cây sống đạt từ 87% đến 90%, phủ xanh 100% diện tích đất lâm nghiệp chưa có rừng. Rừng trồng góp phần giảm xói mòn đất dốc và duy trì dòng chảy tại các khe suối như Khe Hương, Khe Cái. Tuy nhiên, tính chống chịu sinh thái còn thấp do cấu trúc thuần loài, xuất hiện bệnh nấm thân gây hại và chịu tổn thất lớn sau các đợt bão năm 2009 và năm 2013.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả kinh tế cao của mô hình bắt nguồn từ cơ chế cung cấp vốn vay tín dụng ưu đãi với tỷ lệ giải ngân đạt 93% kế hoạch và sự hỗ trợ kỹ thuật thâm canh bài bản. Việc cấp sổ đỏ trực tiếp tạo tiền đề pháp lý vững chắc để người dân yên tâm đầu tư dài hạn.

Tuy nhiên, tính bền vững về môi trường và thể chế vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Việc người dân chủ yếu thu hoạch gỗ non ở chu kỳ ngắn 4 đến 5 năm để bán gỗ dăm đã khiến đất bị suy kiệt dinh dưỡng do lượng mưa hàng năm lên tới 2.400mm rửa trôi tầng đất mặt. So sánh với các nghiên cứu lâm nghiệp quốc tế tại khu vực nhiệt đới, mô hình tại Hiệp Thuận phản ánh rõ thách thức chung: áp lực sinh kế ngắn hạn cản trở mục tiêu duy trì rừng gỗ lớn đa loài.

Để phục vụ công tác quản lý và theo dõi, các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột so sánh cơ cấu thu nhập của hộ dân trước và sau khi tham gia dự án, cùng bảng ma trận chấm điểm định lượng 7 nhóm tiêu chí bền vững của FAO đã được hiệu chỉnh cho địa bàn nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện chính sách hỗ trợ chứng chỉ rừng và chi trả dịch vụ môi trường: Ủy ban nhân dân huyện Hiệp Đức phối hợp với Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Nam ban hành chính sách hỗ trợ 50% chi phí đánh giá chứng chỉ FSC cho các nhóm hộ. Mục tiêu đạt 100% diện tích rừng sản xuất 1.655,77 ha được cấp chứng chỉ quản lý bền vững trong giai đoạn 2018-2025.
• Chuyển đổi cơ cấu kinh doanh sang rừng gỗ lớn: Các hộ gia đình liên kết thành lập tổ hợp tác, hợp tác xã lâm nghiệp để kéo dài chu kỳ kinh doanh từ 4-5 năm lên 8-10 năm. Mục tiêu nâng giá trị kinh tế từ 70-80 triệu đồng/ha lên 120-150 triệu đồng/ha, giảm 40% chi phí giống và công trồng lại trong giai đoạn 2018-2026.
• Áp dụng các giải pháp kỹ thuật lâm sinh và phòng trừ sâu bệnh: Trạm Khuyến nông - Lâm nghiệp huyện hướng dẫn kỹ thuật trồng hỗn giao cây keo với cây bản địa, đưa tỷ lệ cây bản địa đạt ít nhất 15% đến 20% diện tích. Đồng thời, kiểm soát nghiêm ngặt nguồn gốc cây giống mô, phấn đấu giảm tỷ lệ cây bị bệnh nấm thân xuống dưới 3% trong giai đoạn 2018-2022.
• Nâng cấp hạ tầng lâm sinh và đào tạo năng lực cộng đồng: Ủy ban nhân dân xã Hiệp Thuận huy động các nguồn vốn nông thôn mới để kiên cố hóa 100% các tuyến đường lâm sinh dài 4,5 km. Tổ chức đào tạo tập huấn kỹ thuật quản lý rừng bền vững định kỳ hàng năm cho 850 lao động trong độ tuổi tại địa phương giai đoạn 2018-2021.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý nhà nước ngành lâm nghiệp: Cung cấp khung đánh giá 7 tiêu chí thực tế để hoạch định chính sách quản lý rừng trồng quy mô nhỏ và theo dõi chỉ số bền vững tại các địa phương miền núi.
• Hộ gia đình trồng rừng và hợp tác xã lâm nghiệp: Hướng dẫn quy trình chuyển hóa rừng gỗ lớn, kỹ thuật quản lý lập địa đất dốc và phương pháp liên kết chuỗi giá trị nhằm tăng từ 20% đến 30% giá bán sản phẩm gỗ.
• Ban quản lý các chương trình phát triển và tổ chức quốc tế: Cung cấp bài học thực tiễn về cơ chế tín dụng vi mô, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và giải pháp duy trì tính bền vững sau khi nguồn vốn vay kết thúc.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu khoa học bền vững: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu liên ngành, ứng dụng công thức Franklin trong điều tra xã hội học lâm nghiệp và mô hình phân tích kinh tế tài nguyên.

Câu hỏi thường gặp

Dự án FSDP đã mang lại hiệu quả kinh tế nổi bật nào cho hộ trồng rừng tại xã Hiệp Thuận?

Các hộ tham gia dự án đạt mức lãi thuần từ 70 đến 80 triệu đồng/ha, cao hơn từ 25 đến 30 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác truyền thống ngoài dự án. Hệ thống đường giao thông lâm sinh giúp nâng giá trị rừng lên gấp 2 đến 3 lần, đồng thời sản phẩm gỗ có chứng chỉ FSC được thu mua cao hơn từ 20% đến 30%.

Vì sao hệ thống rừng trồng của các hộ dân vẫn đối mặt với nguy cơ suy giảm sinh thái?

Nguyên nhân chính là do 100% diện tích rừng trồng là thuần loài cây keo với chu kỳ khai thác non 4 đến 5 năm để bán dăm gỗ. Việc khai thác trắng trên địa hình đồi núi dốc trong điều kiện lượng mưa lớn 2.400mm/năm làm đất bị xói mòn mạnh, suy giảm độ phì và tăng nguy cơ lây lan bệnh nấm thân.

Bộ tiêu chí đánh giá quản lý rừng bền vững trong luận văn có điểm gì cải tiến so với khung của FAO?

Bộ tiêu chí đã được điều chỉnh từ 7 nguyên tắc quốc tế của FAO để phù hợp với đặc thù rừng trồng tiểu điền của hộ gia đình tại Việt Nam. Khung đánh giá bổ sung các chỉ số cụ thể như: đảm bảo nguồn gốc giống rõ ràng, tỷ lệ rừng hỗn giao, cải thiện thu nhập gia đình, bình đẳng giới và tiến độ cấp sổ đỏ cho 1.655,77 ha đất rừng.

Độ tin cậy của phương pháp chọn mẫu khảo sát trong luận văn được bảo đảm như thế nào?

Nghiên cứu ứng dụng công thức Franklin với độ tin cậy 90% và sai số 12%, xác định cỡ mẫu chuẩn là 41 hộ từ tổng thể 500 hộ dân toàn xã. Tác giả đã tiến hành khảo sát thực tế 45 hộ gia đình phân bố đồng đều tại 4 thôn và phỏng vấn sâu cán bộ lâm nghiệp xã, bảo đảm tính đại diện cao.

Giải pháp then chốt nào giúp nâng cao giá trị gỗ rừng trồng sau khi dự án kết thúc?

Giải pháp cốt lõi là chuyển đổi chu kỳ khai thác từ gỗ nhỏ 4-5 năm sang gỗ lớn 8-10 năm, giúp gia tăng giá trị thương phẩm lên 120-150 triệu đồng/ha. Đi đôi với đó là thành lập hợp tác xã lâm nghiệp để duy trì chứng chỉ FSC và ký hợp đồng tiêu thụ trực tiếp với các nhà máy chế biến xuất khẩu.

Kết luận

• Luận văn khẳng định Dự án Phát triển ngành Lâm nghiệp đã nâng cao đời sống của 500 hộ dân tại xã Hiệp Thuận, mang lại mức thu nhập 70 đến 80 triệu đồng/ha và bảo đảm việc làm cho 808 lao động địa phương.
• Hoàn thành giao đất và cấp sổ đỏ cho 1.655,77 ha đất rừng sản xuất, bảo đảm tỷ lệ cây sống đạt 87% đến 90% trên tổng số 2.661,77 ha đất lâm nghiệp toàn xã.
• Chỉ rõ những điểm nghẽn về tính chống chịu sinh thái do độc canh cây keo, bệnh nấm thân và nguy cơ xói mòn tầng đất mặt do khai thác gỗ non ngắn hạn.
• Đóng góp khoa học nổi bật qua việc xây dựng bộ chỉ số đánh giá quản lý rừng bền vững liên ngành, thích ứng sát thực tế cho mô hình kinh tế hộ gia đình tiểu điền.
• Lộ trình giải pháp giai đoạn 2018-2025 xác định việc phát triển rừng gỗ lớn có chứng chỉ FSC và liên kết hợp tác xã là chìa khóa then chốt.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp chế biến và chủ rừng cần chung tay triển khai đồng bộ các giải pháp lâm sinh và chính sách tín dụng để bảo đảm tương lai lâm nghiệp bền vững và thịnh vượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng quản lý rừng và một số giải pháp quản lý bền vững hệ thống rừng trồng trong dự án Phát triển ngành lâm nghiệp ở xã Hiệp Thuận, huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam Kết luận và khuyến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 - TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. 1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm về rừng và rừng trồng Hiện nay có hơn 250 định nghĩa về rừng. Theo định nghĩa của Tổ chức Nông lương thế giới, rừng là những khu đất có diện tích trên 0,5ha, có tỷ lệ cây gỗ che phủ trên 10% và trước đó không được sử dụng làm đất nông nghiệp hay đô thị. Rừng được xác định bởi sự hiện diện của cây gỗ và không có sự chiếm ưu thế của các hình thức sử dụng đất khác.

Cây có thể đạt chiều cao tối thiểu là 5m. Những khu vực rừng trồng chưa đạt được mật độ tán 10% hay chiều cao cây 5m cũng như những khu vực tạm thời chưa có sinh khối do các tác động của con người hay các nguyên nhân tự nhiênmà dự kiến sẽ được tái sinh. Khái niệm này còn bao gồm các vườn ươm cây rừng và các rừng giống cấu thành một phần không thể tách rời của rừng; đường lâm sinh; đường ranh cản lửa và các khu vực mở có diện tích nhỏ khác; rừng trong các vườn quốc gia, khu bảo tồn và các khu vực phòng hộ khác như các khu vực có ý nghĩa về mặt khoa học, lịch sử, văn hóa và tinh thần khác; vành đai cây cản gió và vành đai bảo vệ có diện tích trên 0,5ha và chiều rộng trên 20m; rừng trồng trước đây được sử dụng cho mục đích nông nghiệp gồm rừng trồng cao su, gỗ sồi. Rừng không bao gồm các loài cây được trồng để sản xuất nông nghiệp, ví dụ cây ăn quả và các hệ thống nông lâm kết hợp [25].

Theo định nghĩa trong Nghị định thư Kyoto, rừng là một khu vực có diện tích từ 0.5 đến 1 ha trở lên với tỷ lệ che phủ tán của cây gỗ từ 10-30%, trong đó “cây gỗ” được định nghĩa là cây có khả năng cao từ 2-5m trở lên [32]. Ở Việt Nam, theo Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004“Rừng là hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng và các yếu tố khác, trong đó thành phần chính là cây gỗ, tre, nứa, họ dừa có chiều cao trên 5 mét đối với hệ thực vật núi đất hoặc trên 2 mét đối với các hệ thực vật khác đạt độ tàn che từ 0,1 trở lên; diện tích liền vùng từ 0,5 héc-ta trở lên” [18]. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Rừng trồng là rừng được hình thành do con người trồng, gồm rừng trồng mới trên đất chưa có rừng; rừng trồng lại sau khi khai thác rừng trồng đã có và rừng tái sinh tự nhiên từ rừng trồng đã khai thác. Ở Việt nam, rừng tự nhiên cũng như rừng trồng hiện nay đều được phân chia làm 3 loại rừng: rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất [3].

Tuy nhiên, theo ý kiến của nhiều nhà khoa học, việc phân chia rừng chỉ cần chia thành hai loại là rừng phòng hộ và rừng sản xuất để thuận tiện cho công tác quản lý và bảo vệ rừng một cách hiệu quả. Đã là rừng phòng hộ thì không được chuyển đổi, khai thác công nghiệp mà phải tuyệt đối bảo vệ. Còn đối với rừng sản xuất, cần có các cơ chế phù hợp để phát huy tối đa năng suất và hiệu quả kinh tế của mục đích sử dụng. Khái niệm về Quản lý rừng và Quản lý rừng bền vững 1.Quản lý rừng Quản lý rừng là một mảng trong lĩnh vực lâm nghiệp vềquản trị, kinh tế, pháp lý và xã hội cũng như khoa học và kỹ thuật (ví dụ như vấn đề lâm sinh, phòng hộ và các quy định đối với rừng).

Việc quản lý rừng có thể dựa vào hoạt động bảo tồn, kinh tế học hay kết hợp cả hai. Các kỹ thuật bao gồm khai thác gỗ, trồng và trồng lại các loài cây, đường lâm sinh và phòng chống cháy rừng Khoa học về quản lý rừng đã được hình thành từ cuối thế kỷ thứ 18, đầu thế kỷ 19. Ban đầu chỉ chú trọng đến khai thác, sử dụng gỗ được lâu dài, liên tục; khi gỗ có giá trị thương mại trao đổi lớn. Chủ rừng muốn có nhiều lãi suất bằng cách nâng cao năng suất, sản lượng gỗ trên một đơn vị diện tích; trên cơ sở các giải pháp kỹ thuật tạo rừng, nuôi dưỡng, khai thác, thương mại dần dần trở thành các môn khoa học được nghiên cứu áp dụng.

Suốt thế kỷ 19 và gần hết thế kỷ 20, khoa học quản lý rừng luôn nhằm mục tiêu sản lượng ổn định, nghĩa là năm sau không ít hơn năm trước; từ đó các lý thuyết về điều chỉnh sản lượng theo diện tích, theo cấp năng suất để hàng năm có thu hoạch gỗ, thu nhập đồng đều đã được xây dựng, phát triển cho môn Quản lý /Quy hoạch rừng. Việt Nam, sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất, Đảng và Chính phủ đã chỉ đạo ngành Lâm nghiệp tăng cường nghiên 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cứu và áp dụng các thành tựu của khoa học quản lý rừng, nhằm giữ vững sản lượng khai thác ổn định và không lạm dụng vào nguồn tài nguyên rừng [15].Quản lý rừng bền vững Khái niệm Quản lý rừng bền vững bắt nguồn từ Các nguyên tắc Lâm nghiệp và Chương 11 của Chương trình nghị sự 21 (UNCED). Mục tiêu của của Các nguyên tắc lâm nghiệp là góp phần quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững tất cả các loại rừng và đem lại cho rừng những chức năng và cách sử dụng đa dạng và toàn diện. Nguyên tắc 2b nêu rõ “Các nguồn tài nguyên rừng và đất rừng cần được quản lý bền vững để đáp ứng được các nhu cầu về kinh tế, sinh thái, văn hóa và tinh thần của các thế hệ hiện tại và tương lai.” Cụ thể hơn “Những nhu cầu đối với các sản phẩm và dịch vụ từ rừng, như gỗ, sản phẩm từ gỗ, nước, thực phẩm, thức ăn cho gia súc, thuốc, chất đốt, nơi ở, việc lại, giải trí, sinh cảnh cho động vật hoang dã, đa dạng về cảnh quan, bể chứa và dự trữ các-bon và nhu cầu đối với các lâm sản khác” và “Cần thực hiện các biện pháp phù hợp để bảo vệ rừng khỏi các tác động xấu do ô nhiễm gồm ô nhiễm không khí, sâu bệnh hại, nhằm duy trì đầy đủ giá trị của rừng”.

Khái niệm Quản lý rừng bền vững tiếp tục phát triển kể từ năm 1992 thông qua đối thoại chính sách lâm nghiệp quốc tế giữa Kênh liên chỉnh phủ về rừng (IPF), Diễn đàn liên chính phủ về rừng (IFF) và Diễn đàn của LHQ về rừng (UNFF) và thông qua một loạt các sáng kiến vùng sinh thái và do các quốc gia chủ trì nhằm chuyển khái niệm này thành thực tế - gồm việc xây dựng các tiêu chí và chỉ số quản lý rừng bền vững do các tổ chức quốc tế hỗ trợ như FAO, Tổ chức Gỗ nhiệt đới quốc tế (ITTO), Chương trình môi trường của LHQ (UNEP) và các thành viên khác của Đối tác lâm nghiệp. Theo định nghĩa năm 2017 của Liên Hợp Quốc,“Quản lý rừng bền vững là một ý tưởng năng động và tiến bộ nhằm duy trì và tăng cường giá trị kinh tế, xã hội và môi trường của tất cả các loại rừng, vì lợi ích của các thế hệ hiện tại và tương lai. Quản lý rừng bền vững có 7 yếu tố gồm: (i) quy mô tài nguyên rừng; (ii) đa dạng sinh học của rừng; (iii) sức khỏe và khả năng tồn tại (vitality) của rừng; (iv) 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các chức năng sản xuất của tài nguyên rừng; (v) các chức năng phòng hộ của tài nguyên rừng; (vi) các chức năng kinh tế-xã hội của tài nguyên rừng; và (vii) khung pháp lý, chính sách và thể chế” [32]. Theo Tổ chức gỗ nhiệt đới quốc tế (ITTO), “Quản lý rừng bền vững là quá trình quản lý những lâm phần ổn định nhằm đạt được nhiều hơn những mục tiêu quản lý rừng đã đề ra một cách rõ ràng, như đảm bảo sản xuất liên tục những sản phẩm và dịch vụ mong muốn mà không làm giảm đáng kể những giá trị di truyền và năng suất tương lai của rừng và không gâyra những tác động không mong muốn đối với môi trường tự nhiên và xã hội”[15].

Theo tiến trình Helsinki, “Quản lý rừng bền vững là quản lý rừng và đất rừng theo cách thức và mức độ phù hợp để duy trì tính đa dạng sinh học, năng suất, khả năng tái sinh, sức sống của rừng và duy trì tiềm năng của rừng trong quá trình thực hiện và trong tương lai, các chức năng sinh thái, kinh tế và xã hội của rừng ở cấp địa phương, cấp quốc gia và toàn cầu và không gây ra những tác hại đối với các hệ sinh thái khác”[15]. Như vậy, có thể hiểu Quản lý rừng bền vững là cách quản lý đảm bảo được các lợi ích lâu dài, bền vững về kinh tế, xã hội, và môi trường cho con người cả ở thế hệ hiện tại và các thế hệ của con cháu trong tương lai. Nửa cuối của thế kỷ 20, trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, môi trường, con người chờ đợi ở rừng nhiều hơn nữa các khả năng cung ứng không chỉ về gỗ, lâm sản ngoài gỗ mà còn các chức năng bảo vệ môi trường như: phòng hộ nguồn nước, chống thiên tai, bảo tồn đa dạng sinh học, giáo dục thẩm mỹ, môi trường v. môn Quản lý rừng đã giao thoa với nhiều môn khoa học khác và cũng do vậy mang nhiều tên khác nhau như: Quản lý rừng, Điều chế rừng, Quy hoạch rừng, Thiết kế kinh doanh rừng.

Ở Việt Nam, những năm 80 – 90 của thế kỷ 20, các đơn vị quản lý rừng tự nhiên (Lâm trường, các đơn vị làm kinh tế lâm nghiệp.) đều phải xây dựng Phương án điều chế rừng (Kế hoạch quản lý). Tuy nhiên, các phương án điều chế rừng hay quy hoạch rừng vẫn tập trung vào mục tiêu lợi dụng tài nguyên rừng là chính, tất cả các hoạt động quản lý rừng đều xoay 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quanh mục tiêu khai thác gỗ, phát triển kinh tế đất nước nói chung và của đơn vị nói riêng.