Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Quan điểm đường lối của Đảng và Nhà nước về thể thao thành tích cao Quan điểm về TDTT của Đảng và Nhà nước đều xuất phát từ cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và căn cứ vào điều kiện lịch sử, kinh tế, xã hội cụ thể của đất nước. Do đó, việc xây dựng và phát triển sự nghiệp TDTT đều nhằm phục vụ nhiệm vụ chiến lược của Đảng và của dân tộc theo các giai đoạn cách mạng cụ thể. Bác Hồ luôn coi trọng công tác TDTT và khẳng định TDTT là phương tiện đào tạo con người phát triển toàn diện và phục vụ lợi ích của giai cấp, lợi ích của xã hội[26]. Về công tác thể thao thành tích cao, trong các văn kiện của các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc đều có đề cập và định hướng phát triển trong thời gian tới[26] như: Trong văn kiện Đại hội Đảng lần thứ V có viết: “.Tích cực xây dựng đội ngũ VĐV ngày càng đông đảo, có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt và đạt thành tích kỷ lục cao.
Muốn vậy, cần tăng cường hệ thống tổ chức quản lý công tác TDTT ở các cấp, các ngành, các đoàn thể, nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng khoa học kỹ thuật và từng bước tăng thêm cơ sở vật chất kỹ thuật của TDTT”.[4] Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VI đã nêu: “Củng cố và mở rộng hệ thống trường lớp năng khiếu thể thao, phát triển lực lượng VĐV trẻ, lựa chọn và tập trung sức nâng cao thành tích một số môn thể thao coi trọng việc giáo dục đạo đức, phong cách TDTT XHCN, cố gắng bảo đảm các điều kiện về cán bộ, về khoa học kỹ thuật, cơ sở vật chất và nhất là về tổ chức, quản lý cho công tác TDTT”. [4] Văn kiện Đại hội Đảng VII xác định về nhiệm vụ của thể thao thành tích cao như sau: “Nâng cao chất lượng các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng VĐV; 9 nâng cao thành tích một số môn thể thao, cải tiến tổ chức quản lý các hoạt động TDTT theo hướng kết hợp chặt chẻ các tổ chức Nhà nước và các tổ chức xã hội, tạo các điều kiện về cán bộ, cơ sở vật chất và khoa học kỹ thuật, để phát triển nhanh một số môn thể thao Việt Nam có truyền thống và có triển vọng”.[4] Chỉ thị 36 CT/TW ngày 24/03/1994 của Ban Bí thư Trung ương Đảng chỉ rõ: Chỉ thị đánh giá thể thao thành tích cao trong những năm gần đây: “Nhiều môn thể thao dân tộc được khôi phục và phát triển; một số môn thể thao đạt thành tích đáng khích lệ, cơ sở vật chất, kỹ thuật TDTT ở một số địa phương và ngành đã được chú ý đầu tư nâng cấp, xây dựng mới. Thành tích các môn thể thao còn thua kém xa so với nhiều nước trong khu vực, lực lượng VĐV trẻ kế cận rất mỏng. Còn nhiều biểu hiện tiêu cực trong các hoạt động thể thao.
Đội ngũ cán bộ TDTT rất thiếu và yếu nhiều mặt.Cơ sở vật chất và khoa học kỹ thuật của TDTT vừa thiếu, vừa lạc hậu. nhiều sân bãi, cơ sở tập luyện bị lấn chiếm, sử dụng vào việc khác. Quản lý ngành TDTT còn kém hiệu quả, chưa có cơ chế thích hợp để phát huy những nhân tố mới, phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của nhân dân nhằm phát triển TDTT”.[3] Chính vì vậy, trong thời gian tới cần phát triển thể thao thành tích cao theo quan điểm sau: “Xây dựng nền TDTT có tính chất dân tộc khoa học và nhân dân, giữ gìn, phát huy bản sắc và truyền thống dân tộc, đồng thời nhanh chóng tiếp thu có chọn lọc những thành tựu hiện đại. Từng bước xây dựng lực lượng thể thao chuyên nghiệp đỉnh cao.
“Mở rộng giao lưu và hợp tác quốc tế về TDTT. Tăng cường tình hữu nghị, sự hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân ta và nhân dân các nước.Phấn đấu đạt được vị trí xứng đáng trong các hoạt động thể thao quốc tế, trước hết là ở khu vực Đông Nam Á” [3]. 10 Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII Đảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Phát triển phong trào TDTT sâu rộng trong cả nước, trước hết là trong dân, thiếu niên, tạo chuyển biến tích cực về chất lượng và hiệu quả giáo dục thể chất trong trường học, trong các lực lượng dự bị quốc phòng và lực lượng vũ trang. Mở rộng quốc tế về TDTT, từng bước hình thành lực lượng thể thao chuyên nghiệp.
Xây dựng các Trung tâm thể thao quốc gia. Tăng cường đào tạo cán bộ và nghiên cứu khoa học của ngành TDTT”.[4] Với vị trí và tầm quan trọng của TDTT trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng CNXH, Đảng và Nhà nước ta đã xác định mục tiêu trước mắt và lâu dài của TDTT nói chung và của thể thao thành tích cao nói riêng: Về nhiệm vụ trước mắt: TDTT phải góp phần trực tiếp nâng cao sức khỏe cho nhân dân để thiết thực phục vụ cho sản xuất, công tác, học tập và sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, đối với thể thao thành tích cao: “.Hình thành hệ thống đào tạo tài năng thể thao quốc gia, đào tạo một lực lượng VĐV trẻ có khả năng nhanh chóng tiếp cận các thành tựu thể thao tiên tiến của thế giới. Tham gia và đạt kết quả ngày càng cao trong các hoạt động thể thao khu vực, Châu Á và thế giới, trước hết là những môn mà ta có nhiều khả năng. Ngày 2/4/1998, Thường vụ Bộ chính trị khóa VIII ra thông tư về tăng cường lãnh đạo công tác TDTT đã xác định nhiệm vụ của thể thao thành tích cao như sau: Đa dạng hóa các hình thức tổ chức đào tạo VĐV, coi trọng chất lượng toàn diện về chính trị, đạo đức, văn hóa và chuyên môn; nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo VĐV của các Trung tâm thể thao, thực hiện chủ trương từng bước chuyên nghiệp hóa trong một số môn thể thao.
Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng bồi dưỡng phẩm chất đạo đức thể thao, thấy các biểu hiện tiêu cực trong hoạt động thể thao, chú trọng công 11 tác xây dựng Đảng, xây dựng tổ chức Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trong ngành TDTT, nhất là trong đội ngũ HLV, VĐV. Ngành TDTT cần đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ trong lĩnh vực TDTT nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý, cán bộ khoa học, HLV, giáo viên TDTT tiếp tục đổi mới tổ chức quản lý TDTT theo hướng xã hội hóa, triển khai thực hiện có hiệu quả chương trình Quốc gia về Thể thao, xúc tiến xây dựng chiến lược phát triển TDTT đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong hệ thống công tác của ngành TDTT, TTTTC là một bộ phận có tính chuyên sâu xác định. Nghị định 11/CP 1992 đã chỉ rõ TTTTC là một trong ba mặt công tác lớn của Ngành.
Hiến pháp nước CHXHXN Việt Nam, các văn kiện Đại hội Đảng đã ghi rõ về mặt này. Quyết định số 2198/QĐ-TTg ngày 03 tháng 12 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ và Đề án chiến lược phát triển TTTTC đến năm 2015 và định hướng đến năm 2020. Trong đó,Chiến lược phát triển TDTT của nước ta từ nhiều năm nay đã ghi rõ nội dung, nhiệm vụ của TTTTC. Mục tiêu của TTTTC nước ta là: “Đổi mới và hoàn thiện hệ thống tuyển chọn, đào tạo tài năng thể thao, gắn kết đào tạo các tuyến, các lớp kế cận; thống nhất quản lý phát triển thể thao thành tích cao, thể thao chuyên nghiệp theo hướng tiên tiến, bền vững, phù hợp với đặc điểm thể chất và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của nước ta và đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa, tinh thần của nhân dân; nâng cao thành tích thi đấu, giữ vững vị trí là một trong ba quốc gia có thành tích thể thao đứng đầu Đông Nam Á, tiến tới thu hẹp khoảng cách trình độ với thể thao Châu Á và thế giới.
tăng cường hội nhập quốc tế, tích cực thực hiện chủ trương, đường lối ngoại giao nhân dân của Đảng và Nhà nước”[11],[13]. Quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về phát triển TTTTC của quốc gia và của tỉnh An Giang còn được cụ thể hóa trong Nghị quyết đại hội tỉnh Đảng bộ Bình Phước 12 lần thứ IV, nhiệm kỳ 2015-2020, Chiến lược phát triển thể thao VIệt Nam đến năm 2020, Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về Thể dục, Thể thao đến năm 2020; Quy hoạch phát triển thể thao VIệt Nam đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030, và Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng [13], [4]. Một số khái niệm, thuật ngữ và nội dung liên quan đến đề tài 1.Khái niệm về giải pháp, biện pháp Theo Từ điển Tiếng Việt năm 1992 của Viện Khoa học xã hội Việt nam, thì Giải pháp là đưa ra cách giải quyết một vấn đề nào đó mang tính chiến lược. Còn Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể [31].Khái niệm về thể thao thành tích cao Theo định nghĩa trong Từ điển Bách khoa Việt Nam, thì: Thể thao thành tích cao là hoạt động tập luyện và thi đấu của vận động viên chuyên nghiệp hoặc nhà nghề, trong đó thành tích thể thao, kỷ lục thể thao được coi là giá trị văn hóa, là sức mạnh và năng lực sang tạo của con người.
Thể thao thành tích cao (TTTTC) ở Việt Nam bao gồm các môn thể thao thi đấu trong chương trình đại hội Olympic, ASIAD và SEA Games [31]. TTTTC, ngoài nhiệm vụ tăng cường thể chất nói chung, có nhiệm vụ quyết định hơn, nặng nề hơn là tìm kiếm, bồi dưỡng và phát triển năng lực thể chất trội của từng cá thể, tìm được năng lực tối đa của họ để phát triển thành người tài thể thao - vận động viên tài năng của Quĩ người tài quốc gia. Bản chất của quá trình đó là bồi dưỡng - đào tạo người tài thể thao qua quá trình giáo dục - huấn luyện hệ thống - khoa học của TT. TTTTC là thành quả của xã hội văn minh, có tác động lớn trong xã hội mới.
Nếu kết quả của TTTTC mang tính phổ biến trong xã hội thì quá trình 13 đào tạo nó lại không mang tính xã hội và khuyến khích xã hội.