Khóa luận: Giải pháp phát triển thanh toán quốc tế bằng tín dụng chứng từ tại VietinBank Ba Đình

Khóa luận phân tích giải pháp phát triển hoạt động thanh toán quốc tế qua tín dụng chứng từ tại ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam chi nhánh Ba Đình.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy Nhàn
• Người hướng dẫn: Ths. Vũ Thị Kim Oanh
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Thanh Toán Quốc Tế Qua Tín Dụng Chứng Từ Tại Ngân Hàng Công Thương Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ TỰ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1.1. Khái niệm và vai trò của thanh toán quốc tế
• 1.1.2. Đặc điểm thanh toán quốc tế
• 1.1.3. Các phương thức thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.2.1. Khái niệm phương thức tín dụng chứng từ
• 1.2.2. Các đặc trưng cơ bản của phương thức tín dụng chứng từ
• 1.2.3. Quy trình nghiệp vụ phương thức tín dụng chứng từ
• 1.2.4. Phân loại thư tín dụng
• 1.3. PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.3.1. Khái niệm phát triển hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ
• 1.3.2. Các chỉ tiêu đánh giá phát triển hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ
• 1.3.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH BA ĐÌNH
• 2.1. GIỚI THIỆU VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH BA ĐÌNH
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức hoạt động
• 2.1.3. Khái quát một số hoạt động kinh doanh của Vietinbank Ba Đình giai đoạn 2017 – 2019
• 2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH BA ĐÌNH
• 2.2.1. Quy trình và sản phẩm thanh toán TDCT
• 2.2.2. Thực trạng phát triển hoạt động TTQT theo phương thức TDCT
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH BA ĐÌNH
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.2. Hạn chế còn tồn tại
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH BA ĐÌNH
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH BA ĐÌNH
• 3.1.1. Định hướng phát triển chung
• 3.1.2. Định hướng phát triển hoạt động TTQT theo phương thức TDCT
• 3.2. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH BA ĐÌNH
• 3.2.1. Đa dạng hóa các loại hình sản phẩm
• 3.2.2. Tìm hiểu nhu cầu khách hàng
• 3.2.3. Phát triển khách hàng doanh nghiệp FDI
• 3.2.4. Tăng cường hoạt động Marketing và các chính sách ưu đãi
• 3.2.5. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.3. ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ NHẰM PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH BA ĐÌNH
• 3.3.1. Kiến nghị với Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
• 3.3.2. Kiến nghị với doanh nghiệp
• 3.3.3. Kiến nghị với Ngân hàng nhà nước
• 3.3.4. Kiến nghị với Chính phủ
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thanh toán quốc tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, thanh toán quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các nền kinh tế. Ngân hàng Công Thương Việt Nam (VietinBank) là một trong những ngân hàng thương mại hàng đầu tại Việt Nam, cung cấp dịch vụ thanh toán quốc tế qua tín dụng chứng từ. Hoạt động này không chỉ giúp ngân hàng gia tăng doanh thu mà còn nâng cao uy tín và vị thế trên thị trường quốc tế. Theo nghiên cứu, thanh toán quốc tế là quá trình thực hiện nghĩa vụ chi trả giữa các tổ chức, cá nhân thuộc các quốc gia khác nhau, trong đó ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian. Điều này tạo ra nguồn thu từ phí dịch vụ và chênh lệch tỷ giá, đồng thời thúc đẩy các nghiệp vụ ngân hàng khác.

1.1 Khái niệm và vai trò của thanh toán quốc tế

Theo định nghĩa, thanh toán quốc tế là việc thực hiện nghĩa vụ chi trả giữa các tổ chức, cá nhân của các quốc gia khác nhau. Hoạt động này không chỉ tạo ra nguồn thu cho ngân hàng mà còn giúp tăng tính thanh khoản và phát triển các nghiệp vụ khác. Ngân hàng Công Thương Việt Nam đã tận dụng cơ hội này để mở rộng dịch vụ, thu hút khách hàng và nâng cao uy tín. Việc phát triển thanh toán quốc tế qua tín dụng chứng từ là một trong những giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi cho các bên tham gia giao dịch, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

II. Thực trạng phát triển hoạt động thanh toán quốc tế

Hoạt động thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Công Thương Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Theo số liệu thống kê, doanh số thanh toán qua tín dụng chứng từ tại VietinBank Ba Đình đã tăng trưởng ổn định, nhưng vẫn chưa đạt được tiềm năng tối đa. Các yếu tố như sự cạnh tranh từ ngân hàng nước ngoài và sự thay đổi trong nhu cầu của khách hàng đã ảnh hưởng đến sự phát triển này. Đặc biệt, việc quản lý rủi ro trong tín dụng chứng từ cần được chú trọng hơn để đảm bảo an toàn cho các giao dịch.

2.1 Đánh giá thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế

Thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế tại VietinBank Ba Đình cho thấy sự phát triển không đồng đều. Mặc dù doanh số thanh toán qua tín dụng chứng từ có xu hướng tăng, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Các vấn đề như quy trình thanh toán chưa tối ưu, thiếu sự đa dạng trong sản phẩm dịch vụ và sự cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng khác đã tạo ra áp lực lớn. Để phát triển bền vững, ngân hàng cần cải thiện quy trình thanh toán, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường hoạt động marketing nhằm thu hút khách hàng.

III. Giải pháp phát triển hoạt động thanh toán quốc tế

Để phát triển hoạt động thanh toán quốc tế qua tín dụng chứng từ, VietinBank cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, ngân hàng cần đa dạng hóa các loại hình sản phẩm dịch vụ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Thứ hai, việc tìm hiểu nhu cầu của khách hàng và phát triển các sản phẩm phù hợp là rất quan trọng. Cuối cùng, ngân hàng cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường hoạt động marketing để thu hút khách hàng doanh nghiệp FDI, từ đó gia tăng doanh thu từ hoạt động thanh toán quốc tế.

3.1 Đề xuất giải pháp phát triển hoạt động thanh toán quốc tế

Giải pháp phát triển hoạt động thanh toán quốc tế tại VietinBank Ba Đình cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện quy trình thanh toán. Ngân hàng nên đầu tư vào công nghệ tài chính để tối ưu hóa quy trình thanh toán, đồng thời đào tạo nhân viên để nâng cao kỹ năng phục vụ khách hàng. Việc tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp FDI cũng sẽ giúp ngân hàng mở rộng thị trường và gia tăng doanh thu từ hoạt động tín dụng chứng từ. Ngoài ra, ngân hàng cần chú trọng đến việc quản lý rủi ro trong tín dụng chứng từ để bảo vệ quyền lợi của cả ngân hàng và khách hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hóa thương mại mở ra cơ hội lớn cho hoạt động ngoại thương của Việt Nam, đặc biệt thông qua việc tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP. Cùng với sự gia tăng của dòng lưu chuyển hàng hóa và dịch vụ, hoạt động thanh toán quốc tế tại các ngân hàng thương mại ngày càng giữ vai trò huyết mạch. Tuy nhiên, sự tham gia của các ngân hàng nước ngoài với tiềm lực vốn, công nghệ và kinh nghiệm cũng tạo ra sức ép cạnh tranh gay gắt đối với hệ thống ngân hàng trong nước.

Trong số các phương thức thanh toán quốc tế chủ yếu (chuyển tiền, nhờ thu, tín dụng chứng từ), phương thức tín dụng chứng từ (L/C) được đánh giá là công cụ bảo đảm quyền lợi và dung hòa rủi ro hiệu quả nhất giữa người mua và người bán khi hai bên chưa có sự tín nhiệm cao. Do đó, việc nghiên cứu thực trạng và phát triển hoạt động thanh toán L/C có ý nghĩa thiết thực đối với hiệu quả kinh doanh của từng chi nhánh ngân hàng thương mại.

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

1. Hệ thống hóa lý luận liên quan đến hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ, các tiêu chí đánh giá và các nhân tố tác động tới sự phát triển của hoạt động này tại ngân hàng thương mại, kết hợp kinh nghiệm thực tiễn từ một số tổ chức tín dụng.
2. Đánh giá thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Ba Đình giai đoạn 2017 – 2019.
3. Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại Chi nhánh Ba Đình trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ.
• Phạm vi không gian: Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Ba Đình (địa chỉ tại số 34 Cửa Nam, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thực tế được thu thập và phân tích trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2019.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng hệ thống khái niệm và cơ sở lý thuyết về thanh toán quốc tế và tín dụng chứng từ dựa trên giáo trình chuyên ngành (Nguyễn Văn Tiến & Nguyễn Thị Hồng Hải, 2016). Các nội dung lý thuyết trọng tâm gồm:

• Khái niệm và đặc trưng của L/C: L/C là cam kết thanh toán có điều kiện độc lập của ngân hàng phát hành đối với người thụ hưởng; L/C là hợp đồng kinh tế hai bên độc lập với hợp đồng thương mại cơ sở; giao dịch L/C thuần túy dựa trên chứng từ chứ không căn cứ vào hàng hóa thực tế; yêu cầu sự tuân thủ nghiêm ngặt của bộ chứng từ xuất trình.
• Khung pháp lý và thông lệ quốc tế áp dụng: Hoạt động thanh toán L/C chịu sự điều chỉnh của Quy tắc và Thực hành Thống nhất về Tín dụng Chứng từ (UCP), Các điều khoản thương mại quốc tế (INCOTERMS), hệ thống truyền tin của Hiệp hội viễn thông liên ngân hàng và tài chính quốc tế (SWIFT), cùng hệ thống pháp luật của các quốc gia liên quan.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá phát triển L/C: Đánh giá theo chiều rộng (doanh số thanh toán L/C xuất khẩu/nhập khẩu, số lượng giao dịch, số lượng khách hàng, thị phần) và theo chiều sâu (doanh thu phí dịch vụ, lợi nhuận, tỷ suất Lợi nhuận/Doanh thu từ L/C, tỷ trọng đóng góp của L/C trong tổng thu nhập dịch vụ và lợi nhuận hoạt động, năng lực công nghệ, chất lượng nhân sự, mạng lưới ngân hàng đại lý).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng bao gồm:

• Phương pháp thống kê mô tả, phân tích số liệu và so sánh chuỗi thời gian qua 3 năm (2017, 2018, 2019) để chỉ ra các xu hướng biến động về quy mô, cơ cấu và hiệu quả sinh lời.
• Phương pháp định tính kết hợp phân tích sơ đồ luồng quy trình nghiệp vụ (mô hình phối hợp giữa chi nhánh và Trung tâm Tài trợ thương mại Hội sở chính) và tổng hợp thực tiễn.
• Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, thống kê nội bộ của Phòng Khách hàng doanh nghiệp lớn và Phòng Khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại VietinBank Ba Đình.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại ngân hàng thương mại

Chương này khái quát bản chất, vai trò của thanh toán quốc tế và phân tích chi tiết phương thức tín dụng chứng từ:

• Vai trò của TTQT đối với NHTM: Tạo nguồn thu từ phí dịch vụ và kinh doanh ngoại tệ chênh lệch tỷ giá; gia tăng tính thanh khoản từ số dư tiền gửi ký quỹ mở L/C; thúc đẩy các nghiệp vụ tài trợ thương mại, huy động vốn và mở rộng quan hệ đối ngoại.
• So sánh các phương thức thanh toán chủ yếu: Phân tích ưu - nhược điểm của chuyển tiền (M/T, T/T), nhờ thu (nhờ thu phiếu trơn, nhờ thu kèm chứng từ) và chỉ ra tín dụng chứng từ là phương thức bảo vệ an toàn tối đa cho các bên trong giao dịch ngoại thương.
• Phân loại thư tín dụng: Hệ thống hóa các loại L/C cơ bản (hủy ngang, không thể hủy ngang, không thể hủy ngang có xác nhận) và L/C đặc biệt (chuyển nhượng, giáp lưng, tuần hoàn, dự phòng, đối ứng, điều khoản đỏ, UPAS L/C - thư tín dụng trả chậm có thể thanh toán ngay).
• Các nhân tố ảnh hưởng: Phân tích nhóm nhân tố khách quan (môi trường kinh tế, chính trị, khung pháp lý, năng lực đối tác xuất nhập khẩu) và nhóm nhân tố chủ quan (tiềm lực tài chính, hạ tầng công nghệ, mô hình tổ chức, quy trình xử lý chứng từ, trình độ cán bộ, chính sách khách hàng).
• Kinh nghiệm thực tiễn: Khảo sát mô hình của Vietcombank (chú trọng nhân lực đạt chứng chỉ quốc tế CDCS, chính sách may đo sản phẩm chuyên biệt) và HSBC (mạng lưới toàn cầu tại 64 quốc gia, triển khai ứng dụng di động Instant@dvice và công nghệ Blockchain rút ngắn thời gian xử lý giao dịch trong 24 giờ).

Chương 2: Thực trạng phát triển hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Ba Đình

Chương 2 tập trung phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh tổng thể và nghiệp vụ thanh toán L/C tại chi nhánh Ba Đình trong giai đoạn 2017 – 2019:

• Tổng quan chi nhánh: VietinBank Ba Đình thành lập ngày 03/11/2010 tại 34 Cửa Nam, Hoàn Kiếm, Hà Nội; cơ cấu vận hành gồm Ban Giám đốc, 3 phòng nghiệp vụ chính, 4 phòng hỗ trợ và 10 phòng giao dịch với quy mô gần 200 nhân sự.
• Hoạt động kinh doanh chung: Nguồn vốn huy động tăng trưởng liên tục từ trên 12.000 tỷ đồng (2017) lên gần 15.000 tỷ đồng (2019). Dư nợ tín dụng tăng 14,7% năm 2018 (đạt 14.628 tỷ đồng) và tăng chậm lại 0,8% năm 2019 (đạt 14.746 tỷ đồng) nhằm kiểm soát chất lượng tín dụng, đưa tỷ lệ nợ xấu về mức 1,5%. Lợi nhuận kinh doanh đạt 415 tỷ đồng (2017), tăng lên 497 tỷ đồng (2018) và giảm về 386 tỷ đồng (2019) do việc hạ lãi suất cho vay hỗ trợ sản xuất.
• Mô hình vận hành tập trung: Chi nhánh tiếp nhận hồ sơ gốc và chỉ thị của khách hàng, sau đó chuyển giao cho Trung tâm Tài trợ thương mại (TT TTTM) trực thuộc Hội sở chính xử lý bức điện SWIFT và nghiệp vụ đối ngoại. Trung tâm hoạt động 12 giờ/ngày (từ 8h00 đến 20h00, chia 2 ca) với giờ cut-off là 16h00.

Chỉ tiêu nghiệp vụ L/C	Năm 2017	Năm 2018	Năm 2019	So sánh 2018/2017 (%)	So sánh 2019/2018 (%)
Doanh số L/C xuất khẩu (Triệu USD)	241	305	317	+26,6	+3,9
Doanh số L/C nhập khẩu (Triệu USD)	315	810	708	+157,1	-12,6
Tổng doanh số L/C (Triệu USD)	556	1.115	1.025	+100,5	-8,1
Số món L/C xuất khẩu (Món)	342	511	506	+49,4	-1,0
Số món L/C nhập khẩu (Món)	520	914	897	+75,8	-1,9
Tổng số món L/C xử lý (Món)	862	1.425	1.403	+65,3	-1,5
Số KHDN lớn sử dụng L/C	78	75	73	-3,8	-2,7
Số KHDN vừa và nhỏ sử dụng L/C	26	70	84	+169,2	+20,0
Tổng số khách hàng thanh toán L/C	102	145	157	+42,2	+8,3

Kết quả tài chính từ L/C	Năm 2017	Năm 2018	Năm 2019
Doanh thu từ thanh toán L/C (Tỷ đồng)	12,753	16,394	15,436
Chi phí thanh toán L/C (Tỷ đồng)	2,256	2,144	1,908
Lợi nhuận từ thanh toán L/C (Tỷ đồng)	10,497	14,250	13,528
Tỷ suất Lợi nhuận / Doanh thu L/C (%)	82,3	86,9	87,6
Tỷ trọng Doanh thu L/C trên Tổng DT dịch vụ (%)	18,7	22,8	25,0

• Cơ cấu phương thức thanh toán:
  • Trong thanh toán hàng xuất khẩu: Phương thức chuyển tiền chiếm ưu thế tuyệt đối và tăng liên tục (47% năm 2017, 49% năm 2018, 50% năm 2019); tỷ trọng L/C chiếm lần lượt là 39%, 41% và 38%; nhờ thu chiếm 10% - 14%.
  • Trong thanh toán hàng nhập khẩu: Phương thức L/C chiếm tỷ trọng chủ đạo (39% năm 2017, tăng mạnh lên 57% năm 2018 và đạt 53% năm 2019); chuyển tiền chiếm 34% - 36% trong 2 năm 2018–2019.
• Đánh giá thực trạng: Hoạt động thanh toán L/C đạt kết quả tích cực về hiệu quả sinh lời và mở rộng phân khúc khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ. Hạn chế còn tồn tại gồm: số lượng khách hàng doanh nghiệp lớn sụt giảm liên tiếp qua các năm; doanh số L/C nhập khẩu sụt giảm 12,6% trong năm 2019; thanh toán hàng xuất khẩu còn phụ thuộc nhiều vào chuyển tiền dẫn đến rủi ro thanh toán cho doanh nghiệp; sản phẩm L/C chưa có sự cá biệt hóa cao cho từng phân khúc chuyên biệt.

Chương 3: Giải pháp phát triển hoạt động thanh toán quốc tế theo phương thức tín dụng chứng từ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Ba Đình

Trên cơ sở phân tích hạn chế tại Chương 2, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị cụ thể:

• Định hướng phát triển: Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh doanh theo hướng tăng nguồn thu từ phí dịch vụ phi tín dụng, nâng cao chất lượng dịch vụ tài trợ thương mại và hiện đại hóa giao dịch.
• 5 nhóm giải pháp tại chi nhánh Ba Đình:
  1. Đa dạng hóa sản phẩm L/C: Tiếp tục hoàn thiện và tiếp thị sản phẩm UPAS L/C nhằm giải quyết khó khăn về thanh khoản ngoại tệ cho doanh nghiệp nhập khẩu; cung cấp các dịch vụ chiết khấu và tài trợ thương mại trọn gói.
  2. Tìm hiểu nhu cầu khách hàng: Phân loại khách hàng theo ngành nghề xuất nhập khẩu để tư vấn điều khoản thanh toán thích hợp.
  3. Phát triển phân khúc khách hàng FDI: Tiếp cận các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn nhằm khai thác các giao dịch thanh toán giá trị lớn.
  4. Tăng cường hoạt động Marketing và chính sách giá phí: Áp dụng biểu phí linh hoạt kết hợp các chính sách ưu đãi chéo về tỷ giá mua bán ngoại tệ và lãi suất cho vay tài trợ xuất nhập khẩu.
  5. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Tổ chức đào tạo tại chỗ, cập nhật các tập quán UCP mới, khuyến khích cán bộ chuyên trách thi lấy chứng chỉ quốc tế CDCS.
• Hệ thống đề xuất, kiến nghị:
  • Kiến nghị với VietinBank (Hội sở chính): Cải tiến đường truyền công nghệ kết nối giữa Chi nhánh và Trung tâm TTTM; tiếp tục phân cấp hạn mức linh hoạt cho chi nhánh trong phê duyệt mở L/C.
  • Kiến nghị với các doanh nghiệp XNK: Nâng cao năng lực tài chính, minh bạch báo cáo kế toán và tìm hiểu kỹ quy tắc quốc tế để hạn chế xuất trình chứng từ bất hợp lệ.
  • Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ: Hoàn thiện khung pháp lý về quản lý ngoại hối, ổn định tỷ giá và đẩy mạnh xúc tiến thương mại quốc tế.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa chi tiết các kết quả hoạt động thanh toán tín dụng chứng từ tại VietinBank Ba Đình giai đoạn 2017 – 2019:

• Tổng doanh số thanh toán L/C tăng từ 556 triệu USD (2017) lên mức đỉnh 1.115 triệu USD (2018) và đạt 1.025 triệu USD (2019).
• Số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ L/C tăng từ 102 lên 157 khách hàng, trong đó nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ tăng trưởng mạnh từ 26 khách hàng (2017) lên 84 khách hàng (2019).
• Lợi nhuận từ hoạt động L/C tăng từ 10,497 tỷ đồng (2017) lên 13,528 tỷ đồng (2019), đóng góp tỷ trọng doanh thu ngày càng tăng trong tổng thu nhập dịch vụ của chi nhánh (từ 18,7% năm 2017 lên 25,0% năm 2019). Tỷ suất sinh lời trên doanh thu nghiệp vụ L/C duy trì ở mức cao (đạt 87,6% năm 2019).

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc kế thừa các lý thuyết chung nhưng đi sâu khảo sát thực tiễn tại một chi nhánh ngân hàng cụ thể. Khóa luận khắc phục hạn chế của các nghiên cứu vĩ mô trước đó (vốn chỉ phân tích trên toàn hệ thống hoặc mang tính tổng quát) bằng việc mô tả chi tiết mô hình tác nghiệp tập trung giữa chi nhánh và Trung tâm Tài trợ thương mại Hội sở chính, đánh giá số liệu thực tế qua chuỗi thời gian 3 năm và đề xuất các giải pháp bám sát đặc thù vận hành của chi nhánh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn nghiên cứu được xác định từ phạm vi tài liệu:

• Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm tập trung tại một đơn vị duy nhất (VietinBank Chi nhánh Ba Đình) trong giai đoạn 3 năm (2017 – 2019), chưa bao quát giai đoạn sau năm 2020 khi nền kinh tế chịu tác động của dịch bệnh và những thay đổi trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
• Các dữ liệu chi tiết liên quan đến số vụ tranh chấp chứng từ và thời gian xử lý cụ thể cho từng loại tiền tệ chưa được bóc tách sâu trong các bảng số liệu công bố.
• Hướng mở rộng tiếp theo: Nghiên cứu tác động của quá trình chuyển đổi số toàn diện (áp dụng Blockchain, nền tảng số hóa chứng từ thương mại) đối với quy trình xử lý tín dụng chứng từ và mở rộng so sánh hiệu quả hoạt động L/C giữa nhiều chi nhánh trên cùng địa bàn.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế quốc tế và Kinh doanh quốc tế có nhu cầu tham khảo cấu trúc đề tài khóa luận phân tích thực trạng nghiệp vụ ngân hàng thương mại.
• Chuyên viên thanh toán quốc tế và cán bộ quản lý khách hàng doanh nghiệp tại các ngân hàng thương mại khi tìm hiểu về quy trình phối hợp xử lý chứng từ tập trung và các giải pháp phát triển sản phẩm L/C trả chậm thanh toán ngay (UPAS L/C).
• Phần đáng tham khảo nhất là bảng số liệu chi tiết về cơ cấu phương thức thanh toán hàng xuất/nhập khẩu, hệ thống chỉ tiêu tài chính của mảng dịch vụ L/C và sơ đồ luồng quy trình nghiệp vụ L/C xuất - nhập khẩu qua Trung tâm Tài trợ thương mại.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình xử lý giao dịch tín dụng chứng từ tại VietinBank Chi nhánh Ba Đình được tổ chức như thế nào?
Hoạt động thanh toán L/C tại chi nhánh được tổ chức theo mô hình tập trung phối hợp với Trung tâm Tài trợ thương mại (TT TTTM) trực thuộc Hội sở chính. Chi nhánh tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra ban đầu và chuyển về Trung tâm TTTM để xử lý nghiệp vụ đối ngoại và điện SWIFT. Trung tâm làm việc 12 giờ/ngày (8h00 – 20h00, chia 2 ca) với giờ cut-off nhận chứng từ là 16h00 hàng ngày.

2. Tỷ trọng các phương thức thanh toán trong xuất khẩu và nhập khẩu tại chi nhánh có điểm gì khác biệt trong giai đoạn 2017 – 2019?
Trong thanh toán hàng xuất khẩu, phương thức chuyển tiền chiếm ưu thế lớn nhất và có xu hướng tăng từ 47% (2017) lên 50% (2019), trong khi L/C chỉ chiếm từ 38% đến 41%. Ngược lại, trong thanh toán hàng nhập khẩu, phương thức L/C chiếm tỷ trọng chủ đạo, tăng từ 39% năm 2017 lên 57% năm 2018 và 53% năm 2019, trong khi chuyển tiền giảm từ 54% (2017) xuống còn 36% (2019).

3. Phân khúc khách hàng nào đóng vai trò chính thúc đẩy số lượng khách hàng thanh toán L/C tại VietinBank Ba Đình tăng trưởng?
Động lực tăng trưởng khách hàng thuộc về nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, tăng từ 26 khách hàng năm 2017 lên 70 khách hàng năm 2018 (tăng 169,2%) và đạt 84 khách hàng năm 2019 (tăng 20%). Trong khi đó, số lượng khách hàng doanh nghiệp lớn sử dụng L/C lại sụt giảm liên tục từ 78 doanh nghiệp (2017) xuống 75 (2018) và 73 (2019).

4. Hiệu quả tài chính từ hoạt động thanh toán L/C tại VietinBank Ba Đình thay đổi như thế nào trong 3 năm?
Doanh thu từ phí L/C đạt 12,753 tỷ đồng năm 2017, tăng lên 16,394 tỷ đồng năm 2018 và đạt 15,436 tỷ đồng năm 2019. Lợi nhuận tương ứng đạt 10,497 tỷ đồng (2017), 14,250 tỷ đồng (2018) và 13,528 tỷ đồng (2019). Tỷ suất Lợi nhuận/Doanh thu của hoạt động L/C tăng liên tục từ 82,3% (2017) lên 86,9% (2018) và đạt 87,6% (2019), đóng góp 25% vào tổng doanh thu dịch vụ của chi nhánh trong năm 2019.

5. Khóa luận đã đúc kết được những kinh nghiệm cụ thể nào từ các ngân hàng khác để đề xuất giải pháp?
Tác giả đúc kết kinh nghiệm từ Vietcombank về việc chuẩn hóa năng lực nhân sự bằng chứng chỉ chuyên gia L/C quốc tế (CDCS) và xây dựng chính sách may đo sản phẩm; đồng thời tham khảo kinh nghiệm từ HSBC về phát triển ứng dụng di động theo dõi trạng thái giao dịch (Instant@dvice) và ứng dụng công nghệ Blockchain trong thanh toán L/C để rút ngắn thời gian xử lý xuống 24 giờ.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Thúy Nhàn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và đánh giá chi tiết thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế bằng phương thức tín dụng chứng từ tại VietinBank Chi nhánh Ba Đình giai đoạn 2017 – 2019. Dữ liệu thực chứng cho thấy mảng thanh toán L/C mang lại tỷ suất sinh lời cao và mở rộng hiệu quả ở nhóm khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ, song cũng chỉ rõ sự suy giảm ở nhóm khách hàng lớn và cơ cấu thanh toán hàng xuất khẩu còn thiên về chuyển tiền. Các giải pháp và kiến nghị được xây dựng có tính hệ thống, bám sát mô hình xử lý tập trung của VietinBank, cung cấp tư liệu tham khảo thiết thực cho nghiên cứu và quản trị ngân hàng thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ THEO PHƯƠNG THỨC TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm và vai trò của thanh toán quốc tế “Thanh toán quốc tế là việc thực hiện các nghĩa vụ chi trả và quyền hưởng lợi về tiền tệ phát sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức, cá nhân nước này với tổ chức, cá nhân nước khác, hay giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế, thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước liên quan” (Nguyễn Văn Tiến & Nguyễn Thị Hồng Hải, 2016, p. Từ định nghĩa trên có thể thấy, thanh toán quốc tế là khâu cuối cùng và là khâu mấu chốt không thể thiếu trong giao dịch thương mại quốc tế giữa các tổ chức, cá nhân thuộc các quốc gia khác nhau hay giữa quốc gia với tổ chức quốc tế mà trong đó ngân hàng thương mại đóng vai trò là trung gian tiến hành thanh toán theo yêu cầu của khách hàng và thu về nhiều lợi ích như: • Đem lại nguồn thu đáng kể cho ngân hàng: Hoạt động thanh toán quốc tế tạo ra một nguồn thu không nhỏ từ các khoản phí dịch vụ do các hợp đồng ngoại thương chủ yếu là các hợp đồng có giá trị lớn.

Bên cạnh những khoản thu phí dịch vụ trực tiếp, bằng việc mua bán ngoại tệ để đáp ứng nhu cầu thanh toán quốc tế các ngân hàng còn tạo ra thu nhập từ chênh lệch tỷ giá hối đoái. • Tăng tính thanh khoản cho ngân hàng: Trong quá trình thực hiện các nghiệp vụ thanh toán quốc tế, ngân hàng có thể nắm giữ một khoản tiền tạm thời nhàn rỗi của khách hàng dưới hình thức các khoản ký quỹ đảm bảo thanh toán. Do tính chất tương đối ổn định và phát sinh thường xuyên, ngân hàng có thể tận dụng nguồn tiền này để hỗ trợ cho các hoạt động kinh doanh khác nếu có rủi ro xảy ra. • Thúc đẩy phát triển các nghiệp vụ khác: Thông qua hoạt động thanh toán quốc tế ngân hàng có thể đẩy mạnh hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu, tăng nguồn vốn huy động, phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ và các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế 5 khác.

• Thu hút khách hàng có nhu cầu giao dịch quốc tế: Ngoài các nghiệp vụ ngân hàng truyền thống, các ngân hàng ngày càng đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ cung cấp cho khách hàng nhờ mở rộng các nghiệp vụ ngoại bảng như thanh toán quốc tế. Từ đó, tạo điều kiện mở rộng, đa dạng hóa danh mục khách hàng, nâng cao sức cạnh tranh của ngân hàng. • Nâng cao uy tín và vị thế ngân hàng trên trường quốc tế: Thanh toán quốc tế là hoạt động vượt ra khỏi biên giới của một quốc gia với sự tham gia của ít nhất hai ngân hàng, thậm chí khi cần thiết có thể đòi hỏi sự tham gia của cả một mạng lưới ngân hàng. Do đó, thanh toán quốc tế đã tạo cơ sở cho các ngân hàng trong nước tiếp xúc, mở rộng mối quan hệ với các ngân hàng trên thế giới.

Từ đó, các ngân hàng có thể quảng bá, phát triển mạng lưới chi nhánh ra toàn cầu, nâng cao vị thế cũng như uy tín của mình. Ngoài ra, xét trên góc độ vĩ mô, thanh toán quốc tế là cầu nối giữa kinh tế trong nước với kinh tế thế giới, góp phần bôi trơn và thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, đầu tư nước ngoài (trực tiếp và gián tiếp), mở rộng dịch vụ như du lịch và hợp tác quốc tế, tăng cường thu hút kiều hối và các nguồn lực tài chính khác, thúc đẩy thị trường tài chính quốc gia hội nhập quốc tế. Xét trên góc độ vi mô, nhà xuất – nhập khẩu kiểm soát được hàng - tiền cho đến khi được thanh toán – nhận hàng hóa thông qua việc kiểm soát – định đoạt chứng từ vận tải là nhờ sử dụng các phương thức thanh toán quốc tế của ngân hàng thương mại. Đồng thời, với vai trò là trung gian thanh toán trong các mối quan hệ thanh toán quốc tế, ngân hàng thương mại bảo vệ quyền lợi cho cả hai bên mua bán, tư vấn, hướng dẫn cho khách hàng nhằm tạo nên sự tin tưởng, hạn chế rủi ro trong quan hệ thanh toán với các đối tác nước ngoài và thực hiện tài trợ xuất nhập khẩu cho khách hàng không đủ năng lực về vốn; từ đó, khuyến khích các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu gia tăng qui mô hoạt động, tăng khối lượng hàng hoá giao dịch và mở rộng quan hệ giao gia tăng qui mô hoạt động, tăng khối lượng hàng hoá giao dịch và mở rộng quan hệ giao dịch với các nước.

Đặc điểm thanh toán quốc tế  Hoạt động thanh toán quốc tế được điều chỉnh bởi luật pháp và các tập quán 6 quốc tế Không giống như hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động thanh toán nội thương, hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động thanh toán quốc tế phức tạp hơn vì nó liên quan đến các chủ thể ở hai hay nhiều quốc gia. Do đó, các chủ thể khi tham gia vào hoạt động thanh toán quốc tế không những phải thực hiện đúng quy định pháp luật của ít nhất là hai quốc gia mà còn phải tuân thủ các văn bản pháp lý quốc tế và các tập quán quốc tế như: UCP, INCOTERMS,… Những văn bản này tạo lập một môi trường pháp lý lành mạnh, công bằng và hạn chế những tranh chấp không đáng có xảy ra nên đã được hầu hết các nước trên thế giới thừa nhận giá trị pháp lý.  Hoạt động thanh toán quốc tế được thực hiện phần lớn thông qua hệ thống ngân hàng Trong thực tiễn, nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu không được phép tiến hành thanh toán trực tiếp cho nhau, do đó, ngân hàng thực hiện chức năng trung gian thanh toán của mình giúp quá trình thanh toán theo yêu cầu khách hàng được tiến hành nhanh chóng, an toàn và hiệu quả.  Tiền mặt hầu như không được sử dụng trong thanh toán quốc tế Khi tiến hành hoạt động thanh toán quốc tế, thay vì trực tiếp sử dụng tiền mặt thì các phương tiện thanh toán khác như kỳ phiếu, hối phiếu, séc, … được sử dụng rộng rãi hơn.

 Hoạt động thanh toán quốc tế chịu sự ảnh hưởng của tỷ giá hối đoái và dự trữ ngoại hối quốc gia Giao dịch trong thanh toán quốc tế diễn ra giữa các chủ thể ở các nước khác nhau với đồng tiền pháp định khác nhau nên ít nhất một bên có giao dịch liên quan đến ngoại tệ. Vì vậy, hoạt động thanh toán quốc tế chịu tác động của tỷ giá hối đoái và dự trữ ngoại hối quốc gia.  Ngôn ngữ sử dụng trong thanh toán quốc tế chủ yếu là tiếng Anh Sự khác biệt về ngôn ngữ có thể dẫn đến những hiểu lầm đáng tiếc trong giao dịch, gây ra những tổn thất nặng nề cho các bên. Do đó, việc sử dụng một ngôn ngữ đồng nhất và là ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi nhất sẽ giúp cho các bên liên quan thống nhất trong cách hiểu, tránh xảy ra mâu thuẫn.

 Các bên thỏa thuận luật áp dụng khi giải quyết tranh chấp trong thanh toán 7 quốc tế Khi giải quyết tranh chấp, thông qua con đường trọng tài hay tòa án, các bên thỏa thuận áp dụng luật quốc tế, hoặc luật quốc gia của nước người xuất hay nước người nhập, hoặc luật quốc gia của nước thứ ba nếu đối tượng tranh chấp thuộc phạm vi điều chỉnh của luật nước đó. Các phương thức thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại Phương thức thanh toán quốc tế là cách thức nhà nhập khẩu trả tiền cho nhà xuất khẩu và nhận hàng còn nhà xuất khẩu giao hàng và nhận tiền từ nhà nhập khẩu trong hoạt động thương mại quốc tế. Do nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu được phép thỏa thuận nội dung, điều kiện thanh toán, mà mỗi thỏa thuận có thể tạo nên một phương thức thanh toán, do đó, trên lý thuyết có rất nhiều phương thức thanh toán quốc tế khác nhau. Song, các ngân hàng thương mại hiện nay đang sử dụng chủ yếu ba phương thức thanh toán là chuyển tiền, nhờ thu và tín dụng chứng từ.

Phương thức chuyển tiền (Remittance) “Chuyến tiền là phương thức thanh toán, trong đó khách hàng (người chuyển tiền) yêu cầu ngân hàng phục vụ mình chuyển một số tiền nhất định cho một người khác (người hưởng lợi) theo một địa chỉ nhất định và trong một thời gian nhất định” (Nguyễn Văn Tiến & Nguyễn Thị Hồng Hải, 2016, p. Căn cứ vào hình thức chuyển tiền thì phương thức thanh toán này được chia ra thành hai loại: - Chuyển tiền bằng thư (Mail Transfer - M/T): là hình thức chuyển tiền trong đó lệnh thanh toán của ngân hàng chuyển tiền được thể hiện trong nội dung một bức thư mà ngân hàng này gửi cho ngân hàng thanh toán qua bưu điện, do đó phương thức này có chi phí thấp song tốc độ lại chậm. - Chuyển tiền bằng điện (Telegraphic Transfer - T/T): là hình thức chuyển tiền trong đó lệnh thanh toán của ngân hàng chuyển tiền được thể hiện trong nội dung một bức điện mà ngân hàng này gửi cho ngân hàng trả tiền thông qua mạng liên lạc viễn thông SWIFT. Chuyển tiền bằng điện có tốc độ nhanh, độ chính xác cao và an toàn hơn bằng thư nhưng lại có chi phí cao hơn chuyển tiền bằng thư.

Ưu điểm: - Với nhà nhập khẩu: Thủ tục chuyển tiền đơn giản và nhanh chóng với mức phí 8 thấp, không bị ứ đọng vốn do không phải duy trì hạn mức tín dụng tại ngân hàng hay ký quỹ như mở L/C, được bên bán cấp tín dụng, do đó, số vốn cần thiết trong kinh doanh sẽ giảm đi. - Với ngân hàng: Ngân hàng chỉ tham gia với vai trò là trung gian thanh toán thuần tuý để hưởng phí do đó không chịu rủi ro cũng như không có trách nhiệm kiểm tra về sự hợp lý của thời gian thanh toán, số tiền thanh toán cũng như việc nhà nhập khẩu có thực hiện nghĩa vụ thanh toán hay không. Nhược điểm: - Với nhà xuất khẩu: Quyền lợi của nhà xuất khẩu không được đảm bảo do việc thanh toán tiền hàng hoàn toàn phụ thuộc vào thiện chí, đạo đức và khả năng thanh toán của nhà nhập khẩu, dễ nảy sinh việc bị chiếm dụng vốn nếu nhà nhập khẩu cố tình dây dưa, kéo dài việc ra lệnh thanh toán.