Giải Pháp Phát Triển Sản Xuất Xoài Bền Vững Tại Tỉnh Sơn La

Khám phá giải pháp phát triển sản xuất xoài bền vững tại tỉnh Sơn La, nâng cao chất lượng và giá trị kinh tế cho nông sản địa phương.

• Tác giả: Nguyễn Hữu Giáp
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Mậu Dũng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Sản Xuất Xoài Bền Vững Tại Tỉnh Sơn La
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. DANH MỤC SƠ ĐỒ
• 6. DANH MỤC HỘP
• 7. TRÍCH YẾU LUẬN ÁN
• 8. MỞ ĐẦU
• 8.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 8.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 8.2.1. Mục tiêu chung
• 8.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 8.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 8.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 8.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 8.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 8.5. Những đóng góp mới của luận án
• 8.5.1. Về lý luận nghiên cứu
• 8.5.2. Về thực tiễn nghiên cứu
• 8.5.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
• 9. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 9.1. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất xoài bền vững
• 9.1.1. Một số khái niệm trong nghiên cứu
• 9.1.2. Đặc điểm và vai trò của phát triển sản xuất xoài bền vững
• 9.1.3. Nội dung phát triển sản xuất xoài bền vững
• 9.1.4. Chỉ số đánh giá phát triển bền vững
• 9.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất xoài bền vững
• 9.2. Cơ sở thực tiễn phát triển sản xuất xoài bền vững
• 9.2.1. Kinh nghiệm phát triển sản xuất xoài bền vững trên thế giới
• 9.2.2. Thực tiễn về phát triển sản xuất xoài bền vững ở Việt Nam
• 9.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan
• 9.3.1. Các nghiên cứu về phát triển sản xuất xoài bền vững
• 9.3.2. Khoảng trống cho nghiên cứu luận án
• 10. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 10.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 10.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 10.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 10.1.3. Đánh giá chung thuận lợi khó khăn đối với phát triển sản xuất xoài bền vững của tỉnh Sơn La
• 10.2. Phương pháp nghiên cứu
• 10.2.1. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu
• 10.2.2. Khung phân tích nghiên cứu
• 10.2.3. Phương pháp chọn điểm, chọn mẫu nghiên cứu
• 10.2.4. Phương pháp thu thập thông tin dữ liệu
• 10.2.5. Phương pháp phân tích thông tin
• 10.2.6. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 11. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 11.1. Thực trạng phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La
• 11.1.1. Thực trạng phát triển sản xuất xoài trên địa bàn tỉnh Sơn La
• 11.1.2. Đánh giá chỉ số phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La
• 11.1.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La
• 11.1.3.1. Điều kiện tự nhiên, thời tiết và biến đổi khí hậu
• 11.1.3.2. Nguồn lực của hộ trong phát triển sản xuất xoài bền vững
• 11.1.3.3. Công tác tập huấn, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật
• 11.1.3.4. Chất lượng giống và nguồn vật tư đầu vào
• 11.1.3.5. Liên kết trong phát triển sản xuất xoài bền vững
• 11.1.3.6. Quy trình sản xuất an toàn, ứng dụng công nghệ cao
• 11.1.3.7. Năng lực tiếp cận thị trường và thị trường tiêu thụ sản phẩm
• 11.1.3.8. Ảnh hưởng của những rủi ro khác
• 11.2. Giải pháp phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La
• 11.2.1. Định hướng phát triển sản xuất xoài của tỉnh Sơn La đến năm 2025
• 11.2.2. Phân tích SWOT trong phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La
• 11.2.3. Giải pháp phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La
• 11.3. Kết luận và kiến nghị
• Danh mục các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến luận án
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Xoài Bền Vững Tại Sơn La

Sản xuất xoài đóng vai trò quan trọng trong kinh tế nông nghiệp của tỉnh Sơn La. Tuy nhiên, để đảm bảo sự phát triển lâu dài, cần có cách tiếp cận bền vững. Điều này bao gồm việc cân bằng giữa lợi ích kinh tế, bảo vệ môi trường và đảm bảo an sinh xã hội cho người dân. Phát triển xoài bền vững Sơn La không chỉ là tăng năng suất mà còn là nâng cao chất lượng, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả. Theo nghiên cứu của Nguyễn Hữu Giáp, việc áp dụng các giải pháp phát triển bền vững là yếu tố then chốt để ngành xoài Sơn La có thể cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ người nông dân, doanh nghiệp đến các cơ quan quản lý nhà nước, để đạt được mục tiêu này.

1.1. Vai trò của sản xuất xoài trong kinh tế Sơn La

Sản xuất xoài đóng góp đáng kể vào GDP của tỉnh Sơn La, tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động địa phương, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Việc nâng cao chất lượng xoài Sơn La và mở rộng thị trường tiêu thụ sẽ góp phần tăng thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Theo số liệu thống kê, giá trị sản xuất xoài thu hoạch trong năm 2020 đạt trên 150 triệu đồng/ha (theo giá hiện hành). Điều này cho thấy tiềm năng lớn của cây xoài trong việc cải thiện đời sống của người dân Sơn La.

1.2. Các yếu tố cấu thành phát triển xoài bền vững

Phát triển xoài bền vững bao gồm nhiều yếu tố, từ kỹ thuật trồng xoài bền vững, quản lý dịch hại hiệu quả, sử dụng phân bón hợp lý đến xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Việc áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP cho xoài Sơn La và hướng tới chứng nhận hữu cơ là những bước đi quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm và đáp ứng yêu cầu của thị trường. Cần có sự đầu tư vào nghiên cứu và phát triển để tìm ra các giống xoài chất lượng cao, phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của Sơn La.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Xoài Bền Vững Tại Sơn La

Mặc dù có tiềm năng lớn, ngành sản xuất xoài Sơn La đang đối mặt với nhiều thách thức. Biến đổi khí hậu và sản xuất xoài gây ra những tác động tiêu cực đến năng suất và chất lượng. Việc quản lý dịch hại còn nhiều hạn chế, dẫn đến thiệt hại kinh tế cho người nông dân. Thị trường tiêu thụ xoài Sơn La chưa ổn định, giá cả biến động theo mùa vụ. Theo nghiên cứu của Nguyễn Hữu Giáp, cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết những thách thức này, từ việc ứng phó với biến đổi khí hậu, nâng cao năng lực quản lý dịch hại đến xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất xoài

Biến đổi khí hậu gây ra những hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt, sương muối, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và phát triển của cây xoài. Nhiệt độ tăng cao có thể làm giảm năng suất và chất lượng quả. Cần có những giải pháp thích ứng như sử dụng giống chịu hạn, xây dựng hệ thống tưới tiêu tiết kiệm nước và áp dụng các biện pháp canh tác phù hợp để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

2.2. Quản lý dịch hại và sâu bệnh trên cây xoài

Dịch hại và sâu bệnh là một trong những nguyên nhân chính gây thiệt hại cho sản xuất xoài. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách có thể gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Cần có những giải pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) để giảm thiểu việc sử dụng thuốc hóa học và bảo vệ hệ sinh thái nông nghiệp. Việc quản lý dịch hại xoài bền vững cần được ưu tiên.

2.3. Vấn đề thị trường tiêu thụ và giá cả xoài

Thị trường tiêu thụ xoài Sơn La còn phụ thuộc nhiều vào thương lái và chưa có nhiều kênh phân phối trực tiếp đến người tiêu dùng. Giá cả xoài biến động theo mùa vụ, gây khó khăn cho người nông dân trong việc hoạch định sản xuất. Cần có những giải pháp để ổn định thị trường và giá cả, như xây dựng thương hiệu, phát triển các sản phẩm chế biến từ xoài và mở rộng thị trường xuất khẩu.

III. Giải Pháp Nâng Cao Năng Suất Xoài Bền Vững Tại Sơn La

Để nâng cao năng suất xoài một cách bền vững, cần tập trung vào việc cải thiện giống, kỹ thuật canh tác và quản lý dinh dưỡng. Việc sử dụng giống xoài chất lượng cao Sơn La phù hợp với điều kiện địa phương là yếu tố then chốt. Áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến như tỉa cành, tạo tán, tưới tiết kiệm nước và bón phân cân đối giúp cây xoài sinh trưởng và phát triển tốt. Theo kinh nghiệm từ các nước trồng xoài thành công, việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến là rất quan trọng.

3.1. Lựa chọn và sử dụng giống xoài chất lượng cao

Việc lựa chọn giống xoài phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của Sơn La là rất quan trọng. Cần ưu tiên các giống có năng suất cao, chất lượng tốt, kháng bệnh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc sử dụng giống xoài đã được chứng nhận và có nguồn gốc rõ ràng giúp đảm bảo chất lượng sản phẩm và giảm thiểu rủi ro.

3.2. Áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến cho cây xoài

Các kỹ thuật canh tác tiên tiến như tỉa cành, tạo tán, tưới tiết kiệm nước và bón phân cân đối giúp cây xoài sinh trưởng và phát triển tốt, tăng năng suất và chất lượng quả. Việc áp dụng các biện pháp canh tác hữu cơ giúp bảo vệ môi trường và tạo ra sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng.

3.3. Quản lý dinh dưỡng và sử dụng phân bón hợp lý

Việc quản lý dinh dưỡng và sử dụng phân bón hợp lý giúp cây xoài sinh trưởng và phát triển cân đối, tăng năng suất và chất lượng quả. Cần sử dụng phân bón hữu cơ và phân bón hóa học một cách cân đối, dựa trên kết quả phân tích đất và nhu cầu dinh dưỡng của cây. Việc phân bón hữu cơ cho xoài cần được khuyến khích.

IV. Giải Pháp Phát Triển Thị Trường Tiêu Thụ Xoài Sơn La

Để phát triển thị trường tiêu thụ, cần tập trung vào xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng kênh phân phối. Xây dựng chuỗi cung ứng xoài bền vững từ sản xuất đến tiêu thụ, đảm bảo truy xuất nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Mở rộng kênh phân phối trực tiếp đến người tiêu dùng, thông qua các cửa hàng, siêu thị, chợ đầu mối và các kênh bán hàng trực tuyến. Theo kinh nghiệm từ các vùng trồng xoài nổi tiếng, việc xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm là rất quan trọng để tăng giá trị và mở rộng thị trường.

4.1. Xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm xoài

Xây dựng thương hiệu xoài Sơn La gắn liền với chất lượng, an toàn và nguồn gốc rõ ràng. Sử dụng các công cụ truyền thông và marketing để quảng bá sản phẩm đến người tiêu dùng trong và ngoài nước. Tham gia các hội chợ, triển lãm để giới thiệu sản phẩm và tìm kiếm đối tác.

4.2. Phát triển kênh phân phối trực tiếp và đa dạng

Phát triển kênh phân phối trực tiếp đến người tiêu dùng thông qua các cửa hàng, siêu thị, chợ đầu mối và các kênh bán hàng trực tuyến. Xây dựng mối quan hệ hợp tác với các nhà phân phối lớn để mở rộng thị trường tiêu thụ. Khuyến khích các hình thức bán hàng trực tuyến để tiếp cận người tiêu dùng ở xa.

4.3. Liên kết sản xuất và tiêu thụ xoài theo chuỗi giá trị

Xây dựng chuỗi giá trị xoài từ sản xuất đến tiêu thụ, đảm bảo sự liên kết chặt chẽ giữa người nông dân, doanh nghiệp chế biến và nhà phân phối. Chia sẻ lợi ích và rủi ro một cách công bằng giữa các bên tham gia. Hỗ trợ người nông dân tiếp cận các nguồn vốn và kỹ thuật để nâng cao năng lực sản xuất.

V. Ứng Dụng Công Nghệ Cao Trong Sản Xuất Xoài Bền Vững

Việc ứng dụng công nghệ trong sản xuất xoài giúp nâng cao năng suất, chất lượng và giảm chi phí sản xuất. Sử dụng hệ thống tưới tiêu tự động, cảm biến theo dõi độ ẩm đất và các thiết bị bay không người lái (drone) để giám sát tình trạng cây trồng. Áp dụng các phần mềm quản lý nông nghiệp để theo dõi quá trình sản xuất và quản lý dữ liệu. Theo các chuyên gia, việc ứng dụng công nghệ cao là xu hướng tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp.

5.1. Sử dụng hệ thống tưới tiêu tự động và tiết kiệm nước

Hệ thống tưới tiêu tự động giúp cung cấp nước cho cây xoài một cách chính xác và tiết kiệm, giảm thiểu lãng phí nước và chi phí nhân công. Sử dụng các cảm biến để theo dõi độ ẩm đất và điều chỉnh lượng nước tưới phù hợp với nhu cầu của cây.

5.2. Ứng dụng thiết bị bay không người lái drone trong giám sát cây trồng

Sử dụng drone để giám sát tình trạng cây trồng, phát hiện sớm các vấn đề về sâu bệnh và dinh dưỡng. Drone có thể chụp ảnh và quay video với độ phân giải cao, cung cấp thông tin chi tiết về tình trạng cây trồng trên diện rộng.

5.3. Áp dụng phần mềm quản lý nông nghiệp để theo dõi sản xuất

Sử dụng phần mềm quản lý nông nghiệp để theo dõi quá trình sản xuất, quản lý dữ liệu về giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và năng suất. Phần mềm giúp người nông dân đưa ra các quyết định sản xuất dựa trên dữ liệu và tối ưu hóa hiệu quả sản xuất.

VI. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Xoài Bền Vững Tại Sơn La

Để thúc đẩy phát triển xoài bền vững, cần có sự hỗ trợ từ chính sách của nhà nước. Các chính sách cần tập trung vào việc hỗ trợ người nông dân tiếp cận vốn, kỹ thuật và thị trường. Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào chế biến và tiêu thụ xoài. Tạo điều kiện thuận lợi cho các hợp tác xã và tổ hợp tác hoạt động hiệu quả. Theo các nhà quản lý, chính sách hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và thúc đẩy phát triển ngành nông nghiệp.

6.1. Hỗ trợ người nông dân tiếp cận vốn và kỹ thuật

Cung cấp các khoản vay ưu đãi cho người nông dân để đầu tư vào sản xuất xoài. Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật để nâng cao trình độ canh tác cho người nông dân. Hỗ trợ người nông dân tiếp cận các giống xoài chất lượng cao và các vật tư nông nghiệp cần thiết.

6.2. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chế biến và tiêu thụ

Cung cấp các ưu đãi về thuế và đất đai cho các doanh nghiệp đầu tư vào chế biến và tiêu thụ xoài. Hỗ trợ các doanh nghiệp xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm. Tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp xuất khẩu xoài.

6.3. Tạo điều kiện cho hợp tác xã và tổ hợp tác hoạt động hiệu quả

Hỗ trợ các hợp tác xã và tổ hợp tác xây dựng cơ sở hạ tầng và trang thiết bị sản xuất. Cung cấp các dịch vụ tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật cho các hợp tác xã và tổ hợp tác. Tạo điều kiện cho các hợp tác xã và tổ hợp tác tiếp cận thị trường và các nguồn vốn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kinh tế phát triển (mã số: 9 31 01 05) của nghiên cứu sinh Nguyễn Hữu Giáp, được thực hiện tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Mậu Dũng (năm 2023), mang tiêu đề: "Giải pháp phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La".

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Cây ăn quả giữ vị trí quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam. Đến năm 2020, diện tích cây ăn quả cả nước đạt 1,1 triệu ha, trong đó xoài là loại cây có diện tích lớn nhất với 87 nghìn ha, sản lượng đạt 893,2 nghìn tấn. Tại tỉnh Sơn La, diện tích trồng xoài năm 2020 đạt 18.918 ha với sản lượng 54.274 tấn, tập trung tại các huyện Yên Châu, Mường La, Thuận Châu, Sông Mã, Mộc Châu và Mai Sơn. Mặc dù địa phương đã có nhiều chủ trương phát triển như cấp mã số vùng trồng, xây dựng chỉ dẫn địa lý "Xoài tròn Yên Châu", việc phát triển sản xuất xoài tại Sơn La vẫn bộc lộ nhiều hạn chế: địa hình chia cắt, quy mô sản xuất phân tán; tỷ lệ diện tích đạt tiêu chuẩn VietGAP chỉ chiếm 1,05%; hơn 90% sản phẩm tiêu thụ ở dạng quả tươi và phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc; liên kết chuỗi giá trị chưa bền chặt; người sản xuất phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số gặp khó khăn trong tiếp cận kỹ thuật và thông tin thị trường. Từ thực tế này, luận án giải quyết khoảng trống về việc định lượng mức độ phát triển bền vững trong sản xuất xoài tại địa phương thông qua hệ thống chỉ số đo lường toàn diện, làm cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp đồng bộ.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu chung: Trên cơ sở đánh giá thực trạng phát triển sản xuất xoài bền vững và phân tích các yếu tố ảnh hưởng, đề xuất các giải pháp thúc đẩy phát triển sản xuất xoài bền vững góp phần phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Sơn La.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Góp phần hệ thống hóa và làm sáng rõ cơ sở lý luận và thực tiễn có liên quan đến phát triển sản xuất xoài bền vững.
  2. Đánh giá thực trạng phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La.
  3. Phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La.
  4. Đề xuất giải pháp nhằm tăng cường phát triển sản xuất xoài bền vững góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Sơn La trong thời gian tới.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Khái niệm, nội dung và các tiêu chí đánh giá phát triển sản xuất xoài bền vững là gì?
2. Những bài học kinh nghiệm trong phát triển sản xuất xoài bền vững có thể áp dụng phù hợp trên địa bàn tỉnh Sơn La?
3. Thực trạng phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La như thế nào? Thực trạng phát triển còn tồn tại những hạn chế, bất cập gì?
4. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La?
5. Cần có những giải pháp nào nhằm phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La trong tương lai?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La.
• Đối tượng khảo sát: Các hộ nông dân/đơn vị trồng xoài, hợp tác xã (HTX), người thu gom, doanh nghiệp, hội nông dân, cán bộ khuyến nông, cán bộ quản lý chính quyền địa phương các cấp và các nhà khoa học.
• Phạm vi nội dung: Đánh giá thực trạng sản xuất, đo lường tính bền vững qua 3 trụ cột (kinh tế, xã hội, môi trường), phân tích các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp.
• Phạm vi không gian: Thực hiện trên địa bàn 4 huyện trọng điểm trồng xoài của tỉnh Sơn La gồm huyện Mộc Châu, huyện Yên Châu, huyện Mai Sơn và huyện Sông Mã.
• Phạm vi thời gian: Phân tích thực trạng giai đoạn 2015–2020; số liệu điều tra nông hộ tiến hành trong năm 2019 và 2020; giải pháp đề xuất đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu được điểm luận

Tác giả hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến phát triển bền vững và kinh tế cây ăn quả:

• Cơ sở khái niệm về phát triển và phát triển bền vững: Trích dẫn định nghĩa từ Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED, 1987), các hội nghị Rio de Janeiro (1992), Johannesburg (2002); quan điểm của Đại học Oxford (2008), Viện Ngôn ngữ học (2010), David & Tre (1994), Phạm Công Nhất (2011), Phạm Thanh Bình (2016).
• Lý thuyết kinh tế ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp: Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo (1817) phân tích tính chuyên môn hóa và phân công lao động quốc tế (được Võ Minh Sang & Đỗ Văn Xê, 2016 vận dụng); lý thuyết hiệu suất theo quy mô của Samuelson & Nordhaus (2007); khái niệm về phát triển sản xuất nông nghiệp của Đỗ Kim Chung (2009); vai trò của tổ chức sản xuất nông nghiệp của Nguyễn Thế Trường (2003).
• Đặc điểm sinh học và thương mại ngành xoài: Báo cáo của National Mango Board (2007, 2017), Rabobank (2018), nghiên cứu của Charsley (1982), Trương Tân (2019), Ngô Hồng Bình (2015), Viện Nghiên cứu Rau quả (2019).
• Phương pháp luận đo lường tính bền vững: Phương pháp phân tích thứ bậc AHP và chỉ số ngẫu nhiên (RI) của Saaty; khung chỉ số phát triển bền vững 4 trụ cột của Ủy ban Liên hợp quốc về Phát triển bền vững (Rajesh & Murty, 2009; Singh & cs., 2009); phương pháp chuẩn hóa chỉ số của Pramod & Hiremath (2010), Kamaruddin & Samsudin (2014); các ứng dụng chỉ số bền vững tại Việt Nam của Nguyễn Thị Minh Thu (2013), Trần Thị Thu Thủy (2021).
• Thực tiễn phát triển sản xuất xoài: Kinh nghiệm từ Trung Quốc, Australia, Thái Lan và các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long như Đồng Tháp, An Giang.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Phần lớn các nghiên cứu trước đây về cây xoài tập trung vào khía cạnh kỹ thuật nông học hoặc phân tích chuỗi giá trị đơn thuần. Thiếu vắng các công trình xây dựng bộ công cụ định lượng tích hợp đa chiều để đo lường cụ thể mức độ phát triển sản xuất xoài bền vững ở quy mô nông hộ tại vùng miền núi phía Bắc có địa hình dốc và điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù như Sơn La. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách thiết lập hệ thống chỉ số đo lường (Mango Sustainable Index - MSI) gồm 19 tiêu chí trên cả ba khía cạnh kinh tế, xã hội, môi trường và xác định trọng số bằng phương pháp AHP.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và phân tích

Luận án tiếp cận phát triển sản xuất xoài bền vững theo mô hình tam giác phát triển bền vững gồm ba trụ cột:

• Tính bền vững kinh tế: Thể hiện qua quy mô sản xuất, hiệu quả đầu tư giống và vật tư, năng lực tiếp cận vốn, mức độ liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học kỹ thuật/tiêu chuẩn an toàn, phát triển thị trường tiêu thụ và giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích.
• Tính bền vững xã hội: Thể hiện qua giải quyết việc làm, sử dụng lao động gia đình, tham gia HTX/tổ hợp tác, tham gia tập huấn kỹ thuật khuyến nông, bảo tồn văn hóa làng bản và quảng bá qua hội chợ/lễ hội nông sản.
• Tính bền vững môi trường: Đánh giá qua mức độ kiểm soát và giảm thiểu hóa chất bảo vệ thực vật, tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ/chế phẩm sinh học, quản lý rác thải bao bì thuốc bảo vệ thực vật, khai thác hiệu quả tài nguyên đất dốc và nguồn nước tưới, cùng các biện pháp giảm thiểu rủi ro thích ứng với biến đổi khí hậu.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án kết hợp phương pháp định tính và định lượng:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Báo cáo giai đoạn 2015–2020 từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sơn La, Cục Thống kê Sơn La, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Chi cục Phát triển nông thôn, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Sơn La.
• Thu thập dữ liệu sơ cấp: Điều tra khảo sát trực tiếp tại 4 huyện (Mộc Châu, Mai Sơn, Yên Châu, Sông Mã) với tổng dung lượng mẫu gồm:
  • 163 hộ nông dân trồng xoài (bao gồm hộ có vườn ở giai đoạn kiến thiết cơ bản và giai đoạn kinh doanh).
  • 05 Hợp tác xã nông nghiệp sản xuất xoài.
  • 05 Doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu nông sản.
  • Phỏng vấn sâu các nhà quản lý, cán bộ khuyến nông và chuyên gia nông nghiệp địa phương.

                  CÔNG CỤ PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU
Thống kê mô tả &            Chuẩn hóa biến số            Xác định trọng số &
  Thống kê so sánh          bằng phương pháp cực trị        tính chỉ số MSI
(Quy mô, cơ cấu, tỷ lệ)       (Min - Max Normalization)      (Phương pháp AHP - Saaty)

• Phương pháp chuẩn hóa số liệu:

  • Đối với các chỉ tiêu có kỳ vọng hướng tích cực (+): $$X'{ij} = \frac{X{ij} - X_{\min}}{X_{\max} - X_{\min}}$$
  • Đối với các chỉ tiêu có kỳ vọng hướng tiêu cực (-): $$X'{ij} = \frac{X{\max} - X_{ij}}{X_{\max} - X_{\min}}$$ (Trong đó: $X'{ij}$ là giá trị chuẩn hóa thuộc đoạn $[0, 1]$; $X{ij}$ là giá trị quan sát; $X_{\min}$, $X_{\max}$ lần lượt là giá trị nhỏ nhất và lớn nhất của chỉ tiêu).

• Hệ thống phân hạng chỉ số phát triển bền vững: Thang đo chia thành các mức: $0,00 - 0,20$ (Không bền vững / Kém bền vững); $0,20 - 0,40$ (Bền vững thấp); $0,40 - 0,60$ (Tương đối bền vững); $0,60 - 0,80$ (Khá bền vững); $0,80 - 1,00$ (Bền vững).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất xoài bền vững

Chương này tổng kết các quan điểm học thuật về phát triển, phát triển bền vững và quá trình sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp. Tác giả phân tích đặc điểm sinh học cây xoài (Mangifera indica L.) như tính thích nghi rộng, vòng đời kinh tế dài 30–50 năm, sự phân biệt giữa giai đoạn kiến thiết cơ bản (1–3 năm đầu) và giai đoạn kinh doanh. Các đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của sản xuất xoài được luận giải gồm: tính thời vụ cao (thu hoạch tháng 6 đến tháng 8 tại miền Bắc), tính chất hàng hóa cao, yêu cầu gắn kết chuỗi thu mua - bảo quản - chế biến, và khả năng kết hợp trồng trọt - chăn nuôi để tuần hoàn dinh dưỡng hữu cơ. Chương này cũng phân tích 6 vai trò cốt lõi của phát triển sản xuất xoài bền vững đối với kinh tế nông nghiệp vùng cao và đúc rút bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc, Australia, Thái Lan, Đồng Tháp và An Giang.

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương trình bày đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Sơn La với tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp hơn 355.000 ha (chiếm 27,4% diện tích tự nhiên). Tác giả thiết lập khung phân tích, thiết kế quy trình chọn mẫu phân tầng tại 4 huyện (Mộc Châu, Yên Châu, Mai Sơn, Sông Mã) và mô tả chi tiết phương pháp phân tích thứ bậc AHP để xác định trọng số cho 19 tiêu chí thuộc 3 nhóm kinh tế, xã hội, môi trường, bảo đảm tỷ số nhất quán ($CR < 0,10$).

Chương 3: Thực trạng phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La

Tác giả phân tích số liệu toàn tỉnh giai đoạn 2015–2020 kết hợp kết quả điều tra 163 hộ nông dân:

• Quy mô và tốc độ phát triển: Diện tích xoài toàn tỉnh năm 2020 đạt 18.918 ha (tăng bình quân 38,63%/năm so với năm 2015), sản lượng đạt 54.274 tấn (tăng bình quân 37,54%/năm).
• Cơ cấu giống và tiêu chuẩn chất lượng: Các giống địa phương tập trung tại Mường La, Sông Mã, Yên Châu; các giống lai, xoài ghép thương mại (Đài Loan ĐL4, Thái Lan VRQ-XX1, Úc R2E2) phát triển mạnh tại Mai Sơn, Mộc Châu. Diện tích đạt chuẩn VietGAP năm 2020 chỉ đạt 1,05% tổng diện tích. Toàn tỉnh được cấp 71 mã số vùng trồng với diện tích gần 1.650 ha (57 mã xuất khẩu Trung Quốc, 14 mã xuất khẩu Australia, Mỹ, EU).
• Thị trường và giá trị: Giá trị sản xuất đạt trên 150 triệu đồng/ha thu hoạch. Sản phẩm tiêu thụ tươi chiếm trên 90–95%, bán qua thương lái tại vườn chiếm trên 75%. Kim ngạch xuất khẩu xoài năm 2020 đạt 5,7 triệu USD sang 14 quốc gia/vùng lãnh thổ; sản lượng xuất khẩu tăng gần 50%/năm giai đoạn 2018–2020.
• Kết quả tính toán chỉ số phát triển bền vững (MSI):

Chỉ tiêu / Phân nhóm	Giá trị chỉ số đo lường	Đánh giá mức độ bền vững
Chỉ số bền vững chung toàn tỉnh	0,454	Tương đối bền vững
1. Trụ cột Kinh tế	0,485	Tương đối bền vững
2. Trụ cột Xã hội	0,440	Tương đối bền vững
3. Trụ cột Môi trường	0,439	Tương đối bền vững
Nhóm hộ giai đoạn kinh doanh (>3 năm)	0,479	Tương đối bền vững
Nhóm hộ giai đoạn kiến thiết (1-3 năm)	0,416	Tương đối bền vững

Phân bố mức độ bền vững của 163 hộ điều tra:

• Hộ ở mức "Bền vững" (chỉ số $\ge 0,80$): 0,61%
• Hộ ở mức "Khá bền vững" ($0,60 - 0,80$): 7,36%
• Hộ ở mức "Tương đối bền vững" ($0,40 - 0,60$): 44,17%
• Hộ ở mức "Bền vững thấp" ($0,20 - 0,40$): 38,65%
• Hộ ở mức "Kém bền vững" ($< 0,20$): 9,20%
• Tổng tỷ lệ hộ đạt mức bền vững từ 0,20 trở lên chiếm 90,80%.

Chương 4: Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La

Chương này đánh giá định tính và định lượng các nhân tố tác động:

1. Điều kiện tự nhiên, thời tiết và biến đổi khí hậu: Địa hình đồi núi dốc gây khó khăn cho canh tác tập trung và cơ giới hóa; hiện tượng sương muối, mưa đá, mưa phùn trái mùa làm giảm tỷ lệ đậu quả; các loại sâu bệnh gây hại chính gồm sâu đục thân, sâu đục quả, rầy hại hoa, rệp hại quả.
2. Nguồn lực sản xuất của nông hộ: Hạn chế về vốn tự có, khó khăn trong tiếp cận tín dụng ngân hàng phục vụ đầu tư dài hạn cho vườn cây ăn quả.
3. Trình độ lao động và công tác khuyến nông: Lao động nông nghiệp chủ yếu là người dân tộc thiểu số, khả năng tiếp thu và tuân thủ các quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt (GlobalGAP, VietGAP) còn hạn chế.
4. Chất lượng giống và vật tư đầu vào: Tình trạng phát triển giống tự phát, thiếu kiểm soát đồng bộ chất lượng cây giống đầu dòng.
5. Liên kết chuỗi giá trị và tổ chức sản xuất: Mối liên kết giữa doanh nghiệp chế biến, HTX và hộ nông dân còn lỏng lẻo, chủ yếu dựa trên giao dịch thỏa thuận miệng, tỷ lệ hợp đồng văn bản ràng buộc pháp lý rất thấp.
6. Thị trường tiêu thụ và năng lực xúc tiến: Mạng lưới phân phối thiếu ổn định, tỷ lệ qua chế biến sâu rất nhỏ, hạ tầng logistics bảo quản sau thu hoạch chưa phát triển.

Chương 5: Giải pháp phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La

Dựa trên phân tích ma trận SWOT và định hướng phát triển nông nghiệp của tỉnh đến năm 2025, chương đề xuất hệ thống giải pháp:

• Nhóm giải pháp kinh tế: Quy hoạch vùng sản xuất tập trung gắn với cấp mã số vùng trồng; quản lý chất lượng cây giống và vật tư đầu vào; chuẩn hóa quy trình thâm canh an toàn VietGAP/hướng hữu cơ; mở rộng các hình thức liên kết hợp đồng chính thức giữa doanh nghiệp - HTX - nông hộ; đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và đầu tư cơ sở sơ chế, bảo quản lạnh, chế biến sâu.
• Nhóm giải pháp xã hội: Nâng cao năng lực cho các HTX nông nghiệp; đổi mới phương pháp tập huấn khuyến nông phù hợp với đồng bào dân tộc thiểu số; tổ chức các sự kiện quảng bá thương hiệu, ngày hội xoài Sơn La.
• Nhóm giải pháp kỹ thuật và môi trường: Khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật sinh học; xây dựng bể chứa và quy trình thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng; áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước trên đất dốc; triển khai các biện pháp canh tác che phủ đất chống xói mòn và chủ động phòng chống thiên tai.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và bổ sung khung lý luận về phát triển sản xuất cây ăn quả bền vững tại vùng trung du miền núi, làm rõ khái niệm phát triển sản xuất xoài bền vững là quá trình kết hợp hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ tài nguyên môi trường sinh thái.
• Xây dựng và hoàn thiện bộ công cụ đo lường mức độ bền vững cấp nông hộ gồm 19 tiêu chí định lượng và định tính thuộc 3 nhóm (7 tiêu chí kinh tế, 6 tiêu chí xã hội, 6 tiêu chí môi trường) sử dụng phương pháp chuẩn hóa cực trị và phân tích thứ bậc AHP.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn diện về sản xuất xoài tỉnh Sơn La giai đoạn 2015–2020 với các dữ liệu cụ thể: diện tích đạt 18.918 ha, sản lượng 54.274 tấn, 71 mã số vùng trồng (gần 1.650 ha), giá trị sản xuất thu hoạch trên 150 triệu đồng/ha.
• Xác định chỉ số phát triển sản xuất xoài bền vững toàn tỉnh đạt mức 0,454 ("tương đối bền vững"), trong đó chỉ số kinh tế (0,485) cao hơn chỉ số xã hội (0,440) và môi trường (0,439). Hộ có vườn kinh doanh đạt mức bền vững cao hơn hộ ở giai đoạn kiến thiết (0,479 so với 0,416).
• Chỉ rõ 90,80% hộ đạt mức phát triển bền vững từ 0,2 trở lên (trong đó 44,17% tương đối bền vững; 38,65% bền vững thấp; 7,36% khá bền vững; 0,61% bền vững; và 9,20% kém bền vững).
• Đề xuất hệ thống 3 nhóm giải pháp đồng bộ (kinh tế, nguồn lực xã hội, kỹ thuật - môi trường) làm căn cứ thực tiễn cho các cấp quản lý tại Sơn La hoạch định chính sách phát triển ngành hàng xoài đến năm 2025 và 2030.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu thực hiện điều tra nông hộ tập trung tại 4 huyện trọng điểm (Mộc Châu, Yên Châu, Mai Sơn, Sông Mã) trong bối cảnh các năm 2019–2020 chịu ảnh hưởng của các biến động thị trường và dịch bệnh; số lượng mẫu điều tra HTX (5 đơn vị) và doanh nghiệp (5 đơn vị) ở mức đại diện cơ bản; chưa đi sâu phân tích chuỗi cung ứng logistics xuyên biên giới.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các tiểu vùng sinh thái khác của vùng Tây Bắc; phân tích chuyên sâu hiệu quả tài chính và chi phí - lợi ích môi trường của các mô hình chế biến sâu; đánh giá tác động dài hạn của các rào cản kỹ thuật thương mại quốc tế đối với xoài xuất khẩu vùng cao.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên và giảng viên ngành Kinh tế phát triển, Kinh tế nông nghiệp: Tài liệu tham khảo về phương pháp luận xây dựng bộ chỉ số tổng hợp (MSI), ứng dụng phương pháp AHP trong định lượng tính bền vững ở cấp độ nông hộ, và phương pháp chuẩn hóa biến số đa chiều.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách, cán bộ quản lý nông nghiệp tỉnh Sơn La và vùng Tây Bắc: Bộ số liệu thực chứng và hệ thống giải pháp giúp tham vấn ban hành các chính sách quy hoạch vùng trồng tập trung, hỗ trợ cấp mã vùng trồng, định hướng liên kết chuỗi và quản lý môi trường nông nghiệp bền vững.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số phát triển sản xuất xoài bền vững (MSI) của tỉnh Sơn La đạt mức bao nhiêu và mang ý nghĩa gì?

Chỉ số MSI tổng hợp toàn tỉnh Sơn La đạt 0,454 trên thang đo từ 0 đến 1, xếp ở mức "tương đối bền vững". Trong đó, trụ cột kinh tế đạt điểm cao nhất (0,485), tiếp theo là xã hội (0,440) và môi trường (0,439).

2. Tỷ lệ diện tích xoài đạt tiêu chuẩn VietGAP tại Sơn La năm 2020 là bao nhiêu?

Theo số liệu trong luận án, tính đến năm 2020, tỷ lệ diện tích xoài đạt tiêu chuẩn VietGAP của tỉnh Sơn La chỉ chiếm 1,05% trong tổng số 18.918 ha diện tích trồng xoài toàn tỉnh.

3. Tình hình cấp mã số vùng trồng xoài xuất khẩu của tỉnh Sơn La đến hết năm 2020 như thế nào?

Toàn tỉnh đã cấp được 71 mã số vùng trồng với tổng diện tích gần 1.650 ha (bình quân mỗi mã đạt quy mô 6–7 ha). Trong đó có 57 mã số phục vụ thị trường Trung Quốc và 14 mã số phục vụ xuất khẩu sang Australia, Mỹ, châu Âu và các quốc gia khác.

4. Cơ cấu mức độ phát triển bền vững giữa các hộ nông dân trồng xoài tại Sơn La phân bố như thế nào?

Trong tổng số 163 hộ điều tra:

• Mức bền vững ($\ge 0,80$): 0,61%
• Mức khá bền vững ($0,60 - 0,80$): 7,36%
• Mức tương đối bền vững ($0,40 - 0,60$): 44,17%
• Mức bền vững thấp ($0,20 - 0,40$): 38,65%
• Mức kém bền vững ($< 0,20$): 9,20%

5. Sự khác biệt về chỉ số bền vững giữa hộ có vườn cây ở giai đoạn kinh doanh và giai đoạn kiến thiết cơ bản là gì?

Nhóm hộ có diện tích xoài ở giai đoạn kinh doanh đạt chỉ số bền vững là 0,479 điểm, cao hơn so với nhóm hộ có diện tích xoài ở giai đoạn kiến thiết cơ bản (0,416 điểm), do vườn cây kinh doanh đã mang lại dòng tiền thu hoạch ổn định và hiệu quả kinh tế cao hơn.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Hữu Giáp đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất cây ăn quả bền vững, đồng thời thiết lập khung đánh giá 19 chỉ tiêu đo lường theo 3 trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường. Kết quả thực nghiệm xác định sản xuất xoài tại tỉnh Sơn La giai đoạn 2015–2020 có sự gia tăng nhanh về quy mô diện tích (18.918 ha) và sản lượng (54.274 tấn), song mức độ bền vững tổng hợp mới đạt 0,454 ("tương đối bền vững") với nhiều điểm nghẽn về tỷ lệ VietGAP, liên kết chuỗi và chế biến sau thu hoạch. Các phân tích định lượng về trọng số và nhân tố ảnh hưởng cung cấp luận cứ khoa học vững chắc để triển khai 3 nhóm giải pháp kinh tế, xã hội và kỹ thuật môi trường nhằm nâng cao giá trị ngành hàng xoài Sơn La đến năm 2025 và 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN HỮU GIÁP GIẢ I PHÁP PHÁT TRIỂ N SẢ N XUẤ T XOÀI BỀ N VỮNG TRÊN ĐỊ A BÀN TỈ NH SƠN LA LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÀ NỘI – 2023 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN HỮU GIÁP GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT XOÀI BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH SƠN LA Chuyên ngà nh : KINH TẾ PHÁT TRIỂN Mã số 9 31 01 05 Người hướng dẫn khoa học : PGS. NGUYỄN MẬU DŨNG HÀ NỘI – 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Hữu Giáp i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Mậu Dũng, đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kinh tế tài nguyên và môi trường, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cùng toàn thể cán bộ, giảng viên của Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi, tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, các nhà khoa học, cán bộ, chuyên viên thuộc Sở Nông nghiệp & PTNT, Sở Công thương, Chi cục TT&BVTV, Chi cục PTNT, Liên minh HTX tỉnh Sơn La và Phòng Kinh tế, Phòng Kỹ thuật nông nghiệp,… huyện Mộc Châu, Mai Sơn, Yên Châu, Sông Mã,… cùng với đó là lãnh đạo, cán bộ công nhân viên của các doanh nghiệp; chuyên gia, nhà khoa học và các tác nhân khác trong ngành hàng trái cây mà tôi đã có điều kiện gặp gỡ, khảo sát và các chuyên gia trong các lĩnh vực liên quan, đã đóng góp những thông tin vô cùng quý báu và những ý kiến xác đáng, và đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài luận án.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Hữu Giáp ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục viết tắt.

vi Danh mục bảng. ix Danh mục hình. xiii Danh mục sơ đồ. xiv Danh mục hộp.

xv Trích yếu luận án. xvi Thesis Abstract. Tính cấp thết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể .3 Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Về lý luận nghiên cứu. Về thực tiễn nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Tổng quan tài liệu nghiên cứu. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất xoài bền vững. Một số khái niệm trong nghiên cứu.

Đặc điểm và vai trò của phát triển sản xuất xoài bền vững. Nội dung phát triển sản xuất xoài bền vững. Chỉ số đánh giá phát triển bền vững. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất xoài bền vững.

Cơ sở thực tiễn phát triển sản xuất xoài bền vững. Kinh nghiệm phát triển sản xuất xoài bền vững trên thế giới. Thực tiễn về phát triển sản xuất xoài bền vững ở Việt Nam. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan.

Các nghiên cứu về phát triển sản xuất xoài bền vững. Khoảng trống cho nghiên cứu luận án. Phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu.

Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế xã hội. Đánh giá chung thuận lợi khó khăn đối với phát triển sản xuất xoài bền vững của tỉnh Sơn La. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp tiếp cận nghiên cứu. Khung phân tích nghiên cứu. Phương pháp chọn điểm, chọn mẫu nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin dữ liệu.

Phương pháp phân tích thông tin. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Thực trạng phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La.

Thực trạng phát triển sản xuất xoài trên địa bàn tỉnh Sơn La. Đánh giá chỉ số phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La. Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La. Điều kiện tự nhiên, thời tiết và biến đổi khí hậu.

Nguồn lực của hộ trong phát triển sản xuất xoài bền vững. Công tác tập huấn, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật. Chất lượng giống và nguồn vật tư đầu vào. Liên kết trong phát triển sản xuất xoài bền vững.

Quy trình sản xuất an toàn, ứng dụng công nghệ cao. Năng lực tiếp cận thị trường và thị trường tiêu thụ sản phẩm. Ảnh hưởng của những rủi ro khác. Giải pháp phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La.

Định hướng phát triển sản xuất xoài của tỉnh Sơn La đến năm 2025. Phân tích SWOT trong phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La. Giải pháp phát triển sản xuất xoài bền vững trên địa bàn tỉnh Sơn La. Kết luận và kiến nghị.

149 Danh mục các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến luận án. 151 Tài liệu tham khảo. 157 v DANH MỤC VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng việt AHP Phân hạng thứ bậc ASEAN Good Agricultural Practice - Thực hành sản xuất nông ASEANGAP nghiệp an toàn theo tiêu chuẩn ASEAN ATTP An toàn thực phẩm BĐKH Biến đổi khí hậu KHĐT Kế hoạch đầu tư BVTV Bảo vệ thực vật CĂQ Cây ăn quả Central Institute for Economic Management -Viện nghiên cứu CIEM quản lý kinh tế Trung ương CNC Công nghệ cao CP Chính phủ DRC Domestic Resource Costs - Chỉ số chi phí nội nguồn DT Diện tích ĐVT Đơn vị tính GDP Gross Domestic Product - Tổng sản phẩm quốc nội Global Good Agricultural Practice - Thực hành sản xuất nông GlobalGAP nghiệp an toàn theo tiêu chuẩn thế giới GNP Gross National Product - Tổng thu nhập quốc dân Gross Regional Domestic Product - Tổng thu nhập quốc nội của GRDP tỉnh GTSX Giá trị sản xuất HDI Humand Development Index - Chỉ số phát triển con người HĐND Hội đồng nhân dân vi Từ viết tắt Nghĩa tiếng việt HTX Hợp tác xã International Union for Conservation of Nature - Hiệp hội bảo IUCN tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên quốc tế KHCN Khoa học công nghệ KHKT Khoa học kỹ thuật MSI Mango Sustainable Index - Chỉ số phát triển xoài bền vững MVT Mã vùng trồng NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn NQ Nghị quyết Organisation for Economic Co-operation and Development - Tổ OECD chức hợp tác và phát triển kinh tế PTBQ Phát triển bình quân PTBV Phát triển bền vững PTSX Phát triển sản xuất SDI Sustainable Development Index - Chỉ số phát triển bền vững SL Sản lượng THT Tổ hợp tác TNHH Trách nhiệm hữu hạn TSCĐ Tài sản cố định TT&BVTV Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TTX Tăng trưởng xanh TW Trung ương UBND Uỷ ban nhân dân United Nations Development Programme- Chương trình phát UNDP triển Liên hợp quốc vii Từ viết tắt Nghĩa tiếng việt VietNam Good Agricultural Practice - Thực hành sản xuất nông VietGAP nghiệp an toàn theo tiêu chuẩn Việt Nam VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm WB Word Bank - Ngân hàng thế giới World Commission on Environment and Development - Uỷ ban WCED môi trường và phát triển thế giới XNK Xuất nhập khẩu viii DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Thang đánh giá tầm quan trọng tương đối của các chỉ tiêu.

Quan hệ chỉ số RI (Random Index) do Saaty đề xuất. Thực trạng phát triển sản xuất xoài của Trung Quốc năm 2018. Tình hình phát triển sản xuất xoài của Việt Nam, 2016 - 2020. Hiện trạng sử dụng đất tỉnh Sơn La.

Thực trạng dân số tỉnh Sơn La. Tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn theo giá hiện hành phân theo khu vực kinh tế. Quy mô mẫu điều tra hộ trồng xoài tỉnh Sơn La. Nội dung thu thập thông tin, số liệu thứ cấp trong nghiên cứu.

Nội dung thu thập thông tin, số liệu sơ cấp trong nghiên cứu. Đánh giá mức độ phát triển bền vững. Hệ thống chỉ tiêu đo lường phát triển sản xuất xoài bền vững. Phát triển quy mô sản xuất xoài tỉnh Sơn La, giai đoạn 2015-2020.

Kết quả hoạt động HTX nông nghiệp ở tỉnh Sơn La, 2015-2019. Thực trạng cấp mã số vùng trồng xoài tỉnh Sơn La. Công tác xây dựng và phát triển thương hiệu xoài tỉnh Sơn La. Thực trạng xuất khẩu xoài của tỉnh Sơn La.

Hỗ trợ của chính quyền/tổ chức với phát triển sản xuất xoài tỉnh Sơn La. Giá trị sản xuất cây ăn quả và sản phẩm xoài tỉnh Sơn La giai đoạn 2015-2020. Thông tin kinh tế xã hội của hộ trồng xoài tỉnh Sơn La. Quy mô sản xuất của hộ trồng xoài tỉnh Sơn La, năm 2020.

Trọng số và chỉ số phát triển sản xuất xoài bền vững về quy mô. Nguồn giống và vật tư nông nghiệp trong phát triển sản xuất xoài của hộ dân tỉnh Sơn La. Trọng số và chỉ số phát triển sản xuất xoài bền vững về đầu tư giống và vật tư đầu vào. Vai trò của đầu tư vốn trong phát triển sản xuất xoài bền vững.

Thực trạng vay vốn trong đầu tư phát triển sản xuất xoài của hộ dân tỉnh Sơn La. Hiểu biết của người trồng xoài theo hướng sản xuất an toàn, ứng dụng công nghệ cao tại tỉnh Sơn La. Trọng số và chỉ số phát triển sản xuất xoài bền vững an toàn, ứng dụng công nghệ cao. Liên kết của hộ dân trong phát triển sản xuất xoài bền vững .