CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NHÂN LỰC VÀ NGUỒN NHÂN LỰC CỦA DOANH NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1. Khái quát về nhân lực và vai trò của nhân lực trong doanh nghiệp 1. Khái niệm Nhân lực được hiểu là thể lực và trí lực của mỗi người được sử dụng trong quá trình thực hiện công việc. Thể lực thể hiện ở sức khoẻ, chiều cao, giới tính, tuổi tác, hình thức… của mỗi người.
Trí lực thể hiện ở bằng cấp, giáo dục, đào tạo, trình độ chuyên môn, kinh nghiệm làm việc, năng khiếu, sự hiểu biết… của mỗi người Bất cứ tổchức nào cũng được tạo thành bởi các thành viên là con người hay còn gọi là nguồn nhân lực. Do đó, có thể nói: Nhân lực của một tổ chức bao gồm tất cả những người lao động làm việc cho tổ chức đó. Nhân lực của một tổ chức hình thành trên cơsởcác cá nhân có vai trò khác nhau và được liên kết với nhau theo những mục tiêu nhất định. Mỗi con người cụ thể sẽ đảm nhiệm một chức vụ hay vị trí công tác nào đó trong tổ chức.
Trong doanh nghiệp, nhân lực là một nguồn tài nguyên đắt giá, quý báu nhất và thường là một lợi thế cạnh tranh mang tính quyết định. Nhân lực có ảnh hưởng rất lớn đến trình độ quản lý và trình độ sử dụng các yếu tố kinh doanh, nhân lực là yếu tố năng động, tích cực của mọi quá trình sản xuất kinh doanh. Nhân lực trở thành nguồn lực quan trọng nhất của doanh nghiệp, bên cạnh các nguồn lực khác như: Tài chính, công nghệ, máy móc, kỹ thuật,…. Như vậy nhân lực có vai trò rất quan trọng nó là điều kiện tiên quyết của mọi quá trình lao động sản xuất trong xã hội.
Nhân lực bao gồm tất cả các tiềm năng của con người trong một tổ chức hay xã hội (kể cả những thành viên trong ban lãnh đạo doanh nghiệp) tức là tất cả các thành viên trong doanh nghiệp sử dụng kiến thức, khả năng, hành vi ứng xử và giá trị đạo đức để thành lập, duy trì và phát triển doanh nghiệp. Đặc điểm Nhân lực là một bộ phận của doanh nghiệp, phát triển nhân lực chính là phát triển doanh nghiệp ứng với yếu tố con người. Đây là đặc điểm lớn nhất và chủ yếu nhất của phát triển nhân lực trong doanh nghiệp, chi phối toàn bộ đến các nội dung củanhân lực trong phát triển doanh nghiệp. Vị trí của nhân lực trong phát triển doanh nghiệp Sự tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp phụ thuộc rất lớn vào việc khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực: vốn, cơ sở vật chất, tiến bộ khoa học kỹ thuật, người lao động, các yếu tố này có mối quan hệ mật thiết với nhau và tác động lại với nhau.
Những yếu tố như: máy móc thiết bị, của cải vật chất, công nghệ kỹ thuật đều có thể mua được, học hỏi được, sao chép được, nhưng con người thì không thể. Vì vậy có thể khẳng định rằng quản trị nhân sự có vai trò thiết yếu đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Con người, với khả năng sáng tạo, lao động cần cù siêng năng của mình, đã phát minh ra những dụng cụ từ ban đầu là thô sơ cho đến phát triển công nghệ cao, khoa học kỹ thuật cao như ngày nay đã phục vụ được nhu cầu bản thân và phát triển xã hội. Nhân tố nhân lực được đánh giá là yếu tố quan trọng hàng đầu đểđảm bảo thành công.
Máy móc dù tối tân đến đâu cũng do con người chế tạo ra, dù có hiện đại cũng phải phù hợp với trình độ tổ chức, trình độ kỹ thuật, trình độ sử dụng máy móc của người lao động. Lực lượng lao động có thể sáng tạo ra công nghệ, kỹ thuật mới vàđưa chúng vào sử dụng tạo ra tiềm năng lớn cho việc nâng cao HQKD. Cũng chính lực lượng lao động tác động trực tiếp đến năng suất lao động, trình độ sử dụng các nguồn lực khác nên tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Quản trị nhân sự góp phần vào việc giải quyết các mặt kinh tế xã hội của vấn đề lao động.
Đó là một vấn đề chung của xã hội, mọi hoạt động kinh tế nói chung đều đi đến một mục đích sớm hay muộn là làm sao cho người lao động hưởng thành quả do họ làm ra. Quản trị nhân sự gắn liền với mọi tổ chức, bất kỳ một cơ quan tổ chức nào cũng cần phải có bộ phận nhân sự. Quản trị nhân sự là một thành tố quan trọng của chức năng quản trị, nó có gốc rễ và các nhánh trải rộng khắp nơi trong mọi tổ chức. Quản trị nhân sự hiện diện ở khắp các phòng ban, bất cứ cấp quản trị nào cũng có nhân viên dưới quyền vì thế đều phải có quản trị nhân sự.
Cung cách quản trị nhân sự tạo ra bầu không khí văn hoá cho một doanh nghiệp. Đây cũng là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành bại của một doanh nghiệp 1. Chất lượng nhân lực 1. Khái niệm chất lượng nhân lực Theo bài viết của TS.Vũ Thị Mai thì “chất lượng nguồn nhân lực là mức độ đáp ứng về khả năng làm việc của người lao động với yêu cầu công việc của tổ chức và đảm bảo cho tổ chức thực hiện thắng lợi mực tiêu cũng như thỏa mãn cao nhất nhu cầu của ngươi lao động”.
Hay chất lượng nguồn nhân lực có thể được hiểu là: “trạng thái nhất định của nguồn nhân lực thể hiện mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành bên trong của nguồn nhân lực” (PGS. Mai Quốc Chánh, TS. Trần Xuân Cầu: Giáo trình Kinh tế lao động, trường Đại học Kinh tế Quốc dân, NXB Lao động-xã hội,2003) Trong điền kiện kinh tế thị trường cạnh tranh cao và hội nhập sâu rộng thì chất lượng nguồn nhân lực được coi là chỉ tiêu quan trọng phản ánh trình độ phát triển kinh tế và đời sống của con người trong một xã hội nhất định. Cấu thành chất lượng nhân lực Phát triển nguồn nhân lực về mặt chất lượng là việc nâng cao năng lực chuyên môn của nhân viên đảm bảo cho nhân viên trong DN có các kỹ năng, trình độ lành nghề và phẩm chất nghề nghiệp để hoàn thành tốt công việc được giao.
Các DN áp dụng các chương trình hướng nghiệp và đào tạo cho người lao động nhằm xác định năng lực thực tế và giúp cho nhân viên làm quen với công việc hiện tại của mình. Bên cạnh đó DN cũng thiết lập các kế hoạch đào tạo, huấn luyện, đào tạo lại nhân viên mỗi khi có nhu cầu thay đổi hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc quy trình công nghệ kỹ thuật Các nhân tố ảnh hưởng - Chiến lược phát triển của DN: Như đã nhậnđịnh từ ban đầu, nguồn nhân lực là một tài sản quý giá, là chìa khoá dẫn đến sự thành công cho DN. Nó là một nguồn vốn đặc biệt không thể phát triển trong “nháy mắt” mà là một quá trình đầu tư dài hạn. Chính vì vậy, nếu chiến lược của công ty chỉ nhắm vào những mục tiêu trước mắt, ngắn hạn thì rất khó để có thể phát triển nguồn nhân lực cho công ty Tuy nhiên, để phát triển nguồn nhân lực, nếu DN chỉ có các chiến lược dài hạn thì chưa đủ mà DN cần phải tích hợp giữa chiến lược phát triển DN với chiến lược phát triển nguồn nhân lực.
Biết hy sinh những lợiích trong ngắn hạn đểđạtđược lợiích lớn hơn trong dài hạn. Coi chiến lược phát triển nguồn nhân lực là phần quan trọng trong những chiến lựơc dài hạn của DN - Chế độ đãi ngộ và các chính sách nhân sự của DN: Chính sách nhân sự của DN là một trong các yếu tốảnh hưởng tới việc tuyển dụng, thu hút nhân lực cho DN. Đó là nguồn vốn tiềm năng của DN, những người trẻ tuổi luôn mang trong mình hoài bão lớn, luôn có sự sáng tạo, sẵn sàng với những khó khăn. Đó là điều mà bất kì DN nào cũng cần thiết khi có một chính sách tuyển dụng hợp lý kết hợp với một chế độđãi ngộ thích hợp sẽ thu hút được nguồn nhân lực có tài.
Chế độđãi ngộảnh hưởng trực tiếp đến năng suất làm việc của nhân viên trong DN. Họ sẽ phát huy hết khả năng của mình khi được DN coi trọng “đúng mức”. Đặc biệt, nó là yếu tố cóảnh hưởng mạnh trong việc giữ chân các nhân tài cho DN. Khi một nhà quản lý giỏi không được đãi ngộ đúng mức sẽ tạo tâm lý bất mãn với DN dẫn đến việc rời khỏi DN.
Không chỉ có nhân lực sút giảm về chất và lượng mà nó còn ảnh hưởng đến hình ảnh của DN. - Uy tín, thương hiệu và môi trường làm việc tại DN: Trong DN uy tín, thương hiệu không chỉ tạo lòng tin và sự yêu mến cho khách hàng mà ngay cả với người tham gia tuyển dụng. Với mỗi nhân lực được làm việc trong một DN có thương hiệu, uy tín lớn và môi trường làm việc chuyên nghiệp đều là mơ uớc và luôn cố gắng đạt được hiệu quả làm việc tố nhất. Vì vậy nếu DN có các yếu tốđó mạnh hơn các đối thủ thì sẽ thu hút được các nhân tài vào làm việc tại DN 1.
Ý nghĩa của chất lượng nhân lực trong phát triển doanh nghiệp Chất lượng nhân lực là nhân tố quyết định cho sự tăng trưởng và phát triển của mỗi quốc gia, mỗi doanh nghiệp. Với ưu thế là một nước có lực lượng lao động dồi dào do đó việc đầu tư cho đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là một hoạt động sinh lời đáng kể trong tương lai. Điều này thể hiện thông qua việc người lao động làm việc có hiệu quả hơn, năng suất lao động tăng lên, ý thức kỷ luật cao hơn… góp phần làm tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp thì chất lượng nhân lực có những ý nghĩa sau: Thứ nhất, là điều kiện quyết định để một tổ chức có thể tồn tại và đi lên trong cạnh tranh.
Thứ hai, nâng cao năng suất lao động, hiệu quả thực hiện công việc và mang lại hiệu quả sản xuất kinh doanh công ty. Thứ ba, nâng cao chất lượng của thực hiện công việc. Thứ tư, giảm bớt sự giám sát vì người lao động được đào tạo là người có khả năng tự giám sát mình trong công việc. Thứ năm, nâng cao tính ổn định và năng động của tổ chức.
Thứ sáu, duy trì và nâng cao chất lượng của nguồn nhân lực. Cuối cùng chất lượng nhân lực tạo điều kiện cho áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và quản lý vào doanh nghiệp. Chất lượng lao động có vai trò vô cùng quan trọng với bản thân mỗi doanh nghiệp.