Lời Cảm Ơn và Nghiên Cứu Giải Pháp Phát Triển Mô Hình Sinh Kế Tại Mộc Châu

Nghiên cứu đề xuất giải pháp phát triển mô hình sinh kế tại thị trấn Mộc Châu, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La, nhằm nâng cao đời sống người dân.

• Tác giả: Mã Thị Thu Hường
• Người hướng dẫn: ThS. Trịnh Hải Vân
• Trường học: Đại học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Mô Hình Sinh Kế Tại Mộc Châu
• Loại tài liệu: báo cáo thực tập tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. PHẠM VI, ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3.2. Đối tƣợng nghiên cứu
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số khái niệm
• 2.2. Khung phân tích sinh kế
• 2.3. CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 2.3.1. Kinh nghiệm phát triển các mô hình sinh kế bền vững trên thế giới
• 2.3.2. Kinh nghiệm trong việc thực hiện và phát triển các mô hình sinh kế bền vững ở Việt Nam
• 2.4. NHỮng kẾt luẬn rút ra tỪ viỆc nghiên cỨu tỔng quan
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Phân tích điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.2. Phân tích thực trạng các mô hình sinh kế điển hình tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.3. Lựa chọn các mô hình sinh kế điển hình tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.4. Đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội – môi trƣờng của các mô hình sinh kế điển hình tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.5. Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức trog phát triển các mô hình sinh kế tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.6. Đề xuất một số giải pháp phát triển các mô hình sinh kế theo hƣớng hiệu quả và bền vững tại khu vực nghiên cứu
• 3.2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Phƣơng pháp nghiên cứu và phân tích tài liệu thứ cấp
• 3.2.2. Phƣơng pháp chọn điểm nghiên cứu
• 3.2.3. Phƣơng pháp thu thập số liệu ngoài hiện trƣờng
• 3.2.4. Phƣơng pháp xử lý, phân tích và tổng hợp số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 4.2. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CÁC MÔ HÌNH SINH KẾ ĐIỂN HÌNH TẠI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 4.2.1. Điều tra tuyến và xây dựng sơ đồ lát cắt
• 4.2.2. Thống kê các mô hình sinh kế tại 2 tiểu khu: Tà Lọng và Pa Khen 3
• 4.2.3. Phân loại các mô hình sinh kế
• 4.3. LỰA CHỌN CÁC MÔ HÌNH SINH KẾ ĐIỂN HÌNH TẠI KHU VỰC NGHIÊN
• 4.4. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ KINH TẾ - XÃ HỘI – MÔI TRƢỜNG CỦA CÁC MÔ HÌNH SINH KẾ TẠI KHU VỰC NGHIÊN
• 4.4.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các mô hình sinh kế điển hình tại thị trấn nông trƣờng Mộc Châu
• 4.4.2. Đánh giá hiệu quả xã hội của các mô hình sinh kế điển hình tại thị trấn nông trƣờng Mộc Châu
• 4.5. PHÂN TÍCH ĐIỂM MẠNH, ĐIỂM YẾU, CƠ HỘI THÁCH THỨC TRONG PHÁT TRIỂN CÁC MÔ HÌNH SINH KẾ TẠI THỊ TRẤN NÔNG TRƢỜNG MỘC CHÂU
• 4.6. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÁC MÔ HÌNH SINH KẾ THEO HƢỚNG HIỆU QUẢ VÀ BỀN VỮNG TẠI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 4.6.1. Kết quả phân loại xếp hạng cho điểm cây trồng vật nuôi
• 4.6.2. Các giải pháp chung cho phát triển các mô hình sinh kế tại địa phƣơng
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Sinh Kế Bền Vững Tại Mộc Châu

Sinh kế bền vững đóng vai trò then chốt trong quá trình phát triển, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống đồng thời đảm bảo các yêu cầu về bảo vệ môi trường. Hiện nay, nhiều chương trình và dự án hỗ trợ cộng đồng hướng tới mục tiêu phát triển ổn định và bền vững. Việc đánh giá hiệu quả của các hoạt động sinh kế giúp xác định tính phù hợp của các phương thức sinh kế với điều kiện địa phương, đảm bảo tính bền vững và khả năng phát triển lâu dài. Phát triển sinh kế bền vững là một trong những giải pháp giảm nghèo Mộc Châu hiệu quả, đặc biệt tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nó góp phần nâng cao thu nhập Mộc Châu, ổn định đời sống cho người dân.

1.1. Tầm quan trọng của phát triển kinh tế Mộc Châu

Mộc Châu, với tiềm năng về nông nghiệp và du lịch, cần các giải pháp phát triển kinh tế phù hợp để khai thác tối đa lợi thế. Phát triển kinh tế không chỉ giúp cải thiện đời sống vật chất mà còn góp phần bảo tồn văn hóa và môi trường Mộc Châu. Hướng tới sinh kế bền vững Mộc Châu cần đảm bảo hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

1.2. Khái niệm sinh kế bền vững và các nguồn lực cần thiết

Theo Chamber and Conway (1992), sinh kế bao gồm khả năng, tài sản (các nguồn dự trữ, tài nguyên, quyền được bảo vệ và tiếp cận) và các hoạt động cần có cho một cách thức kiếm sống. Các nguồn lực cơ bản bao gồm vốn con người, vốn tự nhiên, vốn xã hội, vốn tài chính và vốn vật chất. Phát triển nguồn nhân lực Mộc Châu là yếu tố then chốt để khai thác hiệu quả các nguồn vốn khác.

II. Thực Trạng và Thách Thức Phát Triển Sinh Kế Ở Mộc Châu

Mặc dù có nhiều tiềm năng, Mộc Châu vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong phát triển sinh kế. Cơ cấu chuyển đổi cây trồng còn chậm, đầu tư thâm canh chưa đồng đều. Các hoạt động sinh kế mới mang lại năng suất và hiệu quả cao, nhưng vẫn cần được nhân rộng và hỗ trợ để phát triển bền vững. "Trong những năm qua tại thị trấn Nông trường Mộc Châu có những hoạt động sinh kế mới, đạt năng suất và hiệu quả khá lớn, rất phù hợp với tình hình và điều kiện tự nhiên của địa phương, góp phần làm phong phú những phương thức sinh kế của người dân."

2.1. Hạn chế trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng và đầu tư thâm canh

Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật vào sản xuất còn chậm. Các hộ nông dân đầu tư thâm canh chưa đồng đều. Cần có chính sách hỗ trợ và khuyến khích để thúc đẩy quá trình này, đặc biệt là chính sách phát triển kinh tế Mộc Châu và hỗ trợ vốn vay ưu đãi.

2.2. Thiếu hụt về chuỗi cung ứng và marketing sản phẩm địa phương

Chuỗi cung ứng sản phẩm nông nghiệp còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho việc tiêu thụ sản phẩm. Marketing sản phẩm địa phương còn yếu, chưa khai thác được hết tiềm năng của sản phẩm địa phương Mộc Châu. Cần tăng cường liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ, xây dựng thương hiệu và chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm.

2.3. Khó khăn trong bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường

Phát triển kinh tế cần đi đôi với bảo tồn văn hóa Mộc Châu và bảo vệ môi trường. Việc khai thác tài nguyên quá mức có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và bản sắc văn hóa của địa phương. Cần có các giải pháp phát triển du lịch bền vững và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

III. Cách Phát Triển Mô Hình Nông Nghiệp Công Nghệ Cao Mộc Châu

Nông nghiệp công nghệ cao là một trong những hướng đi quan trọng để phát triển sinh kế bền vững tại Mộc Châu. Áp dụng công nghệ vào sản xuất giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, giảm chi phí và bảo vệ môi trường. Mô hình nông nghiệp hiệu quả Mộc Châu cần được nhân rộng để tăng cường khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

3.1. Ứng dụng công nghệ vào sản xuất rau hoa quả sạch

Sử dụng nhà kính, hệ thống tưới tiêu tự động, phân bón hữu cơ giúp sản xuất rau, hoa quả sạch, an toàn và có giá trị kinh tế cao. Mô hình này phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của Mộc Châu. Cần có chính sách hỗ trợ về vốn và kỹ thuật để khuyến khích các hộ nông dân áp dụng.

3.2. Phát triển chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học

Áp dụng các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học giúp phòng ngừa dịch bệnh, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Sử dụng thức ăn hữu cơ, quản lý chất thải hiệu quả giúp bảo vệ môi trường. Mô hình này đặc biệt phù hợp với chăn nuôi bò sữa và bò thịt tại Mộc Châu.

3.3. Xây dựng chuỗi giá trị nông sản từ sản xuất đến tiêu thụ

Liên kết các hộ nông dân, doanh nghiệp chế biến và kênh phân phối để xây dựng chuỗi giá trị nông sản khép kín. Điều này giúp đảm bảo chất lượng sản phẩm, ổn định giá cả và tăng thu nhập cho người nông dân. Cần có sự hỗ trợ của nhà nước và các tổ chức xã hội để xây dựng và phát triển chuỗi giá trị.

IV. Phương Pháp Khai Thác Du Lịch Cộng Đồng Bền Vững Mộc Châu

Du lịch cộng đồng Mộc Châu là một hướng đi tiềm năng để phát triển sinh kế bền vững. Khai thác du lịch giúp tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương đồng thời bảo tồn văn hóa và cảnh quan thiên nhiên. "Thị trấn Nông trường Mộc Châu có vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của huyện, khí hậu vùng cao nguyên rất phù hợp để phát triển cây trồng và chăn nuôi nhƣ: Cây công nghiệp, cây ăn quả ôn đới, chăn nuôi đại gia súc đặc biệt là bò sữa, bò thịt, phát triển du lịch nghỉ dƣỡng."

4.1. Phát triển các sản phẩm du lịch đặc trưng Mộc Châu

Xây dựng các sản phẩm du lịch dựa trên văn hóa, phong tục tập quán, ẩm thực và cảnh quan thiên nhiên của Mộc Châu. Tổ chức các tour du lịch khám phá bản làng, trải nghiệm cuộc sống của người dân địa phương. Phát triển mô hình du lịch sinh thái Mộc Châu gắn với bảo vệ môi trường.

4.2. Nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch cộng đồng

Đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân địa phương, bao gồm kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ, quản lý homestay và hướng dẫn viên. Xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch, đảm bảo vệ sinh môi trường và an ninh trật tự. Khuyến khích người dân tham gia vào quản lý và khai thác du lịch.

4.3. Marketing và quảng bá du lịch cộng đồng Mộc Châu

Sử dụng các kênh truyền thông để quảng bá du lịch Mộc Châu, bao gồm website, mạng xã hội, báo chí và các sự kiện du lịch. Xây dựng thương hiệu du lịch Mộc Châu gắn với văn hóa và cảnh quan thiên nhiên. Hợp tác với các công ty du lịch để thu hút khách du lịch.

V. Giải Pháp Hỗ Trợ Khởi Nghiệp và Đào Tạo Nghề Tại Mộc Châu

Hỗ trợ khởi nghiệp Mộc Châu và đào tạo nghề Mộc Châu đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Tạo điều kiện cho người dân tiếp cận vốn, kỹ năng và kiến thức để khởi nghiệp và phát triển kinh doanh.

5.1. Cung cấp vốn vay ưu đãi cho khởi nghiệp và phát triển sản xuất

Tạo điều kiện cho người dân tiếp cận vốn vay ưu đãi Mộc Châu từ các ngân hàng, quỹ tín dụng và chương trình hỗ trợ của nhà nước. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn, giảm thiểu rủi ro cho người vay. Hỗ trợ người dân lập kế hoạch kinh doanh và quản lý tài chính.

5.2. Tổ chức các khóa đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường

Tổ chức các khóa đào tạo nghề ngắn hạn và dài hạn về nông nghiệp công nghệ cao, du lịch cộng đồng, chế biến nông sản và các ngành nghề khác có tiềm năng phát triển tại Mộc Châu. Liên kết với các doanh nghiệp để đào tạo theo địa chỉ, đảm bảo có việc làm sau khi tốt nghiệp.

5.3. Tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ

Cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ về quản lý, marketing, công nghệ và tài chính. Giúp các doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường. Xây dựng mạng lưới kết nối giữa các doanh nghiệp.

VI. Triển Vọng và Giải Pháp Phát Triển Sinh Kế Bền Vững Mộc Châu

Phát triển sinh kế bền vững tại Mộc Châu cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Cần có chính sách hỗ trợ phù hợp, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và nâng cao năng lực cho người dân. "Xuất phát từ thực tế đó, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đề xuất giải pháp phát triển các mô hình sinh kế tại thị trấn Nông trường Mộc Châu, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La”."

6.1. Hoàn thiện chính sách và pháp luật về phát triển kinh tế xã hội

Xây dựng và hoàn thiện các chính sách về phát triển nông nghiệp, du lịch, công nghiệp và dịch vụ. Đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả của các chính sách. Tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp và người dân tham gia vào phát triển kinh tế - xã hội.

6.2. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và dịch vụ công

Nâng cấp hệ thống giao thông, điện, nước, viễn thông và các cơ sở hạ tầng khác. Xây dựng các trường học, bệnh viện, trung tâm văn hóa và các dịch vụ công khác. Đảm bảo chất lượng và khả năng tiếp cận của các dịch vụ công cho người dân.

6.3. Tăng cường hợp tác và liên kết vùng

Hợp tác với các tỉnh, thành phố khác để phát triển kinh tế - xã hội. Chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực để giải quyết các vấn đề chung. Tham gia vào các chuỗi giá trị khu vực và quốc tế. Phát triển kinh tế Mộc Châu cần gắn liền với sự phát triển của vùng Tây Bắc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong chiến lược phát triển kinh tế nông thôn tại Việt Nam, xây dựng sinh kế bền vững và xóa đói giảm nghèo là các chính sách hỗ trợ cơ bản nhằm giúp người dân miền núi tiếp cận nguồn lực, từng bước cải thiện chất lượng cuộc sống song hành với bảo vệ môi trường sinh thái. Nước ta là một quốc gia nông nghiệp với hơn 70% dân số sống ở khu vực nông thôn và gần 70% lực lượng lao động hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp (số liệu thống kê năm 2015). Tại tỉnh Sơn La – một tỉnh miền núi vùng cao phía Tây Bắc, sản xuất nông lâm nghiệp đã có những bước chuyển biến với sự hình thành của nhiều vùng chuyên canh và mô hình sản xuất ứng dụng khoa học kỹ thuật.

Huyện Mộc Châu có diện tích tự nhiên 1.081,66 km², chiếm 7,49% diện tích toàn tỉnh Sơn La, giữ vai trò là vùng chuyên canh sản xuất hàng hóa nông sản chất lượng cao (như chè, sữa, rau, hoa, quả ôn đới). Thị trấn Nông trường Mộc Châu nằm ở phía Đông huyện Mộc Châu với diện tích tự nhiên theo ranh giới hành chính là 10.839,42 ha, có địa hình chia cắt giữa khu vực cao nguyên (độ cao trung bình 1.050 m so với mực nước biển) và vùng núi đá cao. Khí hậu nhiệt đới gió mùa mát ẩm tạo lợi thế lớn cho việc phát triển cây ăn quả ôn đới, cây công nghiệp, chăn nuôi đại gia súc và du lịch. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng và áp dụng tiến bộ kỹ thuật trên địa bàn còn chậm; mức độ đầu tư thâm canh giữa các hộ không đồng đều; các mô hình sinh kế mới tuy đạt hiệu quả nhất định nhưng chưa được nghiên cứu, tổng kết đa chiều về các mặt kinh tế, xã hội và môi trường để làm cơ sở nhân rộng.

Xuất phát từ thực tế đó, đề tài "Nghiên cứu đề xuất giải pháp phát triển các mô hình sinh kế tại thị trấn Nông trường Mộc Châu, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La" được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ cụ thể:

1. Mục tiêu nghiên cứu:

   • Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu thực trạng các mô hình sinh kế làm cơ sở đề xuất một số giải pháp góp phần phát triển và nhân rộng các mô hình sinh kế theo hướng hiệu quả tại thị trấn Nông trường Mộc Châu, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.
   • Mục tiêu cụ thể:
     • Đánh giá thực trạng của các mô hình sinh kế tại khu vực nghiên cứu.
     • Đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường của một số mô hình sinh kế điển hình tại khu vực nghiên cứu.
     • Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển mô hình sinh kế theo hướng hiệu quả tại khu vực nghiên cứu.

2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

   • Đối tượng nghiên cứu: Các mô hình sinh kế nông lâm kết hợp tại khu vực nghiên cứu.
   • Phạm vi không gian: Thị trấn Nông trường Mộc Châu, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La (chọn điểm nghiên cứu chuyên sâu tại 2 tiểu khu: Pa Khen 3 và Tà Lọng).
   • Phạm vi thời gian: Khảo sát và thu thập dữ liệu từ ngày 15/01/2018 đến ngày 14/05/2018.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Khóa luận vận dụng các lý thuyết và khung phân tích sinh kế chuẩn hóa trong nghiên cứu phát triển nông thôn:

• Khái niệm sinh kế và sinh kế bền vững: Tổng hợp từ các công trình kinh điển của Brundtland (1987), Chambers và Conway (1992), Scoones (1998), DFID (2001) và Solesbury (2003). Một sinh kế được coi là bền vững khi có khả năng chống chịu, phục hồi sau các cú sốc, duy trì hoặc nâng cao tài sản và năng lực mà không làm suy thoái nguồn tài nguyên thiên nhiên.
• Khung phân tích sinh kế bền vững (IFAD, 2003): Phân tích 5 nguồn vốn sinh kế hộ gia đình (Vốn con người, Vốn tự nhiên, Vốn xã hội, Vốn tài chính, Vốn vật chất) đặt trong mối tương quan với Bối cảnh dễ bị tổn thương (tính thời vụ, xu hướng, chấn động), Chính sách, tiến trình và cơ cấu thể chế (luật pháp, chính sách công, thị trường), Các chiến lược sinh kế và Các kết quả sinh kế đầu ra (thu nhập, an ninh lương thực, tính bền vững của tài nguyên).
• Cơ sở pháp lý và kinh nghiệm thực tiễn: Dựa trên Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg về Định hướng Chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình nghị sự 21); Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004 (sửa đổi năm 2008); các kết quả nghiên cứu về bố trí cây trồng theo độ dốc đất của Nguyễn Văn Chương (1982), nghiên cứu canh tác miền núi của Thái Phiên và Nguyễn Tử Siêu (1999), Đặng Thịnh Triều (2004), Đặng Kim Sơn (2005) cùng kinh nghiệm quốc tế tại Trung Quốc, Philippines, Indonesia.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Tác giả đã kết hợp đồng bộ các phương pháp định tính và định lượng:

• Thu thập tài liệu thứ cấp: Thu thập số liệu thống kê hiện trạng sử dụng đất năm 2017, các báo cáo tổng kết tình hình phát triển kinh tế - xã hội 3 năm gần nhất của UBND thị trấn Nông trường Mộc Châu, các chính sách và dự án lâm nghiệp liên quan.
• Phương pháp chọn điểm nghiên cứu: Chọn 2 tiểu khu đại diện gồm Pa Khen 3 (đa số là dân tộc H'Mông) và Tà Lọng (đa số là dân tộc Dao) dựa trên các tiêu chí về mức độ tập trung mô hình sản xuất nông lâm nghiệp, sự đa dạng sinh kế và điều kiện cơ sở hạ tầng.
• Bộ công cụ Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA):
  • Phỏng vấn bán định hướng cán bộ: Phỏng vấn đại diện UBND thị trấn (Cán bộ khuyến nông, Phó Chủ tịch thị trấn, Cán bộ địa chính) và các trưởng tiểu khu về quy hoạch, chính sách và hiện trạng sản xuất.
  • Phỏng vấn hộ gia đình: Khảo sát trực tiếp 30 hộ nông dân (15 hộ/tiểu khu) thông qua bảng câu hỏi chi tiết về cơ cấu cây trồng, vật nuôi, chi phí, doanh thu, thuận lợi, khó khăn và nhu cầu phát triển.
  • Thảo luận nhóm: Tổ chức thảo luận nhóm 5–7 người (cán bộ cơ sở và các hộ nòng cốt) để thống nhất bộ tiêu chí lựa chọn mô hình điển hình và thang điểm đánh giá hiệu quả.
• Điều tra tuyến và lập sơ đồ lát cắt (Transect Walk): Khảo sát địa hình thực địa theo lát cắt từ đỉnh đồi xuống chân đồi nhằm mô tả đặc điểm đất đai, cây trồng, vật nuôi và phương thức tổ chức quản lý tương ứng.
• Phương pháp phân loại, xếp hạng cho điểm: Áp dụng thang điểm 10 để người dân đánh giá mức độ ưu tiên, hiệu quả xã hội và môi trường của các loại cây trồng, vật nuôi.
• Phương pháp phân tích SWOT: Phân tích Điểm mạnh (S), Điểm yếu (W), Cơ hội (O), Thách thức (T) của các mô hình sinh kế tại địa bàn.
• Phương pháp phân tích kinh tế:
  • Phân tích động (đối với cây dài ngày): Sử dụng các chỉ tiêu quy đổi dòng tiền về giá trị hiện tại theo thời gian:
    • Giá trị hiện tại của lợi nhuận dòng: $NPV = \sum_{t=1}^{n} \frac{B_t - C_t}{(1 + r)^t}$
    • Tỷ lệ thu nhập so với chi phí: $BCR = \frac{BPV}{CPV} = \frac{\sum_{t=1}^{n} \frac{B_t}{(1 + r)^t}}{\sum_{t=1}^{n} \frac{C_t}{(1 + r)^t}}$
  • Phân tích tĩnh (đối với cây ngắn ngày và vật nuôi trong năm): Tính toán lợi nhuận hàng năm theo công thức $P = T_n - C_t$ (trong đó $T_n$ là tổng thu nhập, $C_t$ là tổng chi phí trong 1 năm).
• Xử lý số liệu: Tổng hợp, tính toán và phân tích bảng biểu trên phần mềm Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của vấn đề sinh kế bền vững trong bối cảnh nông thôn miền núi; nêu rõ vị trí chiến lược và tiềm năng của thị trấn Nông trường Mộc Châu; xác lập mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, đối tượng nghiên cứu và phạm vi thực hiện đề tài từ tháng 01/2018 đến tháng 05/2018.

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về sinh kế, các nguồn vốn sinh kế, phát triển bền vững và khung phân tích sinh kế bền vững của IFAD (2003). Đánh giá các bài học thực tiễn về hệ thống nông lâm kết hợp tại Trung Quốc, Philippines, Indonesia và Việt Nam (như mô hình Rừng + Nương + Vườn + Ruộng bậc thang; chính sách giao đất giao rừng). Khẳng định việc đánh giá toàn diện hiệu quả sinh kế cấp hộ gia đình là điều kiện then chốt để xây dựng chính sách can thiệp phù hợp.

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chi tiết hóa 6 nội dung nghiên cứu chính và quy trình triển khai các phương pháp: nghiên cứu tài liệu thứ cấp, chọn điểm điều tra (2 tiểu khu Pa Khen 3 và Tà Lọng), phỏng vấn cán bộ và 30 hộ dân, thảo luận nhóm, điều tra tuyến lập sơ đồ lát cắt, phân tích SWOT, phân tích tài chính động ($NPV, BCR$) cho cây dài ngày và phân tích tĩnh cho cây ngắn ngày, vật nuôi, cùng phương pháp đánh giá xã hội, môi trường bằng thang điểm.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

• Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội:
  • Tổng diện tích đất tự nhiên là 10.839,42 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 8.768,01 ha (80,89% - riêng đất rừng phòng hộ chiếm 33,1%), đất phi nông nghiệp chiếm 589,02 ha (5,4%), đất chưa sử dụng còn 1.482,39 ha (13,67%).
  • Dân số toàn thị trấn gồm 7.220 hộ với 28.220 nhân khẩu (nam 13.995, nữ 14.225) phân bố ở 39 tiểu khu; thành phần dân tộc gồm: Kinh (74,15%), Thái (10,95%), H'Mông (7,71%), Dao (3,45%), Mường (3,43%), dân tộc khác (0,06%).
  • Về trồng trọt năm 2017: Toàn thị trấn có 1.078 ha chè (sản lượng 24.794 tạ), 871,45 ha cây ăn quả (sản lượng 10.457,4 tạ), 70 ha su su, 58,12 ha dâu tằm, 54,41 ha chanh leo, 49,73 ha cây ăn quả trên đất dốc, 36 ha rau hoa chất lượng cao, 49 ha lúa và 24 ha ngô.
  • Về chăn nuôi năm 2017: Tổng đàn bò đạt 21.486 con (trong đó bò sữa có 21.242 con, bò thịt 244 con), gia cầm 154.000 con, lợn 8.000 con, ong mật 2.592 tổ, trâu 756 con, dê 200 con, ngựa 43 con.
  • Đặc điểm 2 tiểu khu nghiên cứu: Tiểu khu Pa Khen 3 có 40 ha đất sản xuất (ruộng 2 ha, nương rẫy 30 ha), 96 hộ/428 khẩu (H'Mông chiếm 70%), quản lý 350 ha rừng cộng đồng từ năm 2016; Tiểu khu Tà Lọng có 222 hộ/982 khẩu (Dao chiếm 80%), quản lý 700 ha rừng tự nhiên từ năm 2014.
• Thực trạng và sơ đồ lát cắt: Phân tích không gian canh tác từ đỉnh đồi đến thung lũng: Rừng tự nhiên (bảo vệ nguồn nước, khoán bảo vệ) $\rightarrow$ Rừng trồng (Lát, Sưa) $\rightarrow$ Vườn đồi (Cam, Mận, Đào, Sa nhân) $\rightarrow$ Nương rẫy (Ngô, Dong, Gừng, Lúa nương, Tam giác mạch, Cải trắng) $\rightarrow$ Ruộng / Vườn hộ / Chuồng trại chăn nuôi.
• Lựa chọn 5 mô hình sinh kế điển hình:
  • Mô hình 1 (Pa Khen 3, dân tộc H'Mông): Rừng trồng – Vườn đồi – Nương rẫy – Chăn nuôi – Ruộng.
  • Mô hình 2 (Pa Khen 3, dân tộc H'Mông): Rừng trồng – Vườn đồi – Nương rẫy – Chăn nuôi.
  • Mô hình 3 (Pa Khen 3, dân tộc H'Mông): Rừng tự nhiên (cộng đồng) – Vườn đồi – Nương rẫy – Chăn nuôi – Ruộng.
  • Mô hình 4 (Tà Lọng, dân tộc Dao): Rừng tự nhiên (cộng đồng) – Vườn đồi – Nương rẫy – Chăn nuôi.
  • Mô hình 5 (Tà Lọng, dân tộc Dao): Rừng tự nhiên (cộng đồng) – Vườn đồi – Nương rẫy – Chăn nuôi – Ruộng.
• Đánh giá hiệu quả 3 mặt của các mô hình sinh kế:
  • Hiệu quả kinh tế: Cây dài ngày ở Mô hình 3 đạt hiệu quả kinh tế cao nhất với $BCR = 1,47$ ($BPV = 448.782.180$ đồng, $CPV = 304.531.434$ đồng, $NPV = 144.250.746$ đồng). Mô hình 1 có $BCR = 1,04$ ($BPV = 425.175.403$ đồng, $CPV = 407.193.661$ đồng, $NPV = 46.743.xxx$ đồng). Mô hình 2 có chi phí đầu tư thấp nhất ($NPV = 2.069.168$ đồng, $NPV/\text{năm} = 413.834$ đồng), phù hợp với hộ ít vốn. Đối với cây ngắn ngày và chăn nuôi, Mô hình 2 có tổng lợi nhuận cao nhất; Mô hình 1 đạt lợi nhuận cây ngắn ngày thấp nhất (114.000 đồng) do diện tích trồng hoa tam giác mạch và cải trắng chủ yếu phục vụ khách du lịch chụp ảnh (tạo thêm doanh thu dịch vụ 15–20 triệu đồng/năm).
  • Hiệu quả xã hội: Các mô hình giải quyết việc làm thời vụ tại chỗ với mức tiền công 150.000 đồng/công/ngày (có kèm 1 bữa ăn khi thu hoạch mận, đào). Tổng số công lao động dao động từ 260 công (Mô hình 1) đến 423 công (Mô hình 5).
  • Hiệu quả môi trường: Hệ số che phủ đất tốt, chống xói mòn nhờ hệ thống rừng bao quanh và các băng chè trồng theo đường đồng mức. Mô hình 4 sử dụng lượng phân bón hữu cơ cao nhất (17.780 kg); Mô hình 5 sử dụng phân bón vô cơ (6.171,8 kg) và thuốc BVTV (69 lọ) nhiều nhất. 100% hộ dân (30/30 hộ) bày tỏ nguyện vọng tiếp tục duy trì và mở rộng mô hình.
• Phân tích SWOT và Đề xuất giải pháp: Nhận diện rõ điểm mạnh về điều kiện tự nhiên, kinh nghiệm trồng mận, chè; điểm yếu về vốn, kỹ thuật thâm canh và sử dụng đất nương 1 vụ; cơ hội từ thị trường du lịch và chính sách hỗ trợ; thách thức về thời tiết, sâu bệnh và giá cả nông sản.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các phát hiện nghiên cứu về cơ cấu mô hình, hiệu quả tài chính và xã hội; kiến nghị các chính sách hỗ trợ vốn, chuyển giao kỹ thuật và quản lý rừng cộng đồng bền vững.

---

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp các mô hình sinh kế điển hình tại khu vực nghiên cứu

Tiêu chí so sánh	Mô hình 1 (MH1)	Mô hình 2 (MH2)	Mô hình 3 (MH3)	Mô hình 4 (MH4)	Mô hình 5 (MH5)
Địa bàn & Dân tộc	Pa Khen 3 (H'Mông)	Pa Khen 3 (H'Mông)	Pa Khen 3 (H'Mông)	Tà Lọng (Dao)	Tà Lọng (Dao)
Diện tích TB (ha)	1,2 – 3,5 ha	0,78 – 3,7 ha	1,0 – 1,67 ha (chưa gồm rừng CĐ)	2,6 – 6,0 ha (chưa gồm rừng CĐ)	2,1 – 4,8 ha (chưa gồm rừng CĐ)
Thành phần cấu trúc	Rừng Sưa, Mận, Cam, Đào, Bơ, Lúa nương, Tam giác mạch, Cải trắng, Ngô, Lúa nước, Gà, Lợn, Dê	Rừng Lát + Sưa, Mận, Cam, Đào, Ngô, Dong, Lợn, Gà, Bò	Rừng tự nhiên, Mận, Đào, Cam, Ngô, Dong, Lúa nước, Bò, Lợn, Gà, Bồ câu	Rừng tự nhiên, Sa nhân, Chè, Mận, Ngô, Gừng, Bò, Gà	Rừng tự nhiên, Mận, Cam, Chè, Ngô, Gừng, Dong, Lúa nước, Gà
Chỉ số $BCR$ (cây dài ngày)	1,04	Chi phí đầu tư thấp nhất ($NPV = 2.069.168$ đ)	1,47 (Hiệu quả kinh tế cao nhất)	Khai thác sa nhân dưới tán rừng	Thâm canh chè, cam, mận
Số công lao động	260 công	Phổ biến nhiều hộ	Khá cao	Cao	423 công (Giải quyết việc làm lớn nhất)
Sử dụng phân bón & BVTV	Vô cơ: 4.246,8 kg Hữu cơ: 11.294 kg BVTV: 40 lọ	Vô cơ: 4.646,4 kg Hữu cơ: 12.402 kg BVTV: 42 lọ	Vô cơ: 5.324,2 kg Hữu cơ: 10.438 kg BVTV: 52 lọ	Vô cơ: 4.298,2 kg Hữu cơ: 17.780 kg (Cải tạo đất tốt nhất) BVTV: 62 lọ	Vô cơ: 6.171,8 kg Hữu cơ: 3.655 kg BVTV: 69 lọ

Kết quả chính và đóng góp thực tiễn

1. Phân loại và mô tả chi tiết 5 mô hình sinh kế tiêu biểu: Làm rõ kết cấu không gian - thời gian, mật độ cây trồng, vật nuôi của các mô hình nông lâm kết hợp đại diện cho 2 nhóm cộng đồng dân tộc H'Mông và Dao tại thị trấn Nông trường Mộc Châu.
2. Lượng hóa hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường:
   • Xác định Mô hình 3 có hiệu quả tài chính tối ưu nhất ($BCR = 1,47$, $BPV = 448.782.180$ đồng, $CPV = 304.531.434$ đồng, $NPV = 144.250.746$ đồng); Mô hình 2 có mức đầu tư thấp nhất, phù hợp với năng lực tài chính của đa số nông hộ.
   • Chứng minh mô hình nông nghiệp kết hợp dịch vụ trải nghiệm (trồng hoa cải trắng, hoa tam giác mạch tại Mô hình 1) mang lại thêm nguồn thu 15–20 triệu đồng/năm từ khách du lịch.
   • Xác định mức độ tạo việc làm thời vụ với đơn giá 150.000 đồng/công/ngày, tạo ra từ 260 đến 423 công lao động/đơn vị diện tích.
   • Đánh giá hiện trạng môi trường canh tác, chỉ ra Mô hình 4 có lượng bón phân hữu cơ cao nhất (17.780 kg) và Mô hình 5 có lượng bón vô cơ, sử dụng thuốc BVTV cao nhất.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp phát triển sinh kế bền vững:
   • Giải pháp kỹ thuật canh tác: Chuyển đổi diện tích đất nương rẫy độc canh, bỏ hóa vụ đông sang trồng xen các loại cây ngắn ngày (gừng, khoai sọ) hoặc trồng cây ăn quả có giá trị; áp dụng biện pháp đốn tỉa, bón phân hữu cơ hoai mục, canh tác theo đường đồng mức để chống xói mòn đất dốc.
   • Giải pháp vốn và hạ tầng: Đề xuất cơ chế cho vay vốn ưu đãi với lãi suất thấp; đầu tư kiên cố hóa hệ thống thủy lợi tưới tiêu và đường giao thông nội đồng.
   • Giải pháp khuyến nông và thị trường: Đẩy mạnh các lớp tập huấn kỹ thuật chuyển giao quy trình trồng, ghép, chiết cành mận, cam; hỗ trợ liên kết tiêu thụ sản phẩm, xây dựng thương hiệu nông sản gắn liền với các lễ hội văn hóa địa phương (như hội hái mận).
   • Giải pháp quản lý tài nguyên rừng: Tăng cường kinh phí chi trả dịch vụ môi trường rừng cho các tiểu khu quản lý rừng cộng đồng (350 ha tại Pa Khen 3 và 700 ha tại Tà Lọng), tạo điều kiện cho người dân trồng bổ sung cây lâm sản ngoài gỗ (sa nhân) dưới tán rừng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Nghiên cứu tập trung khảo sát tại 2 tiểu khu (Pa Khen 3 và Tà Lọng) với quy mô mẫu phỏng vấn nông hộ là 30 hộ (15 hộ/tiểu khu), chưa bao quát toàn bộ 39 tiểu khu của thị trấn.
  • Thời gian nghiên cứu thực địa diễn ra trong khoảng 4 tháng (từ 15/01/2018 đến 14/05/2018), do đó dữ liệu hạch toán mùa vụ trọn năm của một số loại cây trồng (như cam, bơ, chanh leo mới đưa vào thử nghiệm) chủ yếu dựa trên số liệu điều tra hồi cố và ước tính định mức.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi điều tra trên toàn địa bàn huyện Mộc Châu và các huyện lân cận thuộc vùng Tây Bắc.
  • Nghiên cứu chuyên sâu về chuỗi giá trị và kênh tiêu thụ hàng hóa nông sản (mận hậu, chè, sữa bò) trong mối liên kết giữa nông hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Quản lý đất đai, Phát triển nông thôn, Khuyến nông, Nông học, Lâm nghiệp; đồng thời là nguồn tư liệu thực tiễn cho cán bộ khuyến nông, cán bộ quản lý nông nghiệp cấp xã, huyện tại các tỉnh miền núi phía Bắc.
• Các nội dung đáng tham khảo:
  • Phương pháp xây dựng sơ đồ lát cắt thực địa (transect walk) kết hợp phân tích điều kiện lập địa, cơ cấu cây trồng và tổ chức quản lý.
  • Quy trình kết hợp giữa phân tích tài chính động ($NPV, BCR$) cho cây trồng lâu năm và phân tích tài chính tĩnh ($P = T_n - C_t$) cho cây trồng ngắn ngày và vật nuôi cấp nông hộ.

---

Câu hỏi thường gặp

Đề tài được tiến hành điều tra thực địa tại những địa bàn cụ thể nào?

Khóa luận chọn nghiên cứu chuyên sâu tại 2 tiểu khu thuộc thị trấn Nông trường Mộc Châu: Tiểu khu Pa Khen 3 (diện tích sản xuất 40 ha, 96 hộ/428 khẩu, dân tộc H'Mông chiếm 70%, quản lý 350 ha rừng cộng đồng từ năm 2016) và Tiểu khu Tà Lọng (222 hộ/982 khẩu, dân tộc Dao chiếm 80%, quản lý 700 ha rừng tự nhiên từ năm 2014).

Trong 5 mô hình điển hình, mô hình nào đạt hiệu quả kinh tế cây dài ngày cao nhất?

Mô hình 3 (Rừng tự nhiên – Vườn đồi – Nương rẫy – Chăn nuôi – Ruộng tại Pa Khen 3) đạt hiệu quả kinh tế cao nhất với tỷ suất thu nhập trên chi phí $BCR = 1,47$; tổng giá trị hiện tại của thu nhập ($BPV$) đạt 448.782.180 đồng; tổng chi phí ($CPV$) là 304.531.434 đồng và giá trị hiện tại của lợi nhuận dòng ($NPV$) đạt 144.250.746 đồng.

Mô hình nào đã kết hợp sản xuất nông nghiệp với dịch vụ du lịch và kết quả ra sao?

Mô hình 1 (tại tiểu khu Pa Khen 3) đã tận dụng đất nương rẫy sau thu hoạch ngô để trồng hoa cải trắng và hoa tam giác mạch phục vụ khách du lịch đến tham quan, chụp ảnh. Hoạt động này mang lại thêm nguồn thu từ 15 đến 20 triệu đồng/năm cho hộ gia đình.

Mức tiền công lao động và khả năng tạo việc làm của các mô hình như thế nào?

Mức chi trả công lao động thời vụ tại địa phương là 150.000 đồng/công/ngày (đối với việc hái mận, đào người lao động còn được phục vụ thêm 1 bữa ăn). Số công lao động được tạo ra dao động từ 260 công (Mô hình 1) đến 423 công/đơn vị diện tích (Mô hình 5).

Khác biệt về việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật giữa các mô hình là gì?

Mô hình 4 sử dụng lượng phân bón hữu cơ cao nhất (17.780 kg), góp phần cải tạo đất tốt nhất; trong khi Mô hình 5 sử dụng lượng phân bón vô cơ cao nhất (6.171,8 kg) và lượng thuốc BVTV nhiều nhất (69 lọ). Trung bình các hộ chỉ phun thuốc 3–4 lần/năm (thuốc trừ sâu, nấm, kích thích) và không sử dụng thuốc trừ cỏ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Mã Thị Thu Hường đã đánh giá một cách có hệ thống thực trạng, cấu trúc và hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường của các mô hình sinh kế nông lâm kết hợp tại thị trấn Nông trường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Nghiên cứu khẳng định các mô hình kết hợp vườn đồi cây ăn quả (mận, đào, cam), cây công nghiệp (chè), chăn nuôi đại gia súc và bảo vệ rừng cộng đồng đem lại hiệu quả kinh tế vượt trội ($BCR$ từ 1,04 đến 1,47) và giải quyết tốt việc làm cho đồng bào H'Mông, Dao. Hệ thống giải pháp kỹ thuật canh tác đất dốc, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hỗ trợ tín dụng và phát triển nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái là cơ sở khoa học quan trọng phục vụ định hướng phát triển sinh kế bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Sinh kế bền vững đang là một mối quan tâm đặt lên hàng đầu hiện nay của con ngƣời. Nó là điều kiện cần thiết cho quá trình phát triển, nâng cao đời sống của con ngƣời nhƣng vẫn đáp ứng đƣợc đòi hỏi về chất lƣợng môi trƣờng tự nhiên. Trên thực tế đã có nhiều chƣơng trình, tổ chức dự án hỗ trợ cho cộng đồng để hƣớng đến mục tiêu phát triển ổn định và bền vững.

Việc đánh giá hiệu quả các hoạt động sinh kế giúp chúng ta hiểu rõ đƣợc những phƣơng thức sinh kế của ngƣời dân có phù hợp với các điều kiện của địa phƣơng hay không, các hoạt động sinh kế đó có bền vững, phát triển lâu dài và ổn định. Nƣớc ta là một nƣớc nông nghiệp với hơn 70% dân số sống ở nông thôn và gần 70% lao động hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp (thống kê năm 2015). Xây dựng các chiến lƣợc sinh kế bền vững và xóa đói giảm nghèo là nhữngchính sách hỗ trợ cơ bản hƣớng vào phát triển con ngƣời, nhất là ngƣời nghèo, tạo cơ hội cho họ tham gia vào quá trình phát triển kinh tế- xã hội của đất nƣớc, để cho ngƣời nghèo có cơ hội và điều kiện tiếp cận các nguồn lực để phát triển sản xuất tự vƣơn lên thoát khỏi đói nghèo, có một cuộc sống ổn định hơn. Sơn La là một tỉnh miền núi thuộc vùng cao phía Tây Bắc Việt Nam.Ở Sơn La sản xuất nông lâm nghiệp đã có bƣớc phát triển khá ứng dụng nhiều tiến bộ khoa học, công nghệ vào sản xuất, hình thành một số vùng chuyên canh, một số mô hình đem lại hiệu quả cao.

Huyện Mộc Châu có diện tích tự nhiên là 1.081,66 km2, chiếm 7,49% diện tích của tỉnh Sơn La. Mộc Châu trở thành vùng chuyên canh sản xuất hàng hóa nông sản chất lƣợng cao (sữa, chè, hoa, quả, rau) đổi mới tổ chức không gian sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu thâm canh và khai thác, phát huy tiềm năng lợi thế, xây dựng thƣơng hiệu sản phẩm và chỉ dẫn địa lí đối với nông sản Mộc Châu. Thị trấn nông trƣờng Mộc Châu là một thị trấn miền núi nằm ở phía đông của huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La có diện tích 74,98km2.Thị trấn Nông trƣờng 1 Mộc Châunằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh khô, mùa hè mát ẩm và mƣa nhiều tạo nên những vùng đất màu mỡ, phì nhiêu và hệ thống tƣới tiêu thuận lợi cho phát triển nông nghiệp. Thị trấn Nông trƣờng Mộc Châu có vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của huyện, khí hậu vùng cao nguyên rất phù hợp để phát triển cây trồng và chăn nuôi nhƣ: Cây công nghiệp, cây ăn quả ôn đới, chăn nuôi đại gia súc đặc biệt là bò sữa, bò thịt, phát triển du lịch nghỉ dƣỡng.

Đây là điều kiện để thị trấn nông trƣờng Mộc Châu phát triển các ngành kinh tế Công nghiệp, nông nghiệp gắn với thƣơng mại, du lịch.Tuy nhiên cơ cấu chuyển đổi cây trồng và áp dụng các biện pháp kĩ thuật vào sản xuất còn chậm việc đầu tƣ thâm canh của các hộ nông dân trong thị trấn còn chƣa đồng đều. Trong những năm qua tại thị trấn Nông trƣờng Mộc Châu có những hoạt động sinh kế mới, đạt năng suất và hiệu quả khá lớn, rất phù hợp với tình hình và điều kiện tự nhiên của địa phƣơng, góp phần làm phong phú những phƣơng thức sinh kế của ngƣời dân. Vì vậy đây là cơ sở cho việc xây dựng các mô hình phát triển sinh kế bền vững cho ngƣời dân miền núi thị trấn Nông trƣờng Mộc Châu nói riêng cũng nhƣ ngƣời dân khác trong địa bàn sống ở miền núi khác trong tỉnh nói chung.