BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH NGÔ THỊ THÙY DƯƠNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - NĂM 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH NGÔ THỊ THÙY DƯƠNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS BÙI KIM YẾN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - NĂM 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, có sự hỗ trợ từ giáo viên hƣớng dẫn là PGS. TS Bùi Kim Yến. Các nội dung nghiên cứu trong đề tài này là trung thực, và chƣa đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Những số liệu trong bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá đƣợc chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi trong phần tài liệu tham khảo. Nếu có bất kỳ sự gian lận nào, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm trƣớc Hội đồng cũng nhƣ kết quả luận văn của mình. TPHCM, ngày tháng năm 2014 Tác giả LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT .1 GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT .1 KHÁI NIỆM HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT .2 VAI TRÒ CỦA HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT.1 Đối với nền kinh tế .2 Đối với tổ chức tài chính (TCTC) .3 Đối với các doanh nghiệp.3 CÁC CHỦ THỂ THAM GIA HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT .1 Ngƣời sử dụng cuối cùng (End users).2 Tổ chức tài chính trung gian (Intermediaries) .4 CÁCH YẾT GIÁ ĐỐI VỚI GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT .5 LỢI ÍCH CỦA HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT .1 Phòng ngừa rủi ro lãi suất, tỷ giá.2 Tận dụng lợi thế so sánh để giảm chi phí vốn .3 Quản lý dòng tiền một cách hiệu quả, cân đối tài sản nợ-tài sản có 14 1.4 Tạo lợi nhuận dựa vào những dự đoán đúng về diễn biến thị trƣờng .2 RỦI RO CỦA GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT .1 Rủi ro tín dụng: .2 Rủi ro thị trƣờng: .3 Rủi ro cơ bản: .4 Rủi ro thanh khoản:.5 Rủi ro chính trị:. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT .1 Khái niệm về phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất .2 Các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất .1 Tỷ lệ tăng trƣởng.2 Tỷ lệ các hợp đồng hoán đổi lãi suất xấu .3 Số khách hàng tham gia giao dịch hoán đổi .4 Lợi nhuận giao dịch hoán đổi lãi suất .3 Các nhân tố ảnh hƣởng đến sự phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất .4 KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TRÊN THẾ GIỚI .1 Tình hình phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất trên thế giới .2 Các điều kiện cần thiết để phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất .5 CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY………………….28 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 . 29 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƢ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM .1 SỰ CẦN THIẾT PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI VIỆT NAM .1 Xu hƣớng hội nhập quốc tế .2 Cơ chế tự do hóa lãi suất .3 Sự biến động của tỷ giá .4 Vay nợ nƣớc ngoài .2 CƠ SỞ PHÁP LÝ TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI VIỆT NAM .1 Các quy định hiện hành . 35 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Một số nội dung cụ thể liên quan đến việc thực hiện giao dịch hoán đổi lãi suất hiện nay tại Việt Nam .1 Các loại hoán đổi lãi suất tại Việt Nam .2 Điều kiện thực hiện giao dịch hoán đổi lãi suất .3 Giới hạn về thời hạn và số vốn gốc hoán đổi lãi suất đối với một DN .3 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƢ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM .1 Quy trình thực hiện giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV .2 Thực trạng phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam .1 Thực trạng chung .2 Thực trạng phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát Triển Việt Nam .4 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƢ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM 50 2.1 Thành tựu đạt đƣợc: .2 Các vấn đề hạn chế: .3 Nguyên nhân hạn chế sự phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất .1 Khung pháp lý chƣa đầy đủ, rõ ràng .2 Thị trƣờng tài chính Việt Nam chƣa phát triển .3 Lãi suất, tỷ giá chƣa phản ánh đúng cung- cầu thị trƣờng.4 Cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin chƣa đồng bộ .5 Trình độ hiểu biết của cán bộ nhân viên ngân hàng về nghiệp vụ hoán đổi lãi suất vẫn còn hạn chế .6 Tâm lý của doanh nghiệp Việt Nam . 58 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.7 Kiến thức của nhiều doanh nghiệp về giao dịch hoán đổi lãi suất còn thấp .8 Chi phí cung cấp giao dịch cao .9 Không có một tham chiếu chuẩn cho đồng VND. 60 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 . 61 CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƢ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM .1 TRIỂN VỌNG PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƢ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM .2 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƢ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM .1 Nhóm giải pháp tạo nền tảng cho phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất 63 3.1 Hoàn thiện và phát triển thị trƣờng tài chinh……………………….2 Hoàn thiện chính sách lãi suất .3 Điều hành cơ chế tỷ giá linh hoạt .4 Hoàn thiện môi trƣờng pháp lý.5 Nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ .6 Hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin .2 Nhóm giải pháp hỗ trợ.1 Xây dựng đƣờng cong lãi suất chuẩn .2 Xây dựng tổ chức định mức tín nhiệm .3 NHNN hỗ trợ, phối hợp với các TCTC cung cấp sản phẩm hoán đổi trong công tác nâng cao nhận thức của DN .4 NHNN cần đẩy mạnh mở cửa thị trƣờng cho nhiều đối tƣợng tham gia . 74 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 NHTM đẩy mạnh hoạt động marketing giới thiệu sản phẩm hoán đổi .6 NHTM yêu cầu về vốn và thế chấp trong giao dịch hoán đổi lãi suất .7 NHTM chủ động sử dụng hoán đổi lãi suất trong chiến lƣợc quản trị rủi ro của NH .8 NHTM tăng cƣờng hợp tác quốc tế với các tổ chức tài chính khu vực và thế giới .9 Giải pháp đối với doanh nghiệp . 78 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3……………………………………………………………….80 KẾT LUẬN CHUNG PHỤ LỤC ĐỊNH GIÁ GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ACB : Ngân hàng TMCP Á Châu BIDV : Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam BIS : Ngân hàng Thanh toán quốc tế CCS :Hoán đổi tiền tệ chéo DN : Doanh nghiệp FRA : Hợp đồng kỳ hạn về lãi suất HĐLS : Hoán đổi lãi suất IRS :Hoán đổi lãi suất 1 đồng tiền ISDA : Hiệp hội Hoán đổi và Phái sinh quốc tế LIBOR : Lãi suất liên ngân hàng London NH : Ngân hàng NHTM : Ngân hàng thƣơng mại NHNN : Ngân hàng nhà nƣớc PGBank : Ngân hàng TMCP Xăng Dầu Petrolimex T-bill : Tín phiếu Kho bạc TCTC : Tổ chức tài chính TCTD : Tổ chức tín dụng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU – HÌNH VẼ 1. DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU BẢNG NỘI DUNG TRANG Bảng 1.1 Tác động của lãi suất đối với chủ thể tham gia giao dịch 15 Bảng 1.2 Giá trị các giao dịch phái sinh lãi suất trên thế giới từ năm 2008 22 – 2013 Bảng 1.3 Kết quả khảo sát số ngƣời sử dụng giao dịch hoán đổi lãi suất 23 do ISDA thực hiện Bảng 2.1 Quy trình thực hiện giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV (ban 38 hành ngày 31/12/2009) Bảng 2.2 Một số giao dịch hoán đổi lãi suất 1đồng tiền đã đƣợc thực hiện 41 tại Việt Nam Bảng 2.3 Doanh số thực hiện giao dịch hoán đổi lãi suất tại NH BIDV 44 Bảng 2.4 Một số giao dịch hoán đổi lãi suất thực hiện tại BIDV 45 Bảng 2.5 Lợi nhuận từ giao dịch giao ngay và giao dịch HĐLS tại BIDV 46 từ năm 2008-2010 Bảng 2.6 Doanh số giao dịch hoán đổi lãi suất tại 1 số NHTM trong nƣớc 48 Bảng 2.7 Độ sâu tài chính (M2/GDP) tại một số quốc gia 54 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ HÌNH NỘI DUNG TRANG Hình 1.1 Hoán đổi lãi suất thực hiện giữa 2 tổ chức có khe hở kỳ hạn 15 khác nhau Hình 1.2 Tỷ trọng các công cụ phái sinh trên thị trƣờng OTC (tính vào 22 thời điểm tháng 6/2013) Hình 1.3 Một giao dịch hoán đổi lãi suất đƣợc thực hiện trên Reuters 24 Hình 2.1 Cơ cấu chủ nợ nƣớc ngoài của Việt Nam năm 2012 34 Hình 2.3 Sự biến động tỷ giá của VND và một số đồng tiền so với USD 57 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI MỞ ĐẦU Cùng với sự phát triển của kinh tế thế giới và xu hƣớng hội nhập kinh tế toàn cầu, công cụ phái sinh ngày càng trở nên quan trọng và đƣợc sử dụng rộng rãi trong công tác phòng ngừa và hạn chế rủi ro. Trong đó, phải nhắc đến công cụ có sự phát triển vƣợt bậc nhất trong những năm vừa qua, đó là công cụ hoán đổi lãi suất. Kể từ giao dịch đầu tiên vào năm 1981, hoán đổi lãi suất đã chứng minh đƣợc tầm quan trọng của mình trong công tác phòng ngừa rủi ro và nhanh chóng trở thành công cụ có số dƣ giao dịch chiếm tỷ trọng lớn nhất trên thị trƣờng OTC của thế giới. Thế nhƣng, tại thị trƣờng Việt Nam, doanh số giao dịch hoán đổi lãi suất chiếm một tỷ trọng rất nhỏ. Mặc dù đã đƣợc phép thực hiện từ năm 2003, hoán đổi lãi suất vẫn là công cụ tƣơng đối mới mẻ với cả ngân hàng thƣơng mại và các doanh nghiệp.
