LỜI MỞ ĐẦU Cùng với sự phát triển của kinh tế thế giới và xu hƣớng hội nhập kinh tế toàn cầu, công cụ phái sinh ngày càng trở nên quan trọng và đƣợc sử dụng rộng rãi trong công tác phòng ngừa và hạn chế rủi ro. Trong đó, phải nhắc đến công cụ có sự phát triển vƣợt bậc nhất trong những năm vừa qua, đó là công cụ hoán đổi lãi suất. Kể từ giao dịch đầu tiên vào năm 1981, hoán đổi lãi suất đã chứng minh đƣợc tầm quan trọng của mình trong công tác phòng ngừa rủi ro và nhanh chóng trở thành công cụ có số dƣ giao dịch chiếm tỷ trọng lớn nhất trên thị trƣờng OTC của thế giới. Thế nhƣng, tại thị trƣờng Việt Nam, doanh số giao dịch hoán đổi lãi suất chiếm một tỷ trọng rất nhỏ.
Mặc dù đã đƣợc phép thực hiện từ năm 2003, hoán đổi lãi suất vẫn là công cụ tƣơng đối mới mẻ với cả ngân hàng thƣơng mại và các doanh nghiệp. Thế nhƣng, trong quá trình hội nhập hiện nay, khi mà những rủi ro biến động trên thị trƣờng quốc tế ngày càng có sự tác động mạnh mẽ tới nền kinh tế Việt Nam thì việc thiếu vắng những công cụ phái sinh nhƣ hoán đổi lãi suất thực sự là một thách thức không nhỏ đối với các doanh nghiệp nói riêng và cả nền kinh tế Việt Nam nói chung. Do vậy, việc phát triển công cụ hoán đổi lãi suất là một việc làm rất cần thiết. Chính vì vậy, tác giả đã chọn và nghiên cứu đề tài “Giải pháp phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu Tƣ và Phát Triển Việt Nam” làm luận văn tốt nghiệp của mình.
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Đề tài nghiên cứu đƣa ra nhằm giải quyết các vấn đề sau: Làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất. Nghiên cứu tình hình phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất trên thế giới. Từ đó, cho thấy sự cần thiết phải phát triển giao dịch này tại các NHTM Việt Nam nói chung cũng nhƣ Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam nói riêng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phân tích tình hình phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam từ năm 2008 – 2013.
Từ đó, đƣa ra những mặt hạn chế sự phát triển giao dịch này. Đề xuất một số giải pháp cần thiết để phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại các NHTM Việt Nam nói chung cũng nhƣ Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát Triển Việt Nam nói riêng. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU: Đề tài tập trung nghiên cứu về tình hình phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam. Qua đó, tìm ra giải pháp nhằm phát triển giao dịch này.
PHẠM VI NGHIÊN CỨU: Đề tài tập trung nghiên cứu giao dịch hoán đổi lãi suất tại thị trƣờng thế giới và thị trƣờng Việt Nam, tình hình phát triển tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam trong khoảng thời gian từ năm 2008-2013. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Luận văn sử dụng phƣơng pháp thu thập thông tin, thống kê mô tả, phân tích, so sánh, đối chiếu…đi từ cơ sở lý luận đến thực tiễn nhằm giải quyết và làm sáng tỏ mục đích đặt ra trong đề tài nghiên cứu. KẾT CẤU LUẬN VĂN Nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận về phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất. Chƣơng 2: Thực trạng phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát Triển Việt Nam Chƣơng 3: Giải pháp phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát Triển Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT 1.1 GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT 1.1 KHÁI NIỆM HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT Hoán đổi là một sản phẩm phái sinh tài chính bao gồm hai bên thực hiện một chuỗi các thanh toán cho bên còn lại vào một khoảng thời gian xác định với mức giá đã đƣợc thỏa thuận ở thời điểm hiện tại (Howard Corb, 2013).
Ví dụ, một bên đối tác đang nhận đƣợc một dòng tiền từ một khoản đầu tƣ nhƣng vì lý do nào đó, lại muốn có một dòng tiền khác với dòng tiền mà mình đang thụ hƣởng. Chính vì vậy, bên đối tác này sẽ liên lạc với nhà môi giới và thực hiện một vị thế đối nghịch trong giao dịch. Khác với quyền chọn hay hợp đồng tƣơng lai, trong đó, giá cơ sở từ lần đầu đã đƣợc các bên ấn định theo hợp đồng, trong một hợp đồng hoán đổi, một phần thanh toán có thể thực hiện theo giá tƣơng lai, chƣa xác định khi ký hợp đồng. Tùy thuộc vào sự biến động của lãi suất, tỷ giá, giá chứng khoán, hoặc giá hàng hóa mà một bên sẽ thu lợi nhuận hay bị lỗ.
Hầu hết sản phẩm hoán đổi đƣợc mua bán trên thị trƣờng OTC, đƣợc kí kết trực tiếp giữa hai ngân hàng hoặc giữa khách hàng với ngân hàng. Hàng hóa trên thị trƣờng hoán đổi: rất đa dạng nhƣ lãi suất, tiền tệ, hàng hóa, cổ phiếu…Trong đó, hoán đổi lãi suất và hoán đổi tiền tệ là 2 sản phẩm cơ bản nhất. Hoán đổi lãi suất là một hoán đổi mà trong đó cả hai bên đồng ý trao đổi một chuỗi các thanh toán tiền lãi dựa trên 1 đồng tiền. Kết quả thanh toán đƣợc dựa trên một khoản vốn gốc, nhƣng các bên sẽ không thanh toán số vốn gốc này (Brian Coyle, 2001).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Ví dụ: Quantum Electronics thực hiện một giao dịch hoán đổi lãi suất có khoản vốn gốc là $20 triệu với ABSwaps trong thời gian 2 năm. Hợp đồng hoán đổi có nội dung nhƣ sau: Quantum Electronic đồng ý thanh toán theo lãi suất cố định 9.75%/năm cho ABSwaps và nhận thanh toán theo lãi suất LIBOR 6 tháng từ ABSwaps. Hoán đổi cụ thể hóa việc thanh toán sẽ đƣợc thực hiện mỗi sáu tháng với lãi suất thả nổi đƣợc xác định bởi LIBOR vào đầu mỗi kỳ 6 tháng. Tất cả các thanh toán đều dựa trên giả định 6 tháng có 180 ngày và 360 ngày trong một năm.(Nguyễn Thị Ngọc Trang, 2013) Dòng tiền của hoán đổi lãi suất từ góc độ công ty Quantum Electronic: 20tr$*L0(180)*q 20tr$*L180(180)q 20tr$*L360(180)*q 20tr$*L540(180)*q Ngày bắt Ngày 180 Ngày 360 Ngày 540 Ngày 720 đầu 20tr$(0.0975)q Ghi chú: Lt(180) là lãi suất LIBOR 6 tháng vào ngày t và q tƣợng trƣng cho (số ngày/360) Vào mỗi kỳ thanh toán, khoản thanh toán mà Quantum Electronic nhận đƣợc là: $20.75%)*(Số ngày/360) Kết quả thanh toán thực tế trong giao dịch hoán đổi lãi suất này là: Ngày LIBOR ABSwaps Quantum Thanh toán thuần cho (%) chi trả Electronic chi trả Quantum Electronic 0 9.000 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Từ kết quả thanh toán trên cho thấy: Nếu lãi suất LIBOR > 9.75% thì Quantum Electronic sẽ nhận một khoản thanh toán từ ABSwaps và ngƣợc lại nếu LIBOR < 9.75% thì Quantum Electronic phải thực hiện thanh toán cho ABSwaps.
Về bản chất, hoán đổi tiền tệ cũng nhƣ hoán đổi lãi suất nhƣng đƣợc thực hiện bằng 2 đồng tiền khác nhau, do đó còn đƣợc gọi là hoán đổi lãi suất hai đồng tiền. Trong hoán đổi tiền tệ, số vốn gốc thƣờng đƣợc trao đổi vào thời điểm bắt đầu và đáo hạn của hợp đồng. Ví dụ: Reston thực hiện một hoán đổi tiền tệ với GSI theo nội dung công ty sẽ thực hiện một chuỗi các thanh toán tiền lãi mỗi nửa năm bằng EUR cho GSI với lãi suất 4.35%/năm, dựa trên vốn gốc là 10 triệu euro. Đồng thời GSI sẽ trả cho Reston tiền lãi mỗi nửa năm bằng USD với lãi suất 6.1%/năm trong vòng 2 năm, dựa trên số vốn gốc là 9.
Hai bên sẽ trao đổi khoản vốn gốc vào thời điểm bắt đầu và kết thúc giao dịch. (Nguyễn Thi Ngọc Trang, 2013) Vào mỗi kỳ thanh toán: Reston sẽ thanh toán cho GSI: €10*4.500 Reston sẽ nhận đƣợc từ GSI: $9.022 Dòng tiền của một hoán đổi tiền tệ từ quan điểm của Reston: $9.032 0 Ngày Ngày Ngày Ngày Ngày bắt đầu thanh toán 1 thanh toán 2 thanh toán 3 kết thúc $9.500 Mối quan hệ giữa hoán đổi lãi suất và hoán đổi tiền tệ (Nguyễn Thị Ngọc Trang, 2013, trang 516) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Trả EUR cố định Trả USD thả nổi Trả USD thả nổi + Nhận USD cố định Nhận EUR cố định Nhận USD cố định - - Trả EUR cố định Trả USD thả nổi Trả EUR cố định + Nhận USD thả nổi Nhận EUR thả nổi Nhận EUR thả nổi > > - Trả EUR thả nổi Trả USD cố định Trả USD cố định > + = Nhận USD thả nổi Nhận EUR thả nổi Nhận USD thả nổi Trả EUR thả nổi Trả USD cố định Trả EUR thả nổi + Nhận USD cố định Nhận EUR cố định Nhận EUR cố định Nhƣ vậy, chúng ta có thể kết hợp hai hoán đổi tiền tệ để cho ra một hoán đổi lãi suất cũng giống nhƣ chúng ta có thể kết hợp một hoán đổi tiền tệ với một hoán đổi lãi suất để tạo ra một hoán đổi tiền tệ khác. (Xét về bản chất, hai giao dịch này khá giống nhau, chính vì thế, trong luận văn, tác giả xin gọi hoán đổi lãi suất 1 đồng tiền và hoán đổi tiền tệ là hoán đổi lãi suất) Bản chất của giao dịch hoán đổi lãi suất Một là, hoán đổi lãi suất là sự kết hợp đồng thời giữa nghiệp vụ mua và bán trái phiếu. Ví dụ: Một DN tiến hành phát hành trái phiếu có lãi suất thả nổi kỳ hạn 4 năm.
Tổng giá trị đợt phát hành là $40 triệu, theo đó việc thanh toán lãi đƣợc tiến hành hàng năm theo lãi suất LIBOR. Dòng tiền DN phải thanh toán cho đợt phát hành trái phiếu nhƣ sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Bên cạnh đó, DN này cũng mua trái phiếu kỳ hạn 4 năm với tổng giá trị $40 triệu, đƣợc thanh toán lãi suất cố định là 6%/ năm. Dòng tiền DN nhận đƣợc từ việc đầu tƣ trái phiếu nhƣ sau: Kết hợp 2 dòng tiền trên, giao dịch hoán đổi lãi suất đƣợc hình thành. Trong đó, ngƣời thanh toán theo lãi suất thả nổi trong giao dịch hoán đổi lãi suất là ngƣời mua trái phiếu lãi suất cố định và phát hành trái phiếu lãi suất thả nổi.
Và ngƣợc lại, ngƣời thanh toán theo lãi suất cố định là ngƣời mua trái phiếu lãi suất thả nổi và phát hành trái phiếu lãi suất cố định.
