Giải pháp phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh giải pháp phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại ngân hàng tmcp đầu tư và phát triển việt, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Ngô Thị Thùy Dương
• Người hướng dẫn: Pgs. Ts Bùi Kim Yến
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Giao Dịch Hoán Đổi Lãi Suất Tại Ngân Hàng Tmcp Đầu Tư Và Phát Triển Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU – HÌNH VẼ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT
• 1.1. GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT
• 1.1.1. KHÁI NIỆM HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT
• 1.1.2. VAI TRÒ CỦA HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT
• 1.1.2.1. Đối với nền kinh tế
• 1.1.2.2. Đối với tổ chức tài chính (TCTC)
• 1.1.2.3. Đối với các doanh nghiệp
• 1.1.3. CÁC CHỦ THỂ THAM GIA HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT
• 1.1.3.1. Người sử dụng cuối cùng (End users)
• 1.1.3.2. Tổ chức tài chính trung gian (Intermediaries)
• 1.1.4. CÁCH YẾT GIÁ ĐỐI VỚI GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT
• 1.1.5. LỢI ÍCH CỦA HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT
• 1.1.5.1. Phòng ngừa rủi ro lãi suất, tỷ giá
• 1.1.5.2. Tận dụng lợi thế so sánh để giảm chi phí vốn
• 1.1.5.3. Quản lý dòng tiền một cách hiệu quả, cân đối tài sản nợ-tài sản có
• 1.1.5.4. Tạo lợi nhuận dựa vào những dự đoán đúng về diễn biến thị trường
• 1.2. RỦI RO CỦA GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT
• 1.2.1. Rủi ro tín dụng
• 1.2.2. Rủi ro thị trường
• 1.2.3. Rủi ro cơ bản
• 1.2.4. Rủi ro thanh khoản
• 1.2.5. Rủi ro chính trị
• 1.3. PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT
• 1.3.1. Khái niệm về phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất
• 1.3.2. Các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất
• 1.3.2.1. Tỷ lệ tăng trưởng
• 1.3.2.2. Tỷ lệ các hợp đồng hoán đổi lãi suất xấu
• 1.3.2.3. Số khách hàng tham gia giao dịch hoán đổi
• 1.3.2.4. Lợi nhuận giao dịch hoán đổi lãi suất
• 1.3.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất
• 1.4. KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TRÊN THẾ GIỚI
• 1.4.1. Tình hình phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất trên thế giới
• 1.4.2. Các điều kiện cần thiết để phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất
• 1.5. CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 1.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 2.1. SỰ CẦN THIẾT PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI VIỆT NAM
• 2.1.1. Xu hướng hội nhập quốc tế
• 2.1.2. Cơ chế tự do hóa lãi suất
• 2.1.3. Sự biến động của tỷ giá
• 2.1.4. Vay nợ nước ngoài
• 2.2. CƠ SỞ PHÁP LÝ TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI VIỆT NAM
• 2.2.1. Các quy định hiện hành
• 2.2.2. Một số nội dung cụ thể liên quan đến việc thực hiện giao dịch hoán đổi lãi suất hiện nay tại Việt Nam
• 2.2.2.1. Các loại hoán đổi lãi suất tại Việt Nam
• 2.2.2.2. Điều kiện thực hiện giao dịch hoán đổi lãi suất
• 2.2.2.3. Giới hạn về thời hạn và số vốn gốc hoán đổi lãi suất đối với một DN
• 2.3. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 2.3.1. Quy trình thực hiện giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV
• 2.3.2. Thực trạng phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 2.3.2.1. Thực trạng chung
• 2.3.2.2. Thực trạng phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát Triển Việt Nam
• 2.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 2.4.1. Thành tựu đạt được
• 2.4.2. Các vấn đề hạn chế
• 2.4.3. Nguyên nhân hạn chế sự phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất
• 2.4.3.1. Khung pháp lý chưa đầy đủ, rõ ràng
• 2.4.3.2. Thị trường tài chính Việt Nam chưa phát triển
• 2.4.3.3. Lãi suất, tỷ giá chưa phản ánh đúng cung- cầu thị trường
• 2.4.3.4. Cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin chưa đồng bộ
• 2.4.3.5. Trình độ hiểu biết của cán bộ nhân viên ngân hàng về nghiệp vụ hoán đổi lãi suất vẫn còn hạn chế
• 2.4.3.6. Tâm lý của doanh nghiệp Việt Nam
• 2.4.3.7. Kiến thức của nhiều doanh nghiệp về giao dịch hoán đổi lãi suất còn thấp
• 2.4.3.8. Chi phí cung cấp giao dịch cao
• 2.4.3.9. Không có một tham chiếu chuẩn cho đồng VND
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 3.1. TRIỂN VỌNG PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 3.2. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 3.2.1. Nhóm giải pháp tạo nền tảng cho phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất
• 3.2.1.1. Hoàn thiện và phát triển thị trường tài chính
• 3.2.1.2. Hoàn thiện chính sách lãi suất
• 3.2.1.3. Điều hành cơ chế tỷ giá linh hoạt
• 3.2.1.4. Hoàn thiện môi trường pháp lý
• 3.2.1.5. Nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ
• 3.2.1.6. Hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin
• 3.2.2. Nhóm giải pháp hỗ trợ
• 3.2.2.1. Xây dựng đường cong lãi suất chuẩn
• 3.2.2.2. Xây dựng tổ chức định mức tín nhiệm
• 3.2.2.3. NHNN hỗ trợ, phối hợp với các TCTC cung cấp sản phẩm hoán đổi trong công tác nâng cao nhận thức của DN
• 3.2.2.4. NHNN cần đẩy mạnh mở cửa thị trường cho nhiều đối tượng tham gia
• 3.2.2.5. NHTM đẩy mạnh hoạt động marketing giới thiệu sản phẩm hoán đổi
• 3.2.2.6. NHTM yêu cầu về vốn và thế chấp trong giao dịch hoán đổi lãi suất
• 3.2.2.7. NHTM chủ động sử dụng hoán đổi lãi suất trong chiến lược quản trị rủi ro của NH
• 3.2.2.8. NHTM tăng cường hợp tác quốc tế với các tổ chức tài chính khu vực và thế giới
• 3.2.2.9. Giải pháp đối với doanh nghiệp
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• PHỤ LỤC: ĐỊNH GIÁ GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT

Tóm tắt

I. Tổng quan về giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV

Giao dịch hoán đổi lãi suất là một công cụ tài chính quan trọng giúp các ngân hàng và doanh nghiệp quản lý rủi ro lãi suất. Tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), giao dịch này đã được triển khai từ nhiều năm qua, nhưng vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Việc hiểu rõ về hoán đổi lãi suất và ứng dụng của nó trong thực tiễn là rất cần thiết.

1.1. Khái niệm và vai trò của hoán đổi lãi suất

Hoán đổi lãi suất là một thỏa thuận giữa hai bên để trao đổi các khoản thanh toán lãi suất trong một khoảng thời gian nhất định. Công cụ này giúp các bên phòng ngừa rủi ro lãi suất và tối ưu hóa chi phí vốn.

1.2. Lịch sử phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV

BIDV đã bắt đầu triển khai giao dịch hoán đổi lãi suất từ năm 2003. Tuy nhiên, doanh số giao dịch vẫn còn thấp so với tiềm năng của thị trường tài chính Việt Nam.

II. Thách thức trong phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng việc phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV vẫn gặp phải một số thách thức. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để thúc đẩy sự phát triển của công cụ này.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận thông tin thị trường

Nhiều doanh nghiệp và ngân hàng vẫn chưa có đủ thông tin về giao dịch hoán đổi lãi suất, dẫn đến việc không tận dụng được lợi ích của công cụ này.

2.2. Thiếu khung pháp lý rõ ràng

Khung pháp lý cho giao dịch hoán đổi lãi suất tại Việt Nam vẫn chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho các ngân hàng trong việc triển khai sản phẩm này.

III. Giải pháp phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV

Để phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV, cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức và khả năng tiếp cận của các bên liên quan.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý cho giao dịch

Cần xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp lý liên quan đến giao dịch hoán đổi lãi suất, tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng và doanh nghiệp tham gia.

3.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức

Các chương trình đào tạo về hoán đổi lãi suất cần được tổ chức thường xuyên để nâng cao kiến thức cho cán bộ ngân hàng và doanh nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV

Giao dịch hoán đổi lãi suất không chỉ giúp BIDV quản lý rủi ro mà còn tạo ra cơ hội kinh doanh mới. Việc áp dụng hiệu quả công cụ này có thể mang lại lợi ích lớn cho ngân hàng và khách hàng.

4.1. Các trường hợp thành công trong giao dịch hoán đổi lãi suất

Một số doanh nghiệp đã thành công trong việc sử dụng hoán đổi lãi suất để giảm chi phí vốn và quản lý rủi ro tài chính hiệu quả.

4.2. Lợi ích từ việc phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất

Việc phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất sẽ giúp BIDV tăng cường vị thế cạnh tranh trên thị trường tài chính và thu hút thêm khách hàng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV

Giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Việc nhận diện và giải quyết các thách thức hiện tại sẽ giúp ngân hàng khai thác tối đa lợi ích từ công cụ này.

5.1. Triển vọng phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất

Với xu hướng hội nhập kinh tế và sự phát triển của thị trường tài chính, giao dịch hoán đổi lãi suất tại BIDV có thể mở rộng và phát triển mạnh mẽ hơn.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

BIDV cần tiếp tục cải thiện các sản phẩm hoán đổi lãi suất và mở rộng mạng lưới khách hàng để tối ưu hóa lợi ích từ giao dịch này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính phái sinh toàn cầu chứng kiến bước nhảy vọt lịch sử khi tổng số dư giao dịch hoán đổi lãi suất đạt 450.223 tỷ USD vào tháng 6 năm 2013, tăng gấp hơn 50.000 lần so với thời điểm khởi đầu vào năm 1982. Tuy nhiên, tại Việt Nam, dù đã được Ngân hàng Nhà nước cấp phép triển khai từ năm 2003, quy mô sản phẩm hoán đổi lãi suất vẫn chiếm tỷ trọng dưới 1% tổng doanh số giao dịch tài chính liên ngân hàng. Sự chênh lệch này đặt ra bài toán cấp bách về quản trị rủi ro khi nền kinh tế bước vào giai đoạn hội nhập sâu rộng, đối mặt với sự biến động mạnh của lãi suất và tỷ giá thị trường.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về sản phẩm hoán đổi lãi suất, phân tích sâu thực trạng triển khai tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2013, từ đó nhận diện các rào cản nền tảng và đề xuất hệ thống giải pháp khả thi. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian giao dịch tiền tệ, tín dụng của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam, lấy thực tiễn vận hành nghiệp vụ phòng ngừa rủi ro tại ngân hàng làm trọng tâm khảo sát.

Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng và luận cứ khoa học giúp các tổ chức tín dụng tối ưu hóa cơ cấu bảng cân đối kế toán, hạ thấp tỷ lệ rủi ro thanh khoản từ 15% đến 20%, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các công cụ cố định chi phí vốn vay hiệu quả trong dài hạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo trong lĩnh vực tài chính và lý thuyết quản trị khe hở kỳ hạn tài sản nợ - tài sản có. Theo lý thuyết lợi thế so sánh ứng dụng trong phái sinh, hai chủ thể có mức xếp hạng tín nhiệm chênh lệch nhau hoàn toàn có thể cùng giảm chi phí vốn từ 0,5% đến 1,25% mỗi năm thông qua hợp đồng hoán đổi lãi suất trung gian. Đồng thời, mô hình định giá hoán đổi lãi suất dựa trên cấu trúc kết hợp danh mục trái phiếu và chuỗi hợp đồng kỳ hạn lãi suất giúp chuẩn hóa quy trình xác định tỷ giá hoán đổi hòa vốn.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ các khái niệm cốt lõi:

• Hoán đổi lãi suất một đồng tiền: Giao dịch trao đổi dòng tiền lãi giữa lãi suất cố định và lãi suất thả nổi trên cùng một quy mô vốn gốc danh nghĩa mà không chuyển giao nợ gốc.
• Hoán đổi tiền tệ chéo: Hoán đổi kết hợp chuyển đổi dòng lãi và vốn gốc giữa hai loại tiền tệ khác nhau tại thời điểm đầu kỳ và đáo hạn.
• Hoán đổi lãi suất cộng dồn và lãi suất bắt đầu trong tương lai: Công cụ phái sinh cấu trúc xác định điều kiện thanh toán dựa trên biến động biên độ lãi suất thị trường sau một khoảng thời gian nhất định.
• Chênh lệch lãi suất hoán đổi: Khoản chênh lệch phản ánh rủi ro tín dụng của hệ thống kinh tế giữa mức giá chào mua và chào bán đối với lãi suất trái phiếu kho bạc chuẩn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu định lượng thứ cấp và phương pháp phân tích so sánh, đối chiếu chuỗi thời gian giai đoạn 2008 – 2013. Mẫu dữ liệu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các hợp đồng hoán đổi lãi suất phát sinh tại hội sở và chi nhánh trọng điểm của ngân hàng, kết hợp tập dữ liệu đối sánh từ khảo sát của Hiệp hội Hoán đổi và Phái sinh Quốc tế trên quy mô 295 tổ chức tài chính toàn cầu.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm thu thập dữ liệu tập trung tại nhóm ngân hàng thương mại nhà nước có vốn tự có trên 1.000 tỷ đồng và có quy mô dư nợ ngoại tệ lớn. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả và mô hình hóa dòng tiền chiết khấu là vì đặc thù nghiệp vụ hoán đổi đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối trong việc định lượng mức độ biến động của lãi suất liên ngân hàng và tỷ giá hối đoái. Toàn bộ quy trình tổng hợp, xử lý dữ liệu được hoàn tất và nghiệm thu trong năm 2014, đảm bảo tính cập nhật và giá trị ứng dụng thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, thị trường phái sinh lãi suất toàn cầu đạt quy mô 561.299 tỷ USD vào tháng 6 năm 2013, trong đó hoán đổi lãi suất chiếm áp đảo 75% giá trị thị trường, với tỷ trọng giao dịch bằng đồng EUR và USD chiếm xấp xỉ 70%. Khảo sát thị trường quốc tế cho thấy 80% tổ chức tín dụng sử dụng hoán đổi lãi suất làm công cụ phòng hộ ưu tiên, và 87% giá trị hợp đồng được thực hiện mượt mà qua các hệ thống giao dịch điện tử.

Thứ hai, tại Việt Nam, quy mô nợ nước ngoài gia tăng nhanh chóng lên mức 37,2% GDP vào năm 2013, trong đó cơ cấu đồng tiền vay nợ gồm đồng Yên Nhật chiếm 38,8%, quyền rút vốn đặc biệt chiếm 27,1%, đồng Đô la Mỹ chiếm 22,2% và đồng Euro chiếm 9,2%. Đáng chú ý, các khoản vay nợ có lãi suất từ 3% đến 6% tăng vọt 43%, trong khi các khoản vay chịu lãi suất 6% đến 10% tăng gấp đôi, làm bộc lộ rủi ro lãi suất thả nổi vô cùng lớn đối với các doanh nghiệp vay vốn.

Thứ ba, tốc độ tăng trưởng tín dụng ngoại tệ trong 5 tháng đầu năm 2014 đạt 9,35%, cao hơn gấp 6 lần so với mức tăng trưởng 1,51% của tổng tín dụng nền kinh tế. Điều này thúc đẩy nhu cầu bảo hiểm tỷ giá và lãi suất tăng cao khi biên độ tỷ giá điều chỉnh từ 20.828 VND/USD lên 21.240 VND/USD trong các phiên giao dịch biến động mạnh.

Thứ tư, tại ngân hàng, dù quy trình vận hành sản phẩm đã được ban hành chuẩn mực từ ngày 31 tháng 12 năm 2009, doanh số giao dịch hoán đổi lãi suất thực tế vẫn rất khiêm tốn, chỉ tập trung vào một số tập đoàn lớn và chưa tạo ra nguồn thu dịch vụ ổn định ngoài mảng kinh doanh ngoại hối giao ngay truyền thống.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện phản ánh một thực trạng tương phản rõ rệt giữa nhu cầu phòng vệ rủi ro tiềm tàng và mức độ hấp thụ sản phẩm thực tế. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cơ cấu danh mục nợ nước ngoài theo đồng tiền để thấy rõ sự phân tán rủi ro tỷ giá, cùng với bảng thống kê đối chiếu biên độ chênh lệch lãi suất danh nghĩa giữa các NHTM trong nước.

Nguyên nhân căn bản khiến sản phẩm chưa phát triển bao gồm:

• Khung khổ pháp lý căn cứ theo Quyết định 62 năm 2006 của Ngân hàng Nhà nước còn nhiều điều kiện ràng buộc khắt khe về hợp đồng gốc và giới hạn vốn tự có tối thiểu 1.000 tỷ đồng.
• Thị trường tài chính Việt Nam thiếu vắng một đường cong lãi suất chuẩn bằng đồng Việt Nam, khiến việc định giá hợp đồng kỳ hạn và hoán đổi gặp khó khăn lớn.
• Hệ thống công nghệ thông tin tại các ngân hàng chưa đồng bộ hóa với các sàn giao dịch quốc tế như Reuters Dealing 3000, khiến chi phí giao dịch bị đẩy lên mức cao.
• Tâm lý doanh nghiệp trong nước vẫn còn xa lạ với việc trích lập chi phí phòng ngừa rủi ro định kỳ, thường chỉ tìm kiếm giải pháp khi tỷ giá hoặc lãi suất đã biến động tiêu cực vượt tầm kiểm soát.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu trước đây tại thị trường Ấn Độ và Hàn Quốc, khi sự thiếu hụt lãi suất tham chiếu ngắn hạn thanh khoản cao là rào cản lớn nhất kìm hãm quy mô thị trường phái sinh phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện chính sách lãi suất và xây dựng đường cong lãi suất chuẩn cho đồng Việt Nam. Ngân hàng Nhà nước cần chủ trì thiết lập hệ thống lãi suất tham chiếu liên ngân hàng minh bạch, dựa trên khối lượng giao dịch thực tế kỳ hạn từ 1 tuần đến 12 tháng, mục tiêu đạt độ bao phủ thanh khoản 100% trên thị trường tiền tệ trước quý 4 năm 2015.

Thứ hai, sửa đổi Quy chế giao dịch hoán đổi lãi suất theo hướng mở rộng phạm vi chủ thể. Cơ quan quản lý cần điều chỉnh nới lỏng quy định bắt buộc về giao dịch gốc tại Quyết định 62, cho phép các ngân hàng thương mại có tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu trên 9% và vốn điều lệ trên 3.000 tỷ đồng được chủ động chào bán các sản phẩm cấu trúc phái sinh hiện đại trong giai đoạn 2015 – 2017.

Thứ ba, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và số hóa quy trình định giá tại ngân hàng. Ban lãnh đạo ngân hàng cần đầu tư nâng cấp phần mềm Treasury chuyên dụng, kết nối trực tiếp với cổng thông tin Reuters và Bloomberg, đặt mục tiêu tự động hóa 90% khâu thẩm định dòng tiền và rút ngắn thời gian xử lý hợp đồng xuống dưới 30 phút vào cuối năm 2016.

Thứ tư, đẩy mạnh hoạt động marketing giáo dục thị trường và đào tạo nhân sự chuyên sâu. Khối Nguồn vốn và Kinh doanh tiền tệ cần tổ chức tối thiểu 12 hội thảo chuyên đề mỗi năm cho các khách hàng doanh nghiệp lớn, đồng thời triển khai chương trình chứng chỉ nghiệp vụ phái sinh quốc tế cho 100% cán bộ kinh doanh trước năm 2016.

Thứ năm, nâng cao năng lực quản trị rủi ro tài chính tại các doanh nghiệp. Các tập đoàn xuất nhập khẩu và doanh nghiệp vay nợ vốn lớn cần chủ động thành lập bộ phận quản trị rủi ro chuyên trách, đặt hạn mức phòng ngừa tối thiểu 30% đến 50% tổng dư nợ ngoại tệ trung và dài hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Ban lãnh đạo và chuyên viên Khối Nguồn vốn, Quản trị rủi ro (ALM/Treasury) tại các ngân hàng thương mại. Luận văn cung cấp khung phân tích thực chiến về định giá sản phẩm, quản lý khe hở kỳ hạn và quy trình kiểm soát rủi ro đối tác trong giao dịch phái sinh.

Nhóm 2: Giám đốc tài chính (CFO) và Kế toán trưởng tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Tài liệu mang lại cẩm nang thực tiễn giúp doanh nghiệp nắm bắt cơ chế hoán đổi lãi suất một đồng tiền và tiền tệ chéo, từ đó bảo vệ tỷ suất lợi nhuận trước các cú sốc tỷ giá và lãi suất thả nổi.

Nhóm 3: Các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính. Công trình đưa ra những kiến nghị xác đáng về việc hoàn thiện khung pháp lý và phát triển thị trường trái phiếu chính phủ nhằm hình thành đường cong lãi suất chuẩn quốc gia.

Nhóm 4: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Tài chính - Ngân hàng. Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị với hệ thống số liệu chuẩn mực, phương pháp phân tích dòng tiền chuyên sâu và chuỗi bằng chứng thực nghiệm rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Giao dịch hoán đổi lãi suất một đồng tiền khác gì so với hoán đổi tiền tệ chéo? Hoán đổi lãi suất một đồng tiền chỉ thực hiện thanh toán phần chênh lệch giữa lãi suất cố định và thả nổi trên cùng một loại tiền tệ mà không chuyển giao nợ gốc. Ngược lại, hoán đổi tiền tệ chéo trao đổi cả dòng tiền lãi và vốn gốc bằng hai loại tiền tệ khác nhau tại thời điểm ban đầu và khi đáo hạn hợp đồng.

Câu hỏi 2: Vì sao doanh nghiệp có xếp hạng tín dụng thấp vẫn có thể hưởng lợi từ hợp đồng hoán đổi lãi suất? Dựa trên nguyên lý lợi thế so sánh, doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm thấp thường chịu chi phí vay cố định rất cao nhưng chênh lệch vay thả nổi lại thấp hơn. Khi tham gia hoán đổi thông qua ngân hàng trung gian, doanh nghiệp có thể hoán đổi nghĩa vụ nợ để tiết kiệm từ 0,5% đến 0,75% chi phí lãi vay mỗi năm.

Câu hỏi 3: Ngân hàng thương mại phòng ngừa rủi ro tín dụng trong hợp đồng hoán đổi bằng cách nào? Do các bên chỉ thanh toán phần chênh lệch ròng của dòng tiền lãi thay vì toàn bộ số tiền gốc danh nghĩa, rủi ro vỡ nợ thực tế rất nhỏ. Ngoài ra, ngân hàng luôn áp dụng quy trình thẩm định hạn mức nghiêm ngặt, yêu cầu tỷ lệ ký quỹ bảo đảm từ 5% đến 10% giá trị hợp đồng đối với khách hàng dưới chuẩn.

Câu hỏi 4: Rào cản lớn nhất đối với việc phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Việt Nam giai đoạn 2008 – 2013 là gì? Rào cản then chốt là việc thiếu vắng đường cong lãi suất chuẩn cho đồng Việt Nam và tính thanh khoản hạn chế của thị trường nợ thứ cấp. Hơn nữa, các quy định tại Quyết định 62 yêu cầu phải có giao dịch gốc chặt chẽ khiến các định chế tài chính khó triển khai linh hoạt sản phẩm.

Câu hỏi 5: Doanh nghiệp cần chuẩn bị những điều kiện gì để được thực hiện giao dịch hoán đổi với ngân hàng? Theo quy định pháp lý, doanh nghiệp phải có hợp đồng vay vốn hoặc tiền gửi gốc hợp pháp tại tổ chức tín dụng với thời hạn phù hợp. Đồng thời, doanh nghiệp phải chứng minh năng lực tài chính minh bạch và đáp ứng đầy đủ các biện pháp bảo đảm thanh toán nợ lãi ròng theo yêu cầu của ngân hàng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về công cụ hoán đổi lãi suất và khẳng định vai trò sống còn của phái sinh trong quản trị rủi ro thị trường.
• Phân tích thực chứng đã vạch rõ những điểm nghẽn hạ tầng tài chính và rào cản pháp lý tại ngân hàng cũng như toàn hệ thống ngân hàng giai đoạn 2008 – 2013.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp giữa chính sách vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước và chiến lược vận hành vi mô của ngân hàng thương mại.
• Lộ trình triển khai khuyến nghị chia thành 2 giai đoạn: hoàn thiện nền tảng hạ tầng, pháp lý trong giai đoạn 2015 – 2016 và mở rộng quy mô thị trường phái sinh từ năm 2017.
• Công trình mở ra hướng nghiên cứu tiếp nối về phát triển thị trường phái sinh tiền tệ tích hợp các chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế hiện đại.

Các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt, áp dụng ngay các giải pháp kỹ thuật phòng ngừa rủi ro lãi suất để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh và vững vàng hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU Cùng với sự phát triển của kinh tế thế giới và xu hƣớng hội nhập kinh tế toàn cầu, công cụ phái sinh ngày càng trở nên quan trọng và đƣợc sử dụng rộng rãi trong công tác phòng ngừa và hạn chế rủi ro. Trong đó, phải nhắc đến công cụ có sự phát triển vƣợt bậc nhất trong những năm vừa qua, đó là công cụ hoán đổi lãi suất. Kể từ giao dịch đầu tiên vào năm 1981, hoán đổi lãi suất đã chứng minh đƣợc tầm quan trọng của mình trong công tác phòng ngừa rủi ro và nhanh chóng trở thành công cụ có số dƣ giao dịch chiếm tỷ trọng lớn nhất trên thị trƣờng OTC của thế giới. Thế nhƣng, tại thị trƣờng Việt Nam, doanh số giao dịch hoán đổi lãi suất chiếm một tỷ trọng rất nhỏ.

Mặc dù đã đƣợc phép thực hiện từ năm 2003, hoán đổi lãi suất vẫn là công cụ tƣơng đối mới mẻ với cả ngân hàng thƣơng mại và các doanh nghiệp. Thế nhƣng, trong quá trình hội nhập hiện nay, khi mà những rủi ro biến động trên thị trƣờng quốc tế ngày càng có sự tác động mạnh mẽ tới nền kinh tế Việt Nam thì việc thiếu vắng những công cụ phái sinh nhƣ hoán đổi lãi suất thực sự là một thách thức không nhỏ đối với các doanh nghiệp nói riêng và cả nền kinh tế Việt Nam nói chung. Do vậy, việc phát triển công cụ hoán đổi lãi suất là một việc làm rất cần thiết. Chính vì vậy, tác giả đã chọn và nghiên cứu đề tài “Giải pháp phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu Tƣ và Phát Triển Việt Nam” làm luận văn tốt nghiệp của mình.

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Đề tài nghiên cứu đƣa ra nhằm giải quyết các vấn đề sau:  Làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất.  Nghiên cứu tình hình phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất trên thế giới. Từ đó, cho thấy sự cần thiết phải phát triển giao dịch này tại các NHTM Việt Nam nói chung cũng nhƣ Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam nói riêng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  Phân tích tình hình phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam từ năm 2008 – 2013.

Từ đó, đƣa ra những mặt hạn chế sự phát triển giao dịch này.  Đề xuất một số giải pháp cần thiết để phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại các NHTM Việt Nam nói chung cũng nhƣ Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát Triển Việt Nam nói riêng. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU: Đề tài tập trung nghiên cứu về tình hình phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam. Qua đó, tìm ra giải pháp nhằm phát triển giao dịch này.

PHẠM VI NGHIÊN CỨU: Đề tài tập trung nghiên cứu giao dịch hoán đổi lãi suất tại thị trƣờng thế giới và thị trƣờng Việt Nam, tình hình phát triển tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam trong khoảng thời gian từ năm 2008-2013. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Luận văn sử dụng phƣơng pháp thu thập thông tin, thống kê mô tả, phân tích, so sánh, đối chiếu…đi từ cơ sở lý luận đến thực tiễn nhằm giải quyết và làm sáng tỏ mục đích đặt ra trong đề tài nghiên cứu. KẾT CẤU LUẬN VĂN Nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận về phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất. Chƣơng 2: Thực trạng phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát Triển Việt Nam Chƣơng 3: Giải pháp phát triển giao dịch hoán đổi lãi suất tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát Triển Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT 1.1 GIAO DỊCH HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT 1.1 KHÁI NIỆM HOÁN ĐỔI LÃI SUẤT Hoán đổi là một sản phẩm phái sinh tài chính bao gồm hai bên thực hiện một chuỗi các thanh toán cho bên còn lại vào một khoảng thời gian xác định với mức giá đã đƣợc thỏa thuận ở thời điểm hiện tại (Howard Corb, 2013).

Ví dụ, một bên đối tác đang nhận đƣợc một dòng tiền từ một khoản đầu tƣ nhƣng vì lý do nào đó, lại muốn có một dòng tiền khác với dòng tiền mà mình đang thụ hƣởng. Chính vì vậy, bên đối tác này sẽ liên lạc với nhà môi giới và thực hiện một vị thế đối nghịch trong giao dịch. Khác với quyền chọn hay hợp đồng tƣơng lai, trong đó, giá cơ sở từ lần đầu đã đƣợc các bên ấn định theo hợp đồng, trong một hợp đồng hoán đổi, một phần thanh toán có thể thực hiện theo giá tƣơng lai, chƣa xác định khi ký hợp đồng. Tùy thuộc vào sự biến động của lãi suất, tỷ giá, giá chứng khoán, hoặc giá hàng hóa mà một bên sẽ thu lợi nhuận hay bị lỗ.

Hầu hết sản phẩm hoán đổi đƣợc mua bán trên thị trƣờng OTC, đƣợc kí kết trực tiếp giữa hai ngân hàng hoặc giữa khách hàng với ngân hàng. Hàng hóa trên thị trƣờng hoán đổi: rất đa dạng nhƣ lãi suất, tiền tệ, hàng hóa, cổ phiếu…Trong đó, hoán đổi lãi suất và hoán đổi tiền tệ là 2 sản phẩm cơ bản nhất.  Hoán đổi lãi suất là một hoán đổi mà trong đó cả hai bên đồng ý trao đổi một chuỗi các thanh toán tiền lãi dựa trên 1 đồng tiền. Kết quả thanh toán đƣợc dựa trên một khoản vốn gốc, nhƣng các bên sẽ không thanh toán số vốn gốc này (Brian Coyle, 2001).

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Ví dụ: Quantum Electronics thực hiện một giao dịch hoán đổi lãi suất có khoản vốn gốc là $20 triệu với ABSwaps trong thời gian 2 năm. Hợp đồng hoán đổi có nội dung nhƣ sau: Quantum Electronic đồng ý thanh toán theo lãi suất cố định 9.75%/năm cho ABSwaps và nhận thanh toán theo lãi suất LIBOR 6 tháng từ ABSwaps. Hoán đổi cụ thể hóa việc thanh toán sẽ đƣợc thực hiện mỗi sáu tháng với lãi suất thả nổi đƣợc xác định bởi LIBOR vào đầu mỗi kỳ 6 tháng. Tất cả các thanh toán đều dựa trên giả định 6 tháng có 180 ngày và 360 ngày trong một năm.(Nguyễn Thị Ngọc Trang, 2013) Dòng tiền của hoán đổi lãi suất từ góc độ công ty Quantum Electronic: 20tr$*L0(180)*q 20tr$*L180(180)q 20tr$*L360(180)*q 20tr$*L540(180)*q Ngày bắt Ngày 180 Ngày 360 Ngày 540 Ngày 720 đầu 20tr$(0.0975)q Ghi chú: Lt(180) là lãi suất LIBOR 6 tháng vào ngày t và q tƣợng trƣng cho (số ngày/360) Vào mỗi kỳ thanh toán, khoản thanh toán mà Quantum Electronic nhận đƣợc là: $20.75%)*(Số ngày/360) Kết quả thanh toán thực tế trong giao dịch hoán đổi lãi suất này là: Ngày LIBOR ABSwaps Quantum Thanh toán thuần cho (%) chi trả Electronic chi trả Quantum Electronic 0 9.000 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Từ kết quả thanh toán trên cho thấy: Nếu lãi suất LIBOR > 9.75% thì Quantum Electronic sẽ nhận một khoản thanh toán từ ABSwaps và ngƣợc lại nếu LIBOR < 9.75% thì Quantum Electronic phải thực hiện thanh toán cho ABSwaps.

 Về bản chất, hoán đổi tiền tệ cũng nhƣ hoán đổi lãi suất nhƣng đƣợc thực hiện bằng 2 đồng tiền khác nhau, do đó còn đƣợc gọi là hoán đổi lãi suất hai đồng tiền. Trong hoán đổi tiền tệ, số vốn gốc thƣờng đƣợc trao đổi vào thời điểm bắt đầu và đáo hạn của hợp đồng. Ví dụ: Reston thực hiện một hoán đổi tiền tệ với GSI theo nội dung công ty sẽ thực hiện một chuỗi các thanh toán tiền lãi mỗi nửa năm bằng EUR cho GSI với lãi suất 4.35%/năm, dựa trên vốn gốc là 10 triệu euro. Đồng thời GSI sẽ trả cho Reston tiền lãi mỗi nửa năm bằng USD với lãi suất 6.1%/năm trong vòng 2 năm, dựa trên số vốn gốc là 9.

Hai bên sẽ trao đổi khoản vốn gốc vào thời điểm bắt đầu và kết thúc giao dịch. (Nguyễn Thi Ngọc Trang, 2013) Vào mỗi kỳ thanh toán: Reston sẽ thanh toán cho GSI: €10*4.500 Reston sẽ nhận đƣợc từ GSI: $9.022 Dòng tiền của một hoán đổi tiền tệ từ quan điểm của Reston: $9.032 0 Ngày Ngày Ngày Ngày Ngày bắt đầu thanh toán 1 thanh toán 2 thanh toán 3 kết thúc $9.500 Mối quan hệ giữa hoán đổi lãi suất và hoán đổi tiền tệ (Nguyễn Thị Ngọc Trang, 2013, trang 516) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Trả EUR cố định Trả USD thả nổi Trả USD thả nổi +  Nhận USD cố định Nhận EUR cố định Nhận USD cố định - - Trả EUR cố định Trả USD thả nổi Trả EUR cố định +  Nhận USD thả nổi Nhận EUR thả nổi Nhận EUR thả nổi > > - Trả EUR thả nổi Trả USD cố định Trả USD cố định > +  = Nhận USD thả nổi Nhận EUR thả nổi Nhận USD thả nổi  Trả EUR thả nổi Trả USD cố định Trả EUR thả nổi +  Nhận USD cố định Nhận EUR cố định Nhận EUR cố định Nhƣ vậy, chúng ta có thể kết hợp hai hoán đổi tiền tệ để cho ra một hoán đổi lãi suất cũng giống nhƣ chúng ta có thể kết hợp một hoán đổi tiền tệ với một hoán đổi lãi suất để tạo ra một hoán đổi tiền tệ khác. (Xét về bản chất, hai giao dịch này khá giống nhau, chính vì thế, trong luận văn, tác giả xin gọi hoán đổi lãi suất 1 đồng tiền và hoán đổi tiền tệ là hoán đổi lãi suất) Bản chất của giao dịch hoán đổi lãi suất Một là, hoán đổi lãi suất là sự kết hợp đồng thời giữa nghiệp vụ mua và bán trái phiếu. Ví dụ: Một DN tiến hành phát hành trái phiếu có lãi suất thả nổi kỳ hạn 4 năm.

Tổng giá trị đợt phát hành là $40 triệu, theo đó việc thanh toán lãi đƣợc tiến hành hàng năm theo lãi suất LIBOR. Dòng tiền DN phải thanh toán cho đợt phát hành trái phiếu nhƣ sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Bên cạnh đó, DN này cũng mua trái phiếu kỳ hạn 4 năm với tổng giá trị $40 triệu, đƣợc thanh toán lãi suất cố định là 6%/ năm. Dòng tiền DN nhận đƣợc từ việc đầu tƣ trái phiếu nhƣ sau: Kết hợp 2 dòng tiền trên, giao dịch hoán đổi lãi suất đƣợc hình thành. Trong đó, ngƣời thanh toán theo lãi suất thả nổi trong giao dịch hoán đổi lãi suất là ngƣời mua trái phiếu lãi suất cố định và phát hành trái phiếu lãi suất thả nổi.

Và ngƣợc lại, ngƣời thanh toán theo lãi suất cố định là ngƣời mua trái phiếu lãi suất thả nổi và phát hành trái phiếu lãi suất cố định.