PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài Những năm gần đây, du lịch văn hóa đã và đang trở thành xu hướng phổ biến của nhiều quốc gia trên thế giới và khu vực, đặc biệt là với những nước đang phát triển khi mà nền tảng, quy mô, nguồn lực không lớn, chưa có đủ thế mạnh trong việc xây dựng những điểm du lịch đắt tiền, những trung tâm giải trí tầm cỡ và hiện đại. Đối với Việt Nam du lịch văn hóa được xác định là một trong những loại hình du lịch đặc thù, có thế mạnh và tiềm năng phát triển phong phú, đa dạng. Tại Việt Nam du lịch văn hóa được xác định là một ngành kinh tế mang đậm màu sắc văn hóa dân tộc, có nội dung văn hóa sâu sắc, có tính liên ngành liên vùng và xã hội hóa cao; phát triển du lịch văn hóa nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, giải trí, nghĩ dưỡng của nhân dân và khách du lịch quốc tế, góp phần nâng cao dân trí, phát huy bản sắc dân tộc, tạo việc làm và phát triển kinh tế xã hội.
Bình Dương là tỉnh thuộc Đông Nam Bộ, có tài nguyên du lịch nhân văn,văn hóa đa dạng. Hiện nay phát triển loại hình du lịch văn hóa là một thế mạnh của tỉnh. Sự phát triển du lịch văn hóa của Bình Dương trong những năm qua đã góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động của Bình Dương theo hướng tiến bộ, giải quyết nhiều công ăn việc làm, góp phần xóa đói giảm nghèo, thúc đẩy hoạt động văn hóa phát triển. Du lịch văn hóa đã làm thay đổi bộ mặt của các vùng trong tỉnh, góp phần nâng cao đời sống của nhân dân ở các vùng có điểm du lịch phát triển, giữ gìn, tôn tạo các di tích lịch sử văn hóa, tài nguyên thiên nhiên.
Tuy nhiên, thực tế phát triển cho thấy sản phẩm du lịch ở đây còn nghèo, đơn điệu, chưa tương xứng với tiềm năng, chưa mang tính đặc trưng của địa phương, chưa tạo được tính cạnh tranh trên thị trường, vì thế chưa thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu của du khách. Nhiều vấn đề còn bỏ 2 ngỏ, chưa được nghiên cứu thấu đáo, chưa được đầu tư phát triển dẫn tới việc chưa thể thu hút khách du lịch trong và ngoài nước đến Bình Dương. Cho đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu về du lịch Bình Dương được công bố. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về du lịch Bình Dương, đặc biệt là du lịch văn hóa còn khá khiêm tốn.
Căn cứ vào thực trạng và tính cấp bách của vấn đề, tác giả đã lựa chọn đề tài “Các giải Pháp Phát triển du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng” nhằm tìm ra những yếu tố ảnh hưởng, định hướng và giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả khai thác sản phẩm du lịch văn hóa của tỉnh trong thời gian tới, đưa du lịch văn hóa ngày càng phát triển và đem lại nhiều lợi ích về kinh tế xã hội cho Bình Dương. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát Mục tiêu của luận văn là đề xuất giải phát triển du lịch văn hóa tỉnh Bình Dương. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể - Tổng quan cơ sở lý luận về du lịch văn hóa.
- Đánh giá thực trạng phát triển du lịch văn hóa tỉnh Bình Dương thời gian qua. - Đưa ra phương hướng và một số giải pháp góp phần phát triển du lịch văn hóa của tỉnh Bình Dương. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tƣợng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh Bình Dương, để từ đó đưa ra phương hướng và giải pháp phát triển du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh.
3 Đối tượng khảo sát: Bao gồm các đoàn khách tham quan du lịch, các khu du lịch văn hóa, các cá nhân tập thể chịu ảnh hưởng bởi du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi về không gian: Nghiên cứu được thực hiện trên địa bàn tỉnh Bình Dương Phạm vi nghiên cứu: Liên quan đến du lịch văn hóa có rất nhiều khía cạnh và lĩnh vực triển khai. Đề tài này chỉ đi vào xem xét khía cạnh văn hóa vật thể, chủ yếu tập trung vào phát triển du lịch văn hóa tại các di tích trên địa bàn Tỉnh Bình Dương Phạm vi về thời gian: Do số liệu, tài liệu thu thập về ngành du lịch văn hóa của tỉnh bình Dương còn nhiều hạn chế nên cần tổng hợp và phân tích trong một thời gian dài do đó luận văn lấy thời điểm năm 2016 đến năm 2020. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng các phương pháp sau để thực hiện nghiên cứu: Phương pháp thu thập tài liệu: Để đảm bảo tính khách quan và khoa học của đề tài thì việc thu thập tài liệu cùng tất cả những thông tin liên quan đến du lịch văn hóa ở Bình Dương là hết sức quan trọng.
Do đó, trong quá trình thực hiện đề tài này, tác giả đã sưu tầm và tham khảo một lượng lớn tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm các giáo trình, các công trình nghiên cứu, báo cáo khoa học, số liệu thống kê của các cơ quan, ban ngành; một số luận văn, luận án đã nghiên cứu trước đó; các văn bản pháp luật, nghị quyết, nghị định; các bài báo, tạp chí và thông tin liên quan trên mạng Internet, Tivi… Nguồn tài liệu thu thập có độ tin cậy cao và được xử lý khoa học nhằm nâng cao giá trị của luận văn. Phương pháp tổng hợp, so sánh, phân tích tài liệu: Phương pháp này được sử 4 dụng trong đề tài thông qua việc phân tích, tổng hợp và so sánh rất nhiều thông tin và số liệu về du lịch văn hóa ở Bình Dương từ những nguồn khác nhau. Do đặc điểm nguồn tài liệu thu thập được vẫn còn hạn chế và chưa đồng bộ nên khâu xử lý tài liệu, đặc biệt là số liệu khá phức tạp. Từ các số liệu thô thu thập được, cần phải xử lý, phân tích và tổng hợp thành các bảng số liệu tinh hoặc thể hiện qua biểu đồ.
Tất cả những tài liệu và số liệu đã qua xử lý đều trở thành căn cứ đáng tin cậy để từ đó đưa ra những đánh giá cụ thể về tiềm năng cũng như phân tích, nhìn nhận đúng với thực tế khách quan về thực trạng phát triển du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Phương pháp khảo sát thực địa: Đây là phương pháp truyền thống của Địa lí học, là cơ sở quan trọng để khẳng định giá trị thực tiễn của kết quả nghiên cứu. Vì vậy, phương pháp khảo sát thực địa được sử dụng rộng rãi và thường xuyên trong địa lí du lịch để thu thập trực tiếp những số liệu, thông tin ban đầu với độ chính xác cao trên địa bàn nghiên cứu. Trong nhiều trường hợp, đây còn là phương pháp duy nhất để thu thập được những nguồn thông tin đáng tin cậy, làm cơ sở cho việc xây dựng ngân hàng tư liệu cho các phương pháp khác.
Phương pháp phỏng vấn: Phương pháp này có vai trò quan trọng trong nghiên cứu địa lí, tính chất, thói quen tập tính du lịch của du khách đối với các đối tượng nghiên cứu. Để thu thập các thông tin có liên quan nhằm phục vụ nội dung đề tài, tác giả đã sử dụng phương pháp hỏi ý kiến gián tiếp thông qua các phiếu khảo sát khách tham quan tại các điểm, khu du lịch văn hóa trọng yếu trên địa bàn tỉnh, đó là khu di tích lịch sử văn hóa danh thắng và khu du lịch Đại Nam, khu du lịch sinh thái Thủy Châu. Sau khi được tổng hợp và xử lý, các thông tin, số liệu thu được từ cuộc khảo sát đã trở thành một trong những cơ sở thực tiễn để đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch văn hóa ở Bình Dương. Đây cũng là căn cứ cho việc xây dựng định 5 hướng phát triển và đề ra các giải pháp thực hiện phù hợp, có tính khả thi cao đối với hoạt động du lịch văn hóa ở địa phương.
Việc tiến hành khảo sát thực địa được thực hiện thông qua việc đến các cơ quan, ban ngành trên địa bàn tỉnh Bình Dương thu thập các tài liệu, số liệu thống kê, báo cáo khoa học, công trình nghiên cứu… đồng thời đến một số điểm, khu du lịch văn hóa điển hình ở các huyện, thị nội tỉnh để tìm hiểu những thông tin liên quan từ khách du lịch, người dân địa phương và chụp ảnh tư liệu. Một số công trình nghiên cứu có liên quan Một số công trình nghiên cứu tương tự về phát triển du lịch văn hóa và nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch văn hóa tại một số địa phương hay khu vực trong nước có thể tham khảo. Nổi bật có một số công trình sau: - Đề án "Chiến lược phát triển sản phẩm du lịch đến năm 2025, định hướng đến năm 2030" của Việt Nam đã được Bộ trƣởng bộ Văn Hóa Thể Thao và Du lịch phê duyệt theo quyết định số 2714/QĐ-BVHTTDL ngày 03/08/2016. Đề án đưa ra mục tiêu và tầm nhìn chiến lược để phát triển du lịch Việt Nam - Đề tài nghiên cứu khoa học “Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình” năm 2011 do PGS.TS Nguyễn Phạm Hùng (chủ nhiệm đề tài).
Đề tài trên đã xác lập cơ sở khoa học để phát triển du lịch văn hóa tại tỉnh Thái Bình - Đề tài nghiên cứu khoa học “Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa tỉnh Quảng Ninh” năm 2015 do PGS.TS Lê Chí Quế (chủ nhiệm đề tài). Đề tài trên đã xác lập cơ sở khoa học để phát triển du lịch văn hóa tại tỉnh Quảng Ninh - Đề tài nghiên cứu khoa học “Hoạt động du lịch tại các bảo tàng ở Thành Phố Hồ Chí Minh” năm 2015 do TS Phạm Lê Thảo (chủ nhiệm đề tài). Đề tài trên đã đánh giá tình hình và đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển du lịch ở các bảo tàng 6 Thành Phố Hồ Chí Minh.