Chương 1: Cơ sở lí luận về phát triển du lịch bền vững. + Chương 2: Các nguồn lực chính và thực trạng phát triển du lịch ở vùng ven bờ Hải Phòng - Quảng Ninh. + Chương 3: Một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển du lịch bền vững ở vùng ven bờ Hải Phòng - Quảng Ninh. Sinh viên: Nguyễn Thị Nhung – VH1002 3 Một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển du lịch bền vững ở vùng ven bờ Hải Phòng - Quảng Ninh CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG 1.
Các khái niệm chính về phát triển bền vững và du lịch bền vững 1. Khái niệm phát triển bền vững Sự phát triển là một quá trình tăng trƣởng bao gồm nhiều yếu tố cấu thành khác nhau về kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội, khoa học kĩ thuật. Phát triển là xu hƣớng tất yếu của thế giới vật chất, thế giới tự nhiên nói chung và của xã hội loài ngƣời nói riêng. Phát triển kinh tế xã hội là một quá trình tăng trƣởng nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của con ngƣời thông qua qua việc phát triển lực lƣợng sản xuất, quan hệ sản xuất, nâng cao các giá trị văn hóa cộng đồng.
Mục tiêu chính của quá trình phát triển là không ngừng nâng cao các điều kiện, chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời, làm cho con ngƣời ít phụ thuộc vào tự nhiên, đồng thời tạo lập sự công bằng và bình đẳng giữa các tầng lớp trong xã hội. Các mục tiêu phát triển thƣờng đƣợc cụ thể hóa bằng những chỉ tiêu về đời sống vật chất nhƣ bình quân đầu ngƣời về GDP, về lƣơng thực, về nhà ở, về các điều kiện chăm sóc sức khỏe, về đời sống tinh thần nhƣ giáo dục, văn hóa nghệ thuật, thể thao, sự bình đẳng xã hội, tự do chính trị, truyền thống lịch sử của từng quốc gia. Song trong quá trình phát triển, bên cạnh việc mang lại những lợi ích về mặt kinh tế - xã hội, không ngừng nâng cao đời sống vật chất cho con ngƣời thì quá trình này cũng đã và đang làm cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, gây ra những tác đông tiêu cực làm suy thoái môi trƣờng. Trƣớc những thực tế đó, con ngƣời không thể khai thác nguồn tài nguyên một cách tùy tiện, không có kế hoach và sự kiểm soát, vì sẽ dẫn tới hậu quả không những làm cạn kiệt nguồn tài nguyên mà còn mất đi sự cân bằng về môi trƣờng sinh thái, gây ra những hậu quả môi trƣờng nghiêm trọng, ảnh hƣởng trực tiếp đến quá trình phát triển của Sinh viên: Nguyễn Thị Nhung – VH1002 4 Một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển du lịch bền vững ở vùng ven bờ Hải Phòng - Quảng Ninh xã hội qua nhiều thế hệ.
Từ nhận thức này đã xuất hiện một khái niệm mới về hoạt đông phát triển, đó là phát triển bền vững. Vào giữa những năm 1980, khái niệm về phát triển bền vững đƣợc đề cập đến và đƣợc chính thức đƣa ra tại Hội nghị của Ủy bann thế giới về phát triển môi trƣờng CED (năm 1987 với tên gọi chính thức là Ủy ban Brundlant). Theo đó : “Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng đƣợc những nhu cầu của hiện tại nhƣng không gây trở ngại cho việc đáp ứng những nhu cầu của thế hệ mai sau”[1]. Tuy nhiên nội dung chủ yếu của phát triển bền vững đề cập đến trong định nghĩa chỉ xoay quanh vấn đề phát triển kinh tế.
Sau này trong quá trình phát triển, khái niệm phát triển bền vững đƣợc các nhà khoa học đề cập đến một cách tổng quát hơn. Đa số cho rằng : “Phát triển bền vững là các hoạt động phát triển của con ngƣời nhằm phát triển và duy trì trách nhiệm của cộng đồng đối với lịch sử hình thành và hoàn thiện sự sống trên trái đất [18]. Trong năm 1980 Tổ chức bảo tồn thiên nhiên thế giới (IUCN) đã đƣa ra một khái niệm khác về phát triển bền vững. Theo đó “Phát triển bền vững phải cân nhắc đến hiện trạng khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên có khả năng tái tạo và không tái tạo, đến các điều kiện thuận lợi cũng nhƣ khó khăn trong việc tổ chức kế hoạch hoạt động ngắn hạn và dài hạn đan xen nhau[18].
Điều này cho thấy mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của hầu hết các nƣớc trên thế giới phải đƣợc xá định trong mối quan hệ bền vững. Sau này, quan niệm về phát triển bền vững đã đƣợc các nhà khoa học trên thế giới phát triển và bổ sung thêm. Tại hội nghị về môi trƣờng toàn cầu RIO-92 và RIO+95, khái niệm về phát triển bền vững đƣợc thảo luận, bổ sung và mở rộng. Theo đó, phát triển bền vững đƣợc hình thành trong sự phát triển của 3 hệ thống là tự nhiên, kinh tế và văn hóa xã hội.
Nói cách khác, phát triển bền vững là kết quả của sự giao thoa của 3 hệ thống nói trên trong một quá trình phát triển. Phát triển bền vững không cho phép ƣu tiên phát triển thế hệ này mà gây ra sự suy thoái và hủy hoại đối với thế hệ khác. Sinh viên: Nguyễn Thị Nhung – VH1002 5 Một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển du lịch bền vững ở vùng ven bờ Hải Phòng - Quảng Ninh Ở nƣớc ta, trong thời gian gần đây, cơ sở lí luận về phát triển bền vững cũng đã đƣợc các nhà khoa học, các nhà chuyên môn, các nhà nghiên cứu dựa trên việc tiếp thu những kết quả nghiên cứu về lí luận cũng nhƣ kinh nghiệm thực tiễn của quốc tế về phát triển bền vững, đồng thời có liên hệ với thực tế hoàn cảnh cụ thể ở Việt Nam. Các vấn đề về phát triển bền vững ở nƣớc ta đã đƣợc cụ thể hóa trong các văn bản.
Quan trọng hơn cả là: - Trong báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII năm 1996 đã chính thức đề cập đến khía cạnh “ Môi trƣờng sinh thái, sử dụng hợp lí tài nguyên nhƣ một cấu thành không thể tách rời trong phát triển bền vững” [18]. -Chỉ thị số 36/CT của Bộ Chính trị ngày 25/06/1998 cũng đã xác định mục tiêu và các quan điểm cơ bản cho phát triển bền vững dựa chủ yếu vào hoạt động bảo vệ môi trƣờng [18]. -Nghị quyết Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ IX đã xá định chiến lƣợc phát triển của đất nƣớc ta trong khoảng 20 năm tới là: “Phát triển nhanh, có hiệu quả và bền vững tăng trƣởng kinh tế đi liền với phát triển văn hóa, từng bƣớc cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ và cải thiện môi trƣờng”. “sử dụng hợp lí và tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ và cải thiện môi trƣờng, bảo tồn đa dạng sinh học, coi đây là nội dung chiến lƣợc, quy hoạch, kế hoạch, chƣơng trình và dự án phát triển kinh tế - xã hội”[18].
Qua nội dung của các văn bản trên ta thấy nhận thức về phát triển bền vững trên cả 3 khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trƣờng đã đƣợc thể hiện một cách đầy đủ, rõ ràng trong đƣờng lối phát triển của Đảng ta. Khái niệm về phát triển du lịch bền vững Khái niệm về phát triển du lịch bền vững là một bộ phận không thể tách rời khỏi khái niệm phát triển bền vững nói chung. Ngay từ những năm 1980 khi các vấn đề phát triển bền vững bắt đầu đƣợc đề cập đến và nghiên cứu thì đã có nhiều nghiên cứu khoa học đƣợc thực hiện nhằm đƣa ra các yếu tố ảnh hƣởng của quá trình phát triển du lịch có liên quan đến phát triển bền vững. Sinh viên: Nguyễn Thị Nhung – VH1002 6 Một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển du lịch bền vững ở vùng ven bờ Hải Phòng - Quảng Ninh Du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp có định hƣớng tài nguyên rõ rệt (bao gồm tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn) và sự phát triển của du lịch gắn liền với môi trƣờng.
Do vậy, nhiệm vụ trung tâm của những bài nghiên cứu này là nhằm giải thích cho sự cần thiết phải đảm bảo toàn vẹn của môi trƣờng sinh thái, của các giá trị văn hóa trong khi tiến hành các hoạt động khai thác tài nguyên phục vụ du lịch, góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững. Từ những năm 1990, việc phát triển du lịch trên phạm vi toàn cầu với mục đích đơn thuần thu lợi về mặt kinh tế đá và đang đe dọa, hủy hoại môi trƣờng sinh thái làm mai một dần bản sắc văn hóa bản địa. Hậu quả của những tác động này đã ảnh hƣởng đến bản thân sự phát triển lâu dài của ngành du lịch. Chính vì vậy đã xuất hiện yêu cầu nghiên cứu về phát triển du lịch bền vững, nhằm hạn chế các tác động tiêu cực của hoạt động du lịch đến môi trƣờng tự nhiên và văn hóa xã hội, đảm bảo sự phát triển bền vững, lâu dài.
Một số loại hình du lịch quan tâm đến khía cạnh môi trƣờng đã xuất hiện nhƣ: du lịch sinh thái; du lịch xanh; du lịch dựa vào thiên nhiên; du lịch khám phá; du lịch mạo hiểm.đã góp phần nâng cao hình ảnh về một hƣớng phát triển du lịch có trách nhiệm, đảm bảo sự phát triển bền vững. Hiện nay, mặc dù đã có sự thống nhất về nhận thức, song các quan điểm về phát triển bền vững của các nhà khoa học vẫn chƣa thống nhất, đặc biệt là những quan điểm cho rằng: phát triển du lịch bền vững cần phải đảm bảo nguyên tắc chính là bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, môi trƣờng và văn hóa với các quan điểm cho rằng nguyên tắc hàng đầu của phát triển du lịch du lịch bền vững là sự tăng trƣởng kinh tế do du lịch đem lại. Dƣới góc độ kinh tế mà mục đích chủ yếu phát triển du lịch là lợi nhuận thì “Phát triển du lịch bền vững là một quá trình hoạt động du lịch mà ở đó có thể duy trì đƣợc mức độ tăng trƣởng liên tục của các chỉ tiêu kinh tế trong một khoảng thời gian nhiều năm, hoặc trong một giai đoạn nhất định”[18]. Tuy nhiên, quan niệm này chƣa đầy đủ và còn chịu nhiều sự phê phán của các nhà chuyên môn, các nhà nghiên cứu về tài nguyên và môi trƣờng.
