CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1.1 Tổng quan về ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm về ngân hàng thương mại Theo Pháp lệnh Ngân hàng năm 1990 của Việt Nam thì “NHTM là một tổ chức kinh doanh tiền tệ mà nghiệp vụ thường xuyên và chủ yếu là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, chiết khấu và làm phương tiện thanh toán”. Tại Điều 20 của Luật các TCTD Việt Nam số 02/1997/QH10 được Quốc hội khóa X thông qua ngày 12/12/1997 và Luật sửa đổi bổ sung một số điều của luật TCTD số 20/2004/QH11 ngày 15/06/2004 đã đưa ra khái niệm “Ngân hàng thương mại là một loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan”. Luật này còn định nghĩa “Tổ chức tín dụng là loại hình doanh nghiệp được thành lập theo qui định của Luật này và các qui định khác của pháp luật để hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụ ngân hàng với nội dùng nhận tiền gửi và sử dụng tiền gửi để cấp tín dụng, cung cấp các dịch vụ thanh toán”. Ngoài ra, tại Nghị định Chính phủ số 49/2000/NĐ-CP ngày 12/09/2000 có nêu “NHTM là ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận, góp phần thực hiện các mục tiêu kinh tế của Nhà nước”.
Trong đó, hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ ngân hàng khác. Như vậy, có thể nói NHTM là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt kinh doanh về tiền tệ được thành lập theo quy định của Pháp luật. Hoạt động của NHTM trong lĩnh vực tiền tệ tín dụng và dịch vụ ngân hàng được xem là một định chế tài chính trung gian đặc biệt vào loại bậc nhất trong nền kinh tế thị trường. Thông qua định chế trung gian này mà các nguồn tiền nhàn rỗi nằm rãi rác trong xã hội sẽ được LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 huy động, tập trung lại và sử dụng số vốn đó để cấp tín dụng cho cá nhân, các TCKT để đầu tư phát triển sản xuất - kinh doanh góp phần phát triển kinh tế xã hội 1.1 Dựa vào hình thức sở hữu o Ngân hàng thương mại Nhà nước Là NHTM do Nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tổ chức hoạt động kinh doanh, góp phần thực hiện mục tiêu kinh tế của Nhà nước.
Quản trị ngân hàng thương mại Nhà nước là Hội đồng quản trị do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước bổ nhiệm, miễm nhiệm sau khi có thỏa thuận với ban tổ chức - cán bộ của Chính phủ. Điều hành hoạt động của ngân hàng thương mại là Tổng giám đốc. Giúp việc cho Tổng giám đốc có các phó tổng giám đốc, kế toán trưởng và bộ máy chuyên môn nghiệp vụ. o Ngân hàng thương mại cổ phần Là NHTM được thành lập dưới hình thức công ty cổ phần, trong đó có các doanh nghiệp Nhà nước, tổ chức tín dụng, tổ chức khác, và cá nhân cùng góp vốn theo qui định ngân hàng Nhà nước.
o Ngân hàng liên doanh Là ngân hàng được thành lập bằng vốn góp của bên Việt Nam và bên nước ngoài trên cơ sở hợp đồng liên doanh. Ngân hàng liên doanh là một pháp nhân Việt Nam, có trụ sở chính tại Việt Nam, hoạt động theo giấy phép thành lập và theo các qui định liên quan của pháp luật. o Chi nhánh ngân hàng nước ngoài Là đơn vị phụ thuộc của ngân hàng nước ngoài, được ngân hàng nước ngoài bảo đảm chịu trách nhiệm đối với nghĩa vụ và cam kết của chi nhánh tại Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Chi nhánh ngân hàng nước ngoài có quyền và nghĩa vụ do pháp luật Việt Nam qui định, hoạt động theo giấy phép mở chi nhánh và qui định liên quan của pháp luật Việt Nam.2 Dựa vào chiến lược kinh doanh Dựa vào chiến lược kinh doanh và mối quan hệ giữa ngân hàng với khách hàng, có thể chia ngân hàng thương mại thành ngân hàng bán buôn, ngân hàng bán lẻ, ngân hàng vừa bán buôn vừa bán lẻ.
o Ngân hàng bán buôn là loại ngân hàng giao dịch và cung ứng dịch vụ cho đối tượng khách hàng là các công ty, xí nghiệp có qui mô lớn, các tập đoàn kinh tế, các tổng công ty. o Ngân hàng bán lẻ là loại ngân hàng giao dịch và cung ứng dịch vụ cho đối tượng khách hàng là cá nhân và các DNVVN. o Ngân hàng vừa bán buôn vừa bán lẻ là loại ngân hàng giao dịch và cung ứng dịch vụ cho cả khách hàng công ty lẫn khách hàng cá nhân.3 Vai trò của ngân hàng thương mại 1.1 Vai trò thực thi chính sách tiền tệ Việc hoạch định chính sách tiền tệ thuộc về ngân hàng trung ương thông qua các công cụ điều tiết như: lãi suất, dự trữ bắt buộc, tái chiết khấu, thị trường mở, hạn mức tín dụng… Ngân hàng thương mại chính là các chủ thể chịu sự tác động trực tiếp của các công cụ này và đồng thời đóng vai trò cầu nối trong việc chuyển tiếp các tác động của chính sách tiền tệ đến khu vực phi ngân hàng và nền kinh tế. Ngược lại, thông qua ngân hàng thương mại và các định chế khác, các thông tin của nền kinh tế được phản hồi về cho ngân hàng trung ương để từ đó Chính phủ và ngân hàng trung ương sẽ có những chính sách điều tiết thích hợp đối với nền kinh tế.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại gắn với hoạt động kinh doanh của các chủ thể trong nền kinh tế. Trong mối quan hệ đó, ngân hàng thương mại điều tiết vĩ mô nên kinh tế thông qua các hoạt động như: tín dụng, cung ứng tiền mặt, thanh toán…, cụ thể: Bằng chính sách và những biện pháp tín dụng, ngân hàng thương mại cho vay bổ sung vốn lưu động hoặc đầu tư trung, dài hạn cho các chủ thể trong nền kinh tế. Ngân hàng thương mại có thể gia tăng hoặc thu hẹp khối lượng tín dụng trong các trường hợp cần thiết. Tất cả các điều chỉnh đó đều tác động đến kết quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp, cá nhân trong nền kinh tế.
Mặc khác việc sử dụng vốn vay của các chủ thể phải được thực hiện theo nguyên tắc hoàn trả đúng hạn cho ngân hàng thương mại theo cam kết nên buộc các khách hàng vay hết sức cân nhắc và tính toán kỹ luỡng khi vay vốn ngân hàng. Đây chính là công cụ kích thích việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp. Vai trò điều tiêt vĩ mô của ngân hàng thương mại còn được thể hiện thông qua việc tiếp nhận, thu hút khối lượng tiền mặt từ nền kinh tế vào ngân hàng trung ương và đồng thời ngân hàng thương mại cung ứng tiền mặt theo nhu cầu khi khách hàng đến ngân hàng rút tiền. Quá trình thu nhận và cung ứng khối lượng tiền mặt trong nền kinh tế tạo ra mối quan hệ lưu thông hàng hóa và lưu thông tiền tệ giữa các khu vực một cách cần thiết và hợp lý.
Cùng với nghiệp vụ kinh doanh trong lĩnh vực tín dụng và tiền tệ ngân hàng thương mại còn thực hiện các dịch vụ ngân hàng khác trong nền kinh tế. Đây chính là những dịch vụ trung gian tạo cho ngân hàng thương mại những nguồn lợi đáng kể, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển toàn diện và thỏa mãn các yêu cầu trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các chủ thể kinh tế. Với tư cách là trung gian thanh toán, ngân hàng thương mại giúp các chủ thể tham gia thanh toán và tiết kiệm chi phí trong mua bán, cung ứng dịch vụ, đồng thời giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian thanh toán tiền bán hàng để tiếp tục thực hiện luân chuyển cho chu kỳ tiếp theo nhằm góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh. Mặt khác ngân hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 thương mại còn đóng vai trò là trung gian tài chính đáng tin cậy để bảo đảm an toàn trong thanh toán giữa người mua và người bán tạo nên sự “văn minh tiền tệ” cho xã hội.
Như vậy, với vai trò thực thi chính sách tiền tệ, điều tiết vĩ mô nền kinh tế, ngân hàng thương mại đã xâm nhập vào các hoạt động sản xuất kinh doanh của các chủ thể và các lĩnh vực hoạt động kinh doanh của nên kinh tế thông qua các nghiệp vụ tín dụng, thanh toán, tư vấn… Với các mối quan hệ thường xuyên đó, ngân hàng thương mại giúp các hoạt động của doanh nghiệp (bao gồm cả ngân hàng) được tiến hàng bình thường và ngày càng phát triển.2 Góp phần vào hoạt động vĩ mô nền kinh tế Nội dung quan trọng điều tiết tiền tệ của ngân hàng trung ương là điều hoà khối tiền tệ. Điều hoà khối tiền tệ, nghĩa là điều chỉnh việc tạo tiền và sử dụng tiền trong hệ thống ngân hàng hai cấp. Trong nền kinh tế, ngân hàng trung ương có thể điều tiết được khối lượng tiền phát hành thông qua các tổ chức tín dụng, kho bạc nhà nước. Phần tiền ngân hàng được thực hiện thông qua chức năng tạo tiền của ngân hàng thương mại nên ngân hàng trung ương chỉ có thể quản lý gián tiếp thông qua các công cụ, chính sách tiền tệ.
Tiền ngân hàng do ngân hàng thương mại tạo ra thông qua cấp tín dụng cho nền kinh tế, đặc biệt là tiền trên các tài khoản thanh toán séc.2 Tổng quan về dịch vụ ngân hàng bán lẻ 1.1 Khái niệm về ngân hàng bán lẻ Hiện đang có nhiều khái niệm khác nhau về ngân hàng bán lẻ: Theo WTO, dịch vụ ngân hàng bán lẻ là loại hình dịch vụ điển hình của ngân hàng nơi khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại các điểm giao dịch của ngân hàng để thực hiện các dịch vụ như gửi tiền, vay tiền, thanh toán, kiểm tra tài khoản, dịch vụ thẻ và các dịch vụ khác đi kèm. (4, trang 20) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Theo các chuyên gia kinh tế của học viện Châu Á, dịch vụ ngân hàng bán lẻ là dịch vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lưới chi nhánh, khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm và dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện điện tử viễn thông và công nghệ thông tin.