Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Vị trí cây ăn quả trong kinh tế nông nghiệp hiện nay Cây ăn quả là các loại cây trồng hoặc quả rừng mà trái cây được dùng làm thức ăn riêng biệt hoặc ăn kèm. So với cây lương thực là nguồn cung cấp chính về năng lượng và chất bột cacbohydrat trong khẩu phần thức ăn thì cây ăn quả là nguồn dinh dưỡng quý cho con người về chất khoáng, đặc biệt nhiều vitamin nhất là các vitamin A và vitamin C rất cần cho cơ thể con người. Tùy theo nguồn gốc, xuất xứ và vùng sinh thái mà có thể chia ra cây ăn quả nhiệt đới, cây ăn quả cận nhiệt đới, cây ăn quả ôn đới.
Lịch sử loài người cho thấy rằng ngay từ xa xưa trái cây đã là nguồn thức ăn có sẵn trong tự nhiên của con người nguyên thuỷ. Giá trị dinh dưỡng và sinh tố của các loại quả đã khiến chúng được con người sử dụng ngày càng nhiều trong cuộc sống hàng ngàn năm nay. Do giá trị dinh dưỡng và hương vị phong phú mà các loại hoa quả và rau quả nói chung là loại thực phẩm không thể thiếu được trong đời sống con người và mức tiêu thụ ngày càng tăng. Vai trò của sản xuất cây ăn quả Cây ăn quả là loại cây có giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế cao.
Trong những năm gần đây, cây ăn quả góp phần tích cực vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng nông nghiệp, phủ xanh đất trống đồi núi trọc, cải tạo môi trường sinh thái nhất là các tỉnh trung du miền núi. Trong xu thế phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, khi mà vấn đề lương thực cơ bản đã được giải quyết, đời sống nông dân được cải thiện thì nhu cầu về tiêu thụ sản phẩm quả ngày càng cao cả về số lượng lẫn chất lượng. Có thể nói rằng cây ăn quả có vai trò hết sức to lớn đối với con người cụ thể là: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 * Quả dùng cho bữa ăn hàng ngày Các loại quả là nguồn dinh dưỡng quý giá của con người ở mọi lứa tuổi và ngành nghề khác nhau. Trong quả có loại đường dễ tiêu, các axit hữu cơ, protein, lipit, chất khoáng, pectin, tananh, các hợp chất thơm và các chất khác có nhiều loại vitamin khác nhau A, B1, B2, B6, C, PP.
Đặc biệt là vitamin C rất cần thiết cho cơ thể con người, vitamin A cần thiết cho trẻ em. Trong khẩu phần ăn của con người không những cần đầy đủ clo mà cần có Vitamin, muối khoáng, các axit hữu cơ và các hoạt chất khác để các hoạt động sinh lý được tiến hành bình thường. Nhu cầu về calo dựa vào việc cung cấp chất đạm, mỡ, hydrat, các bon từ động vật và thực vật, còn vitamin và các hoạt chất khác thì chủ yếu dựa vào quả và rau. * Sản xuất cây ăn quả cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến - xuất khẩu Vai trò cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu đã tác động tới sự phát triển của công nghiệp, tạo nguồn ngoại tệ mạnh cho sự phát triển kinh tế nhất là những nước đang phát triển, đặc biệt là Việt Nam.
Vào đầu những năm 60, ngành công nghiệp chế biến rau quả của Việt Nam đã được hình thành và phát triển. Nó phát triển mạnh vào những năm 70 với nhiều chủng loại sản phẩm như: rau quả hộp, rau quả sấy, bán thành phẩm của quả. Trước những năm 75, song song với việc phát triển các nhà máy ở phía Bắc, việc sản xuất phục vụ và các sản phẩm chế biến ngày càng phong phú đa dạng. Ngày nay, để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn về rau quả chế biến nhiều nhà máy chế biến rau quả đã hình thành và phát triển.
Mặt hàng chế biến rau quả ngày càng phong phú, đa dạng như: chuối sấy, vải sấy, long nhãn, nước giải khát. * Bảo vệ môi trường sinh thái, tạo cảnh quan môi trường Sản xuất cây ăn quả góp phần lớn trong việc bảo vệ môi trường sinh thái. Nước ta đang trong giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 thôn, về cơ bản đã đưa nước ta ta thoát khỏi tình trang nghèo nàn, lạc hậu, xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, văn minh. Đời sống của nông dân được nâng lên, cơ sở hạ tầng, trang thiết bị trên một số mặt đáp ứng được nhu cầu của người dân nông thôn.
Bên cạnh đó còn không ít những hạn chế như: tệ nạn xã hội, phân hoá giàu nghèo. ngày càng gia tăng. Một trong những vấn đề rất được quan tâm đó là ô nhiễm môi trường sinh thái. Sử dụng một cách bất hợp lý thuốc trừ sâu, phân bón đã làm cho tài nguyên đất, nước, không khí bị ô nhiễm, ảnh hưởng đến sức khoẻ con người.
Việc chuyển dịch cơ cấu giống cây trồng sang trồng những giống cây vừa mang lại hiệu quả kinh tế, ít ảnh hưởng đến môi trường là một hướng đi mới của nước ta. Trong những năm gần đây những mô hình sản xuất cây ăn quả không những đã mang lại hiệu quả về mặt kinh tế mà còn đa dạng hoá sản phẩm nông nghiệp, hạn chế sâu bệnh hại, duy trì độ phì nhiêu màu mỡ của đất, không khí trong lành. Nguồn gốc Nhãn có tên khoa học là Dimocarpus longan là loài cây nhiệt đới lâu năm thuộc họ Bồ hòn, có nguồn gốc miền nam Trung Quốc. Loài này còn được gọi là quế viên trong tiếng Trung, lengkeng trong tiếng Indonesia, mata kucing trong tiếng Mã Lai.
Đây là một loại trái cây điển hình của vùng nhiệt đới thuộc thân gỗ, sống lâu.org/wiki/Nhãn) Cây nhãn được trồng nhiều ở Việt Nam, miền nam Trung Quốc, Thái Lan, Ấn Độ và Indonesia. Vỏ cây xù xì, có màu xám. Thân nhiều cành, lá um tùm xanh tươi quanh năm. Lá kép hình lông chim, mọc so le, gồm 5 đến 9 lá chét hẹp, dài 7-20 cm, rộng 2,5-5 cm.
Mùa xuân vào các tháng 2, 3, 4 ra hoa màu vàng nhạt, mọc thành chùm ở đầu cành hay kẽ lá, đài 5-6 răng, tràng 5-6, nhị 6-10, bầu 2-3 ô. Quả tròn có vỏ ngoài màu vàng xám, hầu như nhẵn. Hạt đen nhánh, có áo hạt màu trắng bao bọc. Mùa quả là vào khoảng tháng 7-8.
Cây nhãn tương đối chịu rét hơn so với các cây cùng họ như vải, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 đồng thời cũng ít kén đất hơn.Hiện nay có nhiều giống khác nhau như: nhãn trơ cùi cùi rất mỏng, nhãn nước nhiều nước, nhãn xuồng cơm vàng, Nhãn lồng Hưng Yên, Nhãn tiêu da bò… 1. Giá trị dinh dưỡng Giá trị dinh dưỡng trong 100 g thịt nhãn gồm có: Nước (Water ): 86.3g - Năng lượng: 48 Kcal (285kcal/100g nhãn khô) – Protein: 0.9g/100g nhãn khô) - Celluloza (Fiber) : 1.14mg- Vitamin PP (Niacin): 0. Nhãn rất giàu giá trị dinh dưỡng như năng lượng cao, giàu protein, đường thiên nhiên, các loại vitamin và khoáng chất như: vitamin C, B1, PP, kali, photpho, magie, sắt, axit hữu cơ, chất xơ, mang lại nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe. Đây là trái cây rất dễ ăn đồng thời cũng được dùng làm thuốc trong các bài thuốc đông y.org/wiki/Nhãn) Theo Đông y Việt Nam, quả nhãn có công dụng chữa bệnh rất tốt.
Ruột nhãn thường được phơi, sấy khô gọi là long nhãn, quế viên hay nguyên nhục, dùng làm vị thuốc chữa bệnh. Long nhãn được sử dụng dưới nhiều dạng như thuốc sắc, thuốc cao, thuốc hoàn, rượu thuốc… riêng rượu thuốc có thể ngâm phối hợp với các vị thuốc khác để bồi bổ cơ thể, chống mất ngủ, suy nhược thần kinh. và rất nhiều bệnh khác. Nhãn rất giàu vitamin C giúp đẹp da, tăng sức đề kháng chống lại các căn bệnh như cảm cúm, cảm lạnh.
Nhãn tươi hoặc siro lấy từ cùi nhãn ngâm đường có thể sử dụng để phòng ngừa và điều trị bệnh đau dạ dày rất tốt. Cải thiện tuần hoàn máu, tăng cường hấp thu sắt, giúp hạn chế bệnh thiếu máu và các nguy cơ mắc bệnh ở tuyến tụy. Theo Tuệ Tĩnh, long nhãn là vị thuốc có vị ngọt, tính ấm, bình, không độc, giúp trừ vi trùng lao, bổ ích tâm tỳ, làm tăng trí nhớ, tăng tuổi thọ cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 người già, cao tuổi. Sách của Hải Thượng Lãn Ông chép lại cũng rất đề cao vị thuốc từ quả nhãn.
Ông cho rằng đây là vị thuốc uống nhiều thì mạnh chí, thông minh; dùng lâu thì nhẹ mình, trẻ lâu. Đặc tính kỹ thuật của cây nhãn Theo nghiên cứu của Nguyễn Hữu Hoàng và Lê Xuân Lâm (2010) cho thấy nhãn có tính thích ứng rộng, có thể trồng trên nhiều loại đất. Mùa quả là vào khoảng tháng 7, 8. Kỹ thuật trồng cây nhãn không khó đồng thời cây nhãn tương đối chịu rét hơn so với các cây cùng họ như vải, đồng thời cũng ít kén đất hơn.
Nhãn là cây trồng cho năng suất cao tuy nhiên đòi hỏi phải đảm bảo kỹ thuật từ khâu chuẩn bị đất trồng, chăm sóc, bón phân. và phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác. Sau đây là một số đặc tính kỹ thuật của cây nhãn. * Nhân tố về điều kiện tự nhiên - Nhiệt độ: Cây nhãn chịu được nóng và lạnh tốt nên được trồng ở các vùng trong cả nước.
Nhiệt độ thích hợp từ 21°C - 27°C. - Lượng mưa cần cho cây nhãn sinh trưởng và phát triển là 1200mm/năm. Độ ẩm không khí 70 - 80%. Thời kì phân hoá mầm hoa và phát triển quả cần nhiều nước.
Là cây chịu hạn nhưng nếu bị ngập nước từ 3 - 5 ngày cùng không bị ảnh hưởng như các cây ăn quả khác.Nếu có đủ nước tưới thì nên trồng vào cuối mùa mưa, khoảng tháng 10 - 11 vì đến mùa nắng có đầy đủ ánh sáng cây sẽ phát triển tốt hơn. Nếu trồng vào mùa mưa, khoảng tháng 4 - 5 thì cần chú ý thoát nước vì nếu mưa nhiều đất bị lèn. nhãn bị chết do nghẹt rễ. - Ánh sáng: Cây cần đủ ánh sáng, nhưng không ưa ánh sáng mạnh và chịu được bóng râm.
- Đất: Cây nhãn không kén đất nên trồng được trên nhiều loại đất, trong đó đất phù sa là thích hợp nhất. Bộ rễ nhãn chịu nước kém, nếu bị ngập trong thời gian dài sẽ bị thối rễ, chết cây. Do đó, muốn trồng nhãn cần chú ý đến việc bờ bao, cống bọng thoát nước cho nhãn trong mùa mưa lũ. Nên trồng nhãn trên mô, mô đất đắp thành hình tròn rộng 6 - 8 tấc, cao 5 - 7 tấc.
Đất mô trộn với 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.