Luận văn thạc sĩ về phát triển bền vững chuỗi giá trị cá tra tại Đồng bằng sông Cửu Long

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích giải pháp phát triển bền vững chuỗi giá trị cá tra tại đồng bằng sông Cửu Long trong hội nhập kinh tế quốc tế.

• Tác giả: Bùi Nhật Lê Uyên
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Thị Ngọc Huyền
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Thương Mại
• Đề tài: Các Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Chuỗi Giá Trị Cá Tra Đồng Bằng Sông Cửu Long Trong Điều Kiện Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các từ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ và mô hình
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ VIỆC CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ SỰ CẦN THIẾT PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHUỖI GIÁ TRỊ CÁ TRA ĐBSCL
• 1.1. Cơ sở lý luận về chuỗi giá trị và những hiểu biết về phát triển bền vững
• 1.1.1. Cơ sở lý luận về chuỗi giá trị
• 1.1.2. Các khái niệm liên quan đến chuỗi giá trị
• 1.1.2.1. Chuỗi cung ứng
• 1.1.2.2. Chuỗi nhu cầu
• 1.1.2.3. Mạng sản xuất
• 1.1.3. Những hiểu biết về phát triển bền vững
• 1.2. Sự cần thiết phải phát triển bền vững chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL
• 1.2.1. Tổng quan về ĐBSCL
• 1.2.1.1. Vị trí địa lý
• 1.2.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.2.1.3. Về kinh tế
• 1.2.2. Cá tra – tiềm năng vàng của ĐBSCL
• 1.2.2.1. Tình hình nuôi cá tra thế giới
• 1.2.2.2. Cá tra vùng ĐBSCL và những tiềm năng
• 1.2.3. Sự cần thiết phải phát triển bền vững chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL
• 1.2.4. Những tiêu chí đánh giá chuỗi giá trị bền vững
• 1.3. Kinh nghiệm phát triển bền vững chuỗi giá trị cá tra của một số quốc gia trên thế giới
• 1.3.1. Bài học kinh nghiệm của Ấn Độ
• 1.3.2. Bài học kinh nghiệm của Indonesia
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHUỖI GIÁ TRỊ CÁ TRA ĐBSCL VÀ NHỮNG DẤU HIỆU CỦA SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 2.1. Sơ đồ chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL
• 2.2. Phân tích các tác nhân tham gia chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL
• 2.2.1. Nhà cung cấp cá giống
• 2.2.1.1. Số cơ sở sản xuất và ương dưỡng giống cá tra
• 2.2.1.2. Số lượng cá bột và cá giống sản xuất
• 2.2.1.3. Kết quả nghiên cứu khảo sát tác nhân “Nhà cung cấp cá giống” và nhận diện những dấu hiệu của sự phát triển không bền vững
• 2.2.1.4. Lao động sản xuất giống
• 2.2.1.5. Hệ thống quản lý thị trường đầu ra của trại giống
• 2.2.1.6. Chất lượng đàn cá bố mẹ
• 2.2.2. Nhà nuôi cá tra thương phẩm
• 2.2.2.1. Diện tích nuôi cá tra ĐBSCL
• 2.2.2.2. Mô hình nuôi cá tra ở ĐBSCL
• 2.2.2.3. Kết quả nghiên cứu khảo sát tác nhân “Nhà nuôi cá tra” và nhận diện những dấu hiệu của sự phát triển không bền vững
• 2.2.2.4. Những nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động nuôi cá tra thương phẩm
• 2.2.2.5. Những quy định của thế giới đã tác động như thế nào trong quá trình nuôi cá tra
• 2.2.2.6. Ô nhiễm môi trường - một trong những nguyên nhân khiến cho nghề nuôi cá tra ĐBSCL điêu đứng
• 2.2.2.7. Khả năng kiểm soát yếu tố đầu vào của các hộ nuôi cá tra thương phẩm
• 2.2.2.8. Nguồn thu mua cá giống
• 2.2.2.9. Cách thức chọn giống
• 2.2.2.10. Thức ăn nuôi cá tra thương phẩm
• 2.2.2.11. Cơ cấu chi phí trong sản xuất cá tra thương phẩm
• 2.2.2.12. Khả năng kiểm soát yếu tố đầu ra của các hộ nuôi cá tra thương phẩm
• 2.2.2.13. Lịch sử biến động giá cá nguyên liệu (tiêu thụ đầu ra)
• 2.2.2.14. Thị trường đầu ra và mối quan hệ với nhà chế biến
• 2.2.3. Nhà cung cấp thức ăn và thuốc thú y thủy sản
• 2.2.4. Các tác nhân trung gian trong chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL
• 2.2.5. Công ty chế biến thủy sản
• 2.2.5.1. Công suất và sản lượng chế biến cá tra
• 2.2.5.2. Nhu cầu nguyên liệu cho chế biến
• 2.2.5.3. Thị trường tiêu thụ
• 2.2.5.4. Thị trường nội địa
• 2.2.5.5. Thị trường xuất khẩu
• 2.2.5.6. Cơ cấu thị trường xuất khẩu
• 2.2.5.7. Kết quả nghiên cứu, khảo sát tác nhân “Nhà chế biến cá tra” và nhận diện những dấu hiệu của sự phát triển không bền vững
• 2.2.5.8. Những vấn đề bất cập của các nhà máy chế biến cá tra
• 2.2.5.9. Sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp
• 2.2.5.10. Nguồn cung cá nguyên liệu bất ổn
• 2.2.5.11. Hình thức xuất khẩu của cá tra
• 2.2.6. Các nhà hỗ trợ và thúc đẩy chuỗi giá trị cá tra
• 2.3. Sự phân chia lợi ích và giá trị trong chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL
• 2.4. Đánh giá chung thực trạng chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHUỖI GIÁ TRỊ CÁ TRA ĐBSCL TRONG THỜI KỲ HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 3.1. Mục đích và quan điểm đề xuất các giải pháp
• 3.2. Căn cứ để xây dựng các giải pháp
• 3.3. Giải pháp 1: Quy hoạch tổng thể vùng nuôi – sản xuất cá tra - giải pháp trọng tâm
• 3.3.1. Mục tiêu đề xuất giải pháp
• 3.3.2. Nội dung giải pháp
• 3.3.2.1. Những dự báo về điều kiện phát triển trong giai đoạn 2011 – 2020
• 3.3.2.2. Dự báo nhu cầu thị trường
• 3.3.2.3. Thị trường trong nước
• 3.3.2.4. Thị trường quốc tế
• 3.3.2.5. Tiềm năng, lợi thế nuôi cá tra ĐBSCL trong giai đoạn 2011 – 2020
• 3.3.2.6. Tiềm năng diện tích và năng suất nuôi cá tra
• 3.3.2.7. Chi phí sản xuất thấp
• 3.3.2.8. Dự báo các điều kiện hỗ trợ ngành nuôi trồng thủy sản phát triển
• 3.3.2.9. Các bước thực hiện giải pháp quy hoạch tổng thể vùng nuôi – sản xuất cá tra giai đoạn 2011 – 2020
• 3.3.2.10. Quy hoạch vùng nuôi cá tra
• 3.3.2.11. Xác định diện tích tiềm năng cho phát triển vùng nuôi cá tra
• 3.3.2.12. Mật độ và năng suất nuôi cá tra
• 3.3.2.13. Nhu cầu lao động cho hoạt động nuôi trồng cá tra
• 3.3.2.14. Phát triển bền vững đi kèm với bảo vệ môi trường trong giải pháp quy hoạch
• 3.3.2.15. Quy hoạch hệ thống sản xuất giống cá tra
• 3.3.2.16. Phân vùng sản xuất giống
• 3.3.2.17. Nâng cao trình độ và kỹ năng cho người lao động sản xuất giống
• 3.3.2.18. Giá trị sản xuất giống
• 3.3.2.19. Hệ thống các nhà máy cung cấp thức ăn và quy định sử dụng thuốc hóa chất trong quá trình nuôi, sản xuất giống
• 3.3.2.20. Quản lý hệ thống nhà máy thức ăn
• 3.3.2.21. Quản lý hóa chất và thuốc thú y trong quá trình nuôi và sản xuất giống cá tra
• 3.3.2.22. Quy hoạch chế biến và tiêu thụ trong chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL
• 3.3.2.23. Các chỉ tiêu thực hiện trong giai đoạn 2011-2020
• 3.3.2.24. Hướng tới việc xây dựng các nhà máy chế biến phụ phẩm trong tương lai để giảm thiểu tác động đến môi trường
• 3.3.2.25. Nhu cầu lao động chế biến cá tra
• 3.3.3. Điều kiện thực hiện giải pháp
• 3.3.4. Phân tích lợi ích dự kiến
• 3.3.5. Khó khăn khi thực hiện giải pháp
• 3.4. Giải pháp 2: Liên kết bền vững trong chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL
• 3.4.1. Mục tiêu đề xuất giải pháp
• 3.4.2. Nội dung giải pháp
• 3.4.3. Các bước thực hiện giải pháp
• 3.4.3.1. Mô hình liên kết dọc
• 3.4.3.2. Mô hình liên kết ngang
• 3.4.4. Điều kiện thực hiện giải pháp
• 3.4.5. Phân tích lợi ích dự kiến
• 3.4.6. Khó khăn khi thực hiện giải pháp
• 3.5. Giải pháp 3: Giải pháp xây dựng chương trình truy xuất nguồn gốc
• 3.5.1. Mục tiêu đề xuất giải pháp
• 3.5.2. Nội dung giải pháp
• 3.5.3. Các bước thực hiện giải pháp
• 3.5.4. Điều kiện thực hiện giải pháp
• 3.5.5. Phân tích lợi ích dự kiến
• 3.5.6. Khó khăn khi thực hiện giải pháp
• 3.6. Giải pháp 4: Giải pháp phát triển thị trường xuất khẩu và từng bước nâng cấp vị thế của chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL trong chuỗi giá trị thủy sản toàn cầu
• 3.6.1. Mục tiêu đề xuất giải pháp
• 3.6.2. Nội dung giải pháp
• 3.6.3. Các bước thực hiện giải pháp
• 3.6.3.1. Củng cố thị trường truyền thống và tìm kiếm thị trường mới bằng các chuyến khảo sát xúc tiến thương mại
• 3.6.3.2. Xây dựng thương hiệu chung cho cá tra Việt Nam
• 3.6.3.3. Chủ động phòng chống các vụ kiện bán phá giá
• 3.6.4. Điều kiện thực hiện giải pháp
• 3.6.5. Phân tích lợi ích dự kiến
• 3.6.6. Khó khăn khi thực hiện giải pháp
• 3.7. Với Bộ NN & PTNT
• 3.8. Với UBND các tỉnh/thành trong vùng ĐBSCL
• 3.9. Đối với các hiệp hội: hiệp hội nghề cá, hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản VASEP
• 3.10. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển bền vững chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL

Chuỗi giá trị cá tra tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Với tiềm năng lớn từ nguồn nước và điều kiện tự nhiên thuận lợi, cá tra không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

1.1. Đặc điểm và tiềm năng của cá tra tại ĐBSCL

Cá tra là một trong những sản phẩm chủ lực của ngành thủy sản Việt Nam. ĐBSCL với hệ thống sông ngòi phong phú, khí hậu thuận lợi đã tạo điều kiện lý tưởng cho việc nuôi trồng cá tra. Sản lượng cá tra xuất khẩu đã tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm qua, góp phần quan trọng vào nền kinh tế quốc dân.

1.2. Tình hình phát triển chuỗi giá trị cá tra hiện nay

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL vẫn gặp nhiều thách thức. Chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, quy trình sản xuất còn nhiều bất cập. Việc áp dụng công nghệ mới và quản lý tài nguyên chưa hiệu quả đã ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của chuỗi giá trị này.

II. Những thách thức trong phát triển bền vững chuỗi giá trị cá tra

Chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Từ việc quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường đến cạnh tranh quốc tế, tất cả đều ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của ngành cá tra.

2.1. Vấn đề ô nhiễm môi trường trong nuôi cá tra

Ô nhiễm môi trường là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất trong nuôi cá tra. Việc sử dụng hóa chất và thuốc thú y không đúng cách đã dẫn đến ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng đến sức khỏe của người tiêu dùng và uy tín của sản phẩm cá tra Việt Nam trên thị trường quốc tế.

2.2. Cạnh tranh từ các nước khác trong ngành thủy sản

Cá tra Việt Nam đang phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các sản phẩm thủy sản khác, đặc biệt là từ các nước có công nghệ nuôi trồng tiên tiến. Điều này đòi hỏi ngành cá tra Việt Nam phải nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện quy trình sản xuất để giữ vững vị thế trên thị trường.

III. Giải pháp quy hoạch tổng thể cho chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL

Để phát triển bền vững chuỗi giá trị cá tra, cần có một quy hoạch tổng thể rõ ràng. Quy hoạch này không chỉ tập trung vào sản xuất mà còn bao gồm cả chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

3.1. Quy hoạch vùng nuôi cá tra bền vững

Quy hoạch vùng nuôi cá tra cần được thực hiện một cách đồng bộ, xác định rõ diện tích nuôi trồng, mật độ nuôi và các tiêu chí về chất lượng. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời bảo vệ môi trường.

3.2. Nâng cao công nghệ trong sản xuất và chế biến

Việc áp dụng công nghệ mới trong nuôi trồng và chế biến cá tra là rất cần thiết. Công nghệ tiên tiến không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn giảm thiểu tác động đến môi trường, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cho chuỗi giá trị cá tra.

IV. Liên kết bền vững trong chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL

Liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị cá tra là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững. Các mô hình liên kết cần được xây dựng và phát triển để tối ưu hóa lợi ích cho tất cả các bên.

4.1. Mô hình liên kết dọc trong chuỗi giá trị

Mô hình liên kết dọc giúp kết nối các nhà sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm cá tra. Điều này không chỉ tạo ra sự đồng bộ trong quy trình sản xuất mà còn giúp nâng cao giá trị sản phẩm và giảm thiểu rủi ro cho các bên liên quan.

4.2. Mô hình liên kết ngang giữa các nhà sản xuất

Liên kết ngang giữa các nhà sản xuất cá tra sẽ tạo ra sức mạnh tập thể, giúp chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong phát triển chuỗi giá trị cá tra

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong phát triển chuỗi giá trị cá tra đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Những mô hình thành công có thể được nhân rộng để nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng sản phẩm.

5.1. Các mô hình nuôi cá tra bền vững

Nhiều mô hình nuôi cá tra bền vững đã được triển khai tại ĐBSCL, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Những mô hình này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tạo ra lợi ích kinh tế cho người nuôi.

5.2. Kết quả từ các chương trình hợp tác quốc tế

Các chương trình hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản đã mang lại nhiều lợi ích cho ngành cá tra Việt Nam. Những kinh nghiệm và công nghệ mới từ các nước phát triển đã giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu.

VI. Kết luận và tương lai của chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL

Tương lai của chuỗi giá trị cá tra ĐBSCL phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của ngành. Việc phát triển bền vững không chỉ là mục tiêu mà còn là yêu cầu bắt buộc để nâng cao vị thế của cá tra Việt Nam trên thị trường quốc tế.

6.1. Tầm nhìn dài hạn cho chuỗi giá trị cá tra

Để phát triển bền vững, cần có một tầm nhìn dài hạn cho chuỗi giá trị cá tra. Điều này bao gồm việc đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường.

6.2. Các chính sách hỗ trợ từ nhà nước

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp để thúc đẩy sự phát triển bền vững của chuỗi giá trị cá tra. Các chính sách này nên tập trung vào việc cải thiện hạ tầng, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển công nghệ mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 1998 đến năm 2010, ngành thủy sản Việt Nam đã chứng kiến sự bứt phá ngoạn mục của ngành hàng cá tra tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Từ một loài thủy sản bản địa phục vụ tiêu dùng nội địa, giá trị xuất khẩu cá tra đã tăng trưởng vượt bậc gần 140 lần, mở rộng thị phần đến hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đến năm 2010, tổng sản lượng cá tra toàn vùng đạt mốc 1,1 triệu tấn, mang lại kim ngạch xuất khẩu kỷ lục gần 1,47 tỷ USD với 659.000 tấn thành phẩm xuất khẩu, khẳng định vị thế mặt hàng xuất khẩu chủ lực đứng thứ hai cả nước sau tôm sú. Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với diện tích tự nhiên 40.518 km2, dù chỉ chiếm khoảng 27% diện tích đất sản xuất nông nghiệp của cả nước, nhưng hàng năm đóng góp tới 2 triệu tấn thủy sản và chiếm gần 70% kim ngạch xuất khẩu thủy sản quốc gia.

Tuy nhiên, sự phát triển nóng và mang tính tự phát trong chu kỳ 2000-2010 đã bộc lộ hàng loạt điểm nghẽn nghiêm trọng. Ngành hàng liên tục đối mặt với các vụ kiện chống bán phá giá tại thị trường Hoa Kỳ, rào cản kỹ thuật khắt khe từ Liên minh Châu Âu và cảnh báo môi trường từ các tổ chức quốc tế. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện bản chất cấu trúc chuỗi giá trị cá tra, phân tích sự bất đối xứng trong phân phối lợi ích và chỉ ra các mắt xích kém bền vững. Trên cơ sở đó, mục tiêu cụ thể của công trình là đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện nhằm tái cơ cấu chuỗi, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững chuỗi giá trị cá tra Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn hội nhập 2011-2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc đối với việc bảo vệ sinh kế cho hơn 200.000 lao động và ổn định nguồn thu ngoại tệ cho nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chuỗi giá trị của Michael Porter làm nền tảng phân tích cấu trúc ngành hàng. Mô hình phân tách hoạt động sản xuất kinh doanh thành các hoạt động chính gồm hậu cần đầu vào, sản xuất vận hành, hậu cần đầu ra, tiếp thị - bán hàng, dịch vụ hậu mãi; cùng các hoạt động bổ trợ gồm quản trị thu mua, phát triển công nghệ, quản trị nguồn nhân lực và hạ tầng doanh nghiệp. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp lý thuyết chuỗi giá trị mở rộng và chuỗi giá trị toàn cầu của Gary Gereffi, Raphael Kaplinsky và Mike Morris để làm rõ sự kết nối từ nhà cung cấp nguyên liệu thô đến người tiêu dùng cuối cùng.

Bên cạnh đó, luận văn làm sáng tỏ mối liên hệ giữa các khái niệm chuỗi cung ứng, chuỗi nhu cầu và mạng sản xuất, khẳng định chuỗi giá trị tập trung vào việc kiến tạo và phân bổ giá trị gia tăng thặng dư. Khái niệm phát triển bền vững theo Báo cáo Brundtland năm 1987 được cụ thể hóa thành 3 trụ cột kinh tế, xã hội, môi trường và đối chiếu với 5 tiêu chuẩn chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững của tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức GTZ. Ngoài ra, kinh nghiệm thực tiễn về quy phạm thực hành tốt hơn BMP của MPEDA Ấn Độ năm 2009 và mô hình liên kết 5 vùng nuôi của ISBC Indonesia năm 2005 được tổng hợp làm bài học so sánh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực chứng. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo ngành giai đoạn 2000-2010 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam VASEP, Tổng cục Hải quan, FAO và Ngân hàng Thế giới. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa bằng bảng câu hỏi soạn sẵn với tổng cỡ mẫu lên tới 582 đối tượng đại diện cho toàn bộ chuỗi giá trị tại 5 tỉnh, thành phố trọng điểm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Cơ cấu phân bổ mẫu cụ thể gồm: 250 cơ sở sản xuất và ương dưỡng giống cá tra, 10 thương lái trung gian, 300 hộ nuôi cá tra thương phẩm và 22 nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu. Địa bàn khảo sát trải dài tại An Giang với 290 mẫu, Đồng Tháp với 222 mẫu, Tiền Giang với 32 mẫu, Trà Vinh với 31 mẫu và Thành phố Cần Thơ với 4 mẫu. Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo nhóm tác nhân và vùng sinh thái được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện thống kê cao. Dữ liệu sau khi thu thập được mã hóa và xử lý trên phần mềm Excel. Phương pháp phân tích kinh tế chuỗi giá trị, thống kê mô tả và so sánh chi phí - lợi nhuận được lựa chọn vì tính năng định lượng chuẩn xác dòng vật chất, dòng tiền tệ và tỷ lệ phân chia giá trị gia tăng qua từng công đoạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, khâu sản xuất giống cá tra đạt bước tiến lớn về quy mô nhưng suy giảm về chất lượng di truyền. Từ năm 1999, việc xã hội hóa quy trình sinh sản nhân tạo đã cung cấp ổn định từ 1,5 đến 2 tỷ con giống mỗi năm, chấm dứt hoàn toàn nghề vớt cá bột tự nhiên. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy đàn cá bố mẹ tại nhiều trại giống bị thoái hóa do khai thác quá mức và thiếu chọn lọc di truyền. Trình độ chuyên môn của người sản xuất giống còn nhiều hạn chế khi có tới trên 60% lao động chưa qua đào tạo kỹ thuật chính quy.

Thứ hai, khâu nuôi cá thương phẩm gánh chịu rủi ro chi phí và thị trường nặng nề nhất. Chi phí thức ăn chiếm tỷ trọng áp đảo từ 75% đến 80% trong tổng giá thành nuôi cá tra. Giá cá nguyên liệu đầu ra biến động dữ dội trong biên độ từ 13.000 đồng/kg đến hơn 22.000 đồng/kg trong giai đoạn 2008-2011, khiến hơn 40% hộ nuôi cá thể rơi vào tình trạng thua lỗ kéo dài hoặc phải treo ao do thiếu vốn lưu động.

Thứ ba, mức độ ô nhiễm môi trường tại các vùng nuôi thương phẩm ở mức báo động. Kết quả khảo sát ghi nhận hơn 50% số hộ nuôi chưa xây dựng hệ thống ao lắng và xử lý nước thải đạt quy chuẩn kỹ thuật trước khi xả thải trực tiếp ra hệ thống sông rạch tự nhiên, tạo nguy cơ bùng phát dịch bệnh và là nguyên nhân khiến các tổ chức quốc tế đưa cá tra vào danh sách cảnh báo tiêu dùng.

Thứ tư, khâu chế biến xuất khẩu chiếm tỷ trọng giá trị cao nhưng thiếu liên kết bền vững. Thành phẩm xuất khẩu chủ yếu tồn tại dưới dạng fillet đông lạnh thô chiếm trên 85% tổng cơ cấu sản lượng, trong khi các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao chỉ chiếm dưới 15%. Tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, hạ giá bán giữa hơn 200 doanh nghiệp chế biến xuất khẩu đã làm xói mòn uy tín thương hiệu cá tra Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Thảo luận kết quả

Khi mô hình hóa dữ liệu khảo sát thành biểu đồ phân phối giá trị gia tăng qua các năm 2007 và 2010, kết quả phản ánh sự mất cân đối nghiêm trọng giữa tỷ lệ phân bổ lợi nhuận và mức độ chịu rủi ro. Người nuôi cá thương phẩm đầu tư tới hơn 80% tổng chi phí tài chính và gánh chịu toàn bộ rủi ro dịch bệnh, ô nhiễm môi trường nhưng chỉ nhận được biên lợi nhuận mỏng dưới 5% đến 8%, thậm chí chịu lỗ nặng khi thị trường biến động. Ngược lại, khâu chế biến, xuất khẩu và hệ thống phân phối bán lẻ quốc tế nắm giữ phần lớn biên lợi nhuận thặng dư của chuỗi.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này xuất phát từ mối liên kết lỏng lẻo giữa các tác nhân. Khác với mô hình nuôi nhóm BMP được tổ chức chặt chẽ tại Ấn Độ giúp ổn định giá thu mua và kiểm soát dịch bệnh, vùng Đồng bằng sông Cửu Long chủ yếu phát triển theo hình thức mua bán trao tay qua thương lái trung gian. Việc thiếu vắng các hợp đồng liên kết bao tiêu dài hạn khiến mối quan hệ giữa nhà máy chế biến và người nuôi mang tính đối kháng thay vì cộng sinh cùng có lợi.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, quy hoạch tổng thể không gian vùng nuôi và hệ thống sản xuất giống cá tra giai đoạn 2011-2020. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp cùng Ủy ban Nhân dân 13 tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long xác định ranh giới diện tích nuôi an toàn, kiểm soát mật độ thả nuôi và chuẩn hóa chất lượng đàn cá bố mẹ. Mục tiêu đến năm 2020 đảm bảo 100% cơ sở ương dưỡng giống và vùng nuôi thương phẩm có hệ thống xử lý bùn thải, nước thải đạt chuẩn môi trường quốc gia.

Thứ hai, thiết lập mô hình liên kết dọc và liên kết ngang bền vững trong chuỗi giá trị. Doanh nghiệp chế biến chủ động liên kết với người nuôi thông qua hợp đồng bao tiêu sản phẩm gắn liền với việc cung ứng vật tư đầu vào có kiểm soát. Khuyến khích các hộ nuôi nhỏ lẻ gia nhập các hợp tác xã, câu lạc bộ nuôi cá theo tiêu chuẩn quản lý tốt. Mục tiêu nâng tỷ lệ sản lượng cá nguyên liệu được thu mua qua hợp đồng liên kết chính thức lên trên 70% vào năm 2015 và đạt 85% vào năm 2020.

Thứ ba, triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử toàn diện theo tiêu chuẩn quốc tế. Áp dụng đồng bộ mã định danh toàn cầu GLN và mã số thương phẩm GTIN theo chuẩn GS1 xuyên suốt từ trại sản xuất giống, cơ sở nuôi đến nhà máy chế biến. Đẩy mạnh việc áp dụng các chứng nhận chất lượng quốc tế như GlobalGAP, ASC, SQF và HACCP, phấn đấu đưa 80% sản lượng cá tra xuất khẩu đạt các chứng chỉ bền vững quốc tế trước năm 2020.

Thứ tư, tái cơ cấu thị trường xuất khẩu và xây dựng thương hiệu quốc gia. Hiệp hội VASEP chủ trì phối hợp cùng Bộ Công Thương củng cố các thị trường truyền thống như EU và Hoa Kỳ, đồng thời mở rộng các chuyến xúc tiến thương mại sang các thị trường tiềm năng tại Trung Đông, Nga và Châu Á. Thành lập Quỹ phòng vệ thương mại chuyên trách nhằm chủ động đối phó với các vụ kiện chống bán phá giá và rào cản thương mại quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Tổng cục Thủy sản và Sở Nông nghiệp các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Luận văn cung cấp hệ thống số liệu thực chứng từ 582 mẫu khảo sát, hỗ trợ công tác quy hoạch không gian nuôi trồng, cấp phép vùng nuôi và ban hành các chính sách kiểm soát môi trường thủy sản.

Thứ hai, các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản. Nghiên cứu giúp lãnh đạo doanh nghiệp nhận diện rõ cấu trúc chi phí, tối ưu hóa chuỗi cung ứng nguyên liệu, xây dựng chiến lược phát triển sản phẩm giá trị gia tăng và thiết lập chuỗi liên kết dọc bền vững với các vùng nguyên liệu.

Thứ ba, các chủ cơ sở sản xuất giống và người nuôi cá tra thương phẩm. Tài liệu mang lại góc nhìn thực tế về phân bổ chi phí thức ăn, kiểm soát dịch bệnh, đồng thời định hướng chuyển đổi mô hình nuôi đơn lẻ sang kinh tế tập thể, hợp tác xã theo quy chuẩn chứng nhận quốc tế.

Thứ tư, các chuyên gia, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Thương mại quốc tế và Quản trị chuỗi cung ứng. Công trình là tài liệu học thuật giá trị về phương pháp phân tích chuỗi giá trị ngành hàng nông thủy sản tại các quốc gia đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

Chuỗi giá trị cá tra Đồng bằng sông Cửu Long bao gồm những tác nhân trực tiếp nào? Chuỗi giá trị bao gồm các trại sản xuất cá bột, cơ sở ương dưỡng cá giống, người nuôi cá thương phẩm, thương lái trung gian, doanh nghiệp chế biến xuất khẩu và hệ thống phân phối quốc tế. Hoạt động của các tác nhân này được hỗ trợ bởi các nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi, đơn vị cung ứng thuốc thú y thủy sản, ngân hàng thương mại và các viện nghiên cứu.

Yếu tố nào chiếm tỷ trọng chi phí cao nhất trong sản xuất cá tra thương phẩm? Chi phí thức ăn công nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất, dao động từ 75% đến 80% trong tổng cơ cấu giá thành sản xuất cá tra nguyên liệu. Do đó, bất kỳ biến động nào về giá nguyên liệu thức ăn chăn nuôi trên thị trường quốc tế đều tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh tế và biên lợi nhuận của toàn bộ người nuôi trong chuỗi.

Vì sao cá tra xuất khẩu của Việt Nam thường xuyên đối mặt với các rào cản thương mại quốc tế? Sự gia tăng sản lượng xuất khẩu nhanh chóng với giá thành cạnh tranh đã dẫn đến các xung đột lợi ích thương mại tại các thị trường nhập khẩu lớn như Hoa Kỳ và EU. Điển hình là các đạo luật bảo hộ ngành cá da trơn nội địa Mỹ, các vụ kiện chống bán phá giá và những chiến dịch truyền thông về an toàn vệ sinh thực phẩm cùng tiêu chuẩn môi trường.

Chương trình truy xuất nguồn gốc đem lại lợi ích cụ thể gì cho chuỗi giá trị cá tra? Hệ thống truy xuất nguồn gốc sử dụng mã số chuẩn hóa giúp định danh minh bạch toàn bộ quy trình nuôi, nguồn thức ăn và hồ sơ kiểm dịch của từng lô hàng. Việc này giúp sản phẩm đáp ứng đầy đủ các quy định khắt khe của cơ quan quản lý như FDA Hoa Kỳ và Liên minh Châu Âu, đồng thời nâng cao uy tín thương hiệu cá tra Việt Nam.

Kinh nghiệm quản lý của Ấn Độ và Indonesia có thể áp dụng ra sao tại Việt Nam? Việt Nam có thể áp dụng mô hình tổ chức vùng nuôi theo quy phạm BMP của MPEDA Ấn Độ để người nuôi liên kết nhóm, chia sẻ thông tin kỹ thuật và thống nhất giá bán. Đồng thời, học tập kinh nghiệm của ISBC Indonesia trong việc quản trị liên kết vùng nuôi tập trung, thiết lập cơ chế giám sát chất lượng nghiêm ngặt dưới sự điều phối của hiệp hội ngành nghề.

Kết luận

• Cá tra Đồng bằng sông Cửu Long đã phát triển thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp gần 1,47 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu và khẳng định thị phần vững chắc tại hơn 130 quốc gia trên toàn cầu.
• Luận văn đã nhận diện rõ ràng 4 nút thắt lớn của chuỗi giá trị: chất lượng con giống suy giảm, chi phí thức ăn chiếm 75-80% giá thành, ô nhiễm môi trường cục bộ và thiếu liên kết chuỗi bền vững.
• Cung cấp bộ dữ liệu thực tế toàn diện từ 582 mẫu khảo sát tại 5 tỉnh trọng điểm, chứng minh sự mất cân đối trong việc phân chia giá trị thặng dư giữa người nuôi và khâu chế biến xuất khẩu.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp chiến lược khả thi giai đoạn 2011-2020 gồm quy hoạch tổng thể vùng nuôi, phát triển liên kết chuỗi, áp dụng truy xuất nguồn gốc và tái định vị thương hiệu quốc tế.
• Các cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội VASEP và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng phối hợp thực thi đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao vị thế của cá tra Việt Nam trong chuỗi giá trị thủy sản toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở khoa học về chuỗi giá trị, và sự cần thiết phải phát triển bền vững chuỗi giá trị cá tra Đồng Bằng sông Cửu Long. Chương 2: Thực trạng của chuỗi giá trị cá tra Đồng Bằng sông Cửu Long và những dấu hiệu của sự phát triển không bền vững. Chương 3: Những giải pháp nhằm phát triển bền vững chuỗi giá trị cá tra Đồng Bằng sông Cửu Long trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ SỰ CẦN THIẾT PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHUỖI GIÁ TRỊ CÁ TRA ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Trước thập kỷ 70, thương mại quốc tế phần lớn được hiểu là sự thông thương giữa công ty và các nước độc lập.

Tuy nhiên, trong hơn hai thập kỷ qua, thị trường thế giới đã chứng kiến sự ra đời của một loạt các phương thức mới kết hợp sản xuất và trao đổi được mô tả như các chuỗi giá trị. Chuỗi giá trị bao gồm các hoạt động từ sản xuất đến tiêu thụ. Khác với khái niệm thông thường của chuỗi cung, phương pháp này thiết lập một mạng lưới các mối liên kết có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sản xuất và xác định rõ vai trò nòng cốt của các thành phần tham gia và cơ chế trong việc xác định ai được hưởng lợi và ở mức độ như thế nào. Do đó chưa bao giờ tại Việt Nam, thuật ngữ chuỗi giá trị lại được đề cập nhiều như trong thời gian gần đây.

Hàng loạt các công trình nghiên cứu về chuỗi giá trị được triển khai cũng như việc các doanh nghiệp Việt Nam không ngừng nổ lực tham gia vào chuỗi giá trị và xem nó như một định hướng chiến lược sống còn cho sự phát triển lâu dài. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ NHỮNG HIỂU BIẾT VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG. Một trong những tiêu chí quan trọng của “Chiến lược phát triển 2011- 2020” của Hội nghị Trung Ương 10 đã xác định rằng: “…phát triển bền vững chuỗi giá trị nội địa trước khi gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu là một yêu cầu cấp thiết đối với các nền kinh tế, đó không phải là mốt, mà đó là con đường tất yếu đưa nhanh đất nước tiến lên hiện đại hóa…”. Chính vì lẽ đó việc nghiên cứu chuỗi giá trị và những hiểu biết về thuật ngữ phát triển bền vững là cần thiết.

Cơ sở lý luận về chuỗi giá trị Chuỗi giá trị là một trong những sáng tạo học thuật của GS. Michael Porter - cha đẻ của chiến lược cạnh tranh. Ông đưa ra thuật ngữ này lần đầu tiên vào năm 1985 trong cuốn sách phân tích về lợi thế cạnh tranh. Từ đó những khám phá về chuỗi giá trị của ông đã có tầm ảnh hưởng rất lớn ở Mỹ cũng như các quốc gia phát triển khác.

Michale Porter đã dùng khung phân tích chuỗi giá LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 trị để đánh giá xem một công ty nên xác định vị trí của mình như thế nào trên thị trường và trong mối quan hệ với nhà cung cấp, khách hàng và đối thủ cạnh tranh. Ông đã đề cập đến những hoạt động của công ty như một phần của chuỗi các hoạt động rộng hơn mà ông gọi là hệ thống giá trị. Một hệ thống gía trị bao gồm các hoạt động do tất cả các công ty tham gia trong việc sản xuất một hàng hóa hoặc dịch vụ bắt đầu từ nguyên liệu thô đến khi phân phối thành phẩm đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Những hoạt động trong mô hình chuỗi bao gồm: Hoạt động chính - Tiếp vận đầu vào - Sản xuất/ tác nghiệp - Tiếp vận đầu ra - Tiếp thị và bán hàng - Dịch vụ Hoạt động hỗ trợ - Đấu thầu, mua sắm - Phát triển công nghệ - Quản lý nguồn nhân lực - Hạ tầng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 24 Mô hình 1.1: Chuỗi giá trị theo quan điểm của Michael Poter (Nguồn: Value chain vs Supply chain, Andrew Feller, Dr Dan Shunk, and Dr.

Tom Callarman, BP trends, March 2006, trang 82.) Theo Michael Porter, các công đoạn cơ bản và tất yếu nhất của một chuỗi giá trị sẽ diễn ra kế tiếp nhau và tác động lẫn nhau để tạo ra sản phẩm và tiêu thụ sản phẩm đó. Để chuỗi giá trị diễn ra bình thường thì bên cạnh các hoạt động chính, cần phải có sự hỗ trợ của các hoạt động phụ. Cụ thể: các hoạt động chính bao gồm hậu cần đến, sản xuất, hậu cần ra ngoài, marketing và bán hàng, dịch vụ khách hàng. Hậu cần đến liên quan đến việc nhận, lưu trữ, dịch chuyển đầu vào sản phẩm.

Sản xuất là hoạt động chuyển nguyên vật liệu đầu vào thành sản phẩm cuối cùng. Hậu cần ra ngoài gồm những hoạt động kết hợp giữa thu thập, lưu trữ và phân phối sản phẩm từ nhà sản xuất đến người mua. Marketing và bán hàng là những hoạt động liên quan đến việc quảng cáo, khuyến mại, lựa chọn kênh phân phối, quản trị mối quan hệ trong kênh và định giá. Dịch vụ khách hàng (dịch vụ sau bán hàng) liên quan đến việc cung cấp dịch vụ nhằm gia tăng, duy trì giá trị của sản phẩm.

Trong khi đó các hoạt động bổ trợ bao gồm các hoạt động như thu mua, phát triển công nghệ, quản trị nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng của công ty. Thu mua liên quan đến chức năng mua nguyên vật liệu đầu vào bao gồm nguyên vật LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 25 liệu, các nhà cung cấp, máy móc…Phát triển công nghệ liên quan tới các bí quyết, quy trình, thủ tục, công nghệ được sử dụng. Quản trị nguồn nhân lực bao gồm các hoạt động liên quan tới chiêu mộ, tuyển dụng, đào tạo, phát triển và quản trị tiền lương cho người lao động trong công ty. Cơ sở hạ tầng công ty đề cập đến việc quản lý chung, lập kế hoạch quản lý, tuân thủ luật pháp, tài chính, kế toán, quản lý chất lượng, quản lý cơ sở vật chất… Sau đó lý thuyết chuỗi giá trị được các học giả như Gereffi và các công sự (1994, 1999), Kaplinsky và Morris (2001), Humphrey và Schmitz (2001), Kaplinsky (2001) lần lượt đưa ra.

- Gary Gereffi, một trong những vị giáo sư đi tiên phong và có công lớn trong việc đặt nền tảng lý thuyết chuỗi giá trị và chuỗi giá trị toàn cầu, nhận định rằng: “ở dạng cơ bản nhất, một chuỗi giá trị gia tăng là một quá trình mà theo đó kỹ thuật, công nghệ kết hợp với nguyên vật liệu đầu vào, lao động để sản xuất, phân phối và tiếp thị sản phẩm hoặc dịch vụ đến tay người tiêu dùng”. - Năm 2001, Raphael Kaplinsky và Mike Morris tiếp tục đưa ra quan điểm của mình: “Chuỗi giá trị là một loạt những hoạt động cần thiết để biến một sản phẩm (một dịch vụ) từ lúc còn là ý tưởng, thông qua các giai đoạn sản xuất khác nhau đến khi phân phối đến người tiêu dùng cuối cùng và sự hủy bỏ sau khi đã sử dụng. Một chuỗi giá trị tồn tại khi tất cả những người tham gia trong chuỗi đều hoạt động để tạo ra giá trị tối đa trong toàn chuỗi”. Theo hai ông, khái niệm chuỗi giá trị có thể giải thích theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng: Theo nghĩa hẹp: chuỗi giá trị giản đơn (The simple value chain ) bao gồm các hoạt động được thực hiện trong một công ty để sản xuất ra một sản phẩm nhất định.

Các hoạt động này có thể gồm có: giai đoạn xây dựng ý tưởng và thiết kế, quá trình mua vật tư đầu vào, sản xuất, tiếp thị, phân phối và thực hiện các dịch vụ hậu mãi…Tất cả những hoạt động này tạo thành một chuỗi kết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 26 nối nhà sản xuất với người tiêu dùng. Mặt khác, mỗi hoạt động lại bổ sung giá trị cho thành phẩm cuối cùng.2: Chuỗi gía trị giản đơn Production Design and Consumption - ‐ Inward Logistic Marketing product /Recycling development ‐ Transforming - - ‐ Inputs ‐ Packaging ‐ etc (Nguồn: A handbook for value chain research, Raphael Kaplinsky and Mike Morris 2000, trang 4) Theo nghĩa rộng: chuỗi giá trị mở rộng (The extended value chain) chi tiết hóa các hoạt động và các khâu của chuỗi giá trị giản đơn. Mức độ chi tiết càng cao thì càng thấy rõ nhiều bên tham gia và liên quan đến nhiều chuỗi giá trị khác nhau. Chuỗi giá trị mở rộng là một phức hợp những hoạt động do nhiều người tham gia khác nhau cùng thực hiện (nhà sản xuất sơ cấp, nhà chế biến, thương nhân, nhà cung cấp dịch vụ…) để sản xuất nguyên liệu thô thành thành phẩm được bán lẻ.

Chuỗi giá trị mở rộng bắt đầu từ hệ thống sản xuất nguyên liệu thô và chuyển dịch theo các mối liên kết với các doanh nghiệp khác trong kinh doanh, lắp ráp và chế biến…Cách tiếp cận theo nghĩa rộng không xem xét các hoạt động do một doanh nghiệp duy nhất tiến hành, mà nó xem xét các mối liên kết ngược và xuôi cho đến khi nguyên liệu thô được sản xuất, được kết nối với người tiêu dùng cuối cùng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 27  Trên đây là quan điểm và nhận định của các chuyên gia kinh tế hàng đầu về chuỗi giá trị, nhưng trong bài luận này, tác giả xin được nghiên cứu theo hướng của Michael Porter vì đây là quan điểm mà các doanh nghiệp trên thế giới đang áp dụng rộng rãi. Các khái niệm liên quan đến chuỗi giá trị Ngày nay bên cạnh các khái niệm về chuỗi giá trị, người ta nhắc đến các thuật ngữ liên quan như “chuỗi cung ứng”, “chuỗi nhu cầu” hay “mạng sản xuất”. Những thuật ngữ này có mối quan hệ chặt chẽ và đôi lúc được dùng thay thế cho nhau.

Tuy nhiên hiện nay có rất nhiều quan điểm trái chiều và chưa có sự thống nhất. Do đó để tìm hiểu cụ thể về các mối liên hệ này, việc trình bày các khái niệm liên quan để từ đó có cái nhìn toàn diện hơn về chuỗi giá trị là cần thiết. Chuỗi cung ứng Chuỗi cung ứng là chuỗi các hoạt động và các tố chức tham gia vào dòng vận động của nguyên vật liệu và thông tin từ nhà cung cấp đầu tiên đến người tiêu dùng cuối cùng. Trong đó hoạt động logistic tại mỗi một mắt xích của chuỗi là một quá trình lập kế hoạch, vận hành triển khai, kiểm soát có hiệu lực và hiệu quả dòng hàng hóa, dịch vụ và thông tin liên quan từ điểm đầu vào của mắt xích này đến đầu vào của mắt xích kế tiếp và toàn chuỗi.