Tổng quan nghiên cứu

Bảo hiểm y tế toàn dân giữ vị trí trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội, đóng vai trò mạng lưới an toàn bảo vệ sức khỏe nhân dân và thúc đẩy công bằng xã hội. Tính đến ngày 31 tháng 10 năm 2018, toàn quốc ghi nhận 82,33 triệu người tham gia bảo hiểm y tế, đạt tỷ lệ bao phủ 87,62% dân số. Hòa chung định hướng chiến lược quốc gia theo Nghị quyết số 21-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quyết định số 538/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ đã đạt tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế khoảng 83% đến 86% dân số với 90.552 người có thẻ vào năm 2018.

Tuy nhiên, tốc độ mở rộng diện bao phủ tại huyện Lâm Thao trong giai đoạn 2016 - 2018 vẫn duy trì ở mức tương đối chậm, với tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 2,01%/năm. Việc phát triển đối tượng tham gia tại các khu vực nông thôn còn gặp nhiều rào cản, quy trình cấp đổi thẻ đôi lúc còn nhầm lẫn thông tin và thủ tục thanh toán chi phí khám chữa bệnh còn phức tạp.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về bảo hiểm y tế toàn dân, đánh giá toàn diện thực trạng phát triển bảo hiểm y tế trên địa bàn huyện Lâm Thao giai đoạn 2016 - 2018, bóc tách các yếu tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm đẩy nhanh lộ trình tiến tới bảo hiểm y tế toàn dân đến năm 2025. Nghiên cứu bao quát 14 đơn vị hành chính gồm 12 xã và 2 thị trấn với quy mô dân số trên 104.000 người, mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong việc nâng cao hiệu lực quản lý quỹ và hoàn thành mục tiêu bao phủ trên 95% dân số địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng khung lý thuyết an sinh xã hội của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) năm 1952 và định hướng bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Mô hình tiếp cận toàn diện của WHO gồm 3 phương diện then chốt: bao phủ về dân số (tỷ lệ người dân tham gia), bao phủ về gói dịch vụ y tế (danh mục kỹ thuật được thụ hưởng), và bao phủ về chi phí (giảm gánh nặng chi trả trực tiếp từ tiền túi của người bệnh). Bản chất của bảo hiểm y tế hoạt động theo nguyên tắc chia sẻ rủi ro cộng đồng, huy động sự đóng góp của số đông để bù đắp tổn thất tài chính cho số ít người gặp rủi ro ốm đau.

Các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa dựa trên Luật Bảo hiểm y tế năm 2008 và Luật sửa đổi, bổ sung năm 2014. Theo Nghị định số 105/2014/NĐ-CP, mức đóng bảo hiểm y tế chuẩn bằng 4,5% mức tiền lương hoặc lương cơ sở. Điểm đột phá của khung pháp lý là chính sách giảm trừ mức đóng cho hộ gia đình: người thứ nhất đóng 100% (tương đương 4,5% lương cơ sở), người thứ hai, thứ ba, thứ tư đóng lần lượt 70%, 60%, 50%, và từ người thứ năm trở đi chỉ phải đóng 40% mức của người thứ nhất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2016 - 2018 từ Niên giám thống kê huyện Lâm Thao, báo cáo tổng kết của Bảo hiểm xã hội huyện và dữ liệu sơ cấp điều tra thực địa trong năm 2019. Cỡ mẫu điều tra sơ cấp gồm 142 đối tượng, được phân bổ cụ thể: 13 cán bộ quản lý (02 cán bộ Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, 05 cán bộ Bảo hiểm xã hội huyện, 06 cán bộ quản lý cấp xã), 09 đại diện doanh nghiệp sử dụng lao động, và 120 người dân địa phương (90 người đã tham gia và 30 người chưa tham gia bảo hiểm y tế).

Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng tại 3 địa bàn đại diện cho 3 mức độ bao phủ bảo hiểm y tế: thị trấn Lâm Thao (đại diện nhóm bao phủ cao, trên 90%), xã Bản Nguyên (đại diện nhóm trung bình, khoảng 85%), và xã Sơn Dương (đại diện nhóm thấp, khoảng 80%). Các phương pháp phân tích chủ đạo gồm thống kê mô tả, phân tổ thống kê và phân tích so sánh số tuyệt đối - tương đối, được xử lý khoa học qua phần mềm bảng tính. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm phản ánh chân thực các biến động cơ cấu đối tượng, lượng hóa chính xác mức độ ảnh hưởng của các nhân tố chính sách và đánh giá đúng mức độ hài lòng của nhân dân đối với dịch vụ bảo hiểm y tế địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổng số người tham gia bảo hiểm y tế tại huyện Lâm Thao tăng trưởng liên tục qua các năm. Năm 2016, toàn huyện có 85.139 người tham gia; năm 2017 tăng lên 88.580 người (tăng 4,04%); đến năm 2018 đạt 90.552 người (tăng 1,59% so với năm 2017), đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 2,01%/năm. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế của huyện đạt khoảng 83% trên tổng số 104.000 dân vào năm 2018.

Thứ hai, cơ cấu tham gia giữa 5 nhóm đối tượng có sự dịch chuyển rõ nét. Đáng chú ý, nhóm tham gia theo hộ gia đình đạt mức tăng trưởng đột phá lên tới 203,84% trong năm 2017 so với mức 8.952 người của năm 2016. Sự bứt phá này giữ vai trò bù đắp quan trọng khi số lượng đối tượng thuộc hộ nghèo và cận nghèo được ngân sách nhà nước hỗ trợ 100% mức đóng giảm gần 5.000 người do huyện đạt chuẩn nông thôn mới và đời sống người dân được nâng cao.

Thứ ba, công tác cải cách hành chính tại Bảo hiểm xã hội huyện Lâm Thao đã bám sát Quyết định số 595/QĐ-BHXH, rút ngắn thời gian cấp thẻ mới xuống không quá 05 ngày và cấp đổi thẻ trong ngày đối với bệnh nhân đang điều trị. Mặc dù vậy, công tác quản lý đại lý thu và giám định khám chữa bệnh vẫn bộc lộ hạn chế: tình trạng chậm trả thẻ, in sai lệch thông tin cá nhân và quy trình thanh toán vượt trần dự toán khám chữa bệnh vẫn xảy ra cục bộ tại một số trạm y tế cơ sở.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những kết quả đạt được xuất phát từ sự chỉ đạo quyết liệt của Ủy ban nhân dân huyện qua Quyết định số 2857/QĐ-UBND trong việc giao chỉ tiêu phát triển bảo hiểm y tế cụ thể đến từng xã, thị trấn. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với 17% dân số chưa tham gia tập trung ở nhận thức chưa đầy đủ về tính chia sẻ cộng đồng, tâm lý e ngại thủ tục khám chữa bệnh tuyến cơ sở và thu nhập của nhóm lao động nông nghiệp tự do chưa thực sự ổn định dù giá trị tăng thêm bình quân đầu người toàn huyện đạt 38,1 triệu đồng/năm vào năm 2018.

Để theo dõi trực quan diễn biến phát triển đối tượng, dữ liệu nghiên cứu nên được biểu diễn dưới dạng biểu đồ cột chồng (stacked bar chart) thể hiện quy mô 5 nhóm đối tượng qua các năm 2016 - 2018 và bảng tổng hợp phân tích cơ cấu chi phí khám chữa bệnh tại 14 trạm y tế xã. So sánh với các bài học kinh nghiệm quốc tế tại Cộng hòa Liên bang Đức (nơi quản lý 100% dân số tham gia) hay mô hình đại lý bưu điện tại quận Kiến An (Hải Phòng) giúp nâng tỷ lệ bao phủ từ 64,26% lên trên 80%, huyện Lâm Thao cần đẩy mạnh chuyên nghiệp hóa hệ thống đại lý thu và cải thiện chất lượng khám chữa bệnh ban đầu để duy trì tính bền vững của quỹ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm y tế bắt buộc và hộ gia đình. Cơ quan Bảo hiểm xã hội huyện phối hợp chặt chẽ với Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Ủy ban nhân dân các xã rà soát 100% người lao động tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh; đặt mục tiêu nâng tỷ lệ bao phủ toàn huyện đạt trên 90% vào năm 2020 và đạt mốc 95% vào năm 2025.

Thứ hai, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số. Bảo hiểm xã hội huyện cần hiện đại hóa quy trình tiếp nhận hồ sơ qua cơ chế một cửa liên thông, hoàn thành đồng bộ mã số bảo hiểm xã hội theo dữ liệu dân cư, cắt giảm thời gian cấp mới thẻ xuống dưới 03 ngày làm việc và giải quyết dứt điểm các trường hợp in sai thông tin trong vòng 24 giờ.

Thứ ba, củng cố và chuyên nghiệp hóa mạng lưới đại lý thu bảo hiểm y tế. Ký kết hợp đồng phối hợp với hệ thống Bưu điện huyện, Hội Liên hiệp Phụ nữ và Đoàn Thanh niên; đảm bảo 100% khu dân cư tại 14 xã, thị trấn đều có điểm thu đại lý thuận tiện; định kỳ tổ chức ít nhất 02 đợt tập huấn nghiệp vụ chuyên sâu hàng năm cho 100% nhân viên đại lý.

Thứ tư, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh tuyến y tế cơ sở và quản lý chặt chẽ quỹ. Trung tâm Y tế huyện Lâm Thao cùng 14 trạm y tế xã cần nâng cấp trang thiết bị chẩn đoán y khoa, chấn chỉnh tinh thần thái độ phục vụ người bệnh, áp dụng giám định điện tử để kiểm soát 100% chi phí điều trị, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ chuyển tuyến không đúng quy định xuống dưới 15% trong giai đoạn 2020 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cơ quan Bảo hiểm xã hội và Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội các huyện, thị xã. Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tiễn về phương pháp phân loại 5 nhóm đối tượng tham gia và cẩm nang quản lý phát triển đại lý thu tại địa bàn nông thôn chuyển đổi.

Nhóm 2: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp xã và các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội. Luận văn cung cấp bài học kinh nghiệm về việc đưa chỉ tiêu bảo hiểm y tế vào nghị quyết phát triển kinh tế - xã hội hàng năm và kỹ năng vận động người dân tham gia bảo hiểm y tế hộ gia đình theo cơ chế giảm trừ mức đóng từ 70% đến 40%.

Nhóm 3: Cán bộ quản lý y tế tại Trung tâm Y tế huyện và trạm y tế tuyến xã. Giúp nắm bắt sâu sắc mối quan hệ giữa chất lượng phục vụ khám chữa bệnh với quyết định tái tục thẻ của người dân, hỗ trợ hoàn thiện quy trình khám bệnh bảo hiểm y tế thông suốt.

Nhóm 4: Học viên cao học, sinh viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế, Chính sách công và Kinh tế y tế. Đề tài là nguồn tham khảo học thuật chất lượng với mô hình nghiên cứu 3 phương diện của WHO và quy trình thu thập, xử lý bộ dữ liệu thực nghiệm gồm 142 mẫu khảo sát.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế tại huyện Lâm Thao trong giai đoạn nghiên cứu đạt được kết quả như thế nào? Tính đến cuối năm 2018, quy mô người tham gia bảo hiểm y tế tại huyện đạt 90.552 người trên tổng số 104.000 dân, tương ứng tỷ lệ bao phủ đạt khoảng 83% đến 86%, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 2,01%/năm trong giai đoạn 2016 - 2018.

Nhóm đối tượng nào có mức tăng trưởng người tham gia ấn tượng nhất tại địa phương? Nhóm tham gia theo hộ gia đình ghi nhận mức tăng trưởng bứt phá lên tới 203,84% trong năm 2017, đóng vai trò bù đắp trực tiếp cho mức sụt giảm gần 5.000 đối tượng nghèo và cận nghèo do hết hạn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước.

Chính sách mức đóng bảo hiểm y tế hộ gia đình hiện hành quy định giảm trừ tài chính ra sao? Người thứ nhất đóng 4,5% mức lương cơ sở; các thành viên tiếp theo trong cùng hộ gia đình được giảm trừ lũy tiến lần lượt bằng 70%, 60%, 50% mức đóng của người thứ nhất, và từ người thứ năm trở đi chỉ đóng 40%.

Quy mô mẫu khảo sát thực địa trong đề tài được thiết kế với cấu trúc như thế nào? Tổng quy mô mẫu gồm 142 đối tượng khảo sát trực tiếp, bao gồm 13 cán bộ quản lý các cấp, 09 lãnh đạo doanh nghiệp sử dụng lao động và 120 người dân tại 3 địa bàn đại diện là thị trấn Lâm Thao, xã Bản Nguyên và xã Sơn Dương.

Những rào cản hành chính nào cần được ưu tiên khắc phục trong thời gian tới? Bảo hiểm xã hội huyện cần khắc phục triệt để tình trạng chậm trả thẻ, in sai sót họ tên hoặc giới tính, đồng thời rút ngắn thời gian cấp thẻ mới theo Quyết định số 595/QĐ-BHXH từ 05 ngày xuống dưới 03 ngày làm việc.

Kết luận

  • Luận văn đã đánh giá toàn diện bức tranh phát triển bảo hiểm y tế toàn dân tại huyện Lâm Thao giai đoạn 2016 - 2018 với quy mô bao phủ đạt 90.552 người tham gia và tốc độ tăng trưởng bình quân 2,01%/năm.
  • Xác định bảo hiểm y tế hộ gia đình là động lực then chốt giúp duy trì đà tăng trưởng diện bao phủ, thể hiện qua mức tăng đột phá 203,84% vào năm 2017.
  • Hệ thống hóa 6 nhóm yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến công tác an sinh xã hội địa phương, trong đó nổi bật là cơ chế phối hợp liên ngành giữa Bảo hiểm xã hội và 14 xã, thị trấn.
  • Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược gắn liền với lộ trình phát triển bảo hiểm y tế toàn dân đến năm 2025 với mục tiêu bao phủ vững chắc trên 95% dân số huyện.
  • Kêu gọi các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và ngành y tế Lâm Thao đẩy mạnh liên thông dữ liệu điện tử, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh cơ sở vì mục tiêu an sinh xã hội bền vững cho toàn thể nhân dân.