Chương 1: Cơ sở lý luận về nghiệp vụ tài trợ thương mại của NHTM Chương 2: Hoạt động TTTM tại Vietinbank CN 7 Chương 3: Một số biện pháp phát triển hoạt động TTTM tại Vietinbank CN 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHIỆP VỤ TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI. Khái niệm và vai trò của hoạt động TTTM 1. Khái niệm TTTM Một số nhà nghiên cứu cho rằng tài trợ thương mại là việc quản lý tiền, các nghiệp vụ tín dụng, đầu tư và các tài sản có của NH sử dụng vào những giao dịch thương mại. TTTM (mà trong phạm vi nghiờn cứu của đề tài là TTTM quốc tế, chủ yếu là TTQT) là tập hợp các biện pháp và hình thức hỗ trợ về tài chính trực tiếp hay gián tiếp cho các doanh nghiệp hoặc các đơn vị kinh tế tham gia trong lĩnh vực Thương mại quốc tế trong một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường thế giới nhằm mục đích sinh lời.
Nếu xét về mặt hình thức thức tài trợ thì TTTM trong hoạt động thương mại quốc tế đựoc thực hiệndưới hai hình thức là: - TTTM trực tiếp là tập hợp các biện pháp hoặc hình thức hỗ trợ trực tiếp tác động đến hoạt động kinh doanh của DN thường được thực hiện thông qua việc cho vay ngắn, trung, dài hạn để tài trợ cho hoạt động XNK nguyên nhiên liệu, hàng tiêu dùng, thay đổi dây chuyền công nghệ máy móc thiết bị, hoặc được thực hiện thông qua hình thức cung ứng dịch vụ tiền tệ, tín dụng, NH như các dịch vụ TTQT (tín dụng chứng từ, nhờ thu), bảo lãnh, bao thanh toán tương đối (Factoring), bao thanh toán tuyệt đối (Forfaiting), thuê mua (Leasing). - TTTM gián tiếp là tập hợp các biện pháp hình thức hữu hiệu nhằm tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi cho các DN như: chính sách thuế XNK; chính sách tỷ giá hối đoái; môi trường pháp lý ổn định phù hợp với thực tiễn; chính sách lãi suất. Vai trò của TTTM đối với Ngân hàng thương mại Tài trợ thương mại đóng một vai trò quan trọng trong thương mại quốc tế. Nhìn chung có những rủi ro liên quan khi một nhà xuất khẩu chất hàng hóa lên tàu để gửi ra nước ngoài.
Rủi ro đối với nhà xuất khẩu cũng là rủi ro đối với nhà nhập -1- TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com khẩu ở vị thế đối lại trong cùng giao dịch. Nhưng thông thường, những khoản tài trợ giúp các bên liên quan quản lý và vượt qua được những rủi ro một cách hài hòa hơn thay vì nghiêng về một bên cụ thể. Tài trợ xuất nhập khẩu gắn liền với thời gian thực hiện thương vụ từ lúc nhà xuất khẩu nhập nguyên vật liệu về sản xuất chế biến rồi xuất đi cho đến khi nhà nhập khẩu nhận hàng đem tiêu thụ và thu tiền. Vốn tài trợ thường được thanh toán trực tiếp, đảm bảo sử dụng đúng mục đích.
Chu chuyển của vốn được khép kín trong hệ thống ngân hàng, đảm bảo độ an toàn cao. Nhờ những kỹ thuật đặc thù về thương mại và tài chính quốc tế như phương thức tín dụng chứng từ, phương thức giao nhận, hệ thống thanh toán liên ngân hàng được chuẩn hóa ở tầm quốc tế. , hai bên mua bán dù cách xa nhau vạn dặm nhưng quyền lợi của họ vẫn được bảo vệ khá chắc chắn. Vốn tài trợ phải được sử dụng một cách tối ưu, tiết kiệm chi phí: tiền chỉ được phát ra vào lúc cần thanh toán, còn trước đó, chỉ dùng hình thức bảo lãnh, cam kết bằng chữ ký của ngân hàng trung gian có nhiều uy tín.
Phương thức tín dụng chứng từ với sự tham gia chủ động của ngân hàng, từ đầu đến cuối là một điều kiện kỹ thuật để thực hiện tài trợ thương mại một cách hoàn hảo. Thông qua tài trợ xuất nhập khẩu, doanh nghiệp thực hiện được trôi chảy những thương vụ lớn, quan hệ được với khách hàng lớn và tốt, từ đó nâng cao doanh số, hiệu quả và uy tín của doanh nghiệp trên thị trường thế giới. Tài trợ thương mại thúc đẩy ngoại thương và nội thương phát triển, góp phần xây dựng đất nước cường thịnh. Trước mắt, tài trợ thương mại kết hợp với phương thức tín dụng chứng từ, giúp ngân hàng mở rộng hoạt động và quan hệ, đồng thời tạo nguồn thu dịch vụ trên mỗi công đoạn thực hiện cho khách hàng, góp phần tăng lợi nhuận cho ngân hàng.
Tài trợ thương mại chỉ phát huy đầy đủ tác dụng và ý nghĩa của nó trong điều kiện nền kinh tế thị trường mở, có sự liên thông giữa thị trường hàng hóa và thị trường tài chính tiền tệ, tức là có sự đồng hành giữa “tiền” và “hàng”. -2- TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các công cụ thanh toán dùng trong hoạt động TTQT 1. Séc (cheque, check) Séc là một phương tiện thanh toán hết sức phổ biến đến nỗi các nhà kinh tế thường dùng tiêu chí sử dụng phổ biến séc hay không để phân chia các giai đoạn phát triển kinh tế xã hội của một nước.
Ở các nước phương Tây trong giai đoạn phát triển tiền tư bản chủ nghĩa, người ta gọi là nền kinh tế tiền mặt (cash society). Khi nền kinh tế phát triển cao hơn, đó là nền kinh tế dùng séc (check society) và hiện nay lại chuyển sang nền kinh tế dùng thẻ nhựa. Dù vậy, séc vẫn là một phương tiện thanh toán quen thuộc, phổ biến ở phần lớn các nước trên thế giới. Theo công ước Geneva, séc là một mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện do người chủ tài khoản mở tại ngân hàng ra lệnh cho ngân hàng (nơi mở tài khoản) trích một số tiền nhất định từ tài khoản của mình trả cho người cầm séc hoặc cho người được chỉ định trên tờ séc.
Séc có ba chủ thể tham gia vào quá trình hình thành và lưu thông : - Người ký phát (drawer) – người chủ tài khoản - Người thụ lệnh (drawee) – ngân hàng giữ tài khoản - Người thụ hưởng (beneficiary) – có thể là người ký phát hoặc một người thứ ba nào đó. - Căn cứ vào tính chất chuyển nhượng, có: + Séc vô danh hay còn gọi là séc cho người cầm séc (nameless check or bearer check – trả cho người cầm phiếu), không ghi tên người thụ hưởng, chỉ cần ghi mệnh đề “Pay to bearer”, tức là ai cầm séc thì đó là người thụ hưởng, mất séc coi như mất tiền, loại này được dùng để nhận tiền mặt. + Séc theo lệnh là loại séc có ghi mệnh đề trả theo lệnh (pay to order – trả theo lệnh) của người thụ hưởng, được chuyển nhượng bằng cách ký hậu (endorsement). + Séc đích danh (nominal check) có ghi chú “pay to.”, ít thông dụng vì hiện nay, séc đều mặc định ghi “pay to order…” -3- TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com + Séc theo lệnh nhưng không được chuyển nhượng là loại séc có ghi tên người thụ hưởng nhưng ghi thêm điều kiện là không theo lệnh của người thụ hưởng này.
Đối với loại séc này, việc chuyển giao cho người khác phải thông qua văn bản xác nhận chuyển nhượng được công chứng kèm theo. - Căn cứ vào cách thanh toán, có: + Séc tiền mặt, được ngân hàng thanh toán bằng tiền mặt, dễ bị mất séc hoặc bị đánh cắp. Người cầm séc không cần sự ủy quyền cũng lĩnh được tiền. + Séc chuyển khoản, được ngân hàng thanh toán bằng cách ghi Có vào tài khoản của người thụ hưởng.
Muốn vậy, người phát hành séc hoặc người hưởng gạch 2 đường song song ở góc trên bên trái tờ séc, ở giữa 2 đường có thể ghi “chỉ thanh toán qua tài khoản” (“account payee only”) hay chỉ định một ngân hàng thay mặt nhận tiền, còn được gọi là séc có gạch chéo (crossed check). - Căn cứ vào người phát hành séc: + Séc cá nhân, được sử dụng để nhận tiền tại ngân hàng của nhà nhập khẩu. Khi người ta nói đến séc cá nhân thường ngụ ý để nói séc cầm tay hay séc tiền mặt, vì séc cá nhân sử dụng trong thanh toán quốc tế không được an toàn. + Séc bảo chi của ngân hàng hay còn gọi là séc xác nhận (certified check).
Để đảm bảo an toàn trong thanh toán đối ngoại, séc bảo chi của ngân hàng tiện dụng hơn séc cá nhân. - Các loại séc đặc biệt: + Séc du lịch (traveller’s check) + Ngân phiếu thanh toán (banker’s draft) 1. Hối phiếu (bill of exchange) Hối phiếu là một lệnh viết đòi tiền vô điều kiện của người ký phát hối phiếu cho người khác (người trả tiền hối phiếu), yêu cầu người này phải trả ngay hoặc vào một thời điểm đã xác định, hoặc có thể xác định trong tương lai, một số tiền nhất định, cho hay theo lệnh của người ký phát hoặc một người cụ thể hoặc người cầm hối phiếu. Liên quan đến việc lập và thanh toán hối phiếu, có: -4- TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Người ký phát (drawer) là người bán hàng (nhà xuất khẩu) - Người trả tiền (drawee) là người mua hàng (nhà nhập khẩu) - Người thứ ba (beneficiary – người thụ hưởng) theo chỉ định của nhà nhập khẩu.
Nếu, hối phiếu được sử dụng phổ biến trong thương mại quốc tế, thì lệnh phiếu lại có vị trí quan trọng trong thương mại trong nước, đặt biệt là trong thanh toán dân sự. Lệnh phiếu là một chứng từ tài chính, trong đó, người ký phát cam kết trả một số tiền nhất định vào một ngày nhất định cho một người thụ hưởng nhất định có ghi trên lệnh phiếu, hoặc cho một người nào khác, hoặc theo lệnh của người thụ hưởng. Đối với lệnh phiếu, người ký phát (drawer) đồng thời là người chấp nhận lệnh phiếu, với tư cách là người mắc nợ, do vậy không có nghiệp vụ chấp nhận (acceptance) như đối với hối phiếu. Thẻ nhựa Thẻ thanh toán là một phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt mà người chủ thẻ có thể sử dụng để rút tiền mặt hoặc thanh toán hàng hóa, dịch vụ tại các điểm chấp nhận thanh toán thẻ.
- Theo công nghệ sản xuất, có 3 loại: + Thẻ khắc chữ nổi (embossing card) + Thẻ băng từ (magnetic stripe) + Thẻ thông minh (smartcard) - Theo chủ thể phát hành thẻ, có 2 loại: + Thẻ do ngân hàng phát hành (bank card) + Thẻ do các tổ chức phi ngân hàng phát hành - Theo tính chất thanh toán của thẻ, có 3 loại: -5- TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.