Tổng quan nghiên cứu

Bệnh viện Đa khoa huyện Vũ Thư là đơn vị y tế tuyến huyện giữ vai trò nòng cốt trong công tác chăm sóc sức khỏe cho toàn bộ nhân dân trên địa bàn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Trên địa bàn huyện hiện có 30 trạm y tế cơ sở cấp xã nhưng chỉ có duy nhất 1 bệnh viện đa khoa tuyến huyện đảm nhận chức năng khám, điều trị chuyên sâu và cấp cứu. Trong giai đoạn 2013 - 2015, áp lực khám chữa bệnh tại đơn vị không ngừng gia tăng khi số lượt khám bệnh đạt 140.145 lượt và quy mô giường bệnh thực kê phải mở rộng từ 244 giường lên 270 giường, vượt xa chỉ tiêu 150 giường kế hoạch được giao, đưa công suất sử dụng giường bệnh lên mức 153,3%.

Bối cảnh thực hiện cơ chế tự chủ theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP của Chính phủ đòi hỏi các đơn vị sự nghiệp y tế công lập phải nâng cao năng lực quản trị, trong đó quản trị nhân lực là yếu tố then chốt quyết định chất lượng dịch vụ y tế và sự phát triển bền vững. Tuy nhiên, bệnh viện đang đối mặt với nhiều bất cập như thiếu hụt bác sĩ chuyên khoa sâu, quy trình tuyển dụng còn mang tính chủ quan, công tác đánh giá hiệu quả lao động còn nặng tính hình thức và chính sách đãi ngộ chưa tạo được đòn bẩy kinh tế mạnh mẽ.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị nhân lực y tế, phân tích và đánh giá thực trạng nguồn nhân lực tại Bệnh viện Đa khoa huyện Vũ Thư giai đoạn 2013 - 2015, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác quản trị nhân lực đến năm 2020. Nghiên cứu được thực hiện tại huyện Vũ Thư từ tháng 12/2015 đến tháng 5/2016, mang ý nghĩa thiết thực trong việc tối ưu hóa hiệu suất sử dụng quỹ lương 9,743 tỷ đồng năm 2015 và nâng cao sự hài lòng của người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề quản trị nhân sự thông qua việc tổng hòa các lý thuyết quản trị hiện đại và kinh nghiệm thực tiễn quốc tế:

  • Lý thuyết quản trị nhân lực của Marshall E. Dimock và Felix A. Nigro: Quản trị nhân lực được xác định là hệ thống các biện pháp, thủ tục áp dụng cho người lao động nhằm tuyển chọn, duy trì và khai thác tối đa tiềm năng của nhân sự, vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật tổ chức.
  • Mô hình quản trị nhân lực Nhật Bản và Singapore: Kế thừa triết lý gắn kết tổ chức, chú trọng đào tạo đa kỹ năng của Nhật Bản và mô hình quản trị hiệu suất theo mục tiêu, đãi ngộ cạnh tranh dựa trên năng lực của Singapore.
  • Lý thuyết quản trị nhân lực trong tổ chức của các học giả Việt Nam: Vận dụng hệ thống quan điểm của Giáo trình Quản trị Nhân lực từ Đại học Kinh tế Quốc dân về chu trình khép kín: hoạch định, tuyển dụng, bố trí sử dụng, đãi ngộ và đào tạo phát triển nguồn nhân lực.

Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: Nguồn nhân lực y tế (bao gồm thể lực, trí lực và y đức nghề nghiệp); Quản trị nhân sự bệnh viện; Đãi ngộ tài chính trực tiếp và gián tiếp; Đào tạo liên tục và phát triển chuyên môn kỹ thuật y khoa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm bảo đảm tính toàn diện:

  • Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ hệ thống báo cáo tổng kết chuyên môn, báo cáo tài chính, thống kê nhân sự giai đoạn 2013 - 2015 của Phòng Tổ chức - Hành chính, Phòng Kế toán - Tài vụ và Phòng Kế hoạch - Tổng hợp Bệnh viện Đa khoa huyện Vũ Thư.
  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phát phiếu điều tra xã hội học và phỏng vấn sâu. Cỡ mẫu điều tra gồm 70 phiếu phát ra cho cán bộ viên chức thuộc 13 đơn vị trực thuộc (gồm 4 phòng chức năng và 9 khoa chuyên môn), thu về 63 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 90%. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo đại diện đầy đủ tiếng nói từ cấp lãnh đạo (4 trưởng phòng, 9 trưởng khoa) đến đội ngũ y bác sĩ, điều dưỡng trực tiếp (47 cán bộ nhân viên).
  • Phương pháp phân tích: Luận văn sử dụng phương pháp thống kê mô tả để khái quát hóa biến động số lượng, cơ cấu nhân sự; phương pháp so sánh tỷ lệ phần trăm chuỗi thời gian 2013 - 2015 để đo lường mức độ tăng trưởng doanh thu và năng suất lao động; phương pháp ma trận SWOT (kết hợp các cặp S-O, S-T, W-O, W-T) làm cơ sở hoạch định chiến lược phát triển nhân sự. Timeline thực hiện nghiên cứu tập trung từ tháng 12/2015 đến tháng 05/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng quản trị nhân lực tại Bệnh viện Đa khoa huyện Vũ Thư giai đoạn 2013 - 2015 ghi nhận các kết quả nổi bật sau:

  • Biến động nhu cầu tuyển dụng và cơ cấu nhân lực: Nhu cầu tuyển dụng của bệnh viện biến động qua từng năm nhằm phục vụ việc mở rộng quy mô khám chữa bệnh. Năm 2013 bệnh viện cần tuyển 27 vị trí, năm 2014 tăng 33,33% lên 36 vị trí và năm 2015 điều chỉnh về 31 vị trí. Nhu cầu tập trung chủ yếu vào bác sĩ chuyên khoa (4 vị trí năm 2015), điều dưỡng (4 vị trí năm 2015) và hộ lý (5 vị trí năm 2015).
  • Tình trạng quá tải công việc và áp lực vận hành: Năm 2013 bệnh viện tiếp nhận 140.145 lượt khám bệnh. Năm 2015, số bệnh nhân điều trị nội trú đạt 9.638 lượt, tăng trưởng 24,8% so với năm 2014; tổng số ca siêu âm đạt 17.087 ca (tăng 24,2%), số tiêu bản xét nghiệm đạt 656.627 tiêu bản và số ca phẫu thuật đạt 1.829 ca. Trong khi số giường kế hoạch chỉ là 150 giường, số giường thực kê phải duy trì ở mức 270 giường, tạo áp lực công việc rất lớn lên đội ngũ điều dưỡng và bác sĩ lâm sàng.
  • Tăng trưởng tài chính và cơ cấu chi tiêu quỹ lương: Doanh thu bệnh viện ghi nhận mức tăng trưởng từ 14,185 tỷ đồng năm 2013, đạt mức tăng 24,13% trong giai đoạn 2013 - 2014 và tiếp tục tăng 9,04% giai đoạn 2014 - 2015. Tổng kinh phí đầu tư năm 2015 dành cho chi trả lương và các khoản đóng góp chiếm tỷ trọng lớn nhất với 9,743 tỷ đồng, trong khi chi sửa chữa cơ sở hạ tầng đạt 1,900 tỷ đồng và mua sắm trang thiết bị là 1,800 tỷ đồng.
  • Điểm nghẽn trong công tác quản trị nhân sự: Khâu xác lập nhu cầu tuyển dụng tại một số khoa phòng chưa dựa trên phân tích định mức khối lượng công việc chuẩn xác; quy trình chọn lọc và phỏng vấn ứng viên còn mang tính chủ quan; công tác đánh giá kết quả thực hiện công việc còn bình quân chủ nghĩa; thu nhập của cán bộ y tế chưa tạo được sự bứt phá tương xứng với cường độ lao động.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ việc bệnh viện chưa xây dựng được hệ thống bản mô tả công việc và tiêu chuẩn chức danh chi tiết cho từng vị trí. Việc bố trí lao động đôi khi chưa đồng bộ với chuyên ngành đào tạo, dẫn đến tình trạng một số bộ phận vừa thừa vừa thiếu cục bộ.

Để minh chứng cho các luận điểm, dữ liệu thực trạng có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng cân đối thời gian lao động bình quân năm, biểu đồ cơ cấu lao động theo giới tính - trình độ chuyên môn và biểu đồ đo lường mức độ thỏa mãn của nhân viên về chính sách đãi ngộ. Khi so sánh với mặt bằng chung các bệnh viện đa khoa tuyến huyện tại khu vực đồng bằng sông Hồng, Bệnh viện Đa khoa huyện Vũ Thư có quy mô phục vụ bệnh nhân đông nhưng khả năng thu hút bác sĩ có học hàm, học vị cao còn gặp nhiều rào cản do vị trí địa lý thuần nông và nguồn thu viện phí còn hạn chế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu và phân tích ma trận SWOT, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm tăng cường quản trị nhân lực tại Bệnh viện Đa khoa huyện Vũ Thư:

  • Hoàn thiện công tác hoạch định và quy trình tuyển dụng: Phòng Tổ chức - Hành chính chủ trì xây dựng bản mô tả công việc và tiêu chuẩn thực hiện cho 100% các vị trí chức danh y tế trước quý IV/2017; chuyển đổi phương thức tuyển dụng sang thi tuyển kết hợp sát hạch năng lực lâm sàng thực tế, mục tiêu giảm 15% tỷ lệ tuyển dụng sai lệch chuyên môn.
  • Cải cách chính sách tiền lương, thưởng và chế độ đãi ngộ: Ban Giám đốc phối hợp Phòng Kế toán - Tài vụ xây dựng quy chế phân phối thu nhập tăng thêm gắn liền với đánh giá hiệu suất công việc thực tế (KPIs); phấn đấu tăng tỷ trọng thu nhập mềm lên mức 25 - 30% tổng thu nhập hàng tháng của cán bộ nhân viên trong giai đoạn 2016 - 2018; đồng thời cải thiện chế độ phụ cấp độc hại, trực ca đêm.
  • Đẩy mạnh đào tạo và phát triển chuyên môn kỹ thuật: Phòng Kế hoạch - Tổng hợp lập kế hoạch đào tạo giai đoạn 2016 - 2020, đặt mục tiêu cử từ 15 - 20 lượt y bác sĩ tham gia đào tạo chuyên khoa cấp I, chuyên khoa cấp II và chuyển giao kỹ thuật mới từ các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến Trung ương mỗi năm.
  • Tinh gọn cơ cấu tổ chức và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin: Tối ưu hóa sự phối hợp giữa 4 phòng chức năng và 9 khoa chuyên môn; triển khai đồng bộ phần mềm quản trị bệnh viện điện tử nhằm cắt giảm 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, giảm tải cho nhân viên tiếp đón và xét nghiệm trước năm 2018.
  • Khuyến nghị cấp quản lý: Đề nghị Bộ Y tế và Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Bình có cơ chế đặc thù hỗ trợ kinh phí đào tạo, mở rộng hạn ngạch hợp đồng lao động chuyên môn và điều chỉnh biểu giá viện phí phù hợp với lộ trình tự chủ bệnh viện công lập.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

  • Ban Giám đốc và cán bộ quản lý bệnh viện công lập tuyến huyện: Cung cấp khung phân tích thực trạng toàn diện, phương pháp nhận diện điểm nghẽn nhân sự và mô hình chuyển đổi cơ chế đãi ngộ phù hợp với lộ trình tự chủ tài chính.
  • Trưởng phòng Tổ chức - Cán bộ và chuyên viên nhân sự y tế: Tham khảo quy trình tuyển dụng 6 bước chuẩn hóa, phương pháp đánh giá sử dụng thời gian lao động và biểu mẫu khảo sát mức độ hài lòng của nhân viên y tế.
  • Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản lý y tế: Nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp nghiên cứu thực địa, xử lý 63 mẫu điều tra sơ cấp kết hợp chuỗi dữ liệu tài chính - nhân sự 3 năm và ứng dụng ma trận SWOT.
  • Cơ quan quản lý Nhà nước và Sở Y tế các địa phương: Tài liệu thực chứng hữu ích để đánh giá tác động thực tế của chính sách xã hội hóa y tế tại địa phương thuần nông, làm cơ sở xây dựng chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao về y tế cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu nghiên cứu chính của luận văn là gì?

Luận văn tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị nhân lực y tế, đánh giá thực trạng công tác tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ và đào tạo tại Bệnh viện Đa khoa huyện Vũ Thư giai đoạn 2013 - 2015, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị nhân lực đến năm 2020.

Cỡ mẫu và phương pháp thu thập số liệu được thực hiện như thế nào?

Nghiên cứu tiến hành phát phiếu điều tra tới 70 cán bộ viên chức và thu về 63 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 90%) thuộc 4 phòng chức năng và 9 khoa chuyên môn, kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý và trích xuất số liệu thứ cấp 3 năm từ các báo cáo chuyên môn của bệnh viện.

Chỉ số nào phản ánh rõ nét nhất tình trạng quá tải lao động tại bệnh viện?

Bệnh viện chỉ được giao 150 giường kế hoạch nhưng thực tế phải kê 270 giường năm 2015, đạt công suất sử dụng 153,3%. Đội ngũ y bác sĩ phải giải quyết 140.145 lượt khám bệnh và 9.638 ca nội trú, dẫn tới thời gian lao động thực tế vượt định mức chuẩn.

Hạn chế lớn nhất trong công tác đãi ngộ nhân sự của bệnh viện là gì?

Chính sách tiền lương vẫn chủ yếu theo thang bậc hành chính, thu nhập tăng thêm còn thấp trong tổng quỹ lương 9,743 tỷ đồng năm 2015 và việc đánh giá thi đua còn mang tính hình thức, chưa tạo ra động lực tài chính mạnh mẽ để thúc đẩy năng suất.

Giải pháp nào giúp bệnh viện thu hút và phát triển đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giỏi?

Bệnh viện cần áp dụng cơ chế trả thu nhập theo vị trí việc làm và hiệu suất công việc, trích lập quỹ phúc lợi bổ sung chế độ thu hút ban đầu, đồng thời cử định kỳ 15 - 20 cán bộ đi đào tạo nâng cao tay nghề tại các bệnh viện tuyến trên mỗi năm.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản trị nhân lực trong các đơn vị sự nghiệp y tế công lập.
  • Đánh giá sâu sắc thực trạng nhân sự Bệnh viện Đa khoa huyện Vũ Thư giai đoạn 2013 - 2015, chỉ rõ áp lực vận hành tại quy mô 270 giường thực kê và 140.145 lượt khám bệnh.
  • Phân tích rõ nét các điểm nghẽn về tuyển dụng mang tính chủ quan, đánh giá công việc hình thức và đãi ngộ nhân sự chưa theo hiệu suất.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với lộ trình triển khai rõ ràng từ năm 2016 đến năm 2020 nhằm tối ưu hóa tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.
  • Cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực chứng tin cậy cho các nhà hoạch định chính sách y tế và lãnh đạo bệnh viện tuyến cơ sở.

Lộ trình triển khai giải pháp được chia làm hai giai đoạn then chốt: giai đoạn 2016 - 2017 tập trung hoàn thiện bản mô tả công việc và quy chế trả lương theo vị trí việc làm; giai đoạn 2018 - 2020 đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật cao và số hóa toàn diện quy trình quản trị bệnh viện. Các cơ quan quản lý và các đơn vị y tế có nhu cầu tham khảo chi tiết toàn văn luận văn để áp dụng vào mô hình quản trị tại đơn vị mình.