CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHƯƠNG PHÁP GIÁM SÁT TỪ XA CỦA BẢO HIỂM TIỀN GỬI 1.1 BẢO HIỂM TIỀN GỬI VÀ VAI TRÒ CỦA BẢO HIỂM TIỀN GỬI ĐỐI VỚI SỰ AN TOÀN CỦA HỆ THỐNG TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG 1.1 Khái niệm bảo hiểm tiền gửi Bảo hiểm tiền gửi là định chế tài chính được thành lập nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần bảo đảm an toàn trong hoạt động của hệ thống tài chính ngân hàng.2 Sự cần thiết của bảo hiểm tiền gửi Ngân hàng vẫn là kênh dẫn vốn hàng đầu trong nền kinh tế. Hoạt động của ngân hàng luôn tiềm ẩn rủi ro, trong đó rủi ro về tín dụng, rủi ro kinh doanh ngoại tệ, rủi ro trong các nghiệp vụ thanh toán,. là những rủi ro lớn, dễ xảy ra ảnh hưởng rất lớn đến tính an toàn của hệ thống ngân hàng. Vì vậy, trong lịch sử phát triển của ngân hàng, các nước trên thế giới đã phải tìm ra các giải pháp để kiểm soát và xử lý khi rủi ro xảy ra.
Họ đã xây dựng một hệ thống các chỉ tiêu kinh tế để có thể phòng ngừa và kiểm soát rủi ro. Các chỉ tiêu này được sử dụng như một thước đo, giúp người quản lý và điều hành có thể dự báo, nhận định tình hình, đề ra các giải pháp xử lý kịp thời. Để có thể xử lý các rủi ro, họ cũng xây dựng các biện pháp nghiệp vụ như một công cụ để xử lý bằng cách trích từ chi phí nghiệp vụ để phòng ngừa rủi ro. Với các khoản trích này được tích lũy trong một thời gian, đã giúp cho ngân hàng có đủ nguồn lực vật chất để xử lý khi rủi ro xảy ra.
Tuy nhiên giải pháp này không thu được nợ mà chỉ có thể xử lý các khoản vay khó đòi bằng chi phí của mình. Bên cạnh đó, khi khả năng thanh khoản bị đe dọa, hoặc ngân hàng không còn khả năng chi trả, có nguy cơ dẫn đến phá sản, dẫn đến tổn thất không chỉ cho ngân hàng mà còn tổn thất cho người gửi tiền. Lúc đó cần có một tổ chức đứng ra thực 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiện nghĩa vụ chi trả cho người gửi tiền và trong hoạt động của mình, bằng những công cụ tài chính tổ chức đó có thể hỗ trợ tài chính hoặc xử lý nợ của ngân hàng, tổ chức đó là bảo hiểm tiền gửi. Việc ra đời của tổ chức bảo hiểm tiển gửi là điều kiện cần thiết để góp phần duy trì sự ổn định trong hoạt động của các ngân hàng và sự an toàn của hệ thống tài chính ngân hàng.
Quan trọng hơn là tạo niềm tin trong công chúng đối với hoạt động ngân hàng. Xác định được tầm quan trọng của bảo hiểm tiền gửi, nhiều quốc gia thường vận hành hệ thống bảo hiểm tiền gửi tại quốc gia mình một cách riêng biệt phù hợp với mục tiêu chính sách công của quốc gia đó. Sự lựa chọn phương thức hoạt động của một hệ thống bảo hiểm tiền gửi phụ thuộc vào những yếu tố riêng có của từng quốc gia.3 Đặc điểm của bảo hiểm tiền gửi Bảo hiểm tiền gửi là loại hình bảo hiểm đặc biệt chỉ xuất hiện trong nền kinh tế thị trường. So với các loại hình bảo hiểm khác, ngoài tính chất chung của hoạt động bảo hiểm là lấy số đông bù số ít, bảo hiểm tiền gửi có những đặc điểm riêng có: 1.1 Bảo hiểm tiền gửi là loại hình tổ chức bảo hiểm đặc biệt, hoạt động vì mục tiêu của chính sách công, không vì mục tiêu lợi nhuận Ở hầu hết các quốc gia bảo hiểm tiền gửi được thành lập nhằm thực hiện mục tiêu bảo vệ người gửi tiền, góp phần bảo đảm an toàn, ổn định hệ thống tài chính ngân hàng.
Do đó hoạt động của bảo hiểm tiền gửi thực thi chính sách nhằm mục tiêu quản lý nhà nước và không vì mục tiêu lợi nhuận. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Đối tượng được bảo hiểm là tiền gửi của khách hàng gửi vào ngân hàng Hàng hóa mà dịch vụ Bảo hiểm tiền gửi cung cấp là bảo hiểm cho tiền gửi của người gửi tiền gửi vào tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi. Các loại hình bảo hiểm khác thường cung cấp các dịch vụ bảo hiểm như: bảo hiểm thiệt hại vật chất bất ngờ, bảo hiểm tàu biển, bảo hiểm công nghiệp, bảo hiểm cháy nổ, bảo hiểm bắt buộc cho nghĩa vụ của chủ xe cơ giới… Bảo hiểm tiền gửi bảo hiểm cho loại hàng hóa đặc biệt đó là tiền gửi.3 Khách hàng của bảo hiểm tiền gửi là những tổ chức nhận tiền gửi chứ không phải là khách hàng gửi tiền Thông thường các loại hình bảo hiểm khác thì việc bảo hiểm trực tiếp vì quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhưng đối với loại hình bảo hiểm tiền gửi thì bảo hiểm cho khách hàng của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi. Khách hàng của các loại hình bảo hiểm khác là những người có nhu cầu và mong muốn được hưởng một khoản tiền trong trường hợp xảy ra rủi ro mất mát đối với sức khỏe, tài sản của mình và người thân.
Còn khách hàng của bảo hiểm tiền gửi là những tổ chức nhận tiền gửi bắt buộc phải tham gia để bảo vệ cho quyền lợi của khách hàng gửi tiền vào những tổ chức nhận tiền gửi đó. Tóm lại, khách hàng của bảo hiểm tiền gửi tham gia bảo hiểm vì quyền lợi của bên thứ ba.4 Trách nhiệm đóng phí bảo hiểm là tổ chức nhận tiền gửi chứ không phải là người gửi tiền Tuy bảo hiểm tiền gửi bảo hiểm cho tiền gửi của người gửi tiền song trách nhiệm nộp phí thuộc về tổ chức nhận tiền gửi. Với các loại bảo hiểm thông thường người được bảo hiểm phải trực tiếp nộp phí để có được khoản bảo hiểm trong tương lai. Nhưng đối với bảo hiểm tiền gửi thì người được chi trả khi xảy ra rủi ro lại không phải là người đóng phí bảo hiểm.
Bảo hiểm tiền gửi được coi như bảo hiểm cho nghĩa vụ của tổ chức nhận tiền gửi đối với người gửi tiền. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Việc chi trả bảo hiểm tiền gửi áp dụng đối với người gửi tiền Đối với các trường hợp tổ chức nhận tiền gửi bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định là không có khả năng thanh toán được các khoản nợ đến hạn, bảo hiểm tiền gửi sẽ có trách nhiệm chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền với hạn mức và trong khoảng thời gian theo quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi.6 Việc tham gia Bảo hiểm tiền gửi mang tính bắt buộc đối với các tổ chức tài chính có huy động tiền gửi, không thông qua hợp đồng bảo hiểm Đối với các loại hình bảo hiểm khác để xác nhận việc tham gia bảo hiểm phải thông qua hợp đồng được ký giữa bên bảo hiểm và bên nhận bảo hiểm. Việc tham gia bảo hiểm là tùy thuộc vào nhu cầu và sự lựa chọn của khách hàng, không mang tính bắt buộc. Đối với loại hình bảo hiểm tiền gửi thì các tổ chức tài chính có huy động tiền gửi, nhất là tiền gửi của đối tượng là cá nhân thì bắt buộc phải tham gia bảo hiểm tiền gửi.7 Giấy chứng nhận Bảo hiểm tiền gửi phải được niêm yết công khai ở tất cả các điểm giao dịch của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi Do việc tham gia bảo hiểm tiền gửi mang tính chất bắt buộc và nhằm mục tiêu bảo vệ người gửi tiền do đó Giấy chứng nhận bảo hiểm tiền gửi phải được niêm yết công khai tại tất cả các điểm giao dịch để người gửi tiền yên tâm vì quyền lợi của mình được bảo vệ.8 Bảo hiểm tiền gửi có quyền thu hồi Giấy chứng nhận bảo hiểm tiền gửi trong trường hợp tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi vi phạm các quy định của pháp luật về bảo hiểm tiền gửi.
Các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi có nghĩa vụ thực hiện đầy đủ các quy định pháp luật về bảo hiểm tiền gửi. Trong một số trường hợp nhất định, các tổ chức này vi phạm thì bảo hiểm tiền gửi có quyền thu phí phạt và thu hồi chứng nhận, thậm chí chấm dứt bảo hiểm tiền gửi đối với các tổ chức vi phạm. Ví dụ như vi phạm về 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thời hạn nộp phí, không nộp phí trong thời gian dài hoặc do yêu cầu của Ngân hàng nhà nước.9 Công cụ bảo hiểm tiền gửi là sự lựa chọn của nhiều quốc gia vì lợi ích đối với xã hội và nền kinh tế Bảo hiểm tiền gửi bảo vệ quyền và lợi ích của người gửi tiền, góp phần đảm bảo an toàn trong hoạt động ngân hàng. Cụ thể là chi trả tiền gửi được bảo hiểm nếu tổ chức nhận tiền gửi lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán; trong trường hợp tổ chức nhận tiền gửi lâm vào hoàn cảnh khó khăn, nếu việc giải thể, phá sản có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng, sâu rộng đến sự an toàn của hệ thống tài chính, ngân hàng cũng như sự ổn định chính trị, kinh tế - xã hội, bảo hiểm tiền gửi có thể hỗ trợ bằng cách cho vay, bảo lãnh, mua lại nợ của các đơn vị này.
Do lợi ích của bảo hiểm tiền gửi đem lại là rất lớn đối với hệ thống tài chính và việc thực hiện chính sách công, do đó công cụ bảo hiểm tiền gửi là sự lựa chọn của nhiều quốc gia trên thế giới.4 Vai trò của Bảo hiểm tiền gửi Hoạt động của bảo hiểm tiền gửi được đánh giá là một trong các giải pháp bảo đảm ổn định và an toàn trong hoạt động ngân hàng thông qua cơ chế bảo vệ quyền lợi cho người gửi tiền. Vai trò của bảo hiểm tiền gửi được thể hiện trên nhiều góc độ do xuất phát từ bản chất của dịch vụ mà bảo hiểm tiền gửi cung cấp. Đó là loại hình dịch vụ công đặc biệt, có tác động trực tiếp hay gián tiếp tới tất cả các thành viên trong xã hội. Vai trò của bảo hiểm tiền gửi có tác dụng thu hút tối đa nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trong cộng đồng, thúc đẩy việc nâng cao chất lượng hoạt động ngân hàng.
Từ đó tạo điều kiện thúc đẩy kinh tế vững chắc. Vai trò nổi bật của bảo hiểm tiền gửi được thể hiện trên các mặt sau: 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.