Chương 1: Tổng quan về tập đoàn tài chính ngân hàng. Chương 2: Thực trạng năng lực tài chính của Vietcombank. Chương 3: Giải pháp nâng cao năng lực tài chính nhằm xây dựng Vietcombank trở thành tập đoàn tài chính ngân hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 11 Chương1 TỔNG QUAN VỀ TẬP ĐOÀN TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG VÀ NĂNG LỰC TÀI CHÍNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm, đặc điểm về tập đoàn tài chính ngân hàng.1 Khái niệm Khái niệm tập đoàn kinh doanh nói chung, chúng ta đã thấy xuất hiện rất sớm cùng với quá trình tích tụ và tập trung tư bản từ nửa cuối thế kỷ 19 khi nền sản xuất hàng hoá thế giới phát triển mạnh mẽ nhờ sự tác động trực tiếp của cuộc cách mạng công nghiệp ở các nước Tây Âu và Bắc Mỹ.
Nhiều công ty, doanh nghiệp với năng lực sản xuất, năng suất lao động khác nhau, dẫn tới qui mô và tốc độ phát triển khác nhau đã xuất hiện các hiện tượng chèn ép, thôn tính hoặc tự nguyện tìm cách “ chung sống hoà bình với nhau” trên cơ sở những liên minh hay tổ hợp để phân chia thị trường và khai thác những tiềm năng riêng có của từng công ty, doanh nghiệp trong một “vỏ bọc” vững chắc hơn bởi một liên minh rộng hơn. Từ đó, chúng ta đã từng nghe và đọc được những danh từ chỉ các tập hợp như vậy phổ biến từ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 như: “Cartel”, “Association” và gần đây là các “Cheabol”, “Group”, …tất cả các từ trên đều nhằm chỉ đến các liên minh, liên kết, nhóm … cùng thoả thuận tuân thủ một số nguyên tắc điều chỉnh chung như: phối hợp chiến lược, góp vốn, cung ứng sản phẩm; phân chia chiếm lĩnh thị trường; thống nhất phương thức, nguyên tắc kiểm soát nội bộ.Trong đó có một công ty đóng vai trò “thương hiệu” trung tâm, có khả năng chi phối và bảo vệ các công ty con hoặc công ty thành viên khác trong liên minh có thể tránh khỏi nguy cơ bị chèn ép hoặc thôn tính… Tất cả những liên minh như thế, khi nghiên cứu và dịch ra tiếng Việt thông thường chúng ta gọi chung là “ Tập đoàn”. Đây là một danh từ rất chuẩn về phương diện ngôn ngữ, song để hiểu sâu về nội dung của danh từ mang tính cấu trúc quan hệ kinh tế này còn đang là một vấn đề rất nan giải không chỉ ở Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 12 Vậy Tập đoàn doanh nghiệp nói chung, Tập đoàn tài chính nói riêng cần được nhận dạng như thế nào? Và cao hơn là vận dụng nó ra sao ở Việt Nam? Theo cam kết hội nhập, từ 01/04/2007 Việt Nam sẽ cho phép các ngân hàng con 100% vốn nước ngoài được hoạt động và thực hiện hầu hết các nghiệp vụ như một ngân hàng nội địa.
Bên cạnh những đối thủ cạnh tranh truyền thống trước đây, các ngân hàng còn phải đương đầu với các định chế tài chính khác như các công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư, công ty tài chính, tổ chức phi ngân hàng khác … Ngành ngân hàng sẽ cạnh tranh thế nào trong khu vực và ngay trên sân nhà khi hội nhập tài chính đang “gõ cửa” từng địa phương, từng doanh nghiệp, từng gia đình trong lúc ta chưa có những tập đoàn tài chính ngân hàng ngay cả quy mô nhỏ. Tập đoàn không phải là một tổ chức có tư cách pháp nhân. Tập đoàn bao gồm nhóm những đơn vị thành viên độc lập, có đầy đủ tư cách pháp nhân thỏa thuận thống nhất thành lập tập đoàn. Các thành viên có thể trong cùng ngành hoặc đa ngành, liên kết với nhau để nâng cao năng lực cạnh tranh và đầu tư.
Theo nghị định 139/2007/NĐ-CP, tập đoàn bao gồm nhóm các công ty có tư cách pháp nhân độc lập, được hình thành trên cơ sở tập hợp, liên kết thông qua đầu tư, góp vốn, sáp nhập, mua lại, tổ chức lại hoặc các hình thức liên kết khác; gắn bó lâu dài với nhau về lợi ích kinh tế, công nghệ, thị trường và các dịch vụ kinh doanh khác tạo thành tổ hợp kinh doanh có từ hai cấp doanh nghiệp trở lên dưới hình thức công ty mẹ – công ty con. Việc tổ chức hoạt động của tập đoàn do các công ty lập thành tập đoàn tự thỏa thuận quyết định. Còn về tập đoàn tài chính ngân hàng chúng ta có thể xem xét các quan niệm ở nhiều góc độ khác nhau: · Căn cứ vào nguồn gốc: có thể dựa vào việc xem xét tập đoàn kinh tế để đưa ra khái niệm về tập đoàn tài chính ngân hàng. Tập đoàn kinh tế là một chỉnh thể của một tập hợp các đơn vị thành viên có những quan hệ liên kết về lợi ích kinh tế, tài chính, sản phẩm, công nghệ, thông tin, đào tạo, nghiên cứu và được sắp xếp theo một cấu trúc tổ chức nhất định, được kiểm soát điều hành bằng một bộ máy quản lý thống nhất.
Tập đoàn kinh tế có thể được gọi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 13 tên khác nhau, được tổ chức theo các mô hình khác nhau nhưng đều có những đặc điểm chung cơ bản như sau: + Về tổ chức, các tập đoàn kinh tế thường là tập hợp của một số đơn vị thành viên, trong đó có một đơn vị lớn và quan trọng nhất, đóng vai trò chi phối hoạt động của các đơn vị còn lại. + Về cơ cấu sở hữu, các tập đoàn thường là đa sở hữu (Nhà nước, công ty, tư nhân). Đơn vị, cá nhân nào chiếm tỷ lệ sở hữu cao trong tổng tài sản sẽ nắm vai trò chi phối. + Về quy mô và phạm vi hoạt động, các tập đoàn kinh tế thường có quy mô tài sản lớn, phạm vi hoạt động rộng trong một hoặc nhiều quốc gia.
+ Về sản phẩm và lĩnh vực kinh doanh, tập đoàn kinh tế có sản phẩm thường đa dạng, trong đó có thể có một hoặc một số sản phẩm mũi nhọn. Nếu xét theo lĩnh vực kinh doanh thì các sản phẩm của một tập đoàn kinh tế có thể trong cùng lĩnh vực kinh doanh nhưng cũng có thể thuộc các lĩnh vực kinh doanh khác nhau. Ngoài những đặc điểm cơ bản trên, tập đoàn tài chính ngân hàng còn có một số đặc điểm khác như sau: + Lĩnh vực kinh doanh chủ yếu là tài chính, ngân hàng. Đây là lĩnh vực kinh doanh có tính nhạy cảm và mức độ rủi ro cao, đòi hỏi quy mô vốn lớn.
+ Các sản phẩm chủ yếu của các tập đoàn tài chính ngân hàng thuộc loại dịch vụ tài chính, ngân hàng. Như vậy, xét về nguồn gốc, có thể hiểu tập đoàn tài chính ngân hàng là một chỉnh thể của một tập hợp các đơn vị thành viên hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng; có các quan hệ liên kết về lợi ích kinh tế, tài chính, sản phẩm, công nghệ, thông tin, đào tạo, nghiên cứu; được sắp xếp theo một cấu trúc tổ chức nhất định và được kiểm soát điều hành bằng một bộ máy quản lý thống nhất. · Căn cứ vào nguyên tắc hoạt động: tập đoàn tài chính ngân hàng là một tổ chức gồm hai hay nhiều định chế tài chính được liên kết lại với nhau, được xem là một tổ chức đáp ứng các yêu cầu sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 14 + Phải là một tổ chức bao gồm hai mảng hoạt động tài chính quan trọng đó là ngân hàng, chứng khoán và bảo hiểm. + Phải là một tổ chức mà hoạt động kinh doanh chính là hoạt động tài chính.
Từ đó có thể hiểu tập đoàn tài chính ngân hàng là một tổ chức mà ở đó hoạt động ngân hàng là lĩnh vực kinh doanh chủ yếu. · Căn cứ vào nghiệp vụ: Ở tập đoàn tài chính ngân hàng, nghiệp vụ ngân hàng đóng vai trò quan trọng nhất và ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống còn của tập đoàn. Do đó quan niệm về “Tập đoàn tài chính” thường được đồng nghĩa với “Tập đoàn ngân hàng” hay “Ngân hàng đa năng”. Chẳng hạn một công ty bảo hiểm có thể tham gia đầy đủ các hoạt động của một ngân hàng thương mại, nhưng hoạt động cho vay chiếm tỷ trọng rất thấp mà phần lớn nguồn vốn huy động từ khách hàng được gửi lại vào các ngân hàng thương mại, trong khi hoạt động cho vay là hoạt động chính của ngân hàng thương mại.
Ở các nước thuộc liên minh Châu Âu (EU), tập đoàn tài chính “financial con-glomerate” thoả mãn ba điều kiện sau: - Liên kết có ít nhất một công ty thực hiện các hoạt động về ngân hàng hoặc chứng khoán và có ít nhất một công ty thực hiện hoạt động về bảo hiểm. - Công ty thực hiện các hoạt động ngân hàng, chứng khoán hay bảo hiểm là hạt nhân của tập đoàn. - Trong mỗi lĩnh vực tài chính ( ngân hàng/chứng khoán và bảo hiểm), tỷ lệ trung bình về tài sản của nó so với tổng tài sản trong tập đoàn phải lớn hơn 10% hoặc tổng tài sản của công ty nhỏ nhất kinh doanh trong lĩnh vực tài chính phải lớn hơn 6 tỷ USD. Như vậy, tập đoàn tài chính ngân hàng là tập đoàn kinh doanh đa năng nhiều dịch vụ tài chính khác nhau.
Các dịch vụ tài chính đó được tổ chức thành nhóm do các công ty kinh doanh chuyên nghiệp một hay một số loại dịch vụ tài chính nhất định. Các nhóm dịch vụ tài chính do các công ty trực thuộc kinh doanh có mối quan hệ mật thiết với nhau nhằm phân tán rủi ro, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trang 15 tăng quy mô lợi nhuận một cách vững chắc, đáp ứng trọn gói, đầy đủ các dịch vụ tài chính cho khách hàng. Các tập đoàn tài chính ngân hàng có thể xuất phát từ hoạt động chính là ngân hàng, sau đó mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực bảo hiểm, chứng khoán … ; có thể từ hoạt động chính là bảo hiểm hay chứng khoán, đầu tư phát triển và mở rộng sang các hoạt động về ngân hàng và dịch vụ thẻ; hoặc cũng có thể từ các công ty hoạt động trong các ngành công nghiệp, dịch vụ thương mại mở rộng lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, quản lý tài chính, … Tổ chức tập đoàn gồm nhiều tầng lớp, với nguyên tắc tự nguyện và cùng có lợi. Điều này có nghĩa là không cưỡng ép và không thể cứ “gom” các doanh nghiệp lại là có thể thành tập đoàn.